The Three Hierarchs as Models of Faith and Courage

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Once again, devout congregation, dear listeners, men, women, and children: once again a sermon. We need preaching continually.

The Apostle Paul commands that the word of Christ dwell in you richly. The Gospel must be preached continually, without ceasing, rather than only once a week, as happens today.

If, every evening, a devout and faithful priest rang the bells in every parish of our country, all ten thousand of them, and people gathered in the churches to hear the word of God preached, our country's condition would be very different.

Sadly, that does not happen. Gospel preaching is rare, especially in the countryside, though it is certainly needed. History tells us that Basil the Great preached every day, despite his frail body. He preached and explained the Hexaemeron, the account of the creation of the world. The people's zeal was so great that, what does history tell us?

Radio can also help make up for the lack of daily preaching. Take the radio station established by the Metropolis of Piraeus: it broadcasts Christian programs every day, and the Metropolis deserves praise for its work.

There are other radio stations too. Here in Athens, the ardent journalist Mr. Nezeritis will soon start one. Another zealous man, Anagnostopoulos, will start a station as well. May their number grow and help supply the daily preaching we need.

We began with a rallying cry. What is a rallying cry? Someone asked me after the sermon, 'What does that mean?' You see, we no longer know our own language. 'My child,' I said, 'it is a short phrase, just a few words, expressing a great idea that can stir the human soul.'

Let me give you an example of a few words with great force. At Thermopylae, Xerxes came down upon Greece with his countless troops, like an avalanche. There were said to be a million of them, while only three hundred stood at Thermopylae. He said, 'I have so many arrows to shoot at you that they will blot out the sun.'

One of those three hundred heroes answered, 'So much the better. We shall fight in the shade.' And Leonidas gave that immortal reply, 'Molon labe', 'Come and take them.' Just two words, yet they stirred every noble Greek soul then, and still do today.

'Molon labe' was a rallying cry. So was the cry at Salamis: 'Go forth, sons of the Greeks; free your homeland!' Those words stirred the people once again.

Such cries stir us because they hold great meaning. They sum up enduring ideas. In 1821, Kolokotronis and others cried, 'For faith and homeland.' As Kolokotronis said, 'When we took up arms, we said first, “For faith,” and then, “For homeland.”'

In more recent times, in 1940, there was another rallying cry. On October 27, the forces of darkness knocked at Greece's door and said, 'Greece, surrender.' And then the prime minister, why should I hesitate to name him?

I do not support Metaxas, but I must acknowledge a great truth: by divine Providence, he was counted worthy to utter that historic 'No.' One word, 'No', and it went around the world, stirring people everywhere.

A handful of Greeks, almost unarmed, stood against the leaders of the Italian state. That 'No' stirred them deeply. And there was another rallying cry that we ourselves saw in our day, high in the mountains where the Greek soldiers had made their nests like eagles as they fought for their country's freedom.

There, high on the mountains, they used white pebbles from the rivers to write the words: 'Faith, struggle, victory.' We spoke at length about that rallying cry. We said that we must have faith, faith in our Lord Jesus Christ.

Faith that Jesus Christ is God and Lord; faith especially in the Cross of the Lord. For, as we said, Golgotha was Satan's Waterloo, his great defeat. There Satan was crushed.

And faith in the Cross is a weapon that will never fail us.

But be patient; we shall return to that point at the end of the talk. Tomorrow is a splendid feast, a day honoring learning. In Asia Minor, Pontus, and elsewhere, it was celebrated almost as a national holiday, since the people there had no national holiday of their own.

Teachers, professors, and everyone else hurried to the churches. Bishops, preachers, and theologians were there, and hymns were sung to the Three Hierarchs, the patrons of Greek education.

Tomorrow, then, three radiant lights rise on the horizon of the Church: Basil the Great, Saint Gregory of Nazianzus, and John Chrysostom. To tell their lives would take many talks, even whole books.

Basil was born into a deeply devout family. His grandmother, Macrina, had lived in the age of the martyrs. The whole family was devout. It was also a large family, the kind we see less and less often today.

In earlier days, large families were common. Basil’s family had nine children: four boys and five girls. It was a holy family. Three of the sons became bishops: Basil became bishop of Caesarea; Gregory of Nyssa was a great philosopher; and the third was Peter of Sebaste.

The fourth son, the youngest, also lived an ascetic life. Among the daughters was Macrina, a woman of great holiness. When I think of that family, I grow sorrowful. There were once large families that gave the Church three holy bishops.

Look around today, and you see a generation running short of great and lofty things. Let me open the book of my memories as an elderly bishop. I have many years behind me, and I remember our country sixty years ago, before this terrible wave of corruption had swept over it. Such remarkable families still existed then.

I had three brothers as fellow students, all fine preachers, named Papagiannis. One was Christodoulos Papagiannis, a distinguished preacher for many years in Patras and an accomplished writer. The second was Pamphilos Papagiannis, and the third was Vasileios Papagiannis. They came from a poor but thoroughly honorable family in Agrinio. Where are such families today?

The willingness to serve is lacking, and the brotherhoods are fading away. The few people who remain are heroes. They work day and night to carry out the heavy mission entrusted to them in the world.

But let us return to our subject. Basil the Great was a fighter for the faith from his youth. Can you picture him? He came here to Athens at the age of twenty-two, well prepared for his studies.

Here in Athens he met his friend Gregory of Nazianzus. Athens was full of corruption. The wealthy young people of the world came here, just as they now flock to London, Berlin, and New York.

In those days, wealthy families sent their children to Athens.

And as the story goes, Basil and Gregory knew only two roads: the road to school and the road to church. That was their daily life. From their youth they struggled to remain faithful amid the corruption around them. They are an example of steadfastness for young people, though we see too few such young people today.

It is rare to find a young person like that today. People tell me about miracles, but do you know what I consider a miracle?

The world’s attractions and every prospect of success lay before Basil. He could have become great in the eyes of the world, a governor or a ruler. What did he do? He struggled against himself and left that life behind.

He fought against the old man within him and the desires of the flesh. He grew strong and attained great spiritual depth. Then he returned to Caesarea. He became a reader, a deacon, and a priest; later, by the vote of clergy and people, he became bishop of Caesarea. There a great struggle began against heresies and the other enemies of the faith. I will give just one incident, which many of you may have heard. Basil came into conflict with the powerful emperor Valens, who firmly supported the Arian heretics. Valens sent his representative Modestus through the cities, where he intimidated the bishops.

Modestus threatened the bishops until they signed a declaration accepting the teaching of Arius and obeying the emperor’s orders.

Then they came to Caesarea and presented Basil the Great with the document. ‘Sign it,’ they said. ‘It is the emperor’s order.’ ‘I will not sign it.’ ‘You will not sign? Are you not afraid of the emperor? Do you not see that all the other bishops have yielded? Will you alone hold out?’ Basil replied, ‘What can the emperor do to me?’ ‘He can do many things.’

‘What things?’ ‘First, he can confiscate your property. Second, he can exile you. Third, he can put you to death.’ ‘Tell me something else,’ said Basil. ‘Those things do not frighten me.’ The bishop of Caesarea stood firm: ‘As for confiscation, I own almost nothing: an old cassock and a few books. That is all my property.’ And who was saying this? A man who had once been very wealthy, but had sold his estate to build the famous Basileias, his place of care for the poor. ‘As for exile, every land is our homeland. We are strangers and sojourners wherever we go, living here only for a time.’

Saint Basil, then, was a model of courage. So was his dearest friend, Saint Gregory of Nazianzus. People said the bond of love between them was so strong that they were two bodies with one soul.

Gregory, too, had deep faith. Let me tell you one thing about him. In Constantinople, the Arians held power and had taken all the churches. The Orthodox had only one little church left, the Church of Saint Anastasia. I believe its ruins can still be seen. It was to that little church that Gregory went.

At first no one paid him much attention. He was short and unremarkable in appearance, and people dismissed him as a little man. Yet though small in stature, he was great in soul. He gave profound and lofty sermons. No one explained the Holy Trinity as Gregory the Theologian did.

In his theological orations, Gregory shattered the teaching of Arius. The Arians, seething with anger, rushed into the church and tried to kill him, as Saint Stephen had been killed.

They stoned him, and he barely escaped death. Later, by the vote of clergy and people, he became Archbishop of Constantinople and presided over the Second Ecumenical Council. He spoke with great wisdom. But when he saw the envy and malice among the bishops, he said, “If I am the cause of your turmoil, throw me into the sea, and the sea will grow calm.” Then Saint Gregory withdrew to be alone with God. He too fought heresy, beginning in a little church. He showed that great buildings are not what give the Church its strength. What use are enormous churches and grand buildings by themselves?

That little Church of Saint Anastasia, where Saint Gregory preached, was worth more than our great churches. What use are grand buildings? Beautiful cages, with crows inside. Give me a tiny cage, even one made of reeds, with a nightingale in it. You can keep the great golden cages filled with crows and vultures. What mattered at Hagia Sophia? People came and went. Wherever John Chrysostom stood, even a very small church had worth.

The Church’s worth does not come from the size of its building, or from gold and costly adornments. It does not come from mitres, pectoral crosses, clerical hats, or any outward splendor.

The Church’s worth comes from its people. Give me men like Basil the Great and Gregory of Nazianzus, and the Church will shine again in all her glory. Basil the Great was a model of courage, and so was Gregory.

And what shall we say of the third, John Chrysostom, who was younger than the others? He was the son of a devout woman, Anthusa. His holy mother planted the seed of faith in his heart.

He struggled against the demons. He went into the wilderness, where for twelve years he studied Holy Scripture, reading it day and night beneath the stars. He became deeply learned, especially in the Scriptures.

He knew Holy Scripture intimately. Few Fathers of the Church knew it as he did; its words had become part of his very being. He became a reader, then a deacon, and then a priest in the great city of Antioch.

For twelve years there, his renowned sermons rang out. He contended with the Jews and with the pagans, who were still numerous in the city. People marveled at his eloquence and the gift God had given him.

Then his reputation brought him to the throne of Constantinople. There he struggled against those he believed were enemies of the faith, and against rulers and wealthy people who exploited the labor of the poor. Among the rulers was Eutropius, a powerful official. At that time the Church offered sanctuary: if someone being pursued managed to enter a church and grasp the Holy Table, he was protected there.

Eutropius had sought to abolish that sanctuary. But the world turns, and fortunes change. He was overthrown, and now he ran for his life. Breathless, he reached a church and clung to the Holy Table. His enemies wanted to come in and kill him. Chrysostom stood at the pulpit and said, “Stop! You may not enter. This is a place of sanctuary.” Then he delivered a famous sermon, one that children in Greece once knew by heart and that was translated into Russian, German, and English.

What has become of that sermon? It has been taken out of the schoolbooks, and other things have been put in its place. These Fathers were suns, lights shining with the light of the Triune God. As the sun lights the world, so they enlightened people. Yet our textbooks give that honor to other figures, some of whom are now being judged anew under Gorbachev, their statues pulled down because of their crimes against the Russian people. We removed the great Fathers and teachers of the Church from our books and put dim lights in their place.

That was when Chrysostom gave this sermon. I once met a poor man in my village who could recite it from memory. What a sermon it is! It begins by saying that we should always remember the vanity of worldly things, but especially now, when we see a powerful ruler clinging to the Holy Table and begging for God’s mercy and protection. At such a moment, we remember Solomon’s words: “Vanity of vanities; all is vanity.” And Chrysostom goes on from there.

He also spoke out against a wicked woman who had a silver statue set up outside the church where he preached, with festivities held around it. Chrysostom rose and rebuked her sharply. But above all, he fought another battle.

Chrysostom’s worst enemies were priests and bishops. They brought him down because he called them to account. Some neglected the Divine Liturgy and Vespers and went off to places of entertainment. Some lived with women in improper arrangements and made a trade of holy things. What could be worse than selling the grace of God?

He called them to account. Of course, there were also worthy clergy around him whom he held in esteem. But the wrongdoing had spread, and he struggled against those corrupt clergy.

He called those who chased women womanizers, and those who traded in the name of the Crucified Christ merchants of Christ. His words were fierce, like a whip.

As a result, he was exiled twice. After the first exile, he returned within two days. On the night they drove him out, the people rose in protest. Then an earthquake shook Eudoxia’s chamber and the palace.

Terrified, Eudoxia begged Arcadius to order his return. Chrysostom came back to his see. A sea of people, young and old, men and women, gathered in Constantinople to welcome him.

They had one cry on their lips. The people understood what had caused his persecution, and they shouted a slogan that can still be heard today. When they saw John Chrysostom return from exile, their cry rang through the whole city: “Out with them! Out with them! Out with them!” I hear your applause. Let me tell you something plainly about such displays of affection.

But when I hear you applauding, know what I say to myself: the more you praise me and clap for me, the more clearly I see my own wretchedness. We speak despite our shortcomings and our sinfulness.

And please pray for me, the sinful Bishop Augustine, that God may have mercy on me. In any case, that was the cry the people raised, and we have heard it again today.

Oh, I have said this many times: if only, in place of us bishops and archbishops, with a few exceptions, among whom I do not count myself, the Fathers could rise from their graves and come among us. What greatness that would be!

What greatness the Church would have! So it becomes clear that the greatest enemies of Christianity are not the millennialists or others like them. Its greatest enemies are within.

It is we who, through our lives and our conduct, even without intending to, saw at the roots of the immortal tree of our Church, our eternal Church. That was John Chrysostom. And we sent him into exile again.

Again he went far away, into the wilderness. He traveled for days under the burning sun and through winter cold. He went to Cucusus, and then they sent him on toward Pityus, a great distance farther away. Yet even in exile, he drew people to him like a magnet.

Many gathered around him there, and he wrote letters.

His letters are still being brought to people in simple language. And the people would say, ‘Better for the sun to go out than for the voice of Chrysostom to fall silent.’

Better for the sun to go out than for the voice of John Chrysostom to fall silent. Chrysostom truly spoke out. He was a model of courage, standing against the authorities and against everyone who needed to be challenged. These, then, are our three models.

But were they the only ones? If we look at this month, indeed, every month and every day has its saints, we find it full of stars, spiritual stars: teachers and Fathers of the Church.

In the few minutes that remain, let me briefly remind you of some of them.

These children come to me because children are like images of angels. Until they are corrupted, they are like angels. If the world still exists, we owe it to these little children. We kiss them. Without innocent children of five or six, our world would have come to an end.

They sustain the life of humanity, these innocent children who still have something angelic in their faces. Christ blessed one such little child, and that child grew and grew.

He became bishop of Antioch in Syria. There he proclaimed the Gospel of Christ with a burning heart. Then he was arrested, bound, and taken to Rome under the guard of twelve soldiers.

They brought him to Rome and were ready to throw him to the lions. So he wrote to the Christians there, pleading with them not to intervene.

‘This is my opportunity to become a martyr,’ he said. ‘It is a great opportunity to bear witness to Christ. I want to be ground down. Listen: just as a mill grinds wheat into bread, let the lions’ teeth become a mill and grind me, so that I may become bread for Jesus Christ of Nazareth.’ This is what he prayed to God for.

‘And if you tame the lions,’ he said, ‘I myself will urge them on, so that I may give my life for Christ.’ He said that his heart was filled with love, a divine love.

And he was martyred. There is a tradition accepted by Saint Nicodemus of the Holy Mountain, and I accept it too, for it is truly wondrous. It says that hungry lions tore Saint Ignatius apart in the amphitheater at Rome, but left his heart untouched.

They did not harm his heart. When it was opened, what did they find? Jesus Christ, the great love of his heart. Ah, such love! We live in an age that talks endlessly of love. Oh, I have so little time.

One day I will speak to you about this age and all its loves. What has humanity not loved? Just the other day I heard that near here they are even making a cemetery for dogs, with poems and inscriptions for them. Love of dogs, love of cats, love of women, love of men, love of oneself, love everywhere. But which are the great loves? One is love of one’s homeland.

Other kinds of love are humbler, smaller things, yet we sometimes condemn them. They are gifts God created. When they flow within their proper banks, they are blessed. When they overflow, they bring floods and destruction. The Axios River is useful.

But if the Axios bursts its banks, it brings destruction and loss. So long as these other loves stay within their proper bounds, they deserve no blame.

If you have never known love for Christ, you have lived in this world in vain. Love your wife, love your children, love others, but give Christ your love with your whole heart. Not half your heart: your whole heart, one hundred percent, one hundred and one percent.

That is a Christian. That is the measure by which we can examine ourselves. One of the stars before us is the saint we celebrate today. Another, later in time, is Timothy, that chosen young man. His grandmother was Lois and his mother Eunice. He was a splendid disciple, dearly loved by the Apostle Paul, whom he accompanied even to prison. The Apostle’s two letters to Timothy are outstanding.

Timothy became bishop of Ephesus. He was a man who stood firm. Why do I call him a hero? In Ephesus, where he served, a pagan festival was held. People gathered with musical instruments and animals, carrying thyrsi through the streets amid revelry and drunkenness. They wore masks, carnival masks.

They gave themselves over to these excesses, and Timothy did not keep silent or retreat to a corner. He went straight to that pagan crowd, stood before them, and protested forcefully. He was killed as he stood against their revelry.

He struggled against the carnival celebrations. And now Greece is caught up in carnival, while hardly anyone dares protest. Carnivals are held, especially in Patras. I hear that five million has been given there to liven up the Patras carnival. They say it is too tame and want to make it like Rio de Janeiro.

I will leave his name unsaid; may he be forgiven. The man who was then Metropolitan of Patras gave the order to have me arrested. Later, when he became Archbishop, he summoned me early one morning. I was the first person he called.

So I went and said, ‘Your Beatitude, you sent for me. What do you want?’ He said, ‘You know, I am no longer in Patras. I am Archbishop of Athens now.’ ‘Very well,’ I said. ‘You are Archbishop of Athens, and I respect and esteem you.’ Then he said, ‘Take care: from now on, no more carnival protests.’

‘Oh,’ I said, ‘I have not changed. I will go on struggling against all these things.’ Where are the bishops today to stand against this evil? The Fathers gave us examples of great struggle.

Timothy is commemorated on January 22. Now consider another man, Anthony the Great, who lived in the desert. When he learned that heretics had appeared down in Alexandria, he said, ‘I am leaving you; I must go.’

‘But where are you going? Why leave your monastery?’ ‘Tell me: if your neighbor’s house caught fire, would you not run to put it out? How could I leave that fire burning?’

That was Anthony the Great, commemorated on January 17. Another man, who lived some centuries later, was Maximus the Confessor, commemorated on January 21. I have no time to tell you his whole story. He opposed the Monothelites and their heresy. They seized him and put him in prison, yet even from behind its bars he continued to stand firm.

A Christian must not become a servant of politics. Now, what happened? There was hope that the Vatican would help Constantinople. But they all yielded and signed. They signed and signed.

Then they took the document of submission, bearing the official signatures, to the Pope at the Vatican. The Pope looked at it and asked, ‘Is Mark the Greek’s signature here? Did he sign?’ They answered, ‘No.’ ‘Then we have accomplished nothing,’ he said. ‘Nothing.’

One man, aflame with zeal! John Chrysostom says that one such man is worth more than all the kingdoms. Mark stood firm and unshaken. If we are Orthodox today and breathe the air of our holy Orthodoxy, we owe much to that steadfastness.

And think of the Three Hierarchs, whom you know. I have no time to read you a letter from Basil the Great. In it, Basil calls Athanasius the Great ‘father’, father upon father.

Athanasius stood his ground, even alone, and was exiled five times. In caves and holes in the earth, he held fast to Orthodoxy. He remained firm and unshaken, defending the Creed and fighting for one word, for a single letter.

They told him, ‘Yield. Where the Creed says homoousios, add one iota and write homoiousios.’ But the difference is immense. Homoiousios means ‘of similar essence’; homoousios means ‘consubstantial,’ of one essence with the Father. That is what we confess of the Son of God. Athanasius fought fiercely and would not accept even one iota.

Once, at the Acropolis, someone said to me, ‘You people play with words. Could a single iota really throw the whole world into turmoil?’ He was a distinguished archaeologist. I asked him, ‘Suppose I went to the Acropolis at night and made just one scratch on one of those columns. Would you allow it?’ ‘Of course not. Nothing may be touched.’

Not even a scratch, not the slightest alteration, is permitted on the Acropolis. If you will not allow its marble to be altered, but preserve the Acropolis as a monument of Athens, how much more must I refuse any alteration to the Creed, the Acropolis of our faith?

Now, you may say, let us return to the subject. I will solve the riddle I gave you: few, yet many. How can Christians who struggle for the faith be few? They are few in every age, but as the centuries pass, their number grows. They do not remain separate; one is added to another, like the streams that feed a great river, like the Danube.

The Danube begins as a little stream. As it flows on and on, it becomes the Danube. So it is with a stream at its source: as it flows, it grows and grows. Christianity, too, began with twelve Apostles and became great.

The few became many. Many indeed. Go outside at night and look up. If your eyesight is good, astronomers say you can count five thousand stars. But take a powerful telescope, and those five thousand become ten, fifteen, twenty, thirty, forty thousand.

It is like a cloud floating and moving above our heads, a marvelous thing made up of countless parts. Though it appears to be one cloud, you cannot count all that makes it up. So, says the Apostle Paul, you cannot count the martyrs, the confessors, and the saints who gave their lives for the faith of Christ.

At first they are very few, but their number keeps growing. Would you like another image? Open the Apocalypse, the Book of Revelation, to the sixth chapter. When the fifth seal was opened, a vision appeared. What did they see? An altar, and beneath it a multitude of souls.

A little longer, until the number of those who are saved is complete. That number grows day by day. And when the number of the saved, the number of the martyrs, is complete, the Lord will come in glory and in majesty beyond description.

Yes, that is how it is. Their number grows. How does it grow? Look at our own century, this worst of centuries.

Yes, that is what the Gospel says, and I believe the Gospel. I want you to believe the Gospel too. Here is what I mean: the river grows, the cloud grows, and new martyrs are added even in this twentieth century. How many? Start counting on your fingers, and you would still be counting in the morning…

Do you want to count another total? Here it is: the river has risen, the cloud has grown, and it is a greater cloud with the addition of six hundred thousand Armenian brothers and sisters. Their faith is great. We have some differences, but the Armenians are faithful, very faithful to God, and Armenia has produced martyrs. They are also enslaved under Turkish tyranny. Six hundred thousand! Do you want to count another total? One million. Who are they? Our brothers and sisters of Asia Minor and Pontus, in 1922. The beast of the abyss! The beast of the abyss! They slaughtered them, slaughtered them, our brothers, our fathers, our grandfathers, brave martyrs and heroes. And you ask whether they are few or many? An innumerable multitude of brave and courageous martyrs: bishops, priests, priest-monks, men, women and children. All suffered martyrdom for the faith of our Christ. Shall we prove traitors? No!

‘O my God,’ he says, ‘if these stars are so beautiful, how much more beautiful must the other stars be!’ Those other stars that shine upon the earth are the martyrs and the saints. There are two heavens, both filled with light. One is the starry sky. The other is the immortal heaven, where Christ is the sun that never sets.

The moon, shining with a light that serves the sun, is the Most Holy Theotokos (God-bearer). And the stars, the countless stars, are all the Holy Fathers. The few have become many, and they will become more numerous still. And we, children, in whose veins the blood of martyrs flows, by God’s will shall not betray them. We shall keep the faith of our fathers to our last breath. Our watchword will be: Orthodoxy or death.

I am finishing, my dear ones, but let me open the book of my memories once more. I was traveling in those dreadful years when people were being slaughtered, slaughtered, slaughtered. And we have not even counted the others killed here. Five hundred thousand were slaughtered; we have not spoken of them.

We have forgotten martyrs. I was traveling in a railway carriage, a wretched carriage…

‘Come near us,’ he says. ‘They want to drive me away. We shall follow in the footsteps of our fathers and walk according to the will of God, however few we may be.’ The few will prevail and become many, to the glory of God. And one day, in heaven, we shall behold the beautiful sight of the Lamb who was slain. The unbelievers will not prevail. The atheists will not prevail.

They will not prevail. Jesus Christ will prevail. Amen. Come, stand up now. Let us chant ‘Heaven Filled with Light.’ And now our watchword, the watchword of the sons of the faith, will be: ‘Faith, struggle, victory!’ All together now, all together.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων Δωδεκάς, Διδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, Οι καλώς αθλήσαντε στις θεβανοθέντες, πείστε πρεσβείαν προς τους σύμφων, πολυεθήνετε ψυχά συμμόνου. Αμήν.

Και πάλιν, ευσεβές εκκλησίασμα, προσφιλείς ακροαταί, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, και πάλιν κήρυγμα, συνέχεια κήρυγμα.

Είναι εντολή του Αποστόλου Παύλου ότι ο Λόγος του Θεού ενοικείτω εν υμίν πλουσίως. Συνεχώς και αδιάλειπτον πρέπει να είναι το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Όχι μόνο μια φορά την εβδομάδα, όπως συμβαίνει σήμερα.

Είναι μια μέρα κατά την οποία σε όλες τις ενωρίες της πατρίδας μας, δέκα χιλιάδες ενωρίες που έχει κάθε βράδυ ο ιερεύσου ευλαβής και πιστός και ευλογερός να χτυπάει το σκόδονας και να μαζεύονται στους ναούς και να κηρύσσεται ο Λόγος του Θεού, θα ήταν πολύ διαφορετική η κατάσταση της πατρίδας μας.

Δυστυχώς όμως δεν συμβαίνει. Σπάνιο το κήρυγμα του Ευαγγελίου, ιδίως στην ύπαιθρον. Βέβαια είναι αναγκαίο, λοιπόν. Στην εποχή του Μεγάλου Βασιλείου, λέει η ιστορία ότι εκήρυττε ο Μέγας Βασίλειος. Πότε; Κάθε μέρα εκήρυττε, μολονότι είχε ασθενικό σώμα. Εν τούτοις όμως εκήρυττε και ερμήνευε την Εξαήμερον, το κεφάλαιο εκείνο που μιλεί περί της δημιουργίας του κόσμου, και ήταν τόσος ο ζήλος του λαού, ώστε τι λέει η ιστορία;

Αναπλήρωσης του Καθημενού Κηρύγματος, είναι και αυτό προσδόξου σαν Θεού, αναπλήρωσης του Καθημενού Κηρύγματος είναι η Ραφονική Σταθμή Είναι, λόγου χάρη, ο ραδιοφωνικός σταθμός του Πειραιώς, που έκανε η Μητρόπολις Πειραιώς, που κάθε μέρα έχει εκπομπές χριστιανικού περιεχομένου, και είναι αξία επαίνου η Μητρόπολη για τη δραστηριότητά της.

Επίσης και άλλη ρεφονική σταθμή όπως εδώ στην Αθήνα εντός ολίγου θα αρχίσει η ρεφονική σταθμός από των φλογερών δημοσιογράφων κύριο Νεζερίτη. Επίσης και ένας άλλος πάλι ζηλωτής, Αναγνωστόπουλος, και αυτός θα κάνει ραδιοφωνικό σταθμό, και μακάρι να αυξηθούν οι ραδιοφωνικοί σταθμοί ώστε να αποτελέσουν μία αναπλήρωση του καθημερινού κηρύγματος.

Αφορμή λάβαμε από ένα σύνθημα. Τι είναι το σύνθημα; Το σύνθημα, με ρώτησε κάποιος μετά το κήρυγμα, βλέπετε αγνοούμε τη γλώσσα, λέει, τι θα πει σύνθημα; Σύνθημα, λέω, παιδί μου, σημαίνει μια σύντομος πρότασις, ολίγες λέξεις, που εκφράζουν υψηλά νοήματα για τα οποία πρέπει να ηλεκτρίζεται η ανθρώπινη ψυχή.

Ως παράδειγμα, σύντομα λόγια που έχουν μεγάλη σημασία. Λόγω χάρη σύνθημα ήταν αυτό που οικούστησαν στερμοπύλας όταν ο Ξέρξης με τα αναρίθμητα στίφη του κατήρχετο ως χιονοστιβάς κάτω στην Ελλάδα και είχε εκατομμύριο ολόκληρο, και αυτή ήταν μόνο 300 ήταν εκεί στερμοπύλας και είπε ότι έχω τόσα βέλη, λέει, να σας ρίψω, ώστε, λέει, θα σκιάσω τον ήλιον.

και απήντησε οι 300 αυτοί οι ήρωες, απήντησαν διευθώματος του Λεωνίδα ότι τόσο το καλύτερο, θα αγωνιστούμε υπό σκιά. Και απήντησε εκείνο το αθάνατο «Μολών λαβέ», έλα να τα πάρεις. Δυο λέξεις είναι, αλλά ηλεκτρούσε και ηλεκτρίζει και μέχρι σήμερα κάθε ευγενική ελληνική ψυχή.

Σύνθημα το «Μολών λαβέ», σύνθημα ήταν κι ένα το άλλο ο Στασσαλαμίνος που είπε Ίτε παίδες Ελλήνων, ελευθερούτε πατρίδα. Προς παιδιά της Ελλάδας, ελευθερούτε πατρίδα, και ηλέκτρισαν πάλι τα πλήθη και το λαό.

Ηλεκτρίζουν τα συνθήματα που έχουν μέσα νοήματα, που είναι συμπύκνωση μεγάλων και αθανάτων ιδεών. Σύνθημα ήταν το 1821, ο Κολοκοτρώνης ή άλλοι που είπαν «υπέρ πίστεως και πατρίδος». Πρώτα, όπως είπε ο Κολοκοτρώνης, όταν πιάσαμε τα όπλα, λέει, πρώτα είπαμε «υπέρ πίστεως» και έπειτα «υπέρ πατρίδος».

Σύνθημα ήτανε στα νεότερα χρόνια μας, εβροχρόνια μας το 1940 όταν 27 Οκτωβρίου χτύπησαν την πόρτα με σάγηφτα τα παιδιά τους σκότους. Χτύπησαν την πόρτα της Ελλάδας και είπαν «Ελλάς, παραδώσου». Και τότε ο Πρωθυπουργός, γιατί μου αναφέρεται το όνομά του.

Εγώ ήδη όχι τον Μεταξά, αλλά οφείλω να ομολογήσω μια μεγάλη αλήθεια, ότι αξιώθηκε αυτός από τη Θεία Πρόνοια να πει το ιστορικό «όχι». Είπε «όχι», και το «όχι» μία λέξη είναι. Αυτό το «όχι» έγινε παγκόσμιο, ηλέκτρισε τον κόσμο ολότερο.

Μία φούχτα Έλληνες σχεδόν άοπλοι αντετάκτησαν εις τα συνδρόφαχτων εκείνων αρχηγών του Ιταλικού Κράτους τόσο πολύ το όχι ηλέκτρωσε. Και σύνθημα είναι ακόμα αυτό το οποίο είδαμε και εμείς στις ημέρες μας επάνω στα ψηλά βουνά, που σαν αετοί είχαν τις φωλιές των οι στρατιώτες της Ελλάδος, για να αγωνιστούν για την ελευθερία της πατρίδος.

Και τότε εκείνοι γράψανε πάνω στα ψηλά βουνά, με χαλίκια άσπρα από τα ποτάμια, εκείνο το σύνθημα: «Πίστη, αγώνας, νίκη». Και πάνω σε αυτό το σύνθημα ομιλήσαμε διά πλατέων. Και είπαμε ότι πρέπει να έχουμε πίστη, πίστη εις τον Κύριον ημών Ιησού Χριστό.

πίστη ότι είναι ο Θεός ο Κύριος η Μόνα Σου Χριστός Πίστη ιδιαίτερα εις τον Σταυρό του Κυρίου. διότι όπως είπαμε ο Γοργοθάς υπήρξε το βαταρλό η Ήτα η Μεγάλη Ήτα των Σατανά Μέσα εκεί συνετρίβη ο Σατανάς.

Και η πίστη στο Σταυρό είναι όπλον ακαταίσχυντο.

Αλλά υπομονή, να λύσουμε αυτό το ζήτημα στο τέλος της ομιλίας μας. Λέμε λοιπόν ότι το μήνα αυτό, το αύριο, ημέρα λαμπρά, η μέρα των γραμμάτων, στη Μικρά Ασία, στον Πόντο κλπ., ήταν σαν εθνική εορτή, ήτανε, που δεν είχαν εθνική εορτή.

Έτρεχαν οι δάσκαλοι, οι καθηγητές, οι πάντες, εις τις εκκλησίες, εκεί επίσκοποι, εκεί ιεροκήρυκες, εκεί θεολόγοι, και έψαλλαν ύμνους εις τους Τρεις Ιεράρχες, που ήσαν οι προστάτες της παιδείας, ελληνικής παιδείας.

Τρεις λοιπόν αύριο ανατέλλουν στον ορίζοντα της Εκκλησίας, τρεις λαμπροί φωστήρες. Ο ένας είναι ο Μέγας Βασίλειος, ο άλλος είναι ο Άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός και ο τρίτος ο Χρυσόστομος. Είπαμε το βίο μας, θα χρειαζόταν ομιλίες πολλές, θα χρειαζόταν βιβλία να γράψουμε.

Που είναι ότι εγεννήθηκε μέσα σε μια οικογένεια ευλαβεστάτη, η γιαγιά του ήταν μάρτυρα, μάρτυρη Μακρίνα, έζησε επί μαρτυρίων, έζησε οικογένεια όλη ευσεβής. και ότι ανήκει σε οικογένεια πολύτεκνων που σπανίζουν τώρα, ολιγοστεύουν συνεχώς, συνεχώς, συνεχώς, ολιγοστεύουν οι πολύτεκνες οικογένειες.

Ενώ πρώτα η οικογένεια ήταν πλήθος πολύτεκνες οικογένειες. Λοιπόν, τότε αυτή ήτανε πολύτεκνος οικογένεια, παρακαλώ, εννιά παιδιά. Τα τέσσερα ήτανε αγόρια, τα πέντε ήτανε κορίτσια. Αγία οικογένεια. Τα τρία, τα αγόρια, τα τέσσερα, τα τρία είναι επίσκοποι. Ο ένας, ο Βασίλειος, έγινε Καισαρείας, ο άλλος, ο Γρηγόριος Νύσσης, φιλόσοφος αυτός, μεγάλος φιλόσοφος ο Γρηγόριος Νύσσης, και ο τρίτος είναι ο Πέτρος Σεβαστείας.

Και ο τέταρτος και αυτός νεότερος ήταν ασκητικός τύπος, και τα κορίτσια, η πρώτη ήταν η Μακρίνα, αγιωτάτη, αγιωτάτη κόρη αυτή, οικογένεια. Όταν το σκέφτομαι μελαγχολώ, όταν σκέφτομαι ότι υπήρχαν πολύτεκνες οικογένειες που έδωσαν τρεις, τρεις, τρεις επισκόπους, αγίους επισκόπους στην Εκκλησία.

Σήμερα, αν ρίψουμε μια ματιά, είναι πλέον μια γενεά η οποία στερεύει από τα μεγάλα και τα υψηλά. Μόνο προ εξήντα χρονών, εξήντα έτη, ας υπενθυμίσω, να ανοίξω το βιβλίο των αναμνήσεών μου ως γέρων επίσκοπος, έχω κι εγώ πίσω πολλά χρόνια και ενθυμούμαι τα παλιά τα χρόνια που δεν είχε ακόμα διαφθαρεί η πατρίδα μας, δεν είχε υποστεί το κύμα αυτό, το φοβερό κύμα της διαφθοράς, υπήρχαν ακόμα αυτές οι σπάνιες οικογένειες.

Εγώ είχα συμφοιτητάς τρία αδέρφια, λαμπροί ιεροκήρυκες, Παπαγιάννης λεγότανε, ο ένας ο Χριστόδουλος Παπαγιάννης, λαμπρός ιεροκήρυκας πολλά χρόνια στην Πάτρα, σπουδαίος και συγγραφέας, ο δεύτερος αδερφός του Παπαγιάννης, Πάμφιλος, ο τρίτος Βασίλειος ο Παπαγιάννης, πτωχής οικογένειας, εντιμοτάτης οικογένειας από το Αγρίνιον ήταν, πού είναι σήμερα τέτοιες οικογένειες;

Προθυμία δεν υπάρχει και οι αδελφότητες σβήνουν, σβήνουν, σβήνουν. Και όσοι ολίγα πρόσωπα είναι, ήρωες, ήρωες που εργάζονται νυχθημερόν για να φέρουν εις πέρας την βαρεία αποστολή των που έχουν στον κόσμο.

Μάλιστα, αλλά ας επανέλθουμε στο θέμα. Ο Μέγας Βασίλειος λοιπόν υπήρξε αγωνιστής, εκ νεότητος αγωνιστής. Μπορείτε να τον φανταστείτε; Εδώ στην Αθήνα ήρθε, στην Αθήνα ήρθε. 22 ετών με εφόδια εδώ στην Αθήνα.

Και εκεί, εδώ συναντήθηκε με ένα άλλο φίλο του, τον Γρηγόριο Ναζιανζηνό. Μέσα στην Αθήνα που ήταν διαφθορά, απέραντος διαφθορά, απέραντος. Όλα τα πλουσιόπαιδα του κόσμου έρχονταν στην Αθήνα. Όπως τώρα τρέχουν στο Λονδίνο, στο Βερολίνο, στη Νέα Υόρκη.

Έτσι εκεί τότε η πλούσια οικογένεια έστελνε τα παιδιά της στην Αθήνα.

Και όπως λέγει η ιστορία, δύο δρόμους λέει ξέραν, έναν δρόμο που πάει στο σχολείο και έναν δρόμο που πάει στην εκκλησία. Αυτή ήταν η μέρα. Έδωσαν αγώνα λοιπόν εκ νεότητος μέσα στη διεφθαρμένη. Και έτσι λοιπόν υπόδειγμα αγωνιστικότητας για τους νέους, οι οποίοι είναι πολύ ολίγοι σήμερα, λέει.

Σπάνιο νέος σήμερα να είναι έτσι μέσα, εγώ θεωρώ, μου λένε για θαύματα, εγώ ξέρετε ποιο θαύμα;

Το μέλλον προς εμιδεία αυτό, προς εμιδεία το μέλλον, τα θεάματα του κόσμου. Εν δύνατον να εξελιχθεί, να γίνει μεγάλος κατά κόσμον, να γίνει κυβερνήτης, να γίνει άρχων. Έγινε δεν έγινε, τι έκανε; Αγωνίστηκε με τον εαυτόν, έφυγε ποιες την άγνη μου.

και αγωνίστη εναντίον του παλαιού ανθρώπου εν της σαρκώστων και ισχύτευσε και απέκτησε πνευματικότητα μεγάλη και επέστρεψε κατ' όμες της Κεσάρια Και έγινε αναγνώστης και διάκονος και πρεσβύτερος και μετά ψήφω κλήρου και λαού έγινε πλέον επίσκοπος Καισαρείας. Εκεί άρχισε μεγάλος αγών, αγών εναντίον των αιρέσεων, εναντίον των διαφόρων εχθρών της πίστεως. Δεν αναφέρω λεπτομέρειες, μία μόνο λεπτομέρεια την οποία ίσως πολλοί από σας θα έχετε ακούσει. Η λεπτομέρεια είναι ότι ήρθε σε σύγκρουση με τον Ουάλη, τον αυτοκράτορα, τον ισχυρό αυτοκράτορα, ο οποίος υπεστήριζε σθεναρώς τους αιρετικούς, τους Αρειανούς, και έστειλε τον αντιπρόσωπόν του, τον Μόδεστο, και πήγε σ' όλες τις Μητροπόλεις και τρομοκράτησε.

Σθεναρώς τους αιρετικούς, τους Αριανούς. και έστελε τον αντιπροσωπό των Μόδεστων Και πήγε σ' όλες τις Μητροπόλεις και τρομοκράτησε τους επισκόπους και υπέγραφαν δήλωση ότι παραδέχονται τη διδασκαλία του Αρείου, παραδέχονται ό,τι διατάσσει.

Πήγαν λοιπόν και στην Γεσάρια πήγαν και στον Μέγα Βασίλειο και παρουσίασε το χαρτί. λέει να το υπογράψεις Το υπογράψω είναι διαταγή του αυτοκράτερως «Δεν το υπογράφω». «Δεν το υπογράφεις; Δεν φοβείσαι τον Αυτοκράτορα; Δεν βλέπεις ότι όλοι οι επίσκοποι υπέκυψαν; Εσύ παραμένεις ακόμα; Δεν φοβείσαι;» «Και τι μπορεί να μου κάνει ο Αυτοκράτορας, ο Βασιλιάς;» «Ένα από πολλά που μπορεί να κάνει».

«Ποια είναι αυτά τα πολλά; Πρώτον είναι δήμευση, δεύτερον είναι εξορία, τρίτον είναι το μαρτύριον». «Α», λέει, «πες μου τίποτε άλλο, δεν με φοβίζουν». Απαντά ο επίσκοπος Καισαρείας, ο Μέγας Βασίλειος, προβάλλον το ανάστημά του, λέει: «Όσον αφορά τη δήμευση, δεν έχω περιουσία, ελάχιστα, ένα τριβώνιο», λέει, «ένα παλιό ράσο έχω και μερικά βιβλία», λέει, «έχω. Αυτή είναι όλη η περιουσία μου», λέει. Ποιος; Ο πλουσιότατος που είχε μεγάλη περιουσία, την οποίαν επώλησε για να χτίσει την περίφημον Βασιλειάδα του. «Ως προς την εξορία, πάσα γη πατρίς, πάροικοι και παρεπίδημοι, όπου να σταθούμε, όπου να πάμε, προσωρινοί είμεθα». Σήμε

Λοιπόν, υπόδειγμα ηρωισμού ήταν ο Άγιος Βασίλειος, αλλά και υπόδειγμα ηρωισμού ήταν και ο Άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, ο φίλτατός του, περί του οποίου λέγανε ότι είχαν τόση αγάπη ανάμεταξύ των, είχαν τόσο σύνδεσμο, ότι ήσαν δύο σώματα, μία ψυχή.

Γρηγόριος, κι αυτός είχε μέσα το αίσθημα της πίστεως μεγάλο. Και ένα μόνο λέγω περί αυτού, λέγω ότι στην Κωνσταντινούπολη επικρατούσαν οι Αριανοί. Στους Ορθοδόξους έμεινε μόνο μια εκκλησία, όλες τις εκκλησίες τις είχαν πάρει οι Αριανοί και είχαν τη δύναμη μαζί τους και έμεινε ένα κλεισιδάκι, ένα μικρό κλεισιδάκι που νομίζω τα ερείπια σώζονται ακόμα, λεγόταν Ναός της Αγίας Αναστασίας και σε αυτό το εκκλησάκι, Αγίας Αναστασίας, εκεί πήγε ο Γρηγόριος.

Καταρχήν δεν του έδωσαν καμιά σημασία, ήταν κοντός στο ανάστημα, δυσειδής, και δεν τον καλούσαν αυτό το ανθρωπάκι, λέει. Και όμως αυτός ο μικρός το δέμας, αλλά μέγας στο ανάστημα και την ψυχή, αυτός χαραγνός ωστόμως, εξεφώνησε λόγους φιλοσοφικότατους, υψηλούς, Κανείς άλλος δεν εξήγησε την Τριάδα, την Αγία Τριάδα, όπως ο Γρηγόριος ο Θεολόγος.

Εμείς σε θεολογικού λόγου έκαναν ξεβόλεις θεολογικούς λόγους και εκονιορτοποίηση την θεωρία του Αριανού και θεόμπευσε. Και πνέοντες μέσα, πνέοντες μέσα οι Αριανοί εισέλασαν μέσα και ήδη να τον σκοτώσουν όπως τον Άγιο Στέφανα.

Γιατί τον μετροβόλησα και μόλις σε σώθη από ηθασμόν, από τον ηθασμόν. και χρημάτισε κατόπι, έγινε κατόπι ψήφο πύλου του λαού Πατριάρχης με επαρκεπίσκοπο Ιωαννόπολος και προέδρεψε τις Δευτέρες Οικομενική Συνόδων και είπε λόγια θαυμάσια Και όταν είδε το φθόνο και την κακία των ανθρώπων εκεί, των αρχιερέων, φιλόσοφος όπως ήταν, είπατε αν εγώ είμαι η αιτία της ταραχής σας, ρίψατε εμείς την θάλασσα, διενενειρεύσει η θάλασσα Και απήλθε, εαυτόν και Θεώ συστρεφόμενος, ο Άγιος Γρηγόριος, μαχητής κι αυτός εναντίον της αιρέσεως με μια μικρά εκκλησία. Αυτός απέδειξε ότι δεν είναι οι μεγάλοι ναοί. Τι να τους κάνεις; Τι να κάνεις; Έχεις ένα μεγάλο ναό, τεράστιο ναό, κτίρια μεγάλα.

Όσο άξιζε, άξιζε εκείνη η μικρά εκκλησία της Αγίας Αναστασίας που εκήρυξε ο Άγιος, ο Άγιος Γρηγόριος. Δεν αξίζουν οι μεγάλοι ναοί που έχουμε. Τι θα τους κάνεις; Ωραία κλουβιά, αλλά μέσα κοράκια. Δώσ’ μου ένα μικρό κλουβάκι, δώσ’ μου ένα μικρό κλουβάκι, κλουβάκι ας είναι από καλάμια, μικρό κλουβάκι, πολύ μικρό, να είναι μέσα ένα αηδόνι και σου χαρίζω τα μεγάλα κλουβιά, τα χρυσά κλουβιά όπου κοράκια και όρνεα. Τι ήτανε; Τι έτσι γίνεται στην Αγία Σοφία; Πέρασαν κι αυτοί, αλλά όταν εκεί βρίσκεται ο Χρυσόστομος, εκεί βρίσκεται μέσα σε μια πολύ μικρά εκκλησία η αξία μιας...

Η αξία της εκκλησίας δεν είναι από το μέγεθος, η αξία της εκκλησίας δεν είναι από τα σκοπότερα τα χρυσά, η αξία της εκκλησίας δεν είναι από τις μίτρες και τα εγκόλπια και τα καλυμμαύχια και την όλη τη δόξα.

Η αξία της εκκλησίας είναι από το άτομο. Δώσ’ μου Μεγάλους Βασιλείους και Μεγάλους Γρηγορίους και η εκκλησία πάλι θα λάμψει με όλη τη μεγαλοπρέπεια της δόξης της. Λοιπόν, υπόδειγμα ηρωικού πνεύματος ήταν ο Μέγας Βασίλειος, ηρωικό πνεύμα ήταν και ο Γρηγόριος.

Και τώρα τι να είπαμε για τον τρίτον πλέον, τον Χρυσόστομο, τον Ιωάννη Χρυσόστομο, που ήταν νεότερος από αυτούς; Νεότερος ο Ιωάννης Χρυσόστομος, τέκνον αγίας γυναικός, της Ανθούσης. Μέσα στην καρδία του οποίου έσπειρε τον σπόρο της πίστεως η αγία του μητέρα, η Ανθούσα.

Εναντίον των δαιμόνων αγωνιστής, που κατέφυγε στις ερήμους και μελέτησε επί 12 χρόνια και διάβαζε ημέρα και νύχτα κάτω από τα άστρα την Αγία Γραφή και απέκτησε μεγάλη μόρφωση, όχι μόνο φιλολογική αλλά κυρίως αγιογραφική.

Ήξερε την Αγία Γραφή. Σπάνιος πατήρ της Εκκλησίας, μόλις την Αγία Γραφή κοκορδάτσια, ήταν το πνεύμα του και η Γραφή, τα ήξερε τόσο πολύ. Και έγινε αναγνώστης και έγινε διάκονος και έγινε πρεσβύτερος στη μεγάλη πόλη της Αντιοχίας.

και επί 12 χρόνια εκεί τετράφανε τα λόγια του, τους περιθύμους λόγους του, εκεί έγινε αγώνα εναντίον των Ιουδαίων, Εκεί έκανε αγώνα εναντίον των ειδωλολατρών που ήταν ακόμα πολλοί τότε μέσα στην πόλη, εκεί ήταν εναντίον όλων αυτών μέσα και θαυμάζετο για τη ρητορία και το χάρισμά του.

και μετά ξύφω πάλι ο λαός, ο κόσμος, η φήμη του τον έφερε από τόμος, από τόμος τον έφερε στον θρόνο Χριστενοπόρος και ήρθε στην Ποσταντινούπολη και άγαψε ο Σαστής πρώτο μεγάλος και γονίστη και εναντίον Ιουδαίων και εναντίον των λατρών και εναντίον αρχών των πλουσίων και εκμεταλλευτών του κόπου και του μόχθου των φτωχών ανθρώπων, εναντίον ενός θέρατος, ευθρόπιος, δικτάφορο ήταν ευθρόπιος ο οποίος είχε κατώδωσε αυτός και είχε ένα προνόμιο αν είχε εκκλησία, είχε ένα προνόμιο ότι όταν ένας καταδιώκετο διαχρέει, το μη θέλανε να τον καταδιώξουν διαχρέει για άλλο εγκλήματα ή αν προλάβανε και έτρεχε και μπήνε μέσα στο ναό και έπιανε την Αγία Τράπεζα ήταν άσυλο, είχε άσυλο εκκλησία.

Τι έγινε όμως, τι έγινε, τι αποέβαινε, συρρεύει το εξής, ότι άλλα άζη. Αυτός λοιπόν είχε πει να καταργήσει το άσυλο, το κατήργησε το άσυλο. Αλλά τι συνέβη; Ρόδα είναι ο κόσμος, το άνω κάτω. Έγινε κίνημα, τον έριξαν από τη θέση του και αυτός αλαφιασμένος έτρεχε, έτρεχε, έτρεχε, ασθμαίνων. Είδε τα σκύλωνα αστωμένη να τρέχει, έτρεχε, έτρεχε, έτρεχε και μόλις πρόλαβε και μπήκε μέσα στην εκκλησία και αρπάζεται την Αγία Τράπεζα. Και ήθελαν να μπούνε μέσα οι εχθροί του να τον λιντσάρουν, και πάνω στον άμβωνα στάθηκε. Στοπ! Δεν μπαίνετε μέσα. Εδώ είναι άσυλο. Και εξεφώνησε έναν λόγο, περίφημο λόγο, περίφημο λόγο που προ πενήντα, εκατό χρόνια τον ήξεραν απέξω τα παιδιά της Ελλάδος. Έξοχος λόγος, μεταφρασμένος στα ρωσικά, στα γερμανικά, στα αγγλικά.

Και χαίρον, τι και χαίρον, μηδέν και χαίρον, τι δήμως θέλεις, Πλάτων, τίποτε. Υπάρχει ο κόσμος, τον σβήσανε οι κουλτουριάρηδες, δεν υπάρχει, και βάλαν άλλα πράγματα μέσα. Δεν είναι πλέον Ήλιος, δεν είναι Ήλιος, αυτή ήταν Ήλιο, Τρισιλίου, τους φωστήρες Τρισιλίου Θεού, Ήλιο ήταν αυτή. Όντροπον ο ήλιος φωτίζει, έτσι εφώτιζαν και αυτοί. Τώρα ήλιος, αυτά είναι γραμμένα μέσα, σε τέτοια αναγνωστικά, ήλιος. Ποιος είναι ήλιος; Ο Ως άλλοι, αυτοί είναι, λένε, που τώρα ο Γκορμπατσόφ τους δικάζει εκ νέου, τους γκρεμίζει τα αγάλματά τους, έως εγκληματίες στον ρωσικό λαό. Σβήσαμε λοιπόν, βγάλαμε λοιπόν από τα βιβλία μας τους μεγάλους πατέρες και δασκάλους της Εκκλησίας και βάλαμε κάτι καπνίζοντα φώτα. Τέτοιοι ήταν λοιπόν.

Και τότε αυτός ο λόγος εξεφωνήθη. Εγώ βρήκα στο χωριό μου ένα πτωχαδάκι, σαν γκάρι, που τον έλεγε απέξω, τον έλεγε. Έξοχος λόγος. Αρχίζει: πάντοτε μεν, λέει, πάντοτε, λέει, πρέπει να θυμούμεθα, αλλά ιδιαίτερα στην ώρα αυτή που βλέπουμε ένα δικτάτορα να αγκαλιάζει την Αγία Τράπεζα και να ζητεί το έλεος του Θεού και την προστασία του Θεού, αυτή την ώρα, λέει, θυμούμεθα τον Σολομώντα που είπε «ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης» και αναπτύσσει.

Αναπτύσσει και προχωρεί εκεί, εναντίον ακόμα μιας γυναικός πονηράς που έκανε ένα αργυρούν άγαλμα, το έστησε απέξω από το ναό που ομιλούσε ο Χρυσόστομος, έστησε ένα αργυρούν άγαλμα, ασημένιο άγαλμα, και εκεί διοργάνωσε ολόκληρες εορταστικές εκδηλώσεις. Τότε πετάχτηκε ο Χρυσόστομος, σύλλεξε δριμύτατα, αλλά προπαντός ηγωνίσθη ο Χρυσόστομος.

Ο χειρότερος εχθρός του Χριστού, ο χειρότερος του Χριστού ήταν οι παπάδες και οι δεσποτάδες. Αυτοί τον φάγανε, διότι τους περιμάζεψε, που ήτανε, ούτε λειτουργίες κάνουν, ούτε εσπερινούς κάνουν, ούτε ποτέ να δεν πηγαίνουν, να τρέχουν στα διάφορα κέντρα. Ζούσαν με παλλακίδες, με συνεισάκτους γυναίκας, ασκούσαν χριστεμπόριον. Το χειρότερο εμπόριο είναι το χριστεμπόριο, να πουλάς τέτοια χάρη.

Τους μάζεψε, τους περιμάζεψε, ζούσε βίολη τότε τον. Υπήρχαν και εκλεκτοί ασφαλώς, που είχε και αυτός γύρω, που τους εκτιμούσε. αλλά ήταν επλεώναζε το κακό και έκλεικαν αγώνα εναντίον του κρύου, εναντίον των διαφθαρμένων κυρικών οι οποίοι κατά αυτόν τον τρόπο τους μένουν.

Εκείνοι που κυνηγούσαν γυναίκα τους έλεγε γυναικοέρα Και τους έλεγε εκείνους πάλι που ασκούσαν εμπόριο εν ονόματι του Εσταυρωμένου, τους έλεγε χριστεμπόρους. Σφοδρός ο λόγος του, φραγγέλιο ο λόγος του, αυστηρός ο λόγος του.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι τον εξορίσανε δύο φορές. Την πρώτη φορά επέστρεψε, εντός δύο ημερών επέστρεψε. Πώς επέστρεψε; Τη νύχτα που τον διώξανε και κάψανε οι χριστιανοί την επισκοπή, Φωτά και αφά και λοιπά Την πρώτη νύχτα έγινε σεισμός στο δωμάτιο της Ευδοξίας και εσύ στη ολόκληρη ανάκτορα της Ευδοξίας.

Και έντρομη η Ευδοξία παρεκάλεσε τον Αρκάδιο να δώσει διαταγή να επιστρέψει. Και επέστρεψε, επέστρεψε ο Χρυσόστομος στην έδρα του πλέον, στην έδρα του. Ανθρωποθάλασσα, κόσμος απέναντι στην Κωνσταντινούπολη, μικροί, μεγάλοι, άντρες και λοιπά.

Ένα σύνθημα, να τα συνθήματα. Τι φωνάζανε αυτός ο λαός που είχε το αισθητήριο κατάβεπη και τα αιτία του διωγμού του, εφόνοζε ένα σύνθημα που και σήμερα επανακουστεί το σύνθημα αυτό. Τι το σύνθημα του λόγου της Κωνσταντοπόλεως όταν είδε εκ νέων επιστράφη από τον τόπο της εξορίας του ο Αθάνατος Χρυσόσταμος φώναζε ο λόγος όλος πέρα ως πέρα, έξω κύρον, έω κύρον, έξω κύρον, έω κύρον, έξω κύρον, έω κύρον. Δεν ακούστε τα χειροκροτήματα, ακούστε να σας πω ένα πράγμα, να σας ψημολογηθώ, Ευχημώ τα εκδηλώσεις σας.

Αλλά να ξέρετε ότι αυτές τις εκδηλώσεις, εγώ θα τα ακούω να χειροκροτάτε, λέω εσωτερικώς, διότι όσο με παινείτε, όσο με χειροκροτείτε, τόσο βλέπω την αθλιότητά μου. Και ομιλούμε παρά την ατέλεια και την αμαρτωρότητά μας.

Και παρακαλώ, προσεύχεστε για μένα, τον αμαρτωλό Επίσκοπο Αυγουστίνο, να μου δώσει το έλεος του Θεού, να με ελεήσει. Λοιπόν, εν πάση περιπτώσει, τέτοιο σύνθημα ήταν και το σύνθημα αυτό τα προκρίνηκε σήμερα.

Ω, εγώ το είπα πολλάκις. Εάν μπορούν στη θέση μας, όλων των επισκόπων, πλην ενίων επισκόπων, μεταξύ των οποίων δεν βάζω τον εαυτό μου. Λοιπόν, εάν λοιπόν είναι δυνατόν στη θέση των επισκόπων και αρχιεπισκόπων και αυτών και λοιπά να έρθουν, να αναστηθούν από τους τάφους των οι Αθένελτε Πατέρες Ω, τι μεγαλείο!

Τι μεγαλείο θα έχει η Εκκλησία! Άρα λοιπόν, εξακολουθεί και άρα αποδεικνύεται ότι οι μεγαλύτεροι εχθροί του Χριστιανισμού δεν είναι οι χιλιαστές, δεν είναι οι αυτοί, οι μεγαλύτεροι εχθροί είναι οι εσωτερικοί εχθροί.

Είμαστε εμείς οι οποίοι, χωρίς να το κάνουμε, με τον βίο μας, με τη διαγωγή μας, πριονίζουμε τα γρίζα στο αθανάτου δέντρο της αθανάτου Εκκλησίας μας, της αιώνιος Εκκλησίας μας Αυτός ήταν ο Χρυσόστομος. Πάλι τον ξορίσαμε.

Πάλι πήγε στην έρημο. Μακριά, δείτε, πέντε μέρες εβάδησε. Υπό καυστικών ήλιων υποχειώνας, μακριά. Εκεί και πήγε στην Κουσόα. Την Κουσόα πήγε στον Πεντιούντο. Πέρα από εκεί, μακρόν το διάστημα. Και ο τόπος εξορίστον, μαζεύοντας ως μαγνήτης συγκέντρωνα λαό.

Πολλοί εκεί πέρα μαζεύονταν και έστρεψε επιστολάς.

Και απάνω του Ιδρύματον των Πατέρων, απάνω της Θεσσαλονίκης, συναυγούντας οι γραμματά τους σε απλοϊστή γλώσσα, σε απλοϊκή γλώσσα κλπ. Και έλεγε ο λαός, προτιμότερο να σβήσει ο ήλιος, παρά να σβήσει η φωνή του Χρυσοστόμου.

Προτιμότερο να σβήσει ο ήλιος, παρά να σβήσει η φωνή του Ιωάννου Χρυσοστόμου. Τι όντως είπε ο Χρυσόστομος, υπόδειγμα μαχητικότητας εναντίον των αρχών των, εναντίον όλων. Αυτοί είναι οι τρεις υποδείγματα.

Αλλά ήσαν μόνο αυτοί; Εδώ το θέμα είναι ότι εάν ρίξουμε ένα βλέμμα στο μήνα αυτόν, ο μήνας αυτός είναι όλοι οι μήνες, όλοι οι μέροι, αλλά ο μήνας αυτός είναι γεμάτος από αστέρια, πνευματικά αστέρια, από διδασκάλους και πατέρες της Εκκλησίας.

Θα υπενθυμίσω στα λίγα λεπτά που υπολείπονται, θα υπενθυμίσω μερικούς τροχάδην.

Αυτά τα παιδιά έρχονται προς με, γιατί τα παιδιά είναι μία εικόνα αγγέλων, έως ότου να διεφθαρούν, σαν άγγελοι. Και αν ακόμα υπάρχει ο κόσμος, το οφείλουμε στα παιδάκια, τα φίλαμε. Αν λείπαν τα παιδάκια τα αθώα με 6 to 5 ετών, θα είχε σβήσει ο πλανήτης μας.

Αυτά κρατούν τη ζωή της ανθρωπότητας, τα αθώα, αυτά τα παιδιά που διατηρούν ακόμα μία αγγελικότητα στο πρόσωπό τους. Κάτι τέτοιο λοιπόν για το μικρό παιδί, το ευλόγησε ο Χριστός και το μικρό αυτό παιδί μεγάλωσε, μεγάλωσε, μεγάλωσε.

Και έγινε επίσκοπος Αντιοχίας, Αντιοχίας της Συρίας, της Συρίας. Και εκεί ξεφλογερός το Ευαγγέλιο του Χριστού και συνεργήθηκε και εδέθηκε. Και με απόσπασμα στρατιωτών, δώδεκα στρατιωτών, οδηγήθηκε και μετεφέρθηκε στη Ρώμη.

Στη Ρώμη εκεί μεταφέρθηκε και ήταν έτοιμο να τον ρίψουν στα λιοντάρια. Και κάνει γράμμα στους Ρωμαίους, στους Χριστιανούς, σας παρακαλώ. Μήχρις ο πίστης δεν κάνει αμέσως.

Ευκαιρία τέτοια, λέει, είναι ευκαιρία να μαρτυρήσω. Είναι μεγάλη ευκαιρία να μαρτυρήσω για τον Χριστό. Και έλεγε ότι θέλω να με αλέσουν. Ακούστε, λέει, όπως ο μύλος αλέθει το σιτάρι και γίνεται ψωμί. Έτσι εγώ στα δόντια, λέει, τα δόντια των λεόντων να γίνουν μύλος, να με αλέσουν, να γίνω ψωμί, βηλικήτα τον Ιησού Χριστό των Αζωραίων. Έτσι, έλεγε, παρακαλούσε τον Θεό.

Και αν, λέει, εσείς, λέει, τα λιοντάρια τα χαϊδέψετε, εγώ, εγώ θα τα παρακινήσω, λέει, τα λιοντάρια, για να γίνω, λέει, να θυσιαστώ υπέρ του Χριστού. Και έλεγε ότι μέσα στην καρδιά του ήταν ο έρωτας, θεϊκός έρωτας.

και αμαρτύρησε και λέει η παράδοση στην οποία παραδέχει τον Νικόδημος ο Αγιωλίτης Και εγώ την παραδέχομαι και το παραδέχομαι αυτό το πράγμα. Διότι είναι όντως θαυμαστό. ότι λέει τη λαοντάρια πεινασμένα στον Φιθέατρο της Ρώμης κατεσπάραξαν τον Άγιο Ιγνάτιον και μόνο εσεβάστηκαν την καρδιά του.

Την καρδιά του δεν την πείραξαν. και ανήξαν την καρδιά του Και τι βρήκανε; Ο Ιησούς Χριστός, ο έρωτας της καρδιάς μου, ο έρωτας μεγάλος. Αααα, τέτοιος έρωτας! Είναι εποχή ερώτων. Πω πω πω, δεν έχω καιρό.

Θα σας κάνω κάποια φαρακύρημα, η εποχή των ερώτων. Τι δεν αγάπησε ο άνθρωπος; Έρωτας. Τώρα προχθές έμαθα κάτι, ότι εδώ κοντά σε ένα νεκροταφείο, λέει, κάνει ξανά νεκροταφείο σκυλιών, σκυλιών, και έχουν μέσα, και έχουν ποιήματα με προσφωνήσεις επάνω, με προσφωνήσεις: σκυλιά, σκυλιά, έρωτας, γάτους, έρωτας σκυλιών, έρωτας, γυναικών, έρωτας ανδρών, έρωτας εαυτού, είναι πανσεξουαλισμός, έρωτας, έρωτας. Δεν υπάρχει; Οι μεγάλοι έρωτες, οι μεγάλοι έρωτες ποιοι είναι οι μεγάλοι; Είναι ο έρωτας της πατρίδος.

Δεν έχει έρωτα, η έρωτα σε άλλη είναι ταπεινή, μικρή και ασήμαντη, έτσι τους κατηγορούμε Είναι οι αξίες, τις οποίες δημιούργησε ο Θεός. Όταν κινούνται μέσα στην κοίτη τους, είναι ευλογημένοι. Όταν όμως δεν κινούνται στις κοίτες, γίνεται πλημμύρα, καταστροφή. Ο Αξιός είναι ωφέλιμος.

Αλλά αν όμως ο αξιός επαξιδύσει τότε καταστροφή και απώλεια Μέσα στην κοίτη τους οι έρωτες οι άλλοι δεν είναι άξιοι κατηγορίας.

Ανασταθείς τον έρωτα του Χριστού, ματέως έζησες στην κόσμο, ματέως. Ν' αγαπάς τη γυναίκα σου, ν' αγαπάς τα παιδιά σου, ν' αγαπάς τους αρχηγούς των κομμάτων, ν' αγαπάς, ν' αγαπάς, ν' αγαπάς, ν' αγαπάς, αλλά όχι την αγάπη σου εξ όλης της καρδίας, Όχι με μισή καρδιά, με ολόκληρη καρδιά, 100%, 101%.

Αυτός είναι ο Χριστιανός, αυτός είναι ο Χριστιανός. Είναι η ζυγαριά, που μας δίνει μια ζυγαριά και βλέπουμε λοιπόν, ο ένας λοιπόν αστέρι που βλέπουμε μείστερα με αυτός, είναι αυτός ο οποίος εορτάζει σήμερα, εορτάζει. Ένας άλλος, είναι ένας κι άλλος πάλι, μετά, χρονολογικώς, είναι ο Τιμόθεος, εκλεκτό παιδί, η γιαγιά του λεγόταν Λωίς, η μητέρα του λεγόταν Ευνίκη, μαθητής λαμπρός, που τον αγαπούσε ο Απόστολος Παύλος, τον συνόδευσε μέχρι φυλακή, οι δύο επιστολές του προς Τιμόθεο είναι έξοχες.

Επιστολές. Έγινε επίσκοπος Εφέσου, πνεύμα αντιστάσεως από την πλευρά, ήρωας αντιστάσεως, γιατί ήρωας αντιστάσεως; Ότι στην πόλη την Έφεσον, εκεί που έδρασε, γινόταν μια τελετή ειδωλολατρική, και είχαν μαζέψει κιθάρες, βιολιά, ζώα, το ένα το άλλο, με θύρσους, κυλούνταν στους δρόμους, κραιπάλη, μέθη, πλέον δεν φορούσανε μάσκες, μάσκες, μάσκες, καρναβάλια δηλαδή.

και έκανε τα όργια και εδηλίασε ο Τιμόθεος, Δεν σιώπησε, πήγε στη γωνιά του. Πήγε εκεί που ήταν όλο αυτό το σκυλολόι, όλη αυτή η ειδωλολατρική παρέα, όλα αυτά τα όργια, και στάθηκε, διαμαρτυρήθηκε εντόνως και εξετέλεσθη, μαχόμενος εναντίον των καρναβαλιών.

εναντίον των καρναβάλων η γονίστη Και τώρα η Ελλάδα σε ιερό καρναβάλι και καλής επίσης δεν ξέχεται να διαμαρτυρθεί. Καρναβάλια γίνονται, καρναβάλια στην Πάτρα ιδίως. Τώρα μαθαίνω, μαθαίνω ότι στην Πάτρα δώσανε 5 εκατομμύρια, 5 εκατομμύρια δώσανε, να φέρουν, λέει, γιατί είναι ψυχρό, λέει, το καρναβάλι της Πάτρας, δεν το κάνουμε ζωντανό, λέει, εμείς, θα γίνουμε Ρίο ή Άγγελο.

Ας μην πω το όνομά του, ας είναι συγχωρεμένος, ο τότε Μητροπολίτης Πατρών κλπ., έδωσε διαταγή και με συλλάβανε, με πιάσανε, με πιάσανε, με πιάσανε. Και όταν κατάφερε να γίνει Αρχιεπίσκοπος, με κάλεσε, με κάλεσε πρωί πρωί, τον πρώτο που με κάλεσε ήμουν εγώ, τον πρώτο που με κάλεσε ήμουν εγώ.

Πάω λοιπόν εκεί πέρα, λέω, Μακαριώτατε, διατάξατε, τι θέλετε; Λέω, ξέρεις, λέει, τώρα δήμαι πατρόλη, είμαι των Αθηνών. Πολύ καλά, είσαι Αθηνών, σε σέβομαι, σε υπολήπτομαι και λοιπά. Λέει, πρόσεχε καλά, από εδώ και μπρος, καρναβάλι γιοκ.

Ω, λέω, α, λέω, εγώ δεν αλλάζω, λέω, δεν αλλάζω. Θα εξακολουθήσω να αγωνίζομαι εναντίον όλων αυτών των εκδηλώσεων. Απόντες λοιπόν είναι από τη σημερινή ζωή οι επίσκοποι εναντίον αυτού του κακού που γίνεται, υποδείγματα μεγάλων αγώνων υπήρξαν οι πατέρες.

Λοιπόν, αυτός εορτάζεται στις 22 του μηνός Ιανουαρίου. Τώρα ένας άλλος, ένας άλλος ο οποίος έζησε στην έρημο, στην έρημο, Μέγας Αντώνιος ήταν αυτός. Έμεινε στην έρημο. Όταν έμαθε ότι είναι αίρεση, όταν έμαθε ότι κάτω στην Αλεξάνδρεια παρουσιάστηκαν, παρουσιάστηκαν οι αιρετικοί, λέει, φεύγω, σας αφήνω.

Μα πού πας; Θα πάω κάτω. Γιατί πας; Γιατί αφήνεις το μοναστήρι σου; Δεν μου λες, αν πιάσει η φωτιά το γειτονικό σου σπίτι, τι κάνεις; Δεν τρέχεις να το σβήσεις; Γιατί με αφήσεις τη φωτιά;

Ήταν και ο Μέγας Αντώνιος, ο οποίος εορτάζει στις 17. Ένας άλλος, ο οποίος έζησε ύστερα από δύο τρεις αιώνες, τέσσερις αιώνες, λέγεται Μάξιμος ο Ομολογητής, ο οποίος εορτάζει στις 21 του μηνός. Δεν έχω περί αυτού την ολόκληρη ιστορία. Αυτός, εναντίον των μονοθελητών, εναντίον αιρέσεως, τον πιάσανε, τον συλλάβανε, τον κλείσανε φυλακή και αυτός μέσα από τα κάγκελα της φυλακής.

Δεν πρέπει να είναι χριστιανικός, να δουλεύει πολιτικός, χριστιανικός. Λοιπόν, και τι έκανε; Με την ελπίδα ότι θα βοηθήσει το Βατικανόν την Κωνσταντινούπολη. Επέκυψαν όλοι, επέκυψαν, υπέγραψαν, υπέγραψαν, υπέγραψαν, υπέγραψαν.

Και ήταν πλέον, και το πάνε το έγγραφον της υποδουλώσεως των δηλώσεων. Των επισήμων δηλώσεων ότι πετάγημε στο Βατικανόν, στον Πάπα. Το πήραν στον Πάπα και το δείξανε στον Πάπα και ρωτά ο Πάπας: Είναι υπογραφή του Μάρκου τον Ελληνικό, υπέγραψε, λέει όχι «Τότε δεν κάναμε τίποτα, τότε δεν κάναμε τίποτα».

Ένας άνθρωπος, ένας άνθρωπος, ζήλω πεπυρωμένος. Λέει ο Χρυσόστομος, όσο αξίζει ένας δεν αξίζουν όλα τα βασίλεια. Και έμεινε σταθερός και ακλόνητος. Και αν σήμερα είμαστε Ορθόδοξοι και αναπνέουμε μέσα στην Αγία μας Ορθοδοξία μας.

Ευχή, και οι τρεις Ιεράρχοι που τα γνωρίζουν. Δεν έχω καιρό να σας διαβάσω μία επιστολή του Μεγάλου Βασιλείου. Βασιλείου, πατήρ-πατέρα ο οποίος είναι ο Μέγας Αθανάσιος είναι αυτός. Το λέει πατήρ-πατέρα, πατήρ.

Αυτός ήταν, στάθηκε, αυτός μόνος και εξορίστηκε πέντε φορές, εξορίστηκε. Σε σπηλιές, σε οπές της γης, στην κουρταφία, εκεί κράτησε την Ορθοδοξία του και λοιπά. και πρέπει να είναι σταθερός και ακλόνητος και συνέταξε το σύμβολο του και έδωσε μάχη για μία λέξη, για ένα γράμμα, για ένα γράμμα.

Εμένα έλεγαν υποχώρησε, να υποχωρήσεις και εκεί που λέει ομοούσιος, να το κάνεις να γράψεις ένα ιώτα, ομοιούσιος. Τεράστια διαφορά είναι. Ομοιούσιος, ομοιούσιος είναι και ο άνθρωπος, ενώ ομοούσιος είναι μόνον εκ της αυτής ουσίας είναι ο Υιός του Θεού και έδωσε μάχη κραταιά, ούτε ένα ιώτα δεν δέχεται.

Όπως εδώ στην Ακρόπολη, έλεγα σε κάποιον, έλεγε, παίζετε εσείς με τις λέξεις και αυτά, είναι τώρα πράγματα αυτά για ένα γιώτα, να ταραχθεί ολόκληρη η οικουμένη; Δεν μου έλεγαν παρακαλώ, ήταν φοβερός αρχαιολόγος, δεν μου έλεγαν να πάω στις Μητρώνες, στην Ακρόπολη το βράδυ, να πάω τη νύχτα και να κάνω ένα χάραγμα, να χαράξω λίγο μια κολόνα από αυτές τις κολόνες που τις κάναμε είδωλα, τις κολόνες της Ακρόπολης, να χαράξουμε μία, πας τρία χρόνια, δεν επιτρέπεται τίποτα.

Δεν επιτρέπεται ούτε χάραγμα, ούτε μια αλλοίωση δεν επιτρέπεται στην Ακρόπολη. Εάν εσείς δεν επιτρέπετε στα μάρμαρα μια αλλοίωση, διατηρείτε η Ακρόπολη στους Αθηνών μνημείων, πολύ περισσότερο εγώ δεν θα επιτρέπω, διότι η Ακρόπολη της πίστεώς μας είναι το πιστεύω.

Τώρα θα μου πείτε, πάμε στο θέμα, θα λύσω τον γρίφο που σας είπα. Ολίγοι, πολλοί. Πως ολίγοι είναι οι χριστιανοί που αγωνίζονται; Ολίγοι είναι στην κάθε εποχή, αλλά μέσα στους αιώνας που περνούμε αυξάνουν, Δεν μένουν στεμμένοι αυτοί, προστίθεται ο ένας στον άλλο, όπως τα ποτάμια τα μεγάλα, όπως ο Δούναβης.

Αρχίζει από ένα ρυάκιον ο Δούναβης, προχωρώντας, προχωρώντας, προχωρώντας γίνεται Δούναβης. Έτσι και πάνω εκεί που έχουμε εκεί ο Αριάκουνας πήγε στις πηγές του, ένα ρυάκιον είναι. Και προχωρώντας το ρυάκιο αυξάνει, αυξάνει, αυξάνει. Έτσι άρχισε ο χριστιανισμός από 12 Αποστόλους και έγινε μέγα.

Οι ολίγοι έγιναν πολλοί. Πολλοί. Πλήρες. Πάρτε το τηλεσκόπιό σας, αν βγείτε έτσι το βράδυ έξω και βρείτε πάνω και έχετε μάτια γερά, και βλέπετε μακριά, λένε οι αστρονόμοι, θα μετρήσετε 5.000 άστρα. Αν πάρετε όμως τηλεσκόπια μεγάλα, τα 5.000 θα γίνουν 10, 15, 20, 30, 40.

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ

Είναι ένα σύννεφο που αιωρείται και ταξιδεύει πάνω από το κεφάλι μας, είναι ένα θαυμάσιο πράγμα και αποτελείται από μυριάδες, μυριάδες. Όπως λοιπόν δεν μπορείς να μετρήσεις το σύννεφο, λέει ο Απόστολος Παύλος, που αποτελείται από μυριάδες αν και φαίνεται ένα, έλεγε να μετρήσεις τους μάρτυρες, τους ομολογητάς, τους αγίους που θυσίασαν τη ζωή τους για την πίστη του Χριστού.

Είναι πολύ λίγοι, λίγοι μεν, στην αρχή, αλλά αυξάνουν και αυξάνουν. Θέλετε να δείτε άλλη εικόνα; Ανοίξτε την Αποκάλυψη και εκεί θα δείτε κάτι άλλο. Είναι στο έκτο κεφάλαιο, όταν ηνοίχθη η πέμπτη σφραγίδα, εκεί λέει είδαν όραμα. Τι όραμα; Είδαν όραμα θυσιαστήριον, κάτω από το θυσιαστήριον και γύρω από το θυσιαστήριο, λέει, κάτω τι να δούνε; Μυριάδες ψυχές.

Ολίγον ακόμα, έως συμπληρωθεί ο αριθμός των σεσωσμένων. Συμπληρούνται λοιπόν καθημερινώς, συμπληρούνται. Και όταν συμπληρωθεί ο αριθμός εκείνων των σεσωσμένων, των μαρτύρων, τότε ήξει ο Κύριος εν δόξη και μεγαλείω αφθίτω, απεριγράπτω.

Μάλιστα, έτσι είναι τα πράγματα. Αυξάνουν. Πώς αυξάνουν; Δείτε στον αιώνα μας. Στον αιώνα μας, αυτόν τον χειρότερο αιώνα,

Κονιορτός μες στο άπειρον, έτσι λέει το Ευαγγέλιο, αλλήλων προελεύσονται. Μάλιστα, έτσι λέει το Ευαγγέλιο και εγώ πιστεύω στο Ευαγγέλιο και θέλω και εσείς να πιστεύετε στο Ευαγγέλιο. Θέλω λοιπόν να πω την άλλη ιδέα, ότι αυξάνει ο ποταμός, αυξάνει το νέφος, προστίθενται και νέοι μάρτυρες στον αιώνα αυτόν τον εικοστόν. Τι είναι; Λοιπόν, μετρήστε με τα δάχτυλα, αν μετρήσετε δεν θα φύγετε το πρωί μέχρι το πού θα σας κρατήσουν, αν μετρ

Και ένα μεγαλύτερο νέφος, διά προσθήκης 600.000 αδερφών Αρμενίων, των οποίων η πίστη είναι μεγάλη η πίστη. Έχουμε κάτι διαφορές, αλλά είναι πιστοί οι Αρμένιοι, πολλοί, οι Αρμένιοι, πολλοί πιστοί στο Θεό οι Αρμένιοι, και μάρτυρες έγιναν, να δείτε, οι Αρμένιοι. Μάλιστα και σκλάβοι είναι κάτω από την τυραννία των Τούρκων. Λοιπόν, 600.000. Θέλετε να μετρήσετε ένα; Να σας βάλω να μετρήσετε, το πρωί δεν θα φαίνεται μέχρι το που είδα καθίστε, 1 εκατο Ο Θεοπόστης Κωσιλείου, θηρίον της αβύσσου, θηρίον της αβύσσου. Έστωξαν, Οι αδερφοί μας, οι πατέρες μας, οι παππούδες μας, οι γενναίοι μάρτυρες και ήρωες. Έφτασαν, μου λες, ολίγοι, πολλοί, αναρίθμητον πλήθος γενναίων, ανδρείων, γενναίων, πλήθος μαρτύρων, αρχιερέων, ιερέων, ιερομονάχων, ανδρών, γυναικών, παιδίων, όλοι εμαρτύρησαν υπό Θέτε να μετρήσετε έναν άλλο ρυθμό. Να το λοιπόν. Ο ποταμός υψήθηκε, το νέφος υψήθηκε και είναι μεγαλύτερο νέφος. Διαπροσθήκης 600.000 αδερφών Αρμενίων, των οποίων η πίστης είναι μεγάλη η πίστης. Έχουμε κάτι διαφοράς, αλλά είναι πιστή η Αρμένια. Πολύ η Αρμένια, πολύ πιστή στο Θεό η Αρμένια. Και μάρτυρας έχει αναδείξει η Αρμενία. Μάλιστα και σκλάβοι είναι κάτω από την τυραννία των Τούρκων. Λοιπόν 600. Θέτε να μετρήσετε έναν άλλ 1 εκατομμύριο. Ποιοι είναι. Οι αδελφοί μας οι μικρασιάτε οι πόντιοι. Το 1922. Θεωρείων της αβύσου. Θεωρείων της αβύσου. Έσπαξαν, έσπαξαν, έσπαξαν, έσπαξαν, έσπαξαν, έσπαξαν. Ο αδελφοί μας, ο αδελφοί μας, ο πατέρας μας, ο πάπη μας, ο γενναίος μαρτύρων κυρών. Έφτασαν μου λες ολίγοι, πολλοί. Αναρρίβει τον πλήθος. Γεννών, αδελφιών, γενναιών. Πλήθος μαρτύρων. Αρχιερέων, λιωρέων, λιωρομονάχων, ανδρών, γυναικών, παιδίων, όλοι εμαρτύρησαν υπό της πίστεως του Χριστού μας. Τα φανούμε εις προδότε, όχι!

Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, ευχή.

Ω Θεέ μου, λέει, εάν τόσο ωραία είναι τα άστρα, πόσο τα άλλα άστρα είναι ωραιότερα. Και τα άλλα άστρα που φωτίζουν τη γη είναι οι μάρτυρες και οι Άγιοι. Πολύφωτος ουρανός, έχουμε δύο ουρανούς. Ένας ουρανός είναι ο έναστρος ουρανός και ο άλλος ουρανός ο αθάνατος και όνειρος, που ήλιος είναι ο Χριστός, που δεν βασιλεύει ποτέ.

Σελήνη που φωτίζει με το υπηρετικό φως είναι η Παναγία Θεοτόκος, και αστέρες, αστέρες, αστέρες, αστέρες είναι όλοι οι Άγιοι Πατέρες. Όλοι ή πολλοί, έγιναν πολλοί και δεν γίνουν ακόμα περισσότερο και θα φτάσαμε Και εμείς, παιδιά, που μες στις φλέβες μας ρέει αίμα μαρτύρων κυρίων με αντιβουλή του Θεού δε θα γίνουμε προδότε αλλά θα φυλάξουμε την πίστη των πατέρων μας μέχρι τελευταίας αναπνοής και εσύ η μάμα μας θα είναι ορθοδοξία ή θάνατος.

Τελειώνω, αγαπητοί μου, αλλά θα πω, θα ανοίξω πάλι το βιβλίο των αναμνήσεών μου και ταξίδευα στα χρόνια τα φοβερά που σφάζανε, σφάζανε, σφάζανε. Δεν προσθέσαμε τους άλλους που σφάξανε εδώ πέρα. Πεντακόσιες χιλιάδες σφαχτήκανε, δεν τους είπαμε τους άλλους αυτούς.

Λησμονήσαμε μάρτυρες. Ταξίδευα σε μια βαγόνη, αλεϊνό βαγόνη

Κοντά μου, έλα κοντά μας, δεν θέλουν να με διώξουν, λέει, θα βαδίσουμε πάνω στα ίχνη των πατέρων μας και θα βαδίσουμε τη βουλή του Θεού, όσοι ολίγοι και αν είμεθα, όσοι ολίγοι και αν είμεθα. Οι ολίγοι θα νικήσουν και θα γίνουν πολλοί, προς δόξα Θεού, και μια ημέρα στις πανσουρανούς θα είδουμε το ωραίο θέαμα του Αρνίου των εσφαγμένων. Δεν θα νικήσουν οι άπιστοι, δεν θα νικήσουν οι άθεοι.

Δε θα νικήσουν οι αυτοί, θα νικήσει ο Ιησούς Χριστός ο Ζωαίος, όν πέρασε λίγο νοιμήτε και υπερληψούτε εις πάντα της Θεόνας Αμήν Άντε σηκωθεί τώρα όρθιε, να πάμε, Πολύφωτος Ουρανός, να ψάλλουμε το Πολύφωτος Ουρανός, Ουρανός Πολύφωτος λέει Και τώρα σύνθημά μας, σύνθημά μας, σύνθημά μας θα είναι το σύνθημα των Υιών Πίστης όλοι, πίστης αγών νίκη πίστη εισαγώνα νύχη, πίστη εισαγώνα νύχη, όλοι μαζί, όλοι μαζί, τώρα όλοι μαζί, όλοι μαζί, διευχόντων αλλιείων.