Faith, Struggle, and Victory Through the Cross

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Once again, devout listeners and reverend Fathers, we have a sermon. What is a sermon? We have invited you here to a spiritual banquet, to a meal. There is more than one kind of nourishment.

People flock to meals of ordinary food, but there are higher meals too: spiritual meals, spiritual feasts. For man shall not live by bread alone. So I think of the preacher here as a kind of innkeeper, a cook. Just as a cook puts all his skill into preparing fine food to please his guests, I come into this hall as a cook and offer you food, spiritual food. My fare is poor, of course, but give a hungry person even a morsel, and he will eat it gladly and thank you. Someone who is full, though, very full, will eat nothing, even if you offer him sponge cake and the finest dishes. With God’s help, we can see that you are hungry. You hunger for the Word of God, and you are content with the small, humble meals the preacher offers you here. Preaching is difficult, especially for an elder who carries eighty-two years on his shoulders. I ask you, whenever you see a preacher, not only me, please pray for him then. Pray earnestly.

Pray that God will enlighten the preacher through the Holy Spirit, so that he may speak words of comfort. Even Paul, who was caught up to the third heaven, asked Christians to pray for him. Why did he ask them to pray? So that he could speak clearly.

The preaching of the Gospel is no worldly speech. As the Apostle Paul says, our words must be seasoned with salt. So pray for the Church. Some may come here to judge and criticize, but you come with open hearts and a spiritual desire to listen.

I, too, must pray for you: that God will open your hearts and your minds to understand the preaching of the Gospel. For unless the Holy Spirit comes, a person may hear a thousand sermons and still never come to metanoia, to repentance.

And so, my dear Christians, we begin our sermon. I can see that you are hungry. I do not know whether I can satisfy you today, but I will do what I can. I am trying to offer you Orthodox nourishment, without sauces or embellishments: Orthodoxy through and through, and the Spirit of God.

What I tell you is not my own. It comes from the immortal Fathers, whose memory is eternal, and from Holy Scripture. We live, as I have said before, in a difficult age, perhaps the most difficult age humanity has known.

The year 2000 is approaching, and the nations are preparing to celebrate it together. But a question arises: will we reach it, or will this planet, this tiny grain of sand, be reduced to dust? Does that sound strange to you? There will be signs in the sun, signs in the moon, signs in the stars: terrifying signs that will bring fear and anxiety.

One mark of our century, among others, is anxiety, great anxiety. The profession of psychiatry has grown. They say that once, among a hundred people, it was rare to find someone suffering in this way.

Now almost everyone suffers from a kind of spiritual schizophrenia, a deep anxiety. The young are anxious, the old are anxious, and scientists are anxious.

Individuals are anxious, and families are anxious, especially fathers who must raise their children amid great anguish. The nation is anxious; Greeks are anxious; whole nations are anxious. Christians are anxious too, but their concern is for great and lofty things, not small and trivial ones. They too have their Gethsemane, where Christ “began to be deeply troubled.” If you do not feel the anguish of Gethsemane, you are not a Christian. We have Gethsemane on our minds.

There is great anguish. In our age Christ is betrayed and crucified again. Christians are anxious, then, over things greater than plots of land, apartment buildings, roads, and the like. They see the power of Satan growing. It is as though the devil has called up all his forces and gathered every instrument at his disposal in a conspiracy against our faith.

Christians are anxious because they see enormous waves striking the boat of our Church. They are anxious as Peter was when he said, “It is You, Lord.” He heard Christ say, “It is I,” and stepped out onto the waves. He walked upon them.

But suddenly a great wave struck. Peter lost his balance, was shaken, and cried out that he was perishing. He turned to Christ, and the great storm was stilled.

So we, too, are anxious. As one young hierarch rightly said, a man worthy of honor and respect, a gifted speaker and a hope for the future, Christodoulos of Demetrias wrote a remarkable article titled “We Are Sinking.”

So we, too, are anxious in this time of great turmoil and unrest.

Anxiety, anxiety. We who preach the Gospel must strengthen our people. “Comfort, comfort our people.” And Isaiah says, “Lift up your drooping hands and strengthen your weakened knees.” Strengthen those knees that are about to give way, he says, and walk with your heads held high. Yes, that is what he says. And so I, as a preacher of the Gospel and a herald of eternity, come today to give you a rallying cry, a heroic rallying cry, one that must become everyone’s rallying cry.

We need a watchword for bishops, for priests, for women and men, for everyone. If we make it our watchword, victory is certain. What is it? I take it from my own life. I have a book I hope, if God counts me worthy, to write one day. I have led a life of many wanderings, very many indeed.

I have lived through some of the hardest times. When I remember them, I weep and wonder how I am still alive. For fifty-two years I have worn this cassock, and it has been like a burning coal in my chest. Over those years, I have gathered many memories. I am thinking of writing a book of more than a thousand pages, if God grants me the grace, called My Memories. As a preacher, I know this verse by heart: ‘I remembered the days of old; I meditated on all Your works.’

I open that book of memories and find an image from my wandering life that brings me joy. What image? It is 1945. Many of you were not yet born. Four years of terrible occupation had passed, terrible years in which five hundred thousand Greeks died. May their memory be eternal.

The Second World War had ended, and Greece emerged bloodied, ragged, and desolate. We all said, “Glory to God.” But before we had finished saying it, we were crying out, “Lord have mercy.”

Lord have mercy. For suddenly and unexpectedly a greater danger appeared: another war, the kind that we who remember it pray with all our hearts never to see again. It was the worst kind of war, the one named in our prayer at the Artoklasia, the blessing of the loaves.

Save us, Lord, from earthquake, flood, fire, plague, and civil war.

Civil war broke out, or a guerrilla war, as I prefer to call it. Civil war broke out.

I accuse no one. We look with sympathy on our nation’s effort to reconcile and regain the unity it needs to survive. Back then, children of Greece became victims of fierce propaganda directed above all from Moscow. There was a monster of Hell there. These are not merely our words: a monster, Satan, the Antichrist.

Now they are tearing down his statues and reconsidering the man who condemned thousands of Russians to death. That monster, Stalin, stirred up this war against our small homeland. He wanted Greece to become a kind of protectorate, a province of his vast empire of terror and atheism.

He set this terrible civil war in motion. Greece was in danger. Her territorial integrity was in danger, especially in the north, in Macedonia. But even more than her territory, the freedom of the Greeks was at stake.

A Greek cannot live in slavery. We are a people with a thirst for freedom deep in our hearts. Just as a fish cannot live on the sand, a Greek cannot live under the darkness of slavery.

A Greek cannot live under any kind of slavery. And we, young clergy at the time, were called up. In Grevena, in the middle of the night, they knocked on the door.

“You’ve been called up.” Could we abandon the sons of Greece who were fighting for faith and country? So we went up into the high mountains for three whole years. Real mountains, with lofty peaks. And there I came to admire Greece, the Greece of faith.

I will tell you just one thing that relates to my sermon. I had reached a high mountain called Bikovik, outside Kastoria. A battalion was stationed there. And what a battalion it was, a battalion of heroes, commanded by an outstanding man. I do not know whether he is still alive.

I heard that he is alive, though ill. His name is Vasileros. I think he is still alive, yes. An outstanding man. His battalion believed firmly in our Lord Christ. You heard no blasphemy among them, none at all. They fasted on Wednesdays and Fridays. It was a battalion of Christian soldiers.

One day, high up on those slopes, I saw a motto on another hillside. Let it become our motto too. The young men of that battalion, children of our Greece whose spirits soared to the heavens, had gone to the river and chosen white pebbles.

You have seen how the current rolls stones along and turns them into pebbles.

So they gathered those little white pebbles and used them to write on a hillside, high up on the mountain. The letters were large enough to be seen from far away, and at night they were lit by a floodlight. They formed three important words: the motto of all those heroic young people who gave their lives. The cemeteries of Kastoria and Florina, two of the largest in Greece, bear witness to those young people who fought for Greece.

They climbed those high mountains and used the little white stones to write three words on the hillside: “Faith, struggle, victory.” And that was how they went forward. They believed in our Greece and in our enduring ideals. Like Makrygiannis, they believed, and they followed the path of honor and duty.

And today our flag flies over us. Under its shelter, people on the right and on the left, and everyone else, enjoy the blessings of a free, democratic country.

Here is my point: if that motto suited those soldiers, those young eagles, how much more does it suit us Christians? We too are soldiers, soldiers of Jesus Christ, and we are called to fight a fierce and mighty battle.

The Apostle Paul says of this struggle that we wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against the rulers of this dark world. We must fight this battle. But faith is essential to the struggle: we must believe. Faith is a great thing. And by faith, we mean above all faith in our Lord Jesus Christ.

The Apostle Paul. By faith in Jesus Christ, we mean faith in His words, His immortal words; faith in His Gospel; faith in the promises He made. What does our faith tell us? Yes, the Lord spoke to His disciples, to the seventy disciples who had returned to Him.

The second group of disciples returned from their first mission, having won victories and cast out demons. Christ told them, “I will give you great power. You will tread on serpents and scorpions and crush all the power of the enemy.” That is Christ’s promise. He made this promise on another occasion too, in His final farewell discourse, a passage that brings anyone with a heart to tears. I knew an elder priest near the border who read the Twelve Gospels every night before going to sleep, especially the first Gospel. It is deeply moving. This is Christ’s last discourse to His disciples. Among other things, He said, “In the world you will have tribulation; but take courage, I have overcome the world.” Take courage in this world. And we find still more there. Did you go to church today? I trust that you attend church and love going. A Christian who does not attend church is no Christian. It is absolutely essential.

Now, did you hear the doxastikon for today? Who can tell me what it was? Let me test you. Who knows the doxastikon for today? Yes, well done. It speaks of the disciples on the mountain. That is also where the Gospel according to Matthew ends. Christ took them up the mountain on the day of the Ascension, and there He spoke to them.

He gave them a command to go wherever people live, even to the farthest reaches of the earth: “Go and make disciples of all nations, baptizing them in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.”

And He gave them a great promise. We call Him the One Who Never Lies. It is expressed in an ancient phrase, a wonderful phrase: “I am with you always, to the end of the age.” Go into a primary school or a secondary school today and that Greek might as well be Turkish or Chinese to the children. Mr. Rallis even boasted before the Greek people that the ancient Greek language was being buried.

So how do we put that promise in today’s words? He told them, “I will always be with you.” I will never abandon humanity, never, never, never, whatever the age or the times, whether in winter or summer, in calm weather or in storms. I will always be with you, even though you cannot see Me. Christ is invisible, yet He is always with us, throughout our lives. Such is the promise Christ gave, and it is unfailing, because He is no liar. Every human being is a liar. As for politicians, I will not dwell on them, listen before elections. Take a pencil and write down what you hear before the elections: “We will, we will, we will…” I am speaking generally about all those promises of “we will.” They do not fulfill a single one. Poor people, forever betrayed! And you keep being betrayed because you are worthy of betrayal. For you do not believe in Christ. But His promise is unfailing, unfailing! He has given us His word. John Chrysostom says, “I hold a written pledge in my hands.” And the pledge we hold is this: “I am with you always,” throughout our lives. That is our sweet consolation. So believe the words of our Christ.

How, then, can we doubt the victory, however few we may be? More specifically, our faith is not simply in Christ, but in Christ our crucified God. This is our faith: faith in our crucified God.

If you wish, read the first and second chapters of First Corinthians. As the Apostle says, the Greeks seek wisdom, while the Jews ask for signs and wonders.

But we preach Jesus Christ crucified, the power of God and the wisdom of God. This is our strength and our message: the wisdom of God. As the Apostle says, “I resolved to know nothing among you except Jesus Christ and Him crucified.” Above all, it was through the Cross that He won the victory. Christ also triumphed through His teaching, which is unsurpassed, and through His holiness, without the slightest sin. We ourselves are His miracles. Yet the decisive, final victory came at Golgotha. There, as a philosopher once said...

The Crucified One was Satan’s Waterloo. Napoleon marched with his armies, hoping to conquer and subdue all Europe, but at Waterloo he fell. So, to use that image, the Crucified One was Satan’s Waterloo. There Satan was defeated; there Christ triumphed. The Cross of the Lord was so important that, a thousand years before it appeared, people had already seen it foreshadowed.

A thousand years. How can that be? How could the Cross be seen before it appeared on Golgotha? It was seen as a type, foreshadowed in the pages of the Old Testament. The Cross in the Old Testament. I’ll give you one example, as time is running short.

I’m keeping an eye on the time; I have a watch here, and I won’t tire you. So, it says that Moses saw the Cross. Where did he see it? After the people were freed from Pharaoh’s bondage, they came to the Red Sea. Pharaoh’s armies were advancing behind them, and they had nowhere to go. “Do not be afraid,” Moses told them. He took his staff, which is a symbol of the Cross, and what did he do? Moses traced the sign of the Cross.

With his staff, Moses parted the sea. He made the sign of the Cross, like this, like this. And immediately, Scripture says, the waters rose like walls, the seabed appeared, and a passage opened between the waters on either side.

He went forward with his staff and came out on the other side. When Pharaoh’s armies dared to enter, he made the sign of the Cross again. The walls of water fell, and the armies were buried beneath them. The Cross!

Moses’ wonderworking staff was also a symbol of the Cross. When the people were terribly thirsty, he approached a rock with that staff. ‘Do not be afraid,’ he told them. He struck the rock, and water flowed from it like rivers, enough for all the Hebrews to drink.

On another occasion, when the Amalekites were defeating them, Moses raised his arms like this. As long as his arms remained raised, his people prevailed. When he grew tired, two men stood on either side and held up his arms, and they defeated the Amalekites.

And take note of this: the human being has the form of a cross. God created us with the form of a cross. See how a person can stretch out his arms like this.

God made the human being in the form of a cross. And to become like God, we must take up the Cross. Here we begin to understand the teaching of the Apostle. Consider, little by little, how vast this subject is. Our faith is in Christ, not merely in Christ as a philosopher, but in the Christ who established the Church. ‘Establish, O Lord, the Church which You purchased with Your precious blood.’

What, then, is the teaching? Faith in the Crucified One, whom the world despises. And we have examples of such faith in the Crucified One.

We have many examples. Let me give you one from a Saint whom I esteem and love, and whom you love too: Saint Kosmas of Aetolia. He dearly loved the Cross of the Lord. Wherever he went among our enslaved people, he raised a Cross, and beneath it he preached words of eternal life. Greeks remember those wise and prophetic words of Saint Kosmas of Aetolia to this day, and will remember them for ages to come. And I believe that even more than you…

Many of you will have read about Cosmas of Aetolia. Well, his life tells us that he went to a village on the plain of Thessaly and had a cross made. They cut down trees, shaped the wood, and set up the cross. Cosmas preached there, and the cross remained. One day, the account says, a proud agha rode past. “What’s this?” he asked. “A cross.” He spat on it, got down from his horse, and began cutting it apart.

…he chopped it up into planks for his bed. He cut up the Cross, loaded the planks onto his horse, and put them in his bed as an act of contempt. But when he lay down to sleep, the bed overturned. He sprang up in terror and understood what he had done. Early the next morning, he took the pieces of wood, joined them back into a Cross, and returned it to its place.

After that, the Aga passed by every day and lit a candle there. These were real events. Saint Kosmas loved the Cross of the Lord. I also remember visiting a village in the Grevena region named Saint Kosmas, where we built a beautiful church.

It was the first church dedicated to Saint Kosmas there. Perhaps someone here still remembers going up to that village. The residents showed me a Cross and told me, ‘You could offer us diamonds and every treasure in the world, but we would never give it away.’

It was a cross they had received from Saint Kosmas, and they kept it safe there. There are many examples. Here is a third: faith in the Crucified One, in the Redeemer. In 1821, when the Greeks rose up against four hundred years of bondage, was that a small achievement? No, it was a great one. What made it possible? There in Iași, Romania, Ypsilantis raised the Cross, and under its shadow he fought against the Turks. “In this sign, conquer”, that was the call of Ypsilantis, his soldiers, and his officers.

I could give a thousand more examples, but I must hurry to finish the sermon. Here is what I want to emphasize. In 1912, little Greece, once confined to Melouna, spread her wings and flew far, reaching as far as Sofia and Ankara. And the children of Greece...

They carried the Cross; they believed in the Crucified One. Pavlos Kountouriotis believed too. Greece had the warship Averof, and as battle approached near the Dardanelles, he advanced without fear. He took a Cross he had brought from Jerusalem, placed it on the bridge, and said, ‘With the help of the Cross and of God, we march undaunted against the age-old enemy of our people.’

The grandmothers and mothers saw the heroic regiment from Messolonghi depart. As those men went off to fight, their mothers gave them little crosses: ‘Take this cross, my child. Take it.’ They hung the crosses around their sons’ necks. That was Greece, the Greece I remember.

The Cross, victory, the Crucified Redeemer. The Lord Himself spoke of it. So you see what faith means: faith in Christ, faith in the Crucified Redeemer of the world. How great that faith is! The young men of 1821, of 1912, and of 1940 were like the soldiers of Constantine the Great.

Just as Constantine defeated the enemy armies at the Milvian Bridge under the sign ‘In this sign, conquer,’ so those men won victories and brought glory to their country through the Cross of the Lord. More recently, attempts were made to remove the Cross. I fought that change and protested strongly; it was one reason I was persecuted. They had torn the Cross from the flags.

So attempts were made then, and there were those who wanted to put symbols of Marxism in place of the Cross. They believed in other symbols, rather than in the crucified Redeemer of the world.

Now, the Lord spoke of an occasion when the disciples could not cast out the demons. Why could they not cast them out? Christ told them why.

It was because of their unbelief. He told them, “If you have faith like a mustard seed...” A mustard seed is a tiny thing, but it has life within it; it grows into a whole tree. If you have warm, life-giving faith, that faith whose greatness the Apostle Paul praises in the tenth chapter of the Epistle to the Hebrews, Christ said something remarkable: “You will say to this mountain, Move!” And the mountain will be uprooted and fall into the sea. What does this saying mean? It has two interpretations, and both are right. Saint Kosmas tells of a Jewish man who mocked the Patriarch: “Listen to the tales the Gospel tells! You go to a mountain, uproot it, and it falls into the sea.” The ruler there, the king, summoned the Patriarch and said, “Come, what does the Gospel say? Bring the Jew here.” So they brought him. This Patriarch was a faithful and saintly man. Of course, unbelievers do not believe such things.

He made the sign of the Cross and prayed to God three times. The mountain was uprooted and came toward the Jew. “Oh, I am lost!” he cried. “I believe, I believe, I believe!”

But the deeper meaning, as John Chrysostom and Basil and others explain, is not about a physical mountain. It would be easier to uproot Olympus, the Alps, or the Himalayas.

There are greater mountains: the obstacles before us. Christianity uprooted not one mountain but many. What were the chief ones? Judaism and idolatry. And with what did it do this? With twelve disciples and Apostles.

If you have faith, you will uproot Judaism and idolatry. You will overcome every system that opposes the law of God and establish the Kingdom of God. That is faith.

So I have explained the first thing: faith in the Crucified One, in the Lord who was crucified. After faith comes the second thing: struggle. We cannot just sit with our arms folded, waiting for everything to come to us.

It is like a terribly lazy man who lay down beneath a fig tree. He could have gone and picked the figs, but instead he waited for one to fall into his mouth.

Tell him, “Get up.” No, we must not be so lazy. We must struggle. As the saying goes, “With Athena’s help, move your hand as well.” Believe, and keep struggling. However long it takes, victory will come. The victory is ours. We must struggle. What does that struggle mean? My dear ones, that deserves a talk of its own. And if God grants me a little more life, I will speak about it to you who are hungry for more.

Read the lives of the saints and you will be filled. Read John Chrysostom, Basil, and the Fathers, and you will be filled. Here, we give you only a few words, leaving you hungry rather than satisfying your hunger.

Well, blessed are those who hunger. I rejoice to see people hungry for these things.

Blessed are those who hunger, for they shall be filled. How great our God is! He blessed a loaf of bread, and thousands ate. Something like that is happening here now. My God, what a wonder! I take this little piece of bread, bless it, and all of you share in it. He broke the bread and gave it to them. And it is not only Holy Communion that feeds us: the Word of God feeds our souls too. It is the bread of angels. As Gregory says, the soul hungers for God.

Now, what were we saying? Struggle is needed; effort is needed. “Strive,” says Jesus of Nazareth. This stands against the idea of kismet, of simply accepting fate. He calls for action. A Christian must be active and ready to fight.

We must struggle against three enemies. Who is the worst of them? Ourselves. There is no worse enemy. If a person does not harm his own soul, not even Satan can harm him. I have no time to develop that point. Our faults are the passions rooted deep within our spiritual life.

O my God, what a terrible thing! If you have conquered your passions, you are blessed. But there are so many passions. Do you want an example? Take a small one, seemingly insignificant, that can still rule a person: smoking. I saw a smoker dying with a cigarette in his mouth. His soul was leaving him, yet he could not give up the habit. Yes, our habits can hold us fast.

You see? Even a small passion can rule us. Do you want another example? Think of a miser and his love of money. I saw a man dying with a bundle of gold coins beside him, stroking them as he lay there. That is another evil, and fighting love of money is no small struggle. Do you want another example? I knew an adulterer, an old man of about seventy...

He knows how old he is. He has a wife and children. Yet he took up with another woman. His wife cries out; his children and grandchildren weep. All Greece weeps and sighs over it, but he will not leave her. I say this with sympathy, truly, with sympathy. He is intelligent and capable, and he knows how to win people over. He defeated all his opponents, but he did not conquer himself. That is why our ancestors said that the greatest victory is to conquer oneself. There is no greater victory. So let us struggle against our own corrupted selves. Come, take courage, take courage. Something has come to mind just now. If I do not say it, it may not come back to me. But I will not say it, because they may come down here.

Please, please, have patient endurance. We must also struggle against the world. What is the world? When we use that word, we can mean two different things.

There is the natural world, which God created. But in the language of Holy Scripture, “the world” can also mean people who seek to uproot every principle of moral order and integrity among us.

That is the world: the whole of humanity. And the world has two weapons, threats and enticements. Which do you think is stronger? I fear the enticements more. They are more dangerous. And the threats are...

And the enticements are... And the threats are... You see? I will not accuse anyone.

The judges go up there without even making the sign of the Cross. They sit down, as they must, and sit there passing judgment.

I doubt whether they pray when they sit in judgment. I doubt it. Yet they pass judgment. Now, I do not approve of terrorists; do not misunderstand me. But now that terrorists have begun to act, by God’s permission, not by His good pleasure; you understand the difference, let them judge under the barrel of a revolver. Now it will be seen who is a hero.

The revolver is pointed at you now. It is pointed at you. That is a threat. Do not be afraid. You need a courageous spirit, ready to face death, like those young men we knew high up in the mountains. Ah, I will never forget them.

We gave them Holy Communion the day before. And when they came to receive Holy Communion on the eve of the great battles...

Do not say such a thing again. Threats! Do not be afraid of those who kill the body but cannot kill the soul. Do not be afraid. But the enticements, oh, those enticements are terrible.

People who did not yield to threats have yielded to enticements. But Joseph did not yield to them. He overcame temptation in his youth, and his example lives forever. These are great things.

So we must struggle against ourselves. We must struggle against the sinful world that presses upon us. And we must also struggle against Satan. We need to speak about him separately, because in our time Satan...

People no longer believe in Satan. They have become instruments of the devil, and he moves them like robots, yet they still do not believe in him. Meanwhile, Satan roams to the right and left like a roaring lion, seeking someone to devour. He uses every means technology gives him to tear people apart.

Struggle on! I am speaking to the few who still struggle. There are few of them now, very few. So few have remained.

Before I came in at noon, someone said something that moved me. Do you know how few people are still struggling to live the faith? Didn’t I tell you about the letter a soldier wrote to me? He said, “Father, I’m suffering. In my whole company, I’m the only one who believes in God. The others blaspheme God day and night. Even the general blasphemes Him. They blaspheme God; they blaspheme Christ.” Do you understand? Yes, indeed. He was the only one, and everyone mocked him. Someone told me something about him at noon.

Someone told me about a military unit of two hundred men. Only one believed in Christ and did not blaspheme. So few remain: people who do not fear threats, who do not bend before enticements, and whom the promises of this world cannot tear from the embrace of their crucified Redeemer.

Today I spoke with a blessed poor man who has many children. I asked him how he was doing and where he worked. We spoke about his workplace and the people working there. “I share a few words from the sermons I hear, from the teaching, from the Gospel,” he told me. “Do you know what they say to me? You are an exception!” That is, you stand alone among them. And he replied, “I am an exception so that I will not become like you.” That is the situation. In this world, believers are left standing almost alone. You, a disciple of Christ, may face this at school, whether at a lyceum or a gymnasium. A student here gave the right answer, and her teacher marked her down by three points.

You who are a teacher, you who are a student: stand your ground, even if you are alone in an entire high school! You who are an employee, stand firm even if you are left alone. You who are a worker in a factory, a father, a mother, a family in this world and in this nation: stand firm everywhere as soldiers of our Christ. We may have to stand alone, each one of us, but let us not betray our faith in our Father. Few are those who are saved.

Only a few still struggle, holding to the motto we spoke of earlier. And those few will win. Do not let the numbers frighten you. Numbers will not win. Faith in Christ will win.

Even one among countless thousands.

Can you not see God at work among us? Think back seventy years. In Russia, what did they do? They tore things down, smashed them, burned them, and beat people. And what did the communists say? ‘In five years there will be no Christians left in Russia.’

They put it in writing. They imposed harsh measures. They demolished, burned, beat, and killed. Seventy years have passed since then. Last night a professor called me, a man who speaks excellent Russian. He spoke through tears. ‘Why are you crying, my child?’ I asked. ‘I cannot hold back my tears,’ he said.

‘Why?’ ‘Because, for the first time, Russian television showed the Patriarch casting the cross into the river.’

You see, we have examples from our own time. A few bishops and priests remained, together with a few faithful souls. Women, too, women like the myrrh-bearers, kept our faith alive. And the prediction of that Russian atheist was proved false. There are believers in Russia now, including young people. It is not only the elderly, with their white hair; the young are being drawn to the faith too, as Tatiana describes so beautifully in her books.

So: faith, struggle, victory. I spent three years with the military, and I saw wonderful examples of sacrifice. That is why I sometimes like to speak in military terms. The Gospel uses that language too: we are soldiers of our Lord Jesus Christ.

During the First World War, the Germans advanced relentlessly. It seemed that nothing could stop them from entering Paris, but their advance was halted. Then a remarkable Christian came forward: a faithful, devoted man who received the Holy Mysteries.

His name was Foch. And Foch wrote in his account: ‘The left wing of the army is collapsing. The right wing is collapsing. The center is collapsing. We are fighting on.’

Even if you see a priest fail Christ, a bishop falter, and theologians fail to live by what they teach; even if everything around you seems to fall apart and you are one of the few left, do not lose heart. The left wing is collapsing, the right wing is collapsing, the center is collapsing, but we keep fighting. Keep fighting even if you stand alone.

And even alone, you will win.

My dear Christians, why should I bring you examples from other countries? Why speak of Foch when we have examples of our own? The example of Kolokotronis moves me. When Ibrahim came, fear and terror spread, and many abandoned Kolokotronis. He was left alone.

Grieved, Kolokotronis went into a Church. He sat there for an hour and prayed and prayed, tears streaming from his eyes. When he came out, they asked him what had happened. He answered, “The Most Holy Theotokos has signed our homeland’s freedom.”

And the Most Holy Theotokos does not take back her signature. We have heroic examples of our own, and we must carry on. We are soldiers; the Gospel is our trumpet, the Lord of the Gospel our leader, and the glorious Cross our banner. Jesus Christ is blessed and exalted unto all ages. Amen.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Απόστολοι των Δεκάς, Διδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και Παναθεάντες, πείσετε πρεσβεία προς τον Κύριον, το ελευθύνετο ψυχά σου μόνο. Αμήν.

Και πάλιν, ευσεβές ακροατήριον, σεβαστοί Πατέρες, και πάλιν κήρυγμα. Τι είναι το κήρυγμα; Σας καλέσαμε εδώ στην αίθουσα, σας καλέσαμε εδώ δηλαδή, σας καλέσαμε σε ένα πνευματικό συμπόσιο, σε ένα γεύμα, γιατί δεν είναι μόνο τα γεύματα.

Γεύματα, τα υλικής φύσεως γεύματα εις τα οποία τρέχουν οι άνθρωποι, αλλά είναι και τα ανώτερα γεύματα, τα πνευματικά γεύματα, τα συμπόσια τα πνευματικά, διότι ουκ επ' άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος. Εδώ λοιπόν ο ιεροκήρυκας, εγώ έτσι νομίζω τον εαυτό μου, είμαι ένα είδος εστιάτορας, ένας μάγειρος. Και όπως ο μάγειρος βάνει όλη την τέχνη του για να ετοιμάσει εκλεκτά φαγητά και να ευχαριστήσει τους συνδαιτυμόνας, τους πελάτας του, έρχομαι κι εγώ εδώ στην αίθουσα αυτή ως μάγειρος, σας προσφέρω φαγητό, πνευματικό φαγητό. Βέβαια πτωχό είναι το φαγητό μου, αλλά εκείνος που είναι πεινασμένος, και ένα κομμάτι μπορεί να του δώσεις να το φάει ευχάριστα και θα πει ευχαριστώ. Αλλά εκείνος που είναι χορτάτος, πολύ χορτάτος, και παντεσπάνι να του δώνεις, εκλεκτά φαγητά, έχει μπουχτίσει, δεν τρώει. Αλλά βλέπουμε, τη βοήθεια του Θεού, ότι εσείς πεινάτε, πεινάτε το Λόγο του Θεού και αρκείσθε εις τα μικρά και τα πενιχρά γεύματα τα οποία σας προσφέρει εδώ ο ιεροκήρυκας. Δύσκολο το κήρυγμα, και μάλιστα για έναν γέροντα που σηκώνει στις πλάτες του 82 χρόνια. Σας παρακαλώ πολύ, όταν βλέπετε όχι μόνο εμένα, και οιονδήποτε ιεροκήρυκα, σας παρακαλώ την ώρα εκείνη να προσεύχεστε, να προσεύχεστε πολύ.

Να παρακαλείτε το Θεό να τον φωτίσει το Πνεύμα το Άγιον, για να ομιλήσει λόγους παρηγορίας. Ένας Παύλος που αρπάγηκε μέχρι τρίτου ουρανού, παρακαλούσε τους χριστιανούς να προσεύχονται. Γιατί να προσέφονται, πώς δήλα λύσε.

Δεν είναι λόγος κοσμικός το κύριο Ματρεβανγκίνιο, λόγος που πρέπει να είναι άλατη ρητημένος όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος. Λοιπόν, προσεύχεστε η εξωτερική εκκλησία. Αν άλλοι έρχονται εδώ κριτές και επικριτές, αλλά εδώ εσείς έρχεστε με άνοιγμα, με διάθεση πνευματική.

Επίσης, κι εγώ πρέπει να προσεύχομαι για εσάς, να σας ανοίξει ο Θεός τα πνεύματά σας, το νου σας, εις την των Ευαγγελικών Κηρυγμάτων κατανόηση. Διότι αν δεν έρθει Πνεύμα Άγιον, χίλια κηρύγματα να ακούσετε, να ακούσει ο άνθρωπος, δεν μετανοεί.

Έτσι λοιπόν αρχίζομε το κήρυγμά μας, με πρόλογο προς εμάς, αγαπητοί μου χριστιανοί, και παρακαλώ, σας βλέπω πεινασμένους. Βέβαια δεν ξέρω να σας ικανοποιήσω σήμερα. Ό,τι μπορέσω να το κάνω, προσπαθώ να σας παρουσιάσω φαγητό ορθόδοξο, όχι με σάλτσες, αλλά να είναι ορθοδοξία μέσα και μόνο ορθοδοξία, το Πνεύμα του Θεού.

Και ό,τι σας λέγω δεν είναι δικά μου λόγια, αλλά είναι από τους Πατέρες τους αθανάτους, Πατέρες των οποίων η μνήμη είναι αιωνία, και από την Αγία Γραφή. Λοιπόν, ζούμε, όπως είπα κι άλλοτε, σε μια δύσκολη εποχή, ίσως στην πιο δύσκολη εποχή της ανθρωπότητας.

Πλησιάζουν τα 2000 χρόνια και ετοιμάζονται να τα εορτάσουν πανδήμως, να εορτάσουν τα έθνη. Αλλά γεννάει το ερώτημα: Θα φτάσουμε τα 2000 χρόνια ή αυτός ο πλανήτης, ο μικρός κόκκος της άμμου, κονιορτοποιηθεί; Είναι κονιορτός, γίνεται. Σας φαίνεται παράξενο αυτό; Κονιορτός, σημεία εν τω ηλίω, σημεία εν τη σελήνη, σημεία εν τοις άστροις, σημεία φοβερά, και αυτά σημεία όσα θα δημιουργούσαν φόβο και ανησυχία.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα του αιώνα μας, μεταξύ των άλλων, είναι η ανησυχία. Ανησυχία μεγάλη. Υψώθη το επάγγελμα των ψυχιάτρων. Λένε ότι μέσα στους 100 ανθρώπους ήταν πρώτα σπάνιο να δεις άρρωστο ψυχικώς.

Τώρα, σχεδόν όλοι έχουν πάθει μια πνευματική σχιζοφρένεια, ανησυχία. Ανησυχούν οι μικροί, ανησυχούν οι μεγάλοι, ανησυχούν οι επιστήμονες.

Οι Γεθσημανές ανησυχούν τα άτομα, ανησυχούν οι οικογένειες, ιδίως οι πατέρες που έχουν παιδιά να αναθρέψουν με αγωνία μεγάλη. Ανησυχεί το έθνος, οι Έλληνες ανησυχούν, τα έθνη ολόκληρα ανησυχούν. Ανησυχούν και οι χριστιανοί, μα οι χριστιανοί ανησυχούν, ανησυχούν όχι για μικρά και ασήμαντα, για μεγάλα και υψηλά. Έχουν και αυτοί το Γεθσημανή, ήρξατο δε αδημονείν. Και αν δεν αισθάνεσαι το Γεθσημανή, δεν είσαι χριστιανός. Έχουμε σκέψει το Γεθσημανή.

Αγωνία μεγάλη. Χριστού, ο οποίος εντονεί στον αιώνα μας, προδίδει και σταυρώνεται. Ανησυχούν λοιπόν οι Χριστιανοί, όχι για μικρά και ασήμαντα, για οικόπεδα και πολυκατοικίες και δρόμους και άλλα τινά, αλλά ανησυχούν για τα μεγάλα και υψηλά. Ανησυχούν γιατί βλέπουν ότι ο λιβός αυξάνει η δύναμη του Σατανά. Αυξάνει. Λες και έκανε επιστράτευση ο Διάβολος και έχει επιστρατεύσει όλα τα όργανά του και δημιουργεί μια συνωμοσία εναντίον της πίστεώς μας.

Ανησυχούν οι Χριστιανοί γιατί βλέπουν ότι τα κύματα προσβάλλουν το σκάφος της Εκκλησίας μας, κύματα πελώρια και μεγάλα. Ανησυχούν όπως ανησύχησε και ο Πέτρος που του είπε «Εσύ είσαι, Κύριε». Και όταν ήκουσε από τον Χριστό ότι «εγώ είμαι», επάτησε πάνω στα κύματα, περπατούσε πάνω στα κύματα.

Αλλα ξαφνικά ήταν ένα κύμα μεγάλο και το κύμα αυτό προσέβαλε το κύμα εκείνο και έχασε την αυτήν σωροπία του και εκλονίστηκε και είπε απολύμεθα, χανόμεθα και άπρος το χαίρετο ο Χριστός και έπαυσε η Αγία Νατογαλίνη Μεγάλη.

Ανησυχούμε λοιπόν κι εμείς. Και όπως ορθώς είπε ένας νέος ιεράρχης, ο οποίος είναι άξιος τιμής και υπολήψεως και είναι και ρήτορ σπουδαίος και μια ελπίς του μέλλοντος, ο Άγιος Δημητριάδος, ο Χριστόδουλος, έγραψε άρθρο σπουδαιότατον: «Βυθιζόμεθα, βουλιάζομε».

Ανησυχούμε λοιπόν κι εμείς. Σε αυτή την περίοδο που βρισκόμεθα της μεγάλης αυτής διαταραχής, ανησυχίας,

Ανησυχίας, ανησυχίας, πρέπει εμείς οι κήρυκες του Ευαγγελίου να ενισχύσουμε τον λαό μας. Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μας. Ο δε Ισαΐας λέγει: χέρια ανειμένα και γόνατα παραλυμένα, ανορθώσατε, λέει, γόνατα που κλονίζεστε να πέσετε, στερεώσετε τα γόνατά σας, βαδίσατε ψηλά. Ναι, αυτό λέει. Και εμείς λοιπόν, εγώ, ως κήρυκας του Ευαγγελίου, σαλπιγκτής της αιωνιότητος, έρχομαι σήμερα να σας ρίξω ένα σύνθημα. Ένα σύνθημα ηρωικό. Ένα σύνθημα που πρέπει να γίνει σύνθημα όλων.

σύνθημα των Επισκόπων, σύνθημα των Ιερέων, σύνθημα των Γυναικών, σύνθημα των Ανδρών, σύνθημα όλων. Και αν γίνει το σύνθημα αυτό, η νίκη είναι βεβαία. Ποιο το σύνθημα; Το παίρνω, έχω ένα βιβλίο, δεν ξέρω αν αξιώσει ο Θεός να το γράψω, έζησα ένα πολύπλαγκτο βίο, πάρα πολύ πολύπλαγκτο βίο.

Αυτόν βιώ τις δυσκολότερες περιόδους που θυμάμαι και κλαίω πως ακόμα ζω και υπάρχω εις την ζωή μου. 52 χρόνια φορώ το ράσο αυτό που είναι κάρβουνο αναμμένο μέσα εις τα στήθη μου. Και μέσα στα χρόνια αυτά έχω πολλές αναμνήσεις. Έχω αναμνήσεις. Σκέφτομαι να γράψω ένα βιβλίο πάνω από χίλιες σελίδες, άμα αξιώσει ο Θεός, με τίτλο «Οι αναμνήσεις μου». Ο ιεροκήρυκος εμείς την κοινοβολητό απ' έξω. Εμνήσθην ημερών αρχαίων, εμελέτησα εν πάσι τοις έργοις σου.

Λοιπόν, ανοίγω το βιβλίο αυτό των αναμνήσεων και χαίρομαι μια εικόνα από το βιβλίο αυτό, από τη ζωή μου, την πολύπλαγκτον ζωή μου. Ποια εικόνα; Είναι το 1945, πολλοί από εσάς θα είστε αγέννητοι. Ήταν το έτος εκείνο που ήσανε από τέσσερα χρόνια φοβεράς κατοχής, φοβεράς κατοχής, που πεθάναν πεντακόσιες χιλιάδες Έλληνες, αιωνία αυτών η μνήμη.

Βγήκε τελείως ο πόλεμος, ο παγκόσμιος, ο δεύτερος, και η Ελλάς Εβγήκε αιμόθρητος, ρακιάδητος, ελεηνής χέρα θρόνου, χέρα θρόνου Βγήκε η Ελλάδα. Και είπαμε όλοι, δόξα σε ο Θεός Αλλά δεν προλάβαμε να πούμε το δόξο Θεός Και αμέσως φωνάξαμε όλοι, «Κύριε ἐλέησον».

Κύριε ἐλέησον. Διότι τι, παρουσιάς και ανελπίστως ένας κίνδυνος μεγαλύτερος, που εμείς οι παλαιότεροι εκ βάθους καρδίας ευχόμεθα, ένας νέος πόλεμος, ο χειρότερος όλων των πολέμων. Ο χειρότερος όλων των πολέμων, και ο χειρότερος όλων των πολέμων είναι αυτό που εύχεται στην αρτοκλασία η ευχή μας.

Σώσα μας Κύριε Ξυσμού, Συσμού, Καποντισμού, Πυρώσιμα, Χέρα, Εμφυλίου Πολέμου.

Ενέσκηψε εμφύλιος πόλεμος ή ανταρτοπόλεμος, όπως θέλω να το ονομάζω, εμφύλιος πόλεμος ενέσκηψε.

Δεν κατηγορώ κανένα. Με συμπάθεια βλέπουμε την προσπάθεια του έθνους να συμφιλιωθεί και να αποκτήσει την ενότητα, η οποία είναι απαραίτητη για να επιβιώσει το ιστορικό μας αυτό έθνος. Τότε λοιπόν, εκεί, εκεί, παιδιά της Ελλάδος, παιδιά της Ελλάδος που θύματα, έγιναν θύματα μιας αγρίας προπαγάνδας, αγάνδας, η οποία κατευθύνεται όχι τόσο από την άσυχτον και από την άσυχτον, αλλά προπαντός κατευθύνεται από τη Μόσχα, όπου έχει ένα τέρας της κολάσεως. Δεν το λέμε εμείς: τέρας, Σατανάς, Αντίχριστος.

Τώρα γκρεμίζουν τα αγάλματά του και αναθερούντας δίχως που κατεδίκασε χιλιάδες Ρώσους εις θάνατον. Το τέρας αυτό, ο Στάλιν, αυτός υπεκίνησε αυτόν τον πόλεμο εναντίον της μικράς μας πατρίδος. Με τη δίψα, με τον πόθο να γίνει η Ελλάς ένα είδος προτεκτοράτο, μια επαρχία της απεράντου αυτοκρατορίας, του τρόμου, της αθεΐας και της αθεΐας και λοιπά.

Έβαλε και έγινε ο εμφύλιος αυτός πόλεμος, τρομερός πόλεμος. Η Ελλάς εκινδύνευε, εκινδύνευε η ακεραιότης της, η Βόρειος, ιδίως η Μακεδονία εκινδύνευε, αλλά περισσότερο από την ακεραιότητα της Ελλάδος εκινδύνευε η ελευθερία των Ελλήνων.

Ο δε Έλλην δεν μπορεί να ζει στη σκλαβιά. Δεν είμεθα Αλβανοί, ούτε άλλος λαός, ήμεθα λαός που έχουμε στα βάθη της καρδιάς μας τη δίψα της ελευθερίας. Και όπως το ψάρι δεν ζει στην αμμουδιά, έτσι και ο Έλληνας δεν ζει στη μαύρη τη σκλαβιά.

Σε οιονδήποτε είδους σκλαβιά δεν ζει ο Έλληνας. Χάλασε η πατρίση νυμήνω είτε πέδες Ελλήνων. Και επεστρατεύτημε και εμείς νεαροί πληρικοί τότε επεστρατεύτημε Στα Γρεβενά, νύχτα, μεσάνυχτα, χτυπήσαν την πόρτα.

Επιστρατεύεσαι. Μπορούσαν να αφήσουν τα παιδιά της Ελλάδος που αγωνίζονται υπέρ πίστεως και πατρίδος; Έτσι και ανεβήκαμε στα ψηλά βουνά τρία ολόκληρα χρόνια. Φυσικά βουνά, κορυφές απάνω, κορυφές ψηλές απάνω, και εκεί εθαύμασα την Ελλάδα, την Ελλάδα της πίστεως.

Ένα μόνο σας διηγούμαι που είναι σχετικό με το κήρυγμά μου, ότι είχα φτάσει απ' έξω από την Καστοριά στο Μπικοβικ, ένα βουνό ψηλό. Εκεί λοιπόν φύλαγε, ήταν ένα τάγμα, τι τάγμα; Τάγμα ηρώων, τάγμα που το διοικούσε ένας έξοχος, δεν ξέρω αν ζει.

Έμαθα ότι ζει τώρα, είναι άρρωστος, Βασιλερός λέγεται, δεν ξέρω αν ζει, ζει νομίζω, ζει, ναι. Έξοχος, υπέροχος, το τάγμα του επίστευε ακράδαντα εις τον Κύριό μας Χριστό. Στο τάγμα του βλαστήμια δεν οικούετων, καμία βλαστήμια δεν οικούετων Στο τάγμα του νηστεία Τετάρτη και Παρασκευή, το τάγμα του ήτανε τάγμα χριστιανών στρατιωτών.

Έχει λοιπόν ψηλά στα υψώματα εκεί, σε κάποιο άλλο ύψωμα, κοιτάζω μια μέρα ένα σύνθημα, το οποίο θα γίνει και σύνθημα δικό μας. Παιδιά του τάγματος, παιδιά της Ελλάδος μας που πετούσαν μέχρι τα ουράνια, πήγανε στο ποτάμι και διαλέξανε άσπρα χαλικάκια.

Είδατε, το ρεύμα κυλάει τις πέτρες και τις κάνει χαλίκια.

Οι χαλίκια, εμάζεψανε λοιπόν τα χαλίκια εκείνα, άσπρα άσπρα χαλικάκια, και γράψανε επάνω σε ένα λόφο, ψηλά ψηλά, μεγάλα αυτά να φαίνεται από μακριά, και φωτίζονται τη νύχτα με προβολέα. Και έγραφε τρεις λέξεις, σημαντικές λέξεις, που ήταν το σύνθημα όλων των ηρωικών εκείνων παιδιών που εθυσιάστησαν. Τα δύο μεγαλύτερα νεκροταφεία της Ελλάδας, της Καστοριάς και της Φλωρίνης, το έλεγε τρακός παινίδας και το έλεγε παιντακός εωνία των εινίμιτων παιδιών αγωνισελάδους.

Ανέβηκαν στα ψηλά εκείνα βουνά και είχαν γράψει λοιπόν επάνω στον λόφο, ψηλά στο βουνό, τρεις λέξεις με χαλικάκια, με άσπρα πετραδάκια. Πίστις, αγών, νίκη. Και έτσι εβάδισαν. Επίστευσαν στην Ελλάδα μας, επίστευσαν στα αιώνια ιδανικά μας, επίστευσαν σαν τον Μακρυγιάννη και εβάδισαν την οδό της τιμής και του καθήκοντος.

Και οι γονείς σαν κρατεός και εγήκησαν και ήδη σήμερα μας κυματίζει απάνω στα κρύες λίστα ή στην ακρόποχή μας και κάτω από τη σκιά της Γαλλονέπτου. Δεξιοί και αριστεροί και οι πάντες απολαμβάνουν τα αγαθά μιας φιλελευθέρας δημοκρατικής πολιτείας.

Τι θέλω; Πράγμα το έχω: εάν το σύνθημα αυτό άρμοζε εις τους στρατιώτες εκείνους, τους αετόπουλας, πολύ περισσότερο αρμόζει σε εμάς τους χριστιανούς, διότι και εμείς στρατιώτες είμαστε, στρατιώτες Ιησού Χριστού, και καλούμεθα να δώσουμε μια μάχη, έναν αγώνα, έναν αγώνα κραταιό, ισχυρό, μεγάλο, λυσσώδη αγώνα.

Αυτή η αγώνα το λέει ο Απόστολος Παύλος ούτε ας τη πάει προς σάρκα και αίμα αλλά προς αρχάς προς εξουσίας του κοσμοκράτορου αυτού του έχω να παλεύσωμε και πρέπει να αγωνιστούμε αλλά προϋπόθεσης του αγώνας είναι η πίστη να πιστεύουμε μεγάλο πράγμα είναι η πίστη λέγονται δε πίστη ιδίως εννοούμε την πίστη στον Κύριο Νημόνιστον Χριστόν το δεύτερο μπροστά

Απόστολος Παύλος. Από τον Ιησού Χριστό, πίστη εννοούμε στα λόγια Του, τα αθάνατα λόγια Του, πίστη εις το Ευαγγέλιόν Του, πίστη εις τις υποσχέσεις που έδωκε. Πίστης, πού μας λένε την πίστη; Ναι, είπε ο Κύριος, είπε εξαφρομής, είπε ο Χριστός στους μαθητάς Του που είχαν επιστρέψει, στους 70 αποστόλους μαθητάς Του.

Το δεύτερο κύκλο που επέστρεφαν από μια πρώτη περιοδεία και κατήγαγαν νίκας και εξέβαλαν δαιμόνια, και είπε ο Χριστός, τους είπε ότι θα σας δώσω δύναμη, λέει, δύναμη μεγάλη, και θα πατείτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και θα συντρίβετε όλη τη δύναμη του εχθρού. Είναι υπόσχεση του Χριστού. Την έδωσε ο Χριστός την υπόσχεση αυτή επίσης σε μια άλλη περίπτωση, στο τελευταίο αποχαιρετήριο λόγο, που όποιος έχει καρδιά κλαίει να διαβάσει. Είχα ένα γέροντα ιερέα πάνω στα σύνορα που κάθε βράδυ, πριν κοιμηθεί, διάβαζε τα δώδεκα Ευαγγέλια, ιδίως το πρώτο Ευαγγέλιο. Συγκλονιστικό. Είναι η τελευταία του Χριστού ομιλία στους μαθητάς του. Και είπε μεταξύ των άλλων: «Εν τω κόσμω θλίψη έξετε, αλλά θαρσείτε, εγώ ενίκησα τον κόσμο». Έχετε θάρρος στον κόσμο αυτό. Και ακόμα περισσότερο βλέπουμε μέσα. Πήγατε σήμερα στις εκκλησίες; Εσείς, πιστεύω, να εκκλησιάζεστε, να αγαπάτε τον εκκλησιασμό. Χριστιανός που δεν εκκλησιάζεται δεν είναι χριστιανός. Είναι υπεραναγκαίο.

Παναγκαίο. Εκεί λοιπόν σήμερα ακούσατε, θα μου πείτε, το δοξαστικό της σημερινής ημέρας; Ποιος θα μου το πει; Να κάνω ένα τεστ τώρα κι εγώ. Το δοξαστικό της σημερινής ημέρας, ποιος; Ποιος; Έτσι, μπράβο, έτσι, μπράβο. Στο όρος δηλαδή τους μαθητές επιβομμένης, ότι λέει εκεί είναι το τέλος, είναι το τέλος του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου, ότι ο Χριστός τους πήρε στο όρος την ημέρα της Αναλήψεως, πήγε ψηλά στο όρος εκείνο και εκεί λοιπόν τους είπε.

Είπε ότι τους έδωσε διαταγή και ρίξατε εις των ουρανών, όπου υπάρχει άνθρωπος, είτε εις των πόλων των πόλων, είτε στον Ρώτη των πόλων, είτε πέρα μακριά εις των ουρανών. Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

Και τους είπε, τους έδωσε μια μεγάλη υπόσχεση, ο Αψευδής, έτσι τον ονομάζομε, ο Αψευδής, επικίνατο λέει, μια λέξη της αρχαίας, σπουδαία λέξη, συνδαιονίζει πάσας τις ημέρες της ζωής. Τώρα αν πας στο Δημοτικό, στο Γυμνάσιο, στο Λύκειο, Τούρκικα, Κινέζικα είναι. Ας είναι καλά ο κ. Ράλλης, ο οποίος εκαυχήθηκε στην πολιτεία των Ελλήνων ότι σήμερα ενταφιάζουμε την αρχαία ελληνική γλώσσα. Αυτή πράξανε όλοι τους συνεργήσει με αυτό το φοροέγ.

Σήμερα τίποτε. Συνδεωνίζει πώς θα μεταφράσουμε; Τους έδωσε ότι εγώ θα είμαι πάντα μαζί σας. Δεν θα λείψω ποτέ, ποτέ, ποτέ, ποτέ από την ανθρωπότητα σε οιανδήποτε εποχή, σε οιουσδήποτε καιρούς, σε οιονδήποτε, είτε χειμώνα, είτε καλοκαίρι, είτε ευδία, είτε όπου να είναι, πάντοτε θα είμαι συνδεωνίζει αορατωσμένοι στους ουρανών. Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Από αυτά τα «θα» ομιλώ γενικώς και αορίστως, από αυτά τα «θα» ούτε ένα δεν πραγματοποιούν. Λέει, καμένε κόσμε, λαέ πάντοτε προδομένε, πάντοτε και είσαι προδομένος γιατί είσαι άξιος προδοσίας. Γιατί στον Χριστό δεν πιστεύεις. Αψευδής! Αψευδής, λέει, η επαγγελία του, αψευδής. Μας έδωσε υπόσχεση. Ο ιερός Χρυσόστομος μας λέγει: «Κρατώ στα χέρια μου γραμμάτιον». Το δε γραμμάτιο το οποίο κρατούμε στα χέρια μας είναι ότι «μεθ’ υμών ειμι πάσας τας ημέρας» στη ζωή μας. Αυτή είναι η γλυκιά μας παρηγοριά. Πίστευε λοιπόν στα λόγια του Χριστού μας. είτε αυδοί, είτε όπου να είναι, πάντοτε θα είμαι συνδεονίζει αορατωσμένες των ουρανών, αορατωσμένες εδώ, αλλά είναι πάντοτε ο Χριστός μαζί, αορατός ο Χριστός, συνδεονίζει πάντα σήμερα στη ζωή σας. Τέτοια υπόσχεση έδωσε ο Χριστός και είναι αψευδής, γιατί δεν είναι ψεύτης, πάντα άνθρωπος ψεύτης. Οι πολιτικοί δεν ασχολούν με ένα, πρώτων εκλογών θα ακούσετε, πάρετε ένα μονίδι και γράφετε πρώτων εκλογών, ιδίως για ένα. Θα, θα, θα, θα, θα, θα, θα, θα. Αυτά τα θα, ο μυρωγενικός και ο ρίστος από αυτά τα θα ούτε ένα δεν πραγματοποιούν.

Πώς λοιπόν να αμφιβάλλουμε περί της νίκης, οσονδήποτε ολίγοι και να είμεθα; Αλλά ειδικότερον καλείται πίστη όχι απλώς στο Χριστό, αλλά καλούμε πίστη εις τον Χριστόν, τον Εσταυρωμένο Θεό μας. Αυτή είναι η πίστη μας στον Εσταυρωμένο Θεό μας.

Όσοι θέλετε, διαβάστε το πρώτο και το δεύτερο κεφάλαιο προς Κορινθίους, και λέγουν οι Έλληνες, λέει, σοφία ζητούσι, οι Εβραίοι σημεία ζητούσι, σημεία και τέρατα.

Εμείς δε κηρύσσομεν Ιησού Χριστόν Εσταυρωμένον, Θεού δύναμιν και Θεού σοφίαν. Αυτό είναι η δύναμίς μας, Θεού σοφία, το κήρυγμά μας, και ουκ είδα τι εν υμίν, ει μη Ιησού Χριστόν και τούτον Εσταυρωμένον. Πρωτίστως, ο Σταυρός· εκεί ενίκησε. Ο Χριστός ενίκησε και με τη διδασκαλία του ενίκησε, που είναι ανυπέρβλητος, και με την αγιότητά του ενίκησε της ελάχιστης αμαρτίας. Εμείς είμαστε τα θαύματά του, αλλά πάντως συντριπτική νίκη, τελειωτική νίκη υπήρξε ο Γολγοθάς. Εκεί, όπως είπε κάποιος φιλόσοφος...

ο πρόσωπος, υπήρξε το βατερλό του σατανά, όπως το βατερλό, ο Ναπολέος είναι κέντρος εφάλανγκας και στρατών πολλοί και προσεχώθηκε να νικήσει και να υποτάξει ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά στο βατερλό έπεσε όπως λέει ο Ουγγώ, πολλοί σταγόνες του ουρανού διάγεσαν τη στρατιά ανα εκείνη και το βατερλό, το βατερλό του σατανά, να φέρω μια εικόνα, υπήρξε ο Σταυρωμένος, εκεί επάφε, εκεί ενίσχυε, εκεί θρεάμβευ Είχε τόσο μεγάλη σημασία ο Σταυρός του Κυρίου, ώστε χίλια χρόνια πριν να εμφανιστεί ο Σταυρός, τον είδαν τον Σταυρό, εθεάθη ο Σταυρός.

Χίλια χρόνια. Πώς είναι αυτό; Πώς είναι πριν να εμφανιστεί ο Σταυρός επάνω στον Γολγοθά, εθεάθη, προτυπούμενος μέσα στις σελίδες της Παλαιάς Διαθήκης; Ο Σταυρός στην Παλαιά Διαθήκη. Ένα αναφέρω, και επείγει η ώρα.

Η ώρα, έχω ρολόι τώρα που κοιτάζω, δεν θα κουράσω. Λοιπόν, εδώ συνεπώς, λέγει εκεί, ο Σταυρός ότι είδε, λέει, ο Μωυσής, τον είδε τον Σταυρό. Πού τον είδε; Όταν προχώρησαν, ελευθερωθέντες από τη δουλεία των Φαραώ, προχώρησαν στην Ερυθρά Θάλασσα και όπισθεν αυτών ήρχον οι φάλαγγες των Φαραώ και ήταν πλέον αδιέξοδο, δεν είχαν πού να πάνε. «Μη φοβείστε», τους λέει. Πήρε το ραβδί του, το ραβδί του που είναι σύμβολο του Σταυρού, και τι έκανε; Σταυρό εχάραξε ο Μωυσής.

Ράβδον Μωυσής τριθάν διέταμε, έτσι, έτσι, πήρε το σταυρό, έκανε το σταυρό, έκανε έτσι, έτσι. Ας μην πιστεύουν οι άπιστοι δικαιομένως. Και αμέσως, λέει, τη θάλασσα την έκανε έτσι, τείχη σαν τείχη, και εφάνη ο πυθμήν της θαλάσσης, πυθμήν, και μέσα από την δίοδο αυτή των διαδρόμων, δεξιά και αριστερά, ποιος τον μουζαμβεί μέσα.

Προχώρησε, προχώρησε, προχώρησε, προχώρησε με τη ράβδο του και βγήκε έξω. Και μόλις ετόλμησαν να μπουν μέσα οι στρατιές του Φαραώ, πάλι το σταυρό έκανε. Και τα τείχη έπεσαν και ετάφησαν κάτω από τα ύδατα εκείνα. Σταυρός.

Σταυρός επίσης με τη ράβδο του, τη θαυματουργική ράβδο, σύμβολον. Σύμβολον του σταυρού. Με τον σταυρό πάλι εκείνον πλησίασε ένα βράχο. Δίψα μεγάλη. Μην φοβήσετε τους λέει Και πήρε το ραβδί του και χτύπησε βράχον και ο βράχος έγινε άξιος ποταμός, ποτάμια που εποτίσθησαν όλοι οι Εβραίοι.

Σε μια άλλη περίπτωση, όταν είχαν Αμαληκίτες και τους νικούσαν Αμαληκίτες, τότε ο Μωυσής ύψωσε τας χείρας του έτσι, ύψωσε. Και όσο καιρό είχε υψωμένα τα χέρια του νικούσε, και όταν κουραστήκαν, δυο δεξιά και αριστερά τα κρατούσαν τα χέρια και νίκησαν τους Αμαληκίτες και λοιπά.

Και ο άνθρωπος, σημειώστε μια λέξη, είναι σταυροειδής ο άνθρωπος. Τον έπλασε ο Θεός τον άνθρωπο σταυροειδή. Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο σταυροειδή. Να, να σταυρώσει.

Σταυροειδή έπλασε ο Θεός τον άνθρωπο. Και για να γίνει θεοειδής πρέπει να γίνει σταυροειδής. Κάτι να αντιληφθεί η διδασκαλία του Αποστόλου. Δείτε λίγο-λίγο το θέμα το τεράστιο. Να σας δείξω πίστη στον Χριστό, όχι απλώς τον Χριστό σαν φιλόσοφο, χρειάζεται και θεολόγο, αλλά ο Χριστός, ο οποίος εκτίσω, στερέωσον Κύριε την Εκκλησία, είναι εκτίσωτο τιμή ως ο άγματι.

Τι είναι η διδασκαλία; Πίστη στον Εσταυρωμένο και το τιμή του κόσμου. Και έχουμε παραδείγματα πίστεως και στον Εσταυρωμένο.

Παραδείγματα έχουμε. Ποιο παράδειγμα έχουμε; Ένα από τον Άγιο τον οποίον εκτιμώ και αγαπώ και εσείς τον αγαπάτε, ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Πολύ αγαπούσε το Σταυρό του Κυρίου. Όπου πήγαινε στο σκλαβωμένο γένος, ύψωνε Σταυρό και κάτω από το Σταυρό κήρυττε τα αιώνια ρήματα που μέχρι τώρα θυμούνται και θα θυμούνται εις αιώνας αιώνων οι Έλληνες, λόγια σοφά, προφητικά, αιώνια λόγια του Κοσμά του Αιτωλού, και πιστεύω ότι περισσότερο από εσά

Πρώτερα από εσάς θα έχετε διαβάσει τον Κοσμά τον Αιτωλό. Μάλιστα, έτσι ο Κοσμάς. Και μάλιστα λέγει στο βίο του, στο Θεσσαλό πήγε στον κάμπο της Θεσσαλίας, ένα χωριό, και έφτιαξε ένα σταυρό. Τον στήσαν τον σταυρό, κόψανε δέντρα, τον πελεκίσανε, κάνανε ένα σταυρό. Και κήρυξε. Και εκεί έμεινε ο σταυρός. Μια μέρα, λέει, περνούσε καβάλα ένας υπερήφανος αγάς. Λέει, τι είναι εδώ πέρα; Σταυρός. Όχι, τον έφτυσε και κατέβηκε κάτω από το άλογό του, υπερήφανος αυτός ο αγάς, και τον έκανε, τον διέγιζε το σταυρό.

και τον έκανε σανίδια του κρεβατιού του, τον πελέκησε, τον πελέκησε και τον έκανε σανίδια και τα φόρτωσε στον άλογο και το πήγε και τα έβαλε για να τον περιφρονήσει και τα έβαλε στο κρεβάτι του, έκανε το κρεβάτι του και έβαλε τα σανίδια από το σταυρό και κοιμήθηκε, ανετράπη, ανετράπη και σηκώθηκε έντρομος, έντρομος και το κατάλαβε ότι το κάνει αυτό και το πρωί πρωί πήρε τα ξύλα, τα ένωσε, τα έκανε σταυρό και το πήγε εκεί πέρα.

Και περνούσε ο Αγάς κάθε μέρα και άναβε κερί. Ήταν ιστορικά γεγονότα. Σταυρός, τον αγαπούσε ο Κοσμάς τον σταυρό του Κυρίου. Και ο Μύλος εχει λιώδες σταυροδάκια. Συνελήφθηκα όταν πήγα σε ένα χωριό των Γρεβενών, σε ατίστηση λέγεται Άγιος Κοσμάς που θα αποαπορθούν και που εκεί ένα δικό μας επιτελείο εκπληκτών κτίσαμε ωραίο Ναό.

Τον πρώτο ναό, του Αγίου Κοσμά εκεί πέρα. Ίσως να είναι και εδώ κάποιος ηλικιωμένος που θα είναι τώρα 20 ετών που πήγε προς τα επάνω εκεί. Και εκεί λοιπόν μου δείχνανε οι κάτοικοι ένα σταυρό που μου λέγανε: να μας δώσεις διαμάντια και να μας δώσεις πρινάντια και γύρω τους δεν τον δίνομε.

Ήταν ένας σταυρός που τον είχαν από τον Άγιο Κοσμά, τον φυλάκανε εκεί πέρα. Παραδείγματα πολλά, παράδειγμα τρίτο ακόμα, πίστη στον Εσταυρωμένο, στον Λυτρωτή. Το 1821 που επαναστάτησαν οι Έλληνες εναντίον της σκλαβιάς 400 ετών, ήταν μικρό το κατόρθωμα; Δεν ήταν μικρό το κατόρθωμα, ήταν μεγάλο το κατόρθωμα. Τι είναι το κατόρθωμα; Και ότι εκεί στο Ιάσιον πέρα στην Ρουμανία ο Υψηλάντης ύψωσε σταυρόν, κάτω από τη σκιά του σταυρού έδινε τη μάχη εναντίον των Τούρκων. Εν τούτω νίκα, ο Υψηλάντης και οι στρατιώται αξιωματικοί.

Το χίλια, τρέχω, προτρέχω να φέρω πολλά παραδείγματα, σπεύδω να τελειώσω το κήρυγμα. Αλλά εκείνο το οποίο θέλω να τονίσω. Και στο 1912, όταν η μικρά Ελλάς της Μελούνας εφτερούγισε και πέταξε μακριά. Και έφτασε μέχρι Σόφια και Άγκυρας, και τα παιδιά της Ελλάδος.

Είχαν το σταυρό, το σταυρό, όλα πιστεύαν στο σταυρομένο αστυνομένο Οι δύο δεν επίστευε ο Κοντουριώτης ο Παύλος που είχε ένα καράβι η Ελλάδα. Τον Αβέρωφ, και όταν πλησίαζε η μάχη, η μάχη των Δαρδανελλίων, και λοιπά, προχώρησε ατρόμητος, πήρε ένα σταυρό από το, το είχε πάρει από κάτω από τα Ιεροσόλυμα, τον έβαλε πάνω στη γέφυρα και είπε: «Με τη βοήθεια του σταυρού, του Θεού, ακάθεκτοι βαίνομεν κατά του προαιωνίου εχθρού του γένους μας».

Ανάληψη, Ευαγγελία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελία των Ουρανών, Ευαγγελία των Ουρανών, Ευαγγελία των Ουρανών, Ευαγγελία. Οι γιαγιάδες, οι γυναίκες, έφυγε το ηρωικό σύνταγμα της Μεσολογγίου, υποκατσόταν, έφτασε πέρα μακριά, αγωνιστές, που δε, οι μανάδες τους έδιναν ένα σταυροδάκι. «Πάρε σταυροδάκι, παιδί μου, πάρε σταυροδάκι, πάρε σταυροδάκι». Τους κρεμάσανε σταυροδάκι, έτσι, στο στήθος τους. Αυτή ήταν η Ελλάς, η Ελλάς εκείνη, η πραγματική Ελλάς.

Ο Σταυρός, η νίκη, ο Σταυρωμένος Λυτρωτής. Το είπε ο Κύριος, το είπε και ο Λόγος ο Αληθινός, ότι είδατε πίστη λοιπόν στον Χριστό, πίστη στον Σταυρωμένο Λυτρωτή του κόσμου, πίστη, μακρά είναι πίστη. Εκείνα τα παιδιά του 12, τα παιδιά του 21, τα παιδιά του 12, τα παιδιά του 40 ήταν στρατιώτες του Μεγάλου Κωνσταντίνου, σαν στρατιώτες του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Και όπως εκείνος με το «Εν τούτω νίκα» ενίκησε από την Μιλβία γέφυρα τας στρατιάς των εχθρών, έτσι και αυτοί ενίκησαν και δόξα στην πατρίδα με τον Σταυρό του Κυρίου. Τώρα νεωτέρως, απόπειρα γινόταν να ξεκρεμάσουμε. Ήταν περίοδος για την οποία ηγωνίσθην και διαμαρτυρήθηκα εντονότατα και ήταν μια αιτία διωγμού μου, ότι ξερίζωσαν από τις σημαίες το Σταυρό.

Λοιπόν, τότε επιτεχειτορίες, αλλά και οι άλλοι ήταν οι καλύτεροι οι οποίοι θέλουν αντί του Σταυρού να συγκνευάλλουν σύμβολα του Μαρξισμού. Άλλα πράγματα, πιστεύω πλέον στο Σταυρό, πιστεύω σε άλλα σύμβολα, σύμβολα πιστεύω, όχι στον Εσταυρωμένο Λυτρωτή του κόσμου.

Λοιπόν, ο Σταυρός, λέγει ο Κύριος, ότι σε μια περίπτωση που οι μαθητές δεν μπορούσαν να βγάλουν τα δαιμόνια. Τα δαιμόνια δεν μπορούσαν να τα βγάλουν, λέει, γιατί; Είπε ο Χριστός γιατί δεν μπορούσαν να βγάλουν τα δαιμόνια.

Ανάληψης της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός. Ευχή, Αυτός ο διοικητής εκεί, ο βασιλιάς, και του λέει: «Έλα, τι λέει το Ευαγγέλιο; Φέρε τον Εβραίο». Τον έφερε τον Εβραίο. Κάνει λοιπόν αυτός ο Πατριάρχης, πιστός άνθρωπος, άγιος άνθρωπος, αλλά δεν πιστεύουν οι άπιστοι, δικαιωμάτως. Τα δαιμόνια, τα δαιμόνια δεν μπορούσαν να βγάλουν. Λέει, γιατί είπε ο Χριστός, γιατί δεν μπορούσαν να βγάλουν τα δαιμόνια. Γιατί είναι απιστήλοι μόνο. Και τους είπε, ότι αν έχετε πίστη, είναι ο σκόκων συνάπαιος. Αν έχετε πίστη, ένα μικρό πράγμα είναι το συνάπιο, ο σπόρος του συνάπιου, αλλά έχει μέσα ζωή, ζωή έχει, ποια ποτιά, δέντρο γίνεται, δεντρίλι ολόκληρο γίνεται. Αν έχετε λοιπόν θραμή και ζωγόνο πίστη. Τότε, από την πίστη αυτή που ψάλλει το μεγαλείον της, το μεγαλείον τους το ψάλλει στον 10ο κεφάλαιο της προσευρέως επιστολής ο Απόστολος Παύλος, εάν έχετε πίστη, λέει ο Σκόκος Συνάπιος, τι περίγο πράγμα είπε ο Χριστός. Ερείτε λέει το όρι τούτο, θα πείτε στο βουνό, φύγε, φύγε! Και το βουνά θα ξεριζώνεται και θα πέφτει στη θάλασσα. Τι σημαίνει, πώς θερμινεύεται αυτός το ρήτο. Έχει δύο ερμηνείες. Και η μία σωστή και η άλλη σωστή Κροάδευε τον Πατριάρχη, λέει ο Κοσμάς το λέει αυτό. Ακούς λέει και η παραμύθια που λέει το Ευαγγέλιο, ότι λέει αν πήγαιναν στο βουνό, λέει το ξεριζώσουμε, θα το ξεριζώσει το βουνό και θα πέσει μες στη θάλασσα και θα καθεί μες στη θάλασσα. Λέει, κάθεσε λοιπόν τον Πατριάρχη, λέει ο διοικητής εκεί, ο βασιλιάς και του λέει έλα. Έχει δύο ερμηνείες και η μία σωστή και η άλλη σωστή. Ναι, κάποιος Εβραίος κροάλευε τον Πατριάρχη, λέει ο Κοσμάς το λέει αυτό. Έναν Πατριάρχος λέει και η παραμύθια που λέει...

Έκανε λοιπόν το σταυρό, τρεις φορές παρεκάλεσε τον Θεό και το βουνό ξεριζώθηκε και ερχόταν κατεπάνω στον Εβραίο. Φω, χάθηκα, λέει, χάθηκα, πιστεύω, πιστεύω, πιστεύω.

Αλλά η βαθυτέρα έννοια, όπως ερμηνεύουν και η Σώστημα και η Βασίλεια κλπ., δεν είναι τα φυσικά, το φυσικό όρος. Εύκολο να ξεριζώσεις τον Όλυμπο και εύκολο να ξεριζώσεις τις Άλπεις και εύκολο να ξεριζώσεις τα Ιμαλάια.

Πρώτα όρη μεγάλα, τα εμπόδια, τα φωτογραφία, τα δυο βουνά. Ξερίζω σου όχι ένα βουνό, πολλά βουνα, τα κυριότερα βουνα που ξερίζει ο Χριστιανισμός, ποιο ήτανε, ο Ιδαϊσμος και η Δολατρία. Με τι; Με δώδεκα μαθητάς και Αποστόλους.

Αν έχετε πίστη, θα ξεριζώσετε τον Ιουδαϊσμό, θα ξεριζώσετε την ειδωλολατρία, θα εξουδετερώσετε παν σύστημα αντιστρατευόμενο τον νόμο του Θεού, για να δημιουργήσετε τη Βασιλεία του Θεού. Πίστη λοιπόν, αυτό είναι.

Το πρώτο λοιπόν το εξήγησα: πίστη εις τον Εσταυρωμένο και ειδικότερα πίστη εις τον Εσταυρωμένο του Κυρίου. Μετά την πίστη το δεύτερο, το δεύτερο: αγών. Α, όχι έτσι με σταυρωμένα χέρια, πες σε σήκω να σε φάω.

Σαν ένας αρχαιοτιμπέλαρος που πήγε κάτω από μια συκιά και ξαφρόθηκε. Και λέει τώρα, λέει, βαλούντα να πάει να κόψει η σύκα. Λέει περίμενε από κάτι, περίμενε να πεις σε σηκώ.

Πες το, σήκω. Όχι τέτοια τεμπελιά, όχι. Αγών. Αγών, συν Αθηνά και χείρα κίνει, λένε. Θα αγωνιστείς, πιστεύεις, θα αγωνιστείς. Οσονδήποτε και όλοι, τότε θα έρχεται η νίκη. Η νίκη, εμείς. Αγών. Τι αγών. Θα έρθει να γίνει ιδιαίτερο, κύριέ μου, αυτό. Και θα δώσει ο Θεός, αν μου δώσει ο Θεός, νήμα ζωής ακόμα σε εσάς τους πεινασμένους.

Αν διαβάζετε Συναξάρια, θα χορτάσετε, αν διαβάζετε βίους Αγίων, θα χορτάσετε, εάν διαβάζετε Χρυσόστομο και Βασίλειον και Πατέρας της Γης, αυτή θα χορτάσει. Τώρα εδώ, εμείς ψυχά δαστινάς και ολίγα κοινά σας λέγομε και σας αφήσαμε την πείνα παρά να τελατώσουμε την πείνα σας.

Λοιπόν, μακάρι οι πεινώντες, εγώ χαίρω που έχω πει πεινώντας, πεινώντας, έχω χαίρω, πεινώντας, πεινώντες.

Λοιπόν, μακάρι οι πεινώντες, ότι χορταστήσονται. Τι μεγάλος είναι ο Θεός μας, είδες; Λένε και ημεροικοί ένας άρτος, τον ευλόγησε, λέει, ο Θεός και φάγανε χιλιάδες. Μα και εδώ το ίδιο κάναμε τώρα. Θεέ μου, τι θαύμα είναι αυτό! Και εγώ ευλογώ την ώρα αυτή και παίρνω ένα ψωμάκι μικρό και τρώτε όλοι εσείς εδώ πέρα, όλοι εσείς, όπως ο ένας και ο άλλος και ο άλλος και ο άλλος και ο άλλος, κλάσας έδωκε τις ματιές, λάβετε πάλιτε, μάλιστα δεν είναι μόνο η θεία κοιν Κοινωνία, προς Θεία Κοινωνία και ο Λόγος του Θεού. Άρτος Αγγέλων, τρέφονται ψυχαί, το Θεό πεινός, λέει ο Γρηγόριος αυτός.

Λοιπόν, τι έλεγαμε; Ότι αγών χρειάζεται, προσπάθεια. Αγωνίζεσθε, είναι το ρήμα του Ιησού του Ναζωραίου. Αντίθετον προς το Κοράνιον που έχει το κισμέτ. Όχι, δραστηριότητα απαιτεί, είναι δραστήριος και μαχητής.

Αγών εναντίον τριών εχθρών. Πρέπει να γίνουν τρία κερίωματα. Το ένα είναι: ποιος είναι ο χειρότερος εχθρός; Ο εαυτός μας είναι, δεν υπάρχει άλλος. Εαυτόν λέμε η αδικούντα, ούτε ο σατανάς μπορεί να τον δοκίσει, ούτε δεν μπορεί να τον βλάψει. Δεν έχω καιρό να τον αναπτύξω. Είναι οι κακοί μας, είναι τα πάθη μας που χωριζοβολήσεις σαν όλοι μέσα βαθιά στην πνευματική μας ύπαρξη.

Ω Θεέ μου, τι κακό είναι τούτο! Εσείς νικάτε τα πάθη σας και είστε ευτυχείς, αλλά πολλά τα πάθη, πολλά. Θέτε παράδειγμα; Παράδειγμα, πάρτε ένα μικρό, ένα ασήμαντο, ένα ασήμαντο που κυριαρχεί: είναι ο καπνιστής, καπνιστής. Τι; Λοιπόν, είδα καπνιστή εγώ που πέθαινε και το τσιγάρο στο στόμα του είναι, πέθαινε, η ψυχή του έβγαινε, το χούι δεν τ’ άφηνε. Ναι, δεν τ’ άφηνε το χούι μας, δεν τ’ άφηνε το χούι.

Δεν τ’ άφηνε το χούι, βλέπετε; Ένα μικρό πάθος, τι κυριαρχεί. Θέτε άλλο παράδειγμα; Ο φιλάργυρος στα τριά χονταργυρία. Είδα εγώ άλλον που πέθανε πίνοντας οξυμλογής και αυτός είχε κοντά του ένα μπογγί και χάδευε τις λίρες, χάδευε τις λίρες. Άλλο κακό, κακό αγών, εντί ο μικρός αγών κατά της φιλαργυρίας. Θέτε άλλο; Ένα άλλο εκεί πέρα, έναν άλλο μοιχό, γέρο, εβδομήντα χρονών, ξέρω πως χρονό είναι, δεν ξέρω τι γερο

Ξέρει τη γερολογία του, να μην είναι χρόνο εκεί πέρα, παιδιά έχει, γυναίκα έχει και λοιπά. Πήρε μια, πήρε μια, φωνάζει η γυναίκα του, φωνάζουν τα παιδιά, κλαίνε τα παιδιά του, τα εγγόνια του κλαίνε, η Ελλάς κλαίει, αναστενάζει, παραζήτηκε, γεννήκαμε, δεν την αφήνει. Δεν τα λέμε μας, κύριε, αυτό, το λέμε με συμπάθεια, με συμπάθεια, με συμπάθεια το λέμε, διότι αυτός και ευφυΐαν έχει και ικανότητα έχει και αυτοδημαγωγίαν έχει και λοιπά, και νίκησε όλους τους αντιπάλους του, νίκησε. Δεν νίκησε τον εαυτόν του. Εντεύθεν και οι αρχαίοι προγονείς μας λέγανε: αυτή η νίκη η μεγάλη, το νικάν τον εαυτόν, δεν υπάρχει άλλη νίκη μεγαλύτερη. Αγών, λοιπόν, εναντίον του διαφθαρμένου εαυτού μας. Μπρος, κουράγιο, κουράγιο. Κάτι μου έρχεται να το πω την ώρα, αν δεν το λέω γιατί να το πω, δεν θα ξαναρθεί. Δεν το λέω γιατί θα έρθει, ώστε ζήτημα να έρθουνε κάτω.

Σε να τα γίνει όλο το νερό του ποταμού, σε παρακαλώ, σε παρακαλώ, κάντε υπομονή. Λοιπόν, αγών εναντίον, αγών ακόμα εναντίον, εναντίον του κόσμου, του κόσμου. Τι είναι ο κόσμος; Όταν λέει κόσμος, είναι δύο κόσμοι.

Είναι ο κόσμος ο φυσικός που έπρεπε στο Θεός ή Θεοτός και ο κόσμος ο άλλος στην έννοια της Γραφής είναι το σύνολο των αμαρτωλών και απίστων ανθρώπων που προσπαθούν να ξεριζώσουν πάσα έλια ηθικής τάξεως και ακριβίας των ανθρώπων.

Αυτός είναι ο κόσμος, το σύνολο των ανθρώπων. Και ο κόσμος έχει δυο όπλα, τα φόβητρα και τα θέλγητρα. Ποιο βάζετε περισσότερο; Εγώ φοβούμαι τα θέλγητρα περισσότερο. Τα θέλγητρα είναι φοβερότερα. Και τα φόβητρα είναι...

Και τα θέλγητρα είναι... Και τα φόβητρα είναι... Είδες τώρα, δεν θα κατηγορήσω κανένα.

Οι δικαστές ανεβαίνουν επάνω, ούτε σταυροκάνουν, κάθονται, πρέπει να κάθονται, κάθονται, κάθονται εκεί πέρα και δικάζουν.

Ευχή, Αν είναι το περίστροφο, ας δικάσουν ότι είναι ήρωας. Τώρα δεν μπορούμε να είναι ήρωες. Αυτό άντερνε πρώτα. Αυτό άντερνε. Κάθονται. Κάθονται εκεί πέρα. Και δικάζουν. Και αφιβάλλω, εάν την αποδικάζουν, κάνω προσευχή. Αφιβάλλω, εάν κάνω προσευχή. Και δικάζουν. Και δικάζουν. Τώρα, δεν εγκρίνομαι τρομοκράτη του τρομοκράτας. Μην παραστεί αυτό πράγματα. Αλλά τώρα, που αρχίσουν και δρούν οι τρομοκράτε, κατά παραχώρηση Θεού, όχι κατά ευδοκία Θεού, σε εννοούμε τι θα πει τώρα από το άλλο. Λοιπόν τώρα, υπό την κάνη του περιστρόφου, ας δικάζ Ότι είναι ήρωας, πάνω από εμένα είναι ήρωας. Υποτιγκάνει το περιστρόφω πλέον. Φόβητρο. Λοιπόν, τώρα, υπό την γάννη του περιστρόφου, ας διχάσουν. Τώρα θα βαλούνε ό,τι είναι ήρωας. Τώρα θα βαλούνε είναι ήρωας.

Υποτιγκάνει το περίστροφο πλέον, υποτιγκάνει το περίστροφο. Φόβητρον, μην φοβείσθε, πρέπει να έχεις ηρωικό φρόνημα να υπολογίζεις τον θάνατο. Σαν τα παιδιά αυτά που γνωρίσαμε πάνω στα ψηλά βουνά. Α, δεν τα ξεχάσω, δεν τα ξεχάσω.

Τα κοινωνούσαμε την προηγουμένη της ημέρας. Και όταν πλησιάζαν να κοινωνήσουν την προηγουμένη των μαχών των μεγάλων,

Μην το ξαναπείτε αυτό το πράγμα. Φόβητρα. Μη φοβού, φοβείσθε από το μικραίνων το σώμα, τη δε ψυχή μη δυνάμενοι να απολέσαι. Φοβού, μη φοβού, πατρόμητος. Τα θέλγητρα, ω, τα θέλγητρα, τρομερά είναι τα θέλγητρα.

Άνθρωποι που δεν κοίτησαν από τα φόβητρα, κοίτησαν από τα θέλγητρα. Παράδειγμα που δεν κοίτηκε από τα θέλγητρα, ένας Ιωσήφ. Ενίκησε τα θέλγητρα στη νεότητά του και έμεινε αθάνατος και αιώνιος. Μεγάλα πράγματα είναι αυτά.

Αγών λοιπόν εναντίον του εαυτού μας. Αγών εναντίον του κόσμου, του αμαρτωλού κόσμου που μας σωθεί. Αγών ακόμη κατά του Σατανά, το οποίο πρέπει να κάνουμε ιδιαίτερο λόγο, γιατί στην εποχή μας πλέον ο Σατανάς...

Οι σατανάς δεν πιστεύουν πλέον σατανά, είναι όργανα του διαβόλου πλέον και δεν πιστεύουν, ενώ τα κινεί ως ρομπότ, τα κινεί. Εντούτοις όμως δεν πιστεύουν και εντούτοις σατανά, ο οποίος είναι μόνο επιθυμίζουν, ως λέων ωρυόμενος, ωρυόμενος, ζητών τι να καταπιεί, η σαγοντάρη, τη νεοτράχη, δεξιά, αριστερά, με όλα τα μέσα τα οποία διαθέτει της τεχνολογίας, να κατασπαράξει τον άνθρωπο.

Αγωνίσου, απευθύνομαι στους ολίγους αγωνιστάς, απευθύνομαι στους ολίγους αγωνιστάς, ολίγοι είναι οι αγωνιζόμενοι, πολύ ελάχιστοι αγωνιζόμενοι, αγωνιζόμενοι, αγωνιζόμενοι, οι οποίοι είναι ολίγοι πλέον αυτοί, πολύ ολίγοι έμειναν, ολίγοι κάπου.

Κάπου, προτού να εμβώ το μεσημέρι, κάποιος μου είπε και με συγκίνησε: ξέρετε πόσο λίγοι είναι αγωνιζόμενοι; Δεν σας είπα ότι μου έγραψε ένας, ένας πέρα από τα δεκάλησα, γράμμα; Στρατιώτης, μου λέει: «Πάτερ, υποφέρω. Μέσα στον λόχο μόνο εγώ πιστεύω στον Θεό. Οι άλλοι βλαστημούν τον Θεό μέρα νύχτα, και ο στρατηγός τον βλαστημά», λέει, «και μας πειθώρως και βλαστημούν στον Θεό, βλαστημούν στον Χριστό». Κατάλαβες; Ναι, μάλιστα. Ένας έμενε, τον κοροϊδεύουν οι πάντες, και είχε πάρει το μεσημέρι, μου είπε κάτι.

Μου είπε κάποιος, ένας άλλος τότε, σε ένα πολεμικό, πολεμικό μέσα τρα, 200 είναι και ένας μόνο, ένας πιστεύει στον Χριστό, δεν βλαστημαίνει, βαλιβλαστημαίνει. Ολίγοι, πολύ ολίγοι, που ούτε τα φόβητρα φοβούνται, ούτε τα θέλγητρα κάμπτονται από τα θέλγητρα, ούτε οι υποσχέσεις του κόσμου τούτου είναι ικανές να τον σπάσουν από την εγκάλυνη του αισθαρωμένου λήτρου του.

είναι κατεξέρεσαι ένα άνθρωπο Είσαι ένα άνθρωπος για να με γίνω όπως εσάς, να γίνεται όπως εσείς. Αυτή είναι η κατάσταση. Μονάδες πλέον παρέμειναν μονάδες μέσα στον κόσμο τούτο, ένας. Συ, μαθητής του Χριστού που πάει στα λύκεια, στα γυμνάσια, που κάποιος εδώ κάποια απάντηση έδωσε ορθή, μια μαθήτρια την κόψανε τρεις βαθμούς παρακάτω, την κόψανε η καθηγήτρια. ούτε υποσχέσεις του κόσμου τούτου είναι ικανό να τον σπάσω από την εγκάλυπτο αισθαρωμένο λύτρο του. Τώρα σήμερα κάποιος ένα πτωχαδάκι ευλογημένο με πολλά παιδιά, του λέω τι κάνεις, πού εργάζεσαι, να εργάζομαι λέει, πού εργάζεσαι κάπου λέει, πού είσαι μια εργασία, πώς είσαι μες στην εργασία, κάμια πινταριά είμαι τα λέει. Και ξέρεις τι μου λένε λέει, τους λέω μερικά λόγια, από το κύριο μου που ακούω, από τη δασκαλία, από το Ευαγγέλιο, τι μου λένε, Ο κατεξαίρεσεν άνθρωπος, δηλαδή αποτελείς μονάδα εδώ μέσα. Και αυτός απειλεί σε ποιος. Είμαι κατεξαίρεσεν άνθρωπος για να μην γίνω όπως εσάς, να γίνετε όπως εσείς. λόγια, από το κήρυγμα που ακούω από τη δασκαλία, από το Ευαγγέλιο, τι μου λένε είστε, λέει, είσαι, το είπαν ο κατεξέρεσαι ένα άνθρωπος ο κατεξέρεσαι ένα άνθρωπος δηλαδή αποτελείς μονάδα εδώ μέσα

Καθηγήτρια, συ μαθητής, μέσα σε ολόκληρο λύκειο, στάσου στα πόδια σου, μόνος! Συ ο υπάλληλος, στάσου κι αν μόνος να μείνεις. Συ ο υπάλληλος, συ ο εργάτης, μέσα στο εργοστάσιο, μέσα στον κόσμο αυτόν, συ ο πατέρας, συ η μητέρα, συ η οικογένεια και μέσα στο έθνος, παντού σταθείτε, στρατιώτες του Χριστού μας, παντού, μονάδες, μονάδες να είμεθα, αλλά μονάδες θα τα λέει και από βασιστική και εμείς προδώσουμε την πίστη στον Πατέρα μας. Οι λίγοι είναι οι σωζόμενοι.

Ολίγοι με αγωνισθέ, ολίγοι που έχουν το σύνθημα αυτό το οποίο αναφέραμε πριν λίγο. Και ολίγοι θα νικήσουν, δεν θα νικήσουν. Μη σας φοβίζουν τα νούμερα, τα νούμερα δεν θα νικήσουν. Θα νικήσει ο ρυθμός πίστης στον Χριστό, θα νικήσει.

Μυριάδες, εν μέσω μυριάδων.

Γνώτε έκανε και η τάστα ότι με θυμώνω Θεός. Μέσα εσείς αυτός, δεν βλέπετε; Πάμε στα προ 70 χρόνια, 70 χρόνια. Στη Ρωσία πρόγραμμα, τι οι καφίδισαν, που γκρεμίσανε, σπάσανε, κάψανε, δείξανε κλπ. Τι είπαν οι Ρώσοι, τι είπαν οι Ρωσιάθοι, οι Κομμουνιστέριάθοι; Ότι σε 5 χρόνια δεν θα υπάρχει Χριστιανός πλέον στη Ρωσία.

Το γράψανε. Μέτρα αυστηρά, γρεμίσανε, κάψανε, δείρανε, σκοτώσανε κλπ. Περάσανε από τότε 70 χρόνια και χτες το βράδυ με παίρνει κάποιος, ένας καθηγητής, και ρωσικά θαυμάσια. Μιλούσε και έκλαιγε. Γιατί κλαίς το λέω παιδί μου, συγγενήθηκαν, δεν μπορούν να υποφέρουν, κλαίω.

«Γιατί;» «Ότι για πρώτη φορά η τηλεόραση της Ρωσίας έδειξε τον Πατριάρχη να ρίπτει το σταυρό στο ποταμό».

Βλέπετε λοιπόν, έχουμε σύγχρονα παραδείγματα. Ολίγοι απέμειναν, δεσποτάδες, παπάδες, ολίγοι, με ολίγες ψυχές. Γυναίκες, γυναίκες, ομοιροφόροι γυναίκες, όπου οι μηροφόροι γυναίκες κρατήσανε την πίστομα τέρα μας και ύστερα και διαψάφθηκε ο προφήτης εκείνος του ρωσικού λογού του Αθαίου ότι σε πέντε χρόνια θα υπάρχει Ρώσος πλέον, Ρώσος πιστός και νεότης πλέον, όχι μόνο γυαρά ασπρομαλιά και νεότης ελκύεται, όπως το περιγράφει θαυμάσια η Τατιάνα στα θαυμάσια βιβλία της που έχει εκδώσει.

Λοιπόν, πιστεύομαι, νίκη, μάλιστα, ολή, ως στρατιωτικός εθιμούμε κάτι. Μ' αρέσει να μιλώ καμιά φορά με στρατιωτική γλώσσα, που έμεινα τρία χρόνια και είδα υπέροχα παραδείγματα θυσίας, αλλά και γλώσσα στρατιωτική εκεί το Ευαγγέλιο. Στρατιώτε ημέθα, του κυρίου ημών Αυτοχριστού.

Λοιπόν, στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο οι Γερμανοί προχωρούσαν ακάθεκτοι. Το κύμα αυτό που ακάθεκτο περίμενα πόρασαν να μπουν στο Παρίσι μέσα και σταμάτησαν στο Βαλτέ Εκεί τότε παρουσιάζεται ένας ιδεώδης χριστιανός, πιστός, αφοσιωμένος, κοινωνός των Αχράντων Μυστηρίων.

Ο φως, φως τον λέγανε Και γράφει λοιπόν ο Φος, γράφει λοιπόν στην ιστορία του: «Η αριστερά πτέρυγα, η αριστερά πτέρυγα του στρατού καταρρέει. Η δεξιά πτέρυγα του στρατού καταρρέει. Το κέντρο καταρρέει. Εμείς αγωνιζόμεθα».

Και αν δεις τον Παπά να είναι το Χριστό Και αν δεις τον Δεσπότη ο Ριάς και αν δεις τους θεολόγους ασυνεπείς, Και αν δεις τα πάντα ερουμιά και σαχάρα Και να μείνεις ο λίγος και ο λίγη μην το εδείτε Η αριστερά αυτό καταραίει, η δεξιά καταραίει Το κέντρο καταραίει, εμείς αγωνιζόμεθα Και μόνος να μείνεις αγωνιστής.

Και μόνος θα νικήσεις.

Αγαπητοί μου χριστιανοί, γιατί να φέρνω παραδείγματα ξένα; Γιατί να φέρνω παραδείγματα του Φος, ενώ έχουμε δικά μας παραδείγματα; Με συγκινεί το παράδειγμα του Κολοκοτρώνη. Μάλιστα, ο Κολοκοτρώνης, τον εγκατέλειψαν, έρημος, είδαν τα πράγματα όταν ήρθε ο Ιμπραήμ, φόβος και τρόμος, πληθώρα, ήρθαν πληθώρας, εγκατέλειψαν την αυτή και τρόμος και φόβος.

Και τον εγκατέλειψαν τον Κολοκοτρώνη και πήγε ο Κολοκοτρώνης λυπημένος σε μια εκκλησία μέσα. και καθόταν μια ώρα και προσήφιατο, και προσήφιατο, και προσήφιατο και άχλια έτρεχαν από τα μάτια του Κροκοτρώνη Και όταν βγήκε έξω τον ρωτούσανε τι, και απήντησε: Η Παναγιά υπέγραψε την ελευθερία της πατρίδος.

Και η Παναγιά δεν παίρνει πίσω την υπογραφή της. και έχει παραδείγματα ροϊκά έχουμε Και εμείς τις συνεχίσαμε. Είμαστε στρατιώτεοι μεθα, σάλπιγκά μας το Ευαγγέλιο, το Κύριο του Ευαγγελίου, σημαία μας ο Άντοξος Σταυρός, ο Ιησούς Χριστός ο Λεωδονέως, ο Αμπέδας Ελλήνων, υγείτε και υπερψείτε εις πάντες τους θεόνες αμήν.

Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια, ευχαριστώ στο Θεό και υπονήσεις μέχρι τα άστρα, όλοι μαζί, δι' ευχών των Αγίων Πατέρων.