Hungering for Justice in Church and Society

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Once again, devout listeners, men and women.

Once again I am here in Athens. I left Florina and came here because I was needed. I am here at the center of the struggle, for a hard struggle is being waged on behalf of our Holy Church.

I am here in Athens, at the heart of the Greek nation, because a hard struggle is being waged here for the rights of the Church. I too have been called to this struggle, as you should be.

I have been called up at an age when I ought to be out of the battle. But spiritual struggle is different from ordinary war. In war, only the young are called to fight. No elderly man is drafted; he stays at home.

But in spiritual struggle, things are different. People of every age are called, and even elders must offer their help when our Church is in danger. Was Saint Polycarp not an elder at eighty-five? Was Epiphanios not an elder? Was Saint Anthony not an elder?

So I have come, ready to defend the rights of our Holy Church to my last breath. And the call extends beyond elders, even to little children. Next month, on July fifteenth, a small church on the border will celebrate its feast. I always go there to serve the Divine Liturgy and speak to the people of the borderlands. It is the feast of Saints Kyricos and Julitta. Kyricos was only a small child, four years old, yet he too was martyred, still lisping the name of Christ. Every age must be called to defend the glory of our Holy Church.

Now you want me to tell you the latest news about this struggle, which has passed through various stages. As I told you, it is a long struggle. With God’s help, I have given three or four talks here. One was in this hall in March.

At the end of March I gave another talk at Saint Panteleimon’s, and afterward another here. I think this is my fourth talk. The last one was on May third. At that time we still had a hope. What hope?

Would he sign the law? He did sign it. It was a dark day when the President of the Republic put his signature beneath that shameful law. And here is the Government Gazette in which it was published. We have said much about this already. First, look at the hypocrisy of our age: the Government Gazette bears a cross.

Oh, the hypocrisy! Oh, the hypocrisy! I value honesty, sincerity, virtue, and truth. If these people were honorable, they would not have put the Holy Cross on it today.

The Holy Cross belonged on the banners of Kolokotronis, Kanaris, and the heroes who believed in the Cross.

The Cross remains as a relic of the struggle of 1821, but its use here has become hypocritical, because no one believes in the Cross of the Lord Jesus Christ. When someone sees it there, they think that everything written inside agrees with the Crucified One.

Yet it does not agree with the Crucified One. It goes against the moral teaching, the doctrines, and the principles of the Gospel of the Lord Jesus Christ. The law has been signed, and there are the signatures beneath it.

And not just one signature. Look, they have all signed at the bottom, four or five of them. There is the Minister of Education and Religious Affairs, and the Minister of Finance, who takes such a keen interest.

Those tax collectors have robbed the people. In no other country in the world is taxation as harsh as it is in Greece.

The Minister of Agriculture has signed too, though he will not open his eyes and see that three million stremmata of land lie uncultivated, uncultivated! And the Minister of Public Works, Koloumbis, has signed as well.

And finally, there is the one who bears the greatest responsibility, whose name always appears first on the laws.

From then until now, count them on your fingers if you can: laws have poured out like products from a factory. The Greek Parliament has become a factory of the devil. They have issued 1,700 laws, this one bears the number 1,700, and that is without counting all the laws passed since Greece became a state.

There is a word we hear constantly: in newspapers and magazines, in Parliament and other assemblies, at every public event, from speakers, scholars, and others. That word is justice. We hear it in the courts too, where they say they administer justice.

We hear it at international conferences, at the United Nations, everywhere: justice, justice. But after all this talk, all this endless talk about justice, where is justice? Where is it?

More or less, we all feel the sting of injustice. I am sure that if I asked the thousand or two thousand people gathered here, every one of you could tell me of some injustice in this age that has wounded you.

Many of you have shed bitter tears over the injustices committed in this world. Injustice is everywhere. The powerful wrong the weak. Superiors wrong those under them. Officers wrong soldiers, the rich wrong the poor, factory owners wrong workers, and teachers wrong their students. Even in the smallest and most sacred circle, the family, there is injustice.

Fathers wrong their children, children wrong their fathers, husbands wrong their wives, and wives wrong their husbands. And we hear a voice. Whose voice? The voice of the prophets. Hosea tells us of injustice, fornication, adultery, theft, robbery, and bloodshed pouring across the earth like a muddy river. And Isaiah cries out with all his strength: “Learn righteousness, you inhabitants of the earth!” His words still speak to us today.

Every age has known injustice. But if ever there was an age of injustice and crime, of the greatest crimes, it is our own. This age drips with the blood of countless people and the tears of those who have been wronged.

What is justice? It is a firm resolve to give each person what is due to them, what is right and fair. That is why justice holds a set of scales: it weighs things and gives each person their due.

But does that happen? To bring a little cheer to you as we consider this grim subject, let me recall a fable about justice told by the ancient storyteller Aesop. Once, he says, the wild animals decided to form a partnership.

The lion, the wolf, and the other animals gathered together. They decided to go hunting, with the little donkey there to carry whatever they caught.

Afterward, they would divide the catch fairly. So they took the donkey into the forest and hunted through the night. When the sun rose, they gathered their prey, loaded it onto the donkey’s back, and brought it to one place.

There the lion, king of the animals, told the donkey to divide it up. “Go on, partner,” he said, “share it out.” And the innocent little donkey, if he really was so innocent, gave everyone an equal share.

Equal shares: that was his idea of justice. They had all worked and run in the hunt, so he gave each animal the same amount. The lion received no more than any of the others. Then the proud lion came over to see how the prey had been divided.

When he saw that his share was the same as everyone else’s, he grew angry and began to roar. He struck the donkey with his tail and killed him. The lion wanted the largest share. The poor donkey had divided the prey fairly, and for that he died.

Now what happened? There was a fox among them too. The lion said to her, “Fox, divide it all up again.”

The cunning fox had the donkey’s fate before her eyes. What did she do? She put nine tenths of the catch into the lion’s share, almost everything, and made a whole hill of it. To the others she gave a feather here, a hen there, a few small things. Then the lion said, “Ah, that is a fine division! Very good! Well done! Who taught you to divide it like that?” “The donkey’s fate.”

That is the kind of justice that prevails in this world: the lion’s justice. Nations, small and great, roar like lions. Think of the settlements made after a world war. “We are fighting for justice,” they say. Empty talk, a farce, hypocrisy! “We are fighting for justice.”

And you, Greece, a small nation that gave its historic “No,” whose children sacrificed their lives and whose people died of hunger and hardship, you were promised a share worthy of your history. Then came Yalta and Tehran, and Greece received nothing. It is the lions and their justice that prevail in this world, rather than the justice of Christ and the Church.

The lion’s justice! It is like the law of the sea: the big fish eats the little fish. That is the justice we see in the world. You may ask me, “Is there no cure? Must the world go on like this? Must people keep groaning under the blows of injustice on a worldwide scale? Must this world remain dark, given over to theft and robbery?”

This ailing human race, sick with injustice and robbery, can be healed. How? The remedy for injustice, the medicine of righteousness, is found in the Lord Jesus Christ’s Sermon on the Mount, especially in the beatitude before us. Let us hear it and breathe freely again.

Ah, if only I had the eloquence of John Chrysostom or Basil the Great to explain this saying to you! It has been forgotten in our generation. “Blessed”, what does that mean? Happy, truly happy.

You would lack nothing. Happy homes, a happy society, happy nations, a happy human race, all on one condition. What condition? “Blessed are those who hunger and thirst for righteousness.” But that raises the question: do we hunger and thirst for righteousness? That is the great question.

My dear Christians, let me say a little about that. Hunger and thirst are natural needs. When you are hungry, what do you do? Once you feel that hunger, you do everything you can to satisfy it.

As Cosmas said, a day will come when gold coins will fall right in front of you, and you will not even look at them.

Gold coins will fall before you, and you will pay them no attention.

There will be a greater need. Bread and food will matter more. For a single ear of grain from the field, ten people will fight to the death.

People will fight over who gets that ear of grain. Hunger is a natural need. A person grows hungry; a person grows thirsty. And thirst is a terrible need. Imagine, God forbid, that something happened, we can imagine such a thing,

and the reservoir at Marathon were destroyed.

What thirst would grip Athens! People would run in every direction. A bottle of water would be beyond price. When you are thirsty, you do everything you can to quench your thirst; when you are hungry, you do everything you can to satisfy your hunger. In just the same way, if you are a Christian, you must toil and strive for justice to prevail throughout humanity.

As Christians, we must care whether justice prevails. Just a few days ago, in a suburb of Athens, I met a ninety-five-year-old man. He made an impression on me. He came up to me, and I went up to him.

At one point he said to me, “I drank water from the Sakarya River.” “The Sakarya?” I said. “You drank water from the Sakarya?” His words reminded me how, sixty-seven years ago, Greece’s soldiers marched toward Ankara under the banners of faith and country. Before they reached Ankara, they came to what is called the Salt Desert.

Is there anyone here, an elderly man of eighty or eighty-five, who crossed the Salt Desert? Come forward so we can see you. Is there anyone here who served in the army in Asia Minor and crossed that desert?

Ah, someone of ninety? Is there anyone? No, there is no one here; you are all young. “We crossed the Salt Desert,” he said. “What hunger, what thirst, terrible thirst! As soon as we reached the Sakarya, we drank it almost dry. A hundred thousand soldiers rushed to the river, and we drank and drank and drank.”

Just as the soldiers in Asia Minor felt that thirst, rushed into the waters of the Sakarya, and drank their fill, so we must rush to the waters of justice. We must thirst for justice.

I ask again: do we have that kind of thirst for justice? Let me explain. Justice reaches into three circles. The first is ourselves. We must be fair to ourselves. Yes, to ourselves. You may ask, “Can I really wrong myself?” Indeed you can.

I would like you all to read a wonderful sermon by John Chrysostom. He asks: who is it that wrongs you? The person who can wrong you most is you yourself. You wrong yourself. If you do not wrong yourself, even the devil cannot wrong you.

If you take care of yourself and do not wrong yourself, even the devil cannot truly harm you. No one can. John Chrysostom explains this beautifully: no one can do you real harm.

For what does injustice do? When you commit sin, you wrong yourself. Take the drunkard, for example.

He brings disaster on himself. He cuts his life short. He dies early through alcohol and the other human passions. So be fair to yourself. Keep harmony within your soul, and take care not to wrong yourself. God has given you things of inestimable value, and you must guard them.

Now for the second circle. Do no injustice to yourself. The second, wider circle is your neighbor. Who is your neighbor? Your mother, your father, your brothers and sisters, your neighbors, your fellow citizens, your coworkers, all humanity.

Do harm to no one. Do not harm yourself, and do not harm other people. Christ gave us this rule: “As you wish that others would do to you, do so to them.”

In other words, the Lord asks you in the Gospel: Do you want someone to steal from you? To seize the precious things in your home? To take your house or your field through unjust laws?

Do you want that? No, you say. Just as you do not want anyone to wrong you or take your property, you must not take what belongs to someone else. But there is something worth more than property, even more than life, especially to us Greeks. It is a person’s honor.

Would you want someone to slander you? To forge a document to your detriment? To dishonor your wife or your daughter? Would you want any of that? No. Then you, too, must respect another person’s honor and good name.

“As you wish that others would do to you, do so to them.” Be just toward yourself, and just toward others. Now we come to the hardest part: a greater circle, a circle that reaches toward heaven.

Many people are in the first circle, and some are in the second. But in the third, there are very few. It is easier to find diamonds than to find a just person in this third sense, which I especially want to stress tonight.

What is this third circle? You must do no injustice to yourself, and none to others. But when you see others suffering injustice, you must stand up for them, even at the cost of your life.

That is the heart of it. Regard an injustice done to another as though it were done to you. Just as you defend yourself when you are wronged, defend others when they are wronged.

Instead, we shut ourselves away in our little homes, inside our shells. “What does it matter to me what the orphan suffers, or the widow, or anyone else? My own home is fine. Nothing beyond it concerns me.” That way lies ruin and destruction.

That is no civilization, no Christian life, no solidarity. It is not what Christ asks of us. Wherever justice is violated, you must defend it. Wherever there is injustice, raise your voice so that you, too, help uphold the rights of another person.

This thirst for justice is rare, and it is a mark of holiness. Without it, you are no saint; you are a false saint. “I say my prayers. I fast. I give alms. I do this and that. I have not stolen or committed fornication.”

Yes, but you did not defend the rights of your neighbor, your brother. Here is where that thirst must show itself. A venerable father of the Church says: You kneel to pray, and your soul soars. Prayer can bring a beautiful moment when man speaks with God, clay with its Maker, the Creator of all. You are lifted high. You soar like a cherub or a seraph. Your feet seem to leave the earth; you seem to be in heaven, praying like an angel.

If, at that very moment, while your spirit is lifted so high and you are praying like an angel, you hear someone cry, “Help! Help!” leave your prayer. Leave your prayer and go to help that person. This is what the saint teaches.

And thieves, robbers, swindlers, and murderers would not be ruling us if we felt the wrongs done in Greece as wrongs done to ourselves, as our own calamity, and rose up against them.

But none of that happens. Indifference has taken hold. The world lacks this hunger and thirst for justice. An ancient saying comes to mind, spoken by a wise man of old. In some measure it agrees with the spirit of the Gospel. For, as the Fathers of the Church say, there were Christians before Christ, yes, Christians before Christ.

Socrates, Plato, and Aristotle may be called Christians before Christ, say the Fathers of the Church. And there are idolaters even after Christ. There were Christians before Christ, and idolaters after Christ.

What does one of those ancient sages say on this subject? A person who has just cause to be angry and does not grow angry is a base person, a scoundrel.

What do we do? We get angry over small, insignificant things, and in that anger we sin. But the great and noble things do not stir us. Anger over petty slights to our pride is sinful anger.

But anger over grave matters of faith, our country, and society can be holy anger. That is why it says, “Be angry, and do not sin.” There is anger that comes from God, divine anger: “I came to cast fire upon the earth.”

That is how it is. Hunger and thirst for justice are marks of holiness. You cannot call a person a saint without them. I will give four examples from the Old Testament, from Holy Scripture and Church history, to show you that the saints thirsted for justice.

So I open Holy Scripture and show you a saint to whom this blessing applies, though he lived before Christ: “Blessed are those who hunger and thirst for righteousness, for they shall be filled.” That is what Christ says.

Who is this man who had such a thirst? Abraham, an extraordinary figure. He had a great patriarchal household, the kind no one has today. Nowadays a household has two, three, four, perhaps five people. Such large patriarchal households have all but disappeared.

Up in the Pindus mountains, there used to be patriarchal households of twenty, thirty, forty, fifty, even sixty people. I knew such families in the villages there, but they are gone now. And Abraham’s household, how many were there? Count them: 318.

His wife, Isaac, the children, the shepherds, everyone lived together and loved one another. Then one day someone went missing. Just as a shepherd counts his sheep, Abraham counted his people when evening came.

He counted his flock, his sheep, his people, and found only 317. One was missing. Who was it? Lot. Where was Lot? Where was Lot? He had been seized and taken captive. Did Abraham shrug and say, “There are still 317 of us; let one be lost”? No. He called everyone to arms.

All 317 took up their weapons, went out, and fought against kings. They won and freed Lot. Blessed are you, Abraham, for you hungered and thirsted for righteousness and freed your kinsman Lot.

Would you like another blessed man, someone counted among the saints because he thirsted for righteousness? It is Job. Read what the Book of Job says of him. It gives him a beautiful description: blameless, God-fearing, righteous, turning away from every evil. More than that, he defended widows and orphans. He protected those orphaned children. Righteous and blessed was he, too.

Another man worthy of being called blessed was Moses. What did Moses do? You know his story. One day, as he was walking along, he saw an Egyptian. The Egyptians were the occupying power then, as the Germans were in our own time.

Who dared stand up to them? I once saw a terrible sight when German soldiers were here. In Piraeus, a poor, hungry child dared to cling to the back of a military truck loaded with bread, loaf upon loaf.

The child, starving, reached for some. A German soldier got down, seized the child, and broke the child's hands. No one came near. No one came near. No one came near.

He was a German soldier. There was an occupation in Moses’ day, too. An Egyptian seized an Israelite, a Jew, and beat him so badly he was close to death. Who passed by and saw it? No one dared go near. But Moses did. Moses was a prince, living in Pharaoh’s palace. You know how he came to be there.

When Moses saw what was happening, he approached the Egyptian and said, “Why are you beating him? Why are you treating him unjustly?” The Egyptian resisted, and Moses killed him.

Moses defended that Israelite who was being wronged, at the risk of his own life. When what he had done became known, he fled the palace, where he could have lived as a prince with every comfort.

Would you like another blessed person? I want to show that we are Christians in name only. It is not your fault. The fault lies with us preachers, theologians, and spiritual fathers. We have confined holiness to a narrow circle, a very narrow circle. We have stayed within what is easy. We have become Christians who choose comfort over sacrifice.

Tell me what your Christianity costs you. Tell me what it costs you now, and I will tell you how Christian you are.

So let us turn to another blessed man, one who stood firmly among those who defended justice.

We come to the time of the prophet Elijah. He was a defender of justice. On a little hillside there was a small vineyard. It belonged to a very poor man. You know how poor people love their small plots of land. They go out to the field and remember their grandfather and their father. They are moved to tears and water the earth with those tears. Such people are holy.

This man had a lovely vineyard. He tended it, and it bore fruit. Ahab and Jezebel saw it and summoned him. “We want your vineyard,” they said. “It is a fine vineyard. Will you give us that little vineyard of yours? We will pay you whatever you ask.” But he answered, “I will not give it to you, whatever you offer. It has come down through my family, and I will keep it.” “You will not give it to us?” The next day he was killed. Who defended him? No one. People talked about it in the marketplaces: “Did you see what the king did?” Yet if the king had appeared, they would have applauded him. But one man did appear, a giant in spirit and in duty, who hungered and thirsted for righteousness.

That man was Elijah. He went to Ahab, rebuked him fiercely, and said, “You have a man’s blood on your hands. The dogs will lick your blood, and your wife’s too.” Blessed are you, Elijah, for defending the rights of a poor man.

Would you like another example? We come to the time of King David. As you know, there was a brave officer then, a hero, you might say, decorated for his service. His name was Uriah. He was an outstanding man, and his wife Bathsheba was beautiful. While Uriah fought on the front line, David sinned with Bathsheba. David wanted to take her as his wife, but he could not while Uriah lived. So he ordered that Uriah be put on the front line again, and Uriah was killed.

Then David brought Bathsheba into the palace. His crime was plain to see; everyone talked about it, but no one dared say anything to him. Only one man came forward: Nathan. Like a flash of lightning, Nathan appeared at the palace and rebuked David sharply through a beautiful parable.

David repented, wept, and composed Psalm 50. Blessed are you, Abraham, I say again, for defending Lot. Blessed are you, Job, defender of widows and orphans. Blessed are you, Moses, for defending the Israelite who was being wronged. Blessed are you, Elijah, for defending Naboth. Blessed are you, Nathan the Prophet. Blessed are countless others as well.

Come, let us measure ourselves against people of such stature. Let us measure ourselves against them.

Do not measure yourself with a short measuring rod. The Jews of old measured morality that way. Christ has given us a much longer rod: the Cross of the Lord. Measure yourself against the Cross and you will see how small you are. Do not retreat into your shell and imagine you are something great. I insist: we all bear responsibility for every evil done in our country. All of us! Greece would never have come to this state if all of us, young and old, had defended the rights of others.

Now let me open Church history and give you two or three examples of heroes. First, we spoke of 318. Does that number remind you of anything today?

Those of you who follow the services of the Church heard the passage about Abraham read at Vespers yesterday. The number matters: 318 men went out to defend Lot. And in the Church, too, there appeared 318 great and noble men who hungered and thirsted for righteousness. In their day, someone committed the greatest injustice of all the ages.

He did wrong, not to a mere man, but to Christ. Christ is not simply a man, like the philosophers. He is God, the second person of the Holy Trinity. He is not merely of a similar essence, but consubstantial, of one essence with the Father and the Holy Spirit. So this man wronged and insulted Christ.

And what did those Fathers do? I would like you to tell me. There is a magnificent hymn about the Fathers. It says that they gathered with the wisdom of shepherds and were moved to the most righteous anger.

They silenced him. Were they angry over their fields? If the offense had been against them personally, they would have forgiven it. But here the one being insulted was the person above all persons, Jesus Christ. That is why the hymn says they were moved to the most righteous anger.

The most righteous anger.

And rightly so, against the wolves threatening the flock.

Christ is gentle and humble in heart. Yet we have seen an occasion when Christ became angry. He said, ‘Do not make my Father’s house’ into such a place. You get angry over the smallest things. A husband gets angry because his wife has not cooked him a good meal. Yet if you overlook the injustices done in the world, if you feel no anger over what is great and sacred, you are no Christian. Give me men, women, and children with that righteous, holy anger, and we will triumph. We will overcome, and evil will be driven from the whole world.

Look at another example. Blessed, then, are the 318 Fathers. According to tradition, Saint Nicholas was among them. When Nicholas, who had little formal education, heard Arius blaspheming Christ, he could not restrain himself.

He went up to Arius and slapped him. Blessed was the hand of Saint Nicholas that struck Arius for blaspheming Christ. Saint Kosmas says something similar.

He says: ‘If you hear someone in the street blaspheming Christ or the Most Holy Theotokos, first call him aside and counsel him once, twice, three times.’

Ah, we have confined holiness to such narrow limits. The Christians are not to blame. The preachers, the theologians, and the shepherds are to blame for failing to teach Christians to fight for what is great and sacred.

You hear someone blaspheme, and you do nothing? Yet if someone says a word against your father or mother, you react at once. In a tavern in Piraeus, a working man, worn down and treated unjustly, said something insulting about the country’s Prime Minister. I do not recommend insulting political leaders, but I have great sympathy for people who suffer as he did.

Two years in prison, just like that! Two years! O my country! Speak badly of the President of the Republic and you get two years in prison. But Christ is treated as though He were small, and so is the Most Holy Theotokos, while the President and the Prime Minister are treated as great!

Saint Kosmas of Aetolia says that a wife should tell her husband: ‘My husband, if you insult the mother who bore me, I will forgive you. If you insult my father, I will forgive you. But if you blaspheme my Christ and my Most Holy Theotokos, I cannot bear to look at you.’

How I wish this applause would turn into action! Then you would see how the face of the earth could change. Another example. Have I gone over time, my friends? No? Then let me know when an hour has passed. Would you like to hear of another blessed person?

‘Blessed are those who hunger and thirst for righteousness, for they shall be filled.’ There is one blessed man before whom I would fall down in reverence. Let all seventy-eight bishops gather together and consider him.

So what did he do? In his day there was a widow, a beautiful woman with wealth and property, devoted to God. When her husband died, she said, “I will not marry again. I belong to Christ. Everything I have is for the Church, for the poor, and for orphans.” But the ruler of the city set his sights on her. He used every means to pressure her to marry him, less for her beauty than for her money.

He kept pressing her. Hounded by this ruler who wanted her for himself, she had to seek refuge. And where did she turn? To the bishop, of course, the refuge of the poor.

Did he turn her away? No, he comforted her. When the ruler learned that she was hiding at the bishop’s residence, he flew into a rage. He sent soldiers to seize Basil the Great, and they marched him under guard before the court.

Then the people heard what had happened. “Basil! Basil!” The women left their looms and took up their weaving shuttles. The builders left their hammers, the cooks their kitchens, and the children their schools. The whole city came out.

“Basil! Basil!” They forced the authorities to release him. Whom should we admire more: Basil the Great, who defended a woman suffering injustice, or the people who rose together when they heard he had been taken captive and demanded his freedom? Both.

Blessed Basil, our father, holy father! You were a philosopher, a man of fasting and self-control, a teacher of virtue and a leader of monastic life. But you were also a man whose heart burned with longing for justice.

And blessed were those people who rose as one and demanded freedom for their spiritual father. Would you like another example? I will give you one last example. Let us go to the city of our dreams, which I, an elder, was granted the grace to visit. I am glad that the recording of my impressions of Constantinople has been so eagerly sought after.

Everyone wants to hear news of Constantinople, the subject of my previous talk. Let us go back to around 1460, the first years after the Fall of the city. Who was the sultan? Mehmed the Conqueror. The rulers of Europe stood rigidly at attention before him. He inspired fear throughout the world.

Who dared stand up to him? At that time, a Greek man in Mehmed’s court wanted to cast off his lawful wife, a deeply devout woman, and take another.

He went to the Patriarch, who told him, “No. The Gospel does not permit it, and I will not grant it.” The man pressed him, but the Patriarch answered, “I will not grant you a divorce. That is final. The Gospel forbids me.” So the man went crying to Mehmed.

“Master, you rule the world. Everyone obeys your commands. Can a priest be allowed to refuse me? Please summon him and order him to grant the divorce.” Mehmed agreed.

So they seized the holy Patriarch Joasaph, bound him together with his chief secretary, and took them straight to Mehmed’s palace. Mehmed lay on his couch with his pipe, a triumphant conqueror. “Are you the Patriarch?” he asked. “I am.” “Then I order you to grant Amyroutzes a divorce. He is my faithful servant.” “I will not grant a divorce.” “What did you say? You refuse me? Shall I have your beard cut off?” “You may cut off my hands and feet, but I will not grant the divorce.” He left without granting it, and he was removed from his throne.

He lost his throne, and they cut off his chief secretary’s nose. What an example! Blessed Joasaph sacrificed his throne for the sake of honor and the Gospel. Let the leaders of the Church of Greece hear this. If any bishop among them is afraid, let him find such courage and be ready to resist the new sultans of our country, who demand that we carry out their decrees.

But this feeling, this hunger and thirst for justice, this readiness to sacrifice ourselves and defend the rights of others as we would our own, this feeling has weakened. That sensitivity has grown dull within our Church.

I will give you an example that will make you weep. Why did Communism prevail? Let me tell you why. Let us go to Russia. The tsar made the Russian Church an arm of the state. Its head was no longer our Lord Christ, but the tsar and his officials. The boyars, the rich, and the powerful mistreated the people. The Russian people groaned; the farmers groaned, the workers groaned, the poor groaned. Everyone groaned.

And the bishops, the Church hierarchy, stood beside the tsar.

Who would defend the rights of the Russian people under the tsar? No one. There were hymns and songs, special praises and prayers for the rulers’ long life, but nothing for the people. The Church left a void where the fifth Beatitude called for action.

To their credit, the Communists filled that void. Yes, credit where it is due. What did they say? “Your bishops have abandoned you. The Lord does not defend you. We will stand up for you.” They took up the cause the Church had neglected: the rights of the Russian people. Lenin, Marx, and the Communists called out, “Workers, come together!”

“We will give you justice, here and now.” Credit where it is due. That is what happened. Of course, the Russian people later fell into a Hell worse than life under the tsar. That is another matter.

But I ask you to consider this: if the Russian Church, over those one, two, or three hundred years under the tsars, had lived out this Beatitude, if its bishops had hungered and thirsted for justice and fought for the people’s rights, Russia today would be the holiest country in the world, and Communism would never have arisen.

The Church of Christ became a Church of the Tsar. My dear friends, I am coming to a close, though I have much more to tell you. I am an old man and a clergyman, weary in soul and body. I see your enthusiasm, and I will rejoice still more if you all enter this fiery circle, this third circle of those who hunger for justice.

Blessed are those who hunger and thirst for righteousness, for they shall be filled. I am coming to a close. We have spoken about Russia. Now let us speak about our own Greece. What are they trying to do here? Very few have understood it: they are trying to change our Church too.

They want our Church to cease being the Church of our Christ and become the Church of Tsitsios, Tsitsios, Tsitsios.

Do you know what that means? That is the insult. This is not about fields, vineyards, or houses. I have said it before, and I say it again: let them take those. We hold on to something greater and higher: our Church must remain independent, free, alive, and strong. That is our great hope.

She must remain independent, noble, and strong, because only such a Church can speak with the voice of Basil the Great and of the Fathers. Our Church must not be enslaved.

The state has entered everywhere, into every sphere. It has entered education and taken control of what is taught there. Teachers are afraid. They keep silent.

It has taken control of education, and professors and teachers are forced to teach that man descended from the ape.

They control education, and they control the economy. They have imposed taxes that no one could bear. The Greek people suffer under these taxes, while those who impose them consume and squander the people's millions.

They have entered the armed forces and made party men generals so that they can rule forever.

They have entered the police as well, turning it into an arm of the party. They have even entered the noblest sphere of the nation, where our people still had some hope: the courts. They have entered the courts so that we may have no justice in Greece.

Only one stronghold remained: the Church of Christ. Now these political leaders and their allies, has entered that stronghold to enslave the Church, silence her, and make her a servant.

Having made a mess of every other sphere, they want to make a mess of the Church of our Christ as well. They want to silence her. This is an insult. What do we say in the Creed?

One of its articles says, ‘I believe in one, holy, catholic, and apostolic Church.’ If this becomes law, and if we bishops put it into effect, we will have to erase the word ‘apostolic.’ We will have to erase ‘apostolic’ from the Creed.

From the Church? Shame! Our Church has one lawgiver, only one: the Lord Jesus Christ, who reigns forever.

But if this measure prevails, it will put a lock on the mouths of bishops and a lock on the mouths of priests. Some have already grown bold enough to go into villages and tell the priest what to do in the Church of our Christ.

Yes, that is how things stand, and so the struggle goes on without yielding, my dear friends. I wanted to finish with one or two examples. The first comes from Germany in earlier times. In one of its towns there was a beautiful tree.

Our Church is a tree that lives forever, an immortal tree planted by Christ.

If the Germans fought to save a tree in their town square, how much more should we fight to save our Church!

There are courageous souls among us. I call on all of you, dear Christians, to join this struggle for justice. The Church seeks justice, as every person does. These decrees are acts of wrongdoing and signs of injustice. A wise man says that to win a just cause, three things are needed. First, you must be in the right. Second, you must know how to defend what is right.

And third, most important of all, there must be someone who will uphold your rights. You may be in the right and know how to defend your cause, but who will give you justice? Today there is no such person. The courts no longer administer justice, because the laws imposed on them have distorted justice itself.

But if justice is to be done for the Church today, it will no longer come from the Council of State. That institution has been corrupted; it has become partisan and serves party interests.

Everything has been corrupted. The One who will vindicate the Church is the great God, together with His people, who are struggling for her.

At the gathering of the abbots, an excellent example was given by the bishop of Corinth. He is the heart of this struggle and of the committee fighting for the glory of the Church.

He gave an example I had read many years ago. Michael Galanos had told it too, that wonderful man of spirit and truth, a fervent preacher. Perhaps some of you who are younger have heard of him.

Is anyone here who heard Galanos preach? Anyone? Ah, you heard him in your day? Yes, he was remarkable. Now, what did he say? In Germany, two hundred years ago, there was a poor man who owned a mill.

He had built that mill in a beautiful place on a hill. Mills are beautiful. Have you been to Paros or Mykonos? Look at the windmills there, how beautiful they are, their sails turning like angels’ wings.

The mill had come down to him from his father and grandfather. The emperor of Germany saw it and summoned him. Just as Ahab once summoned Naboth, he summoned this man and said, ‘Give me your mill. I like it. I want it.’

“No. It is an heirloom from my father and my family. I will not give it to you.” “I will take it by force.” The miller answered the emperor’s demand: “If there are judges in Germany, you will not take it.” And if there are judges in Greece, they will take nothing from the hands of the Church. But if there are no judges in Greece, then the people will be the judge and raise the flag of revolution. I have declared it, and I declare it again: just as I refused to sign a divorce under the government of the day, so now, even if they sentence me to hard labor, I will not sign or implement these decrees. Let them persecute me. I will not sign. I would rather lose my throne, go into exile, be assassinated, be beaten and suffer than betray the sacred things of my mother, the Church. And it is not only I. I must assure you that the whole hierarchy, from the Archbishop to its youngest member, stands united. And to the credit of the parish clergy, I say this: although they have many differences with the bishops, differences I have always supported and continue to support,

the parish clergy, poor and threadbare as they are, stand with the Church to a man. The struggle has already begun, and we have our first witness, our first witness in this struggle. Many more may fall. Here is the first.

Who is he? A bishop, a priest, a monk? He is an honorable army officer, a general. From Veria, he sent a message saying that a crime was being committed by passing laws against the faith.

He condemned that crime, that outrage, and now he has been summoned to stand trial. He will sit in the dock because he defended our holy Church. If any of you knows the address of General Koutras, the first witness in this new struggle for the rights of the Church, please take him a recording of this talk. Let him hear that the people stand with him.

Yes, others will come forward too. What a shame for us. I am no friend of the Turks. For generations, my family has known them, their way of thinking and their hatred. Yet I must acknowledge their sense of justice in this matter.

People were saying it in the streets, and it caused a stir in Turkey. They know the history. They dislike priests, yet people there said to us, ‘What has happened to you priests? We know very well that you brought the nation back to life.’

If Greece exists, it owes it to the cassock, to the cassock alone.

‘We persecuted you, and we hanged your Patriarch, because you have always been the soul of the Greek people. But we cannot understand the thinking of your own rulers. Has the man who governs Greece no sense at all, that he would persecute the clergy?’

So, I have finished. Everyone into the struggle! Let there be a general mobilization!

On Wednesday, as you all know, there will be a rally in Patras for the people of the Morea, its glorious sons and daughters. There, on Wednesday evening, from six until eight, the voice of the Morea will ring out to the stars.

The Morea gave birth to great children, to Kolokotronis, who said, ‘Fight for faith and country.’ The Morea is home to the monastery of Agia Lavra and its banner. The Peloponnese is the heart of Greece, and to the heart of Greece we shall go.

God willing, we shall all gather in George Square: clergy and people together. And there, God willing, I shall speak once more to the people of the Morea.

I will be satisfied, I will be satisfied. Our people have not been properly taught, so do not keep what we have said to yourselves. I give each of you this canon, this rule of prayer: tell others what I have told you. Distribute the recordings, and let your own voice become a radio station.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκη, Άγια Άγγελη και Αρχάγγελ, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλου Ιντοδεκάς, Πατέρες και Δάσκριτες Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, Οι καλώς αφήσατε στεφονοθέντες, πείσετε πρεσβείαν, του ελεηθήνε και σωθήνε τα ψυχά συμών. Αμήν Και πάλιν, ευσεβές ακροατήριον, άνδρες, γυναίκες.

Και πάλιν βρίσκομαι εδώ στην Αθήνα. Άφηκα την Φλώρινα και βρίσκομαι εδώ, εδώ για την ανάγκη. Βρίσκομαι εδώ στο κέντρο του αγώνος, διότι διεξάγεται ένας αγώνας, σκληρός αγώνας υπέρ της Αγίας Εκκλησίας.

Ευρίσκομαι, λέγω, εδώ στις Αθήνας, διότι εδώ στην Αθήνα, στο κέντρο του ελληνισμού, διεξάγεται ένας σκληρός αγώνας για τα δίκαια της Εκκλησίας. Είμαι και εγώ επιστρατευμένος, όπως πρέπει να είστε και εσείς.

Είμαι επιστρατευμένος σε μια ηλικία που θα έπρεπε να είμαι εκτός μάχης. Αλλά στον πνευματικό αγώνα διαφέρει ο πνευματικός αγώνας από τον συνήθη πόλεμον. Στον πόλεμο νέες ηλικίες λαμβάνουν μέρος, οι νέοι μόνον. Γέρος κανείς δεν επιστρατεύεται, μένει στο σπίτι.

Αλλά εδώ στον πνευματικό αγώνα τα πράγματα διαφέρουν. Όλες οι ηλικίες είναι επιστρατευμένες και γέροντες ακόμα, όταν κινδυνεύει η Εκκλησία μας, πρέπει να προσφέρουν την βοήθειά τους. Γέρον δεν ήταν ο 85 ετών Άγιος Πολύκαρπος; Γέρον δεν ήταν ο Επιφάνιος; Γέρον δεν ήταν ο Άγιος Αντώνιος;

Και εγώ, λοιπόν, μέχρι τελευταίας αναπνοής ήρθα να αποθάνω υποστηρίζοντας τα δίκαια της Αγίας μας Εκκλησίας. Και όχι μόνο γέροντες, αλλά ακόμα και τα νήπια, τα μικρά νήπια. Τον άλλο μήνα τέτοια μέρα, 15 Ιουνίου, Ιουλίου, εκεί στα σύνορα υπάρχει μια μικρά εκκλησία που πηγαίνω πάντοτε και λειτουργώ και μιλώ στους Ακρίτας, εορτάζει ο Άγιος Κήρικος Κιουλίτ, η οποία ο Άγιος Κήρικος ήταν μικρός, νύπιο, τεσσάρων ετών και αυτός εμαρτύρησε, ψελίζον το όνομα του Χριστού. Όλες οι πολιτικοί έσανε επιστρατεύσει υπέρ της δόξης της Αγίας μου Εκκλησίας.

Τώρα ζητείτε νέα να σας πω από τον αγώνα αυτόν, ο οποίος παρουσιάζει διαφόρους φάσεις. Όπως σας είπα, είναι αγών διαρκείας. Εδώ, με τη βοήθεια του Θεού, έχουμε τρεις ή τέσσερις ομιλίες. Μία εδώ στην αίθουσα κατά το μήνα Μάρτιον.

Στο τέλος του Μαρτίου άλλη ομιλία στον Άγιο Παντελεήμονα. Κατόπι εδώ πάλι άλλη ομιλία. Αυτή η ομιλία νομίζω είναι η τετάρτη ομιλία. Η τελευταία ομιλία έγινε 3 Μαΐου. Και εδώ τότε είχαμε μια ελπίδα, μια ελπίδα, ποια ελπίδα;

Να υπογράψει τον νόμο. Αυτός το υπέγραψε τον νόμο. Μαύρη ημέρα κατά την οποία ετέθη η υπογραφή του Προέδρου Δημοκρατίας κάτω από τον επαίσχυντον αυτόν νόμον. Και βγήκε η Εφημερίς της Κυβερνήσεως, ορίστε. Πολλά έχουμε πει. Πρώτα πρώτα, κοιτάξτε να δείτε την υποκρισία του αιώνος. Η Εφημερίς της Κυβερνήσεως έχει σταυρό.

Ω της υποκρισίας, ω της υποκρισίας. Εκτιμώ την εντιμότητα, εκτιμώ την ειλικρίνεια, εκτιμώ την αρετή, εκτιμώ την αλήθεια. Αν ήσαν τίμιοι οι άνθρωποι αυτοί, όλοι αυτοί δεν έπρεπε σήμερα να βάλουν τον Τίμιο Σταυρό.

Ο Τίμιος Σταυρός άρμοζε στα συντάγματα Κολοκοτρώνη, Κανάρη και ηρώων που επίστευαν στο Σταυρό.

Σταυρό. Λείψανον του Αγώνα του '21, αλλά είναι πλέον υποκριτικός ο Σταυρός. Γιατί δεν πιστεύει κανείς στον Σταυρό του Κυρίου Ιησού Χριστού. Λοιπόν, και όταν το βλέπει κανείς αυτό, νομίζει ότι όλα όσα γράφει μέσα είναι σύμφωνα με τον Εσταυρωμένο.

Όλα Και όμως δεν είναι σύμφωνα με τον Εσταυρωμένο. Είναι ενάντια προς την ηθική και προς τα δόγματα, τις αρχές του Ευαγγελίου του Κυρίου Ιησού Χριστού. Υπεγράφει Και από κάτω, λοιπόν, είναι οι υπογραφές.

Μια μόνο υπογραφή. Είναι, παρακαλώ, όλοι από κάτω υπογεγραμμένοι. Είναι τέσσερις, πέντε. Είναι ο Υπουργός της Παιδείας και Θρησκευμάτων. Είναι ο Υπουργός των Οικονομικών, που ενδιαφέρεται πολύ.

Οι φορομπήχτες που ελήστεψαν τον λαό. Έχει το ελληνικό βασίλειο; Σε καμιά χώρα του κόσμου δεν είναι τόσο άγρια φορολογία όπως είναι στην Ελλάδα.

Επίσης υπογεγραμμένος, παρακαλώ, ο Υπουργός της Γεωργίας, που δεν ανοίγει τα μάτια του να δει ότι τρία εκατομμύρια στρέμματα είναι ακαλλιέργητα, ακαλλιέργητα. Επίσης είναι υπουργός, υπογράφει και ο Υπουργός Δημοσίων Έργων Κολουμπής, που ως έργο είναι Κολουμπής.

Και τέλος εκείνος που έχει τη μεγαλύτερη ευθύνη, που προηγουμένως είναι πάντοτε στους νόμους.

Κατάστασης από τότε μέχρι τώρα, για μετρήστε με τα δάχτυλα, έχει νούμερο νόμων που εβγήκανε φάμπρικα, φάμπρικα του διαβόλου έγινε η Βουλή των Ελλήνων. Και έχουν βγει, παρακαλώ, 1.700 νόμοι, έχει τον αριθμό 1.700, εάν δεν μετρήσουμε τους νόμους που έχουν βγει από την εποχή που έγινε βασίλειο, να γίνει κράτος.

Είναι μια λέξη πολύ συνηθισμένη, πάρα πολύ συνηθισμένη, σε εφημερίδες, σε περιοδικά, σε Βουλή, σε βουλές, σε πάσα εκδήλωση δημοσία, ρητόρων και άλλων επιστημόνων κλπ. Η λέξη δικαιοσύνη ακούεται συχνά, ακούεται επίσης στα δικαστήρια μέσα, τα οποία φέρουν, απονέμουν, λένε ότι απονέμουν δικαιοσύνη.

Ακούεται μέσα στα διεθνή συνέδρια, μέσα στον ΟΗΕ και παντού, δικαιοσύνη, δικαιοσύνη, ακούεται παντού. Κι ύστερα από τη φλυαρία αυτή, τη μεγάλη φλυαρία περί δικαιοσύνης, πού δικαιοσύνη, πού δικαιοσύνη;

Όλοι κατά μάλλον ή ήττον αισθανόμεθα ότι όλοι έχουμε το αίσθημα της αδικίας, όλοι, δεν υπάρχει. Είμαι βέβαιος, αν ρωτήσω εδώ πέρα το πλήθος των χιλίων, των δύο χιλιάδων ανθρώπων που συνωστίζονται στην ένωση αυτή, όλοι σας έχετε νυγμούς, αισθάνεστε νυγμούς από κάποια αδικία του αιώνος τούτου.

Και πολλοί έχετε χύσει μαύρα δάκρυα από τις αδικίες που γίνονται στον κόσμο αυτόν. Ο κόσμος της αδικίας είναι μέσα. Αδικούν μικροί και μεγάλοι. Αδικούν οι προϊστάμενοι τους υφισταμένους. Αδικούν οι αξιωματικοί τους στρατιώτες, αδικούν οι πλούσιοι τους φτωχούς, αδικούν οι εργοστασιάρχες τους εργάτες, αδικούν οι καθηγητές τους μαθητάς, αδικούν τα πάντα, αδικούν τα κόμματα, αδικία, και στον μικρότερο κύκλο, τον πιο αγιασμένο κύκλο, μέσα στην οικογένεια.

Αδικούν πατέρες τα παιδιά τους, παιδιά τους πατέρες, άντρας τη γυναίκα, γυναίκα τον άντρα. Και ακούμε φωνή. Ποια φωνή; Ακούμε τη φωνή των προφητών. Του Αωσιέ ο οποίος λέγει ότι αδικία και πορνεία και μοιχεία και κλοπή και αρπαγή και αίματα, σβήγουση Κέχινται επί της γης σαν ένας βορβορόδης ποταμός κυλείεται πάνω στο πρόσωπο της γης Ο δε Ισαΐας φωνάζει με όλη τη δύναμη των πνευμόνων του: Δικαιοσύνη μάθεται οι ανηκούντες επί της γης Και ισχύει μέχρι σήμερον.

Και αν υπάρχει ένας αιών όλοι οι αιώνες είναι αδικίας, αλλά αν υπάρχει ένας αιών που είναι αιών αδικίας και εγκλήματος, των μεγαλύτερων εγκλημάτων, Είναι ο παρόν αιών Δεν υπάρχει άλλος αιών. Στάζει ο αιών αυτός από αίματα μυριάδων και από δάκρυα ανθρώπων που έχουν αδικηθεί.

Τι θα πει δικαιοσύνη; Δικαιοσύνη είναι μια θέληση, είναι μια σταθερά απόφαση να αποδίδει κανείς σε έκαστο το αρμόζον, το εκείνο που πρέπει να του δώσει, το ίσον πράγμα. Τέτοιο είναι, κρατάει ζυγόν, ζυγαριά η δικαιοσύνη, και ζυγίζει και απονέμει το δίκαιον.

Πρέπει να αποδώσει το δίκαιον, το ορθό και το πρέπον. Γίνεται αυτό; Αυτό, λοιπόν, θα υπενθυμίσω για να δώσω κάποια ευθυμία στο ακροατήριο από το στυγνό αυτό θέμα που εξετάζομε. Θα αναφέρω τον Αίσωπον, τον αρχαίο φιλόσοφο, ο οποίος αναφέρει περί δικαιοσύνης μία ωραία εικόνα, ένα μύθον. Ποιο μύθον; Ότι κάποτε, λέει, τα θηρία, τα άγρια τα ζώα, αποφάσισαν να κάνουν και αυτά μια εταιρεία, μια συντροφιά, μια κοινωνία.

Και μαζεύτηκαν λοιπόν το λιοντάρι, μαζεύτηκε ο λύκος, μαζεύτηκαν τα άλλα ζώα, κάνανε παρέα μεγάλη. Στο τέλος λέει να φορτωθούμε, εμείς είμαθα να φορτώνουμε πάρα πολύ και τον γαϊδουράκο. Να φορτώναμε τα θηράματα, να βγούμε να κάνουμε θηράματα, να κυνηγήσουμε θηράματα.

Και κατόπιν θα τα μοιράσουμε εν δικαιοσύνη. Λοιπόν, πήγανε τον γαϊδουράκο, πήγανε στα δάση μέσα, κυνηγήσανε, κυνηγήσανε. Αυτό όλη νύχτα, τη νύχτα. Το πρωί που ξημέρωσε ο ήλιος, τα είχαν μαζέψει, τα φορτώσαν στη ράχη του γαϊδάρου και τα έφεραν σε ένα μέρος.

Και εκεί έβαλε το λιοντάρι, ο βασιλεύς των ζώων, Έβαλε τον όνον να τα μοιράσαι τα λέει εσύ Σύντροφε, σύντροφε μοιράσαι τα λέει αυτά τα πράγματα Και ο γαϊδουράκος ο αθώος. Αν είναι αθώος και αυτός. Έβαλε σε όλους το ίσο.

Το δικαιοσύνη, το ίσο. Πήρανε όλοι το ίσο, όλοι κοπιάσανε, όλοι τρέξανε, όλοι που κοπιάσανε και έβαλε το ίσο σε όλα τα ζώα. Όσον έβαλε στο λιοντάρι, έβαλε και στα άλλα και στα άλλα. Μετά έρχεται ο λέων με τη χαίτη του, υπερήφανον και λοιπά, να δει τι μοίρασε.

Όταν είδε ότι κι αυτός πήρε όσο πήραν οι άλλοι, τότε οργίστηκε, άρχισε να βρυχάται. Και με την ουρά του, που είναι θανατηφόρος η ουρά του λέοντος, του έδωσε μια στον γάιδαρο και τον σκότωσε. Ήθελε το μεγαλύτερο να πάρει μερίδιο αυτός, δεν του έδωσε το μεγαλύτερο μερίδιο, ο αθώος έκανε δικαίαν διανομήν ο όνος και τον εκτύπησε με την ουρά του και απέθανε ο ταλαίπωρος ο όνος.

Τώρα κάνει, τι λέει, αλεπού; Ήταν και αλεπού στο μέσο. Λοιπόν, εσύ, λέει, αλεπού, τώρα μοίρασέ τα, λέει, εκ νέου αυτά τα πράγματα.

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ. Λοιπόν, εσύ λέει αλεπούλε τώρα, μοίρασέ τα λέει, εκνέω αυτά τα πράγματα. Ή αλεπού που είχε μπροστά του αυτό το πάθημα, πόνιρα που ήτανε, τι κάνει, πιάνει και βάλει τα εννέα δέκατα του θυράματος, είστε ο μερίδας του ρέοντος, τα εννέα δέκατα, ούλα σχεδόν. Έκανε έναν ολόκληρο λόφο. Και αυτοί οι άλλοι, κανένα φτερό, καμιά κότα, κανένα τέτοια μικρά πράγματα στους άλλους. Λοιπόν, μετά, λέει, ο Λέων, α, αυτή είναι ωραία διανομή, λέει, πολύ ωραία διανομή είναι αυτή, μπράβο, λέει, μπράβο, λέει, πού, λέει, ποιος σε έδιναξε να κάνεις τη διανομή, το πάθημα του όρμου. Λοιπόν, στον κόσμο αυτόν επικρατεί.

Λοιπόν, στον κόσμο αυτόν επικρατεί το δίκαιο, το λεόντιον δίκαιο, το λεόντιον δίκαιο, το λεόντιον δίκαιο. Λέοντες ωρυόμενοι είναι τα κράτη, τα μικρά, τα μεγάλα και ισχυρά, και αυτοί ακόμα οι διανομοί που έγιναν. Παγκόσμιος πόλεμος, πολεμούμε για τη δικαιοσύνη. Φλυαρία, κωμωδία, υποκρισία. Πολεμούμε για τη δικαιοσύνη.

εσύ Ελλάς μικρονέθνος που είπες στο ιστορικό όχι και θυσιάζαν τα παιδιά σου και πεθάνανε πεντακόσια από την πείνα και δυστυχία, σή θα έχεις μερίδιο μεγάλο, αναντάξιο της ιστορίας σου και έγιναν λοιπόν οι γιατρά και οι τεχεράνοι Και στην Ελλάδα τίποτα. Οι λέοντες, λεόντιο δίκαιον μέσα εις τον κόσμο είναι επικρατεί και όχι το δίκαιον του Χριστού και της Εκκλησίας.

Λεόντιο δίκαιον, αυτό είναι το λεόντιο. Είναι το σύνθημα των αγρίων της θαλάσσης που λέει: το μικρό ψάρι τρώει, το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό. Τέτοιο δίκαιο υπάρχει στον κόσμο. Και θα με ρωτήσετε: δεν υπάρχει θεραπεία; Έτσι λοιπόν θα πηγαίνει ο κόσμος; Έτσι θα αναστενάζουν οι άνθρωποι από τα αδικήματα, τα πλήγματα της αδικίας που λαμβάνονται εις παγκόσμιον κλίμακα; Έτσι λοιπόν θα είναι αυτός ο κόσμος μαύρος και σκοτεινός

και προς την κλοπή και στην αρπαγή; Αυτή η ασθενής φύσις, η ασθενούσα ανθρωπότης εξ αδικιών και αρπαγών και άλλων αντικειμάτων, αυτή η ασθενής θεραπεύεται. Πώς? Η θεραπεία της αδικίας, της θεραπεία φάρμακων δικαιοσύνης είναι η επιόλους ομιλία του Κυρίου Υμόνου Στους Χριστού και ειδικότερον επί του προκειμένου Είναι ο πέμπτος μακαρισμός του Κυρίου Υπόλοιπος του Χριστού Ας τον ακούσουμε, ας αναπνεύσουμε οξυγόνον.

Αχ! Να είχα την τίνη με το Χρυσοστό μου, το Μεγάλο Βασιλείο Να σας ερμηνεύσω αυτόν τον οποίο είναι λησμονημένος αυτός. Λησμονημένος στη γενιά μας αυτός ο ψαλμός. Μακάρι! Τι πει μακάρι, τι πει μακάρι; Ευτυχής, πανευτυχής.

Δεν θα σας λείψει τίποτα. Ευτυχής, ευτυχής τα σπίτια, ευτυχής η κοινωνία, ευτυχής τα έθνη, ευτυχής οι ανθρωπότητες υπό ένα όρον. Ποιον όρον; Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνη. Και γεννάει το ερώτημα: υπάρχει δίψα δικαιοσύνης, πείνα και δίψα δικαιοσύνης; Εδώ είναι το μεγάλο θέμα.

Και από αυτού θα απαντήσω δύο λίγο, αγαπητοί μου χριστιανοί. Λοιπόν, δίψα, πείνα είναι δύο φυσικά, φυσικές ανάγκες. Ήρθες, τι κάνεις; Πεινάς και όταν πεινάς, όταν πεινάς, πεινάς, όταν αισθανθείς την πείνα, το παν κάνεις για να κορέσεις την πείνα σου.

Όπως είπε και ο Κοσμάς, θα έρθει η μέρα που θα είναι μπροστά σου, λέει, λίρες θα πέφτουν μπροστά σου και δεν θα τις κοιτάζεις.

Λίρες θα πέφτουν μπροστά σας και μην κοιτάζετε.

Θα υπάρχει μια ανάγκη, πιο μεγάλη ανάγκη. Και πιο μεγάλη ανάγκη θα είναι το ψωμί, θα είναι η τροφή. Για ένα όμως στάχυ, για ένα όμως στάχυ, για ένα στάχυ. Για ένα στάχυ του αγρού θα σκοτώνονται δέκα άνθρωποι.

Δεν κάθεται να σκοτώνει ποιος τον πάρει τον ασθέτη. Μάλιστα, ανάγκη, φυσική ανάγκη. Πεινά ο άνθρωπος, διψά ο άνθρωπος. Ακόμη μεγάλη ανάγκη, διψά, δίψα. Φανταστείτε, αν υποθέσουμε, μη γένοιτο, όλα μπορεί να τα υποθέσουμε, τα απλώνα πάντα στα.

Ότι διαλύεται, καταστρέφεται η λίμνη του Μαραθώνος.

Τι δίψα θα πιάσει την Αθήνα! Θα τρέχουν προς όλες τις κατευθύνσεις. Μια φιάλη ύδατος θα έχει ανεκτίμητη αξία. Θα είναι και δίψα, ικανοποιείς τη δίψα σου, ικανοποιείς την πείνα σου, κάνεις το παν, όπως πεινάς και όπως διψάς και όπως καταβάλλεις πάσα προσπάθεια για να ικανοποιήσεις τα φυσικάς ανάγκας σου, πρέπει, άνθρωπε, είσαι χριστιανός, να κοπιάζεις και να μοχθείς για να επικρατήσει στην ανθρωπότητα το δίκαιον.

Είμαι τόσο χριστιανός, δίκαιος μου και ως είμαι επικρατής. Είχα, δεν είναι πολλές ημέρες που σε κάποιο προάστιο των Αθηνών συνάντησα ένα γέροντα, 95 χρονών, μου έκανε εντύπωση, με πλησίασε, τον πλησίασα.

Λέει, μου λέει σε μια στιγμή, τι λέει, μου λέει ένα λόγο, Εγώ, λέει, εγώ ήπια νερό από το Σαγγάριο, μου λέει. Το Σαγγάριο; του λέω. Εσύ ήπιες νερό από το Σαγγάριο; Λέω, τι μου υπενθύμισε αυτός; Ότι προ 67 χρόνια οι αετοί της Ελλάδος, οι στρατιώτες της Ελλάδος, κάτω από τα συντάγματα των ιερών της πίστεως και της πατρίδος, βλαστήρια και άλλων ιερών, εβάδισαν προς την Άγκυρα, αλλά πριν να φτάσουν στην Άγκυρα έφτασαν στη λεγομένη Αλμυρά Έρημο.

Είναι κανείς εδώ πέρα, ένας γέρος, τι άτοσνα μες στην αίθουσα, ένας γέρος, ένας γεραλέος 80 ετών, 85 ετών, που να είναι, που έχει περάσει την Αλμυρά Έρημο; Να βγει εδώ να τον δούμε. Είναι κανείς τέτοιος γέροντας που ήταν στη στρατιά της Μικρής Ασίας και περάσανε την Αλμυρά Έρημο;

Α, εις τα 90 ετών. Είναι κανένας; Δεν είναι εδώ κανείς, όλοι νέα, για νέα. Περάσαμε την Αλμυρά Έρημο. Τι πείνα, τι δίψα, δίψα, δίψα, τρομερά δίψα. Και μόλις πλησιάσαμε το Σαγγάριο, τον αδειάσαμε το Σαγγάριο. Εκατό χιλιάδες στρατιώτες πέσαμε στο Σαγγάριο και πίναμε και πίναμε και πίναμε και πίναμε.

Όντροπο λοιπόν οι στρατιάτε, οι στρατιώτες της Μικρασιασίας, ισθάντησαν την δίψα και πέσανε στα ρεύματα του σαγκαρίου και έπινον και έπινον και έπιον. Έτσι και εμείς πρέπει να πέσουμε στα νερά της δικαιοσύνης, να διψήσουμε τη δικαιοσύνη.

Υπάρχει, επαναλαμβάνω, μια τέτοια δίψη αδικαιοσύνης. Σ' αφηνίζω, η δικαιοσύνη κινείται σε τρεις κύκλους. Ο ένας κύκλος, ποιος είναι, είναι ο εαυτός μας. Πρέπει να έχουμε ένα ημεθαδίκη με τον εαυτό μας. Με τον εαυτό μας. Ημεθαδίκη. Α, θα πείτε, δίκη. Δεν ημεθαδίκη. Δίκη.

Θα ήθελα να μελετήσετε όλοι ένα θαυμάσιο λόγο του Ιερού Χρυσοστόμου που λέγει ότι εκείνος που αδικεί τον εαυτόν του, ποιος τον αδικεί; Εκείνος ο μεγαλύτερος που αδικείς είναι ο εαυτός σου. Συ ο εαυτός σου αδικείς. Τον εαυτόν σου μη αδικούντα, ούτε αυτός ο διάβολος μπορεί να σε αδικήσει.

Εάν εσύ προσέχεις τον εαυτό σου και δεν αδικείς τον εαυτό σου, ούτε αυτός ο διάβολος μπορεί να σε κάνει κακό. Ούτε η άλλη ούτε κανείς. Τα αναπτύσσει αυτά θαυμάσια ο Ιερός Χρυσόστομος. Κανένα κακό δεν μπορεί να σε κάνει.

Διότι η αδικία, τι κάνει η αδικία; Αδικών, αμαρτάνων, αδικείς τον εαυτό σου και συντέχει. Λόχαρε ο Μέθησος.

Συμφορά κάνει στον εαυτό του. Συντέμνει τη ζωή του. Πεθαίνει ενωρίς από το αλκοόλ και από όλα τα πάθη τα ανθρώπινα. Λοιπόν, να είσαι δίκαιος με τον εαυτό σου, να υπάρχει αρμονία μέσα στον ψυχικό σου κόσμο, να προσέξεις μην αδικήσεις τον εαυτό σου, διότι σου έδωσε ανεκτίμητα πράγματα ο Θεός και πρέπει να τα προσέξεις.

Λοιπόν, ο δεύτερος κύκλος. Καμία αδικία στον εαυτό σας. Ο δεύτερος κύκλος, ο ευρύτερος, είναι ο άλλος, ο πλησίον. Ποιος ο πλησίον; Η μάνα μας, ο πατέρας μας, τα αδέρφια μας, οι γείτονες, οι συμπατριώτες, οι συνάδελφοί μας, η ανθρωπότης ολόκληρη.

Να μην κάνεις κακό σε κανέναν άνθρωπο. Όχι μόνο στον εαυτό σου να μην κάνεις κακό. Αλλά ούτε στους άλλους ανθρώπους να μην κάνεις κακό. Κακό Θέλεις να είσαι πάνω στο νόμο που είπε ο Χριστός; Καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως.

Με άλλα λόγια, σε ρωτά ο Κύριος στο Ευαγγέλιο: Θέλεις ο άλλος να σε κλέψει; Θέλεις ο άλλος να αρπάξει τα πολύτιμα πράγματα του σπιτιού σου; Θέλεις ο άλλος να πάρει το σπίτι σου, το χωράφι σου, με ληστρικούς νόμους;

Θέλεις, Όχι, θέλεις; Όχι, λες. Όπως εσύ θέλεις ο άλλος να μην σε αδικεί, να μην αδικεί την περιουσία σου, και εσύ δεν επιτρέπεται να αδικείς την περιουσία του άλλου. Ευχή, Περιουσίαν του άλλου, μία δική στην περιουσία, μη δική και παραπάνω για όλους και ιδιαιτέρως για εμάς τους Έλληνες, παραπάνω από την περιουσία και παραπάνω από την ζωή είναι κάτι άλλο αγαθόν, ανώτερο, διότι είναι η τιμή.

Θέλεις ο άλλος να σε συκοφαντήσει; Θέλεις ο άλλος να πλαστογραφήσει εις βάρος σου; Θέλεις να ατιμάσει τη γυναίκα σου, το κορίτσι σου; Θέλεις αυτά τα πράγματα; Όχι. Και εσύ λοιπόν πρέπει να σεβαστείς την τιμή και την υπόληψη του άλλου.

Καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως. Δίκαιος με τον εαυτό μας, δίκαιος με τους άλλους. Και τώρα πάμε στο δυσκολότερο. Τώρα είναι μεγάλος, είναι κύκλος ψηλός, ουράνιος κύκλος.

Πολλοί είναι μέσα στον πρώτο, ε, υπάρχουν. Στον δεύτερο υπάρχουν. Αλλά στον τρίτο, σπάνιοι. Στον πρώτο κύκλο είναι, στο δεύτερο κύκλο είναι, στο τρίτο κύκλο σπάνιοι. Ευκολότερο να βρεις διαμάντια παρά να βρεις δίκαιον άνθρωπο υπό την τρίτη άποψη, την οποία και απόψε τονίζομε ιδιαίτερα.

Ποια είναι ο τρίτος ή τρίτος κύκλος. Όχι μόνο μια δική στον εαυτό σου, όχι μόνο με δικές τους άλλες, αλλά και όταν βλέπεις οι άλλοι να δικούνται να τις υπεστερίζεις μέχρι θανάτου.

Αυτή είναι η ιστορία. Να θεωρείς το άδικο που γίνεται στους άλλους, να το θεωρείς σαν να γίνεται στον εαυτό σου. Και όπως εσύ υποστηρίζεις τον εαυτό σου όταν αδικείσαι, έτσι να υποστηρίζεις τους άλλους όταν αδικούνται οι άλλοι.

Τίποτα, το σπιτάκι μας, στο καβούκι μας, κλειστήκαμε στο καβούκι μας. Αχ, δεν με ενδιαφέρει εμένα το τι υποφέρει το ορφανό, τι υποφέρει η χήρα, το τι υποφέρουν οι άλλοι. Το σπιτάκι μου είναι καλά, πέραν τούτου δεν με ενδιαφέρει. Φωτιά και καταστροφή.

Δεν είναι αυτός πολιτισμός, δεν είναι αυτή χριστιανική ζωή, δεν είναι αυτό αλληλεγγύη, δεν είναι αυτό που ζητάει ο Χριστός. Ότι πρέπει να μην επιτρέπεις να υπερασπίζεις το δίκαιο όπου αντικείται, όπου υπάρχει δικία να υψώνεις φωνή δικαιοσύνης για να συντελείς εσύ για το δίκαιο του άλλου.

Η δίψα αυτής της δικαιοσύνης είναι σπάνια και η δίψα της δικαιοσύνης είναι στοιχείον αγιότητος. Άμα δεν υπάρχει αυτή η δίψα, δεν είσαι άγιος, ψευτοάγιος. Εγώ κάνω την προσευχή μου, εγώ κάνω τη νηστεία, εγώ κάνω ελεημοσύνες, εγώ κάνω τούτο, εγώ κάνω εκείνο, εγώ δεν επισεδότησα, εγώ δεν επόρνεψα.

Ναι, αλλά δεν υπεστήριζες το δίκαιο του πλησίον σου, του γείτονός σου, του αδελφού σου. του Θεού. Μάλιστα, εδώ είναι δίψα. Λέγει ένας όσιος πατήρ της Εκκλησίας: κάθεσαι, λέει, και προσεύχεσαι, γονατίζεις, προσεύχεσαι και η ψυχή σου πετάει. Υπάρχει μια ωραία ώρα από την ώρα της προσευχής, συνομιλεί ο Θεός, συνομιλεί ο άνθρωπος, ο πηλός με τον πλάστην του, με τον δημιουργό του παντός. Ευρίσκεσαι λοιπόν σε μίαν ανάταση, ψηλά, πετάς, πετάς, γίνεσαι χερουβείμ και σεραφείμ, δεν πατάς στη γη, ευρίσκεσαι στα ο ουράνια, έτσι σαν τον άγγελο γίνεσαι, προσεύχεσαι.

Εάν είναι τη στιγμή εκεί που έχεις μια αντιάφτην έξαρση, μια αντιάφτην πνευματικότητα και γίνεσαι άγγελος προσευχόμενος, εάν την φωνή εκείνη, αν την ώρα της προσευχής ακούσεις «βοήθεια, βοήθεια», να αφήσεις την προσευχή σου, να αφήσεις την προσευχή σου και να το είσαι να τον βοηθήσεις. Αυτός δεν υπηρετεί ο Άγιος, αυτός δεν υπηρετεί ο Άγιος.

και δεν κυβερνούσαν οι κλέφτες και οι λωποδύτες και οι απατεώνες και οι φονείς και οι γνηματοί εάν το κακό που γίνεται στην Ελλάδα το αισθανόμεθα ως ίδιον κακό, ως ίδια συμφορά και εξεγειρόμεθα ως άνθρωπος.

Τίποτε από αυτά τελείωσε αντιαφορία. Επίθετε λίγα αδιαφορία και λείπει αυτό το αίσθημα της δίψας και της πείνας της δικαιοσύνης στον κόσμο αυτό. Δεν υπάρχει αυτή η πείνα και η δίψα της δικαιοσύνης. Υπενθυμίζω ένα αρχαίο λόγιο, το είπε ένας σοφός της αρχαιότητος που κάπως συμφωνεί κατά τη μακρόθερ με το πνεύμα του Ευαγγελίου και τι λέει; Διότι υπήρξαν προ Χριστού χριστιανοί, ναι, προ Χριστού χριστιανοί, λένε οι Πατέρες της Εκκλησίας.

Ο Σωκράτης και ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης δύνανται να ονομαστούν χριστιανοί προ Χριστού, λέγουν οι πατέρες εκκλησίας και υπάρχουν ιδρολατρεμέτα Χριστών Υπήρξαν χριστιανοί πρώχριστου και εδωλάτρευε τα Χριστό.

Και μη σημαίνει ότι θα ειδωλολάτρευε ο Χριστόν. Τι λέγει ένας εκ των σοφών της αρχαίας εποχής; Όποιος, σύμφωνα με το θέμα αυτό, όποιος λαμβάνει δικαίαν αφορμήν, όποιος λαμβάνει, παίρνει, όποιος δίνεται, όποιος παίρνει, όποιος λαμβάνει δικαίαν αφορμήν να θυμώσει και δεν θυμώνει, είναι φαύλος, είναι παλιάνθρωπος.

Εμείς τι κάνουμε; Θυμώνουμε για τα μικρά και τα ασήμαντα πράγματα. Και αμαρτάνομαι, αμαρτάνομαι για τα μικρά Για τα μεγάλα και τα υψηλά δεν θυμώνουμε. Ο μεν θυμός για τα μικρά και τα ασήμαντα που προσβάλλουν το εγώ μας είναι αμαρτωλός θυμός.

Ενώ ο θυμός για τα μεγάλα και τα υψηλά της πίστεως και της πατρίδος, της κοινωνίας, είναι άγιος θυμός. Δι' αυτό λέγει οργίζεστε εκεί που αμαρτάνετε Η οργή είναι από τον Θεό, θεϊκιά οργή, πυρ ήλθον βαλείν επί της γης.

Έτσι είναι τα πράγματα. Ότι δε η δίψα και η πείνα της δικαιοσύνης, η πείνα και η δίψα, είναι στοιχείον αγιότητος. Και δεν μπορείς να ονομάσεις έναν άνθρωπον Άγιο. Θα αναφέρω τέσσερα παραδείγματα εκ της Παλαιάς Διαθήκης, εκ της Αγίας Γραφής, εκ της Εκκλησιαστικής Ιστορίας και θα παρουσιάσω ότι οι Άγιοι είχαν δίψα δικαιοσύνης.

Ανοίγω λοιπόν την Αγία Γραφή και παρουσιάζω έναν Άγιο, στον οποίο αρμόζει, μακάρι, προ Χριστού ήταν κι αυτός. «Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνην, ότι αυτοί χορτασθήσονται», ότι αυτοί χορταστήσονται, λέει ο Χριστός.

Λοιπόν, ποια είναι αυτή η δίψα; Ποιος είναι αυτός; Αυτός είναι ο Αβραάμ, μια εξαιρετική φυσιογνωμία. Πατριαρχική οικογένεια είχε, δεν την έχει κανείς σήμερα, πατριαρχική οικογένεια. Σήμερα δυο, τρία, τέσσερα, πέντε, σπάνιο πράγμα να συναντήσει οικογένεια πατριαρχική, σβήσανε.

Επάνω στην Πίνδο υπήρχαν πατριαρχικές οικογένειες, 20, 30, 40, 50, 60. Εγώ ρίσα στα χωριά της Πίνδου τέτοιες οικογένειες της ο Παναρέων, πάνε πλέον, σβήσανε αυτές Πατριαρχική οικογένεια ο Αβραάμ, πόσοι, μετρήστε, 318 ήταν.

Γυναίκα, ο Ισαάκ, τα παιδιά, οι ποιμένες, οι πάντες, βοσκοί μέσα εκεί, είχανε μέσα μαζί και είχανε αγάπη. Μια μέρα χάθηκε ο ένας, όπως ο τσοπάνης μετράει τα πρόβατα, έτσι και ο Αβραάμ το βράδυ που ενύχτωσε.

Μετράει το κοπάδι του, τα πρόβατά του, τους ανθρώπους του και βρίσκει ότι είναι 317, έλειψε ένας. Ποιος, ο Λότ, πούν ο Λότ, πούν ο Λότ, τον άρπαξα λέει, τον εχμαλώτησα Αδιαφόρησε; Δεν είναι αδιαφόρηση, λέγω, 317, ας χαθεί κι ένας. Όχι, πανστρατεία, κηρύσσει την πανστρατεία.

Όλοι οι 317 πήραν τα όπλα και βγήκαν προς τα έξω και πολέμησαν και αγωνίστησαν εναντίον βασιλέων. Και ενίκησαν και ελευθέρωσαν τον Λωτ, έτσι είναι. Μακάριος, Αβραάμ, ότι είχες πείνα και δίψα δικαιοσύνης και ελευθέρωσες τον άνθρωπό σου, τον Λωτ.

Έτσι είναι, έτσι είναι. Θέτε άλλον μακάριον, ο οποίος αυτός ήτανε στον κύκλον των Αγίων διότι είχε δίψα δικαιοσύνης; Είναι ο Ιώβ. Για να διαβάσετε τον Ιώβ, τι λέγει, ο τίτλος, ωραίος τίτλος είναι, ότι ήταν άμεμπτος, θεοσεβής, δίκαιος, δίκαιος, απεχόμενος από παντός πονηρού και ότι ακόμα παραπάνω ήταν ο προστάτης χηρών και ορφανών και προστάτευε όλους τους ορφανούς αυτούς. Δίκαιος, μακάριος κι αυτός.

Ο οποίος υπήρξε άξιος μακαρισμού ήταν ο Μωυσής. Τι έκανε ο Μωυσής; Είναι γνωστή η ιστορία του Μωυσέως, ότι μια μέρα που περπατούσε στο δρόμο, λέει, ένας Αιγύπτιος που ήταν οι άνθρωποι της κατοχής, όπως στην εποχή μας ήταν οι Γερμανοί.

Ποιος τολμούσε; Εγώ είδα ένα θέαμα, φοβερό θέαμα, τότε που ήταν Γερμανοί στρατιώτες, ότι ένα πεινασμένο παιδάκι εκεί στον Πειραιά, στον Πειραιά, ετόλμησε το καημένο, πεινασμένο, και γαντζώθηκε πίσω από ένα αυτοκίνητο στρατιωτικό που ήταν γεμάτο ψωμιά, ψωμιά.

Άρπαξε πεινασμένο, το ίδιο στρατιώτης ο γλωσιρός ο Γερμανός, αυτή η φοβερή και απέννη κατέβηκε κάτω, άρπαξε το παιδάκι, έβαλε τα χέρια του στο βολάτο και τα σπάσει τα χέρια. Κανείς δεν επλησίασε, κανείς δεν επλησίασε, κανείς δεν επλησίασε.

Γερμανός στρατιώτης. Το ίδιο κατοχή ήταν και τότε, τους έκανε κατοχή, έπιασε έναν Ισραηλίτη, έναν Ιουδαίο, τον τσάκισε στο ξύλο, ξύλο, πήγε να πεθάνει. Την ώρα εκεί ποιος πέρασε, ποιος τον είδε; Κανείς δεν επλησίαζε. Ο πρίγκιπας, ο Μωυσής πρίγκιπας ήταν, ναι, πρίγκιπας ήταν, μέσα εις τα ανάκτορα του Φαραώ, γνωστή ιστορία πώς βρέθηκε εκεί πέρα.

Και όταν τον είδε, επλησίασε αυτόν τον Αιγύπτιο και του λέει: «Γιατί τον χτυπάς; Γιατί τον αδικείς;» Και αυτός αντεστάθηκε και τον σκότωσε.

Υπεράσπισε τον Ισραηλίτην, τον αδικούμενο εκείνον, με κίνδυνο της ζωής του. Και όταν πλέον έγινε γνωστό και επειδή υπήρχε φόβος να γνωστεί, έφυγε από τα ανάκτορα, που θα ήταν πρίγκιπας με όλες τις ανέσεις και με όλα τα κομφόρ της ζωής.

Θέτε άλλο μακάριο, άλλος μακάριος; Θέλω να αποδείξω ότι ψευτοχριστιανοί είμεθα. Δεν φταίτε εσείς, φταίνε οι ιεροκήρυκες, φταίνε οι θεολόγοι, φταίνε οι πνευματικοί πατέρες που περιορίσαμε την αγιότητα σε ένα στενό κύκλο, σε ένα στενό κύκλο, σε ένα στενό, πολύ στενό κύκλο, κύκλο στενό. Στον πλήρη κύκλο δεν μπαίναμε, στον εύκολο κύκλο μπαίναμε, χριστιανοί των ευκολιών, όχι της θυσίας.

Πες μου τι σου στοιχίζει ο Χριστιανισμός, πες μου, τι πολλές στοιχίζει τώρα, πες μου τι σου στοιχίζει ο Χριστιανισμός, να σου πω πόσο χριστιανός είσαι.

Λοιπόν πάμε σε άλλον μακάριον, ο οποίος εκείνητος των κύκλων των πυρηνών της υπερασπίσης του δικαίου

Είναι, ευρισκόμεθα στην εποχή, κατά την οποία, στην εποχή του Ηλία, του προφήτου Ηλία, πυρήνας ήταν αυτός, υπερασπιστής του δικαίου. Λέω ότι στην εποχή εκείνη απ' έξω, σε κάποια ραχούλα, ήταν ένα αμπέλι, ένα αμπελάκι μικρό. Το είχε το αμπελάκι αυτό ένας φτωχός, φτωχότατος, και ξέρετε πώς οι φτωχοί αγαπούν τα κτήματά τους τα μικρά, πηγαίνουν στο χωράφι και θυμούνται τον παππού, θυμούνται τον πατέρα, θυμούνται το αυτό και συγκινούνται και κλαίουν και ποτίζουν τα χώματα της γης με τα δάκρυά τους, άγιοι άνθρωποι.

Λοιπόν, είχε ένα ωραίο αμπέλι, το καλλιεργούσε και του απέδιδε καρπόν. Το είδε ο Αχαάβ, το είδε η Ιεζάβελ και τον καλέσανε, λέει: «Θέμε το αμπέλι σου, είναι καλό αμπέλι, θέλεις να μας δώσεις το αμπελάκι σου, το αμπελάκι σου;» Και αυτός θα σε πυρώσαμε, θα σου δώσουμε λεπτά όσα θέλεις, δεν σας το δίνω, όσα και να μου δώστε εγώ δεν σας το δίνω, είναι γενναιά γενναιό και εγώ θα το κρατήσω «Δεν μας το δίνεις;» Την άλλη μέρα τον σκότωσε. Ποιος τον υπερασπίστηκε; Ούτε ένας. Μόνο στις αγορές συζητούσαν παντού: «Βλέπεις τι έκανε ο βασιλιάς, τι έκανε ο βασιλιάς, τι έκανε ο βασιλιάς;» Και αν παρουσιαζόταν εκείνη την ώρα ο βασιλιάς, θα τον χειροκροτούσαν. Ναι, ναι, ένας παρουσιάστηκε, ένας γίγας του πνεύματος και του καθήκοντος που εδίψα και επείνα δικαιοσύνη.

Και αυτός ήταν ο Ηλίας, ο οποίος πήγε, τον ήλεγξεν δριμύτατα και του είπε: «Ένια σου, εσύ έχεις στο αίμα ενός ανθρώπου, τα στυλιά θα γλύφουν το αίμα σου, εσύ και τις γυνακόσου». Μακάριος, είπε ο Ηλίας, ότι υπεράσπισε τα δίκαια ενός φτωχού ανθρώπου.

Θέτε άλλο παράδειγμα; Παράδειγμα, είναι η εποχή του Δαβίδ. Ο Δαβίδ ο βασιλεύς, όπως γνωρίζετε όλοι, ήταν στην εποχή ένας γενναίος αξιωματικός, υποτίθεται ήρωας, με παράσημα, ο Ουρίας λεγόταν, σπουδαίος ήταν, σπουδαίος, διέπρεπε, αλλά είχε μια ωραία γυναίκα, θαυμασίας καλλονής γυναίκα, τη Βηρσαβεέ, και ενώ ο Ουρίας στην πρώτη γραμμή του πυρός εμάχετο, ο Δαβίδ ημάρτησε με τη Βηρσαβεέ και ήθελε να την πάρει γυναίκα του, αλλά δεν μπορούσε να την πάρει γυναίκα του και τότε διέταξε το στρατό να τον βάλουν στην πρώτη γραμμή πάλι και σκοτώθηκε ο Ουρίας.

Και έτσι την πήρε τη Βηρσαβεέ στ' Ανάκτορα. Το έγκλημα ήταν φανερό, το συζητούσαν όλοι. Καλής δεν τολμούσε να μην πει τίποτα. Καλής απολύθηκε, ένας μόνον παρουσιάστη ο Νάθων. Ο Νάθαν, σαν αστραπή, σαν κεραυνός, παρουσιάστηκε στ' Ανάκτορα και τον ήλεγξε δριμύτατα με μια ωραία παραβολή.

Αυτός ήταν και ο Δαβίδ μετενόησε και έκλαψε και συνέθεσε τον Πεντηκοστό Ψαλμόν. Μακάριος επαλαμβάνω Αβραάμ, διότι περίσπισες τον Λότ, μακάριος ο Ιώβ, υποστευτής των χών και ορφανών, μακάριος ο Ηλίας που περίσπισες τον αντικούμενο Ισραηλίτην, μακάριος ο Ηλίας που περίσπισες τον Ναβουθέν, μακάριος εσύ, ο Νάθαν ο Προφήτης, μακάριοι κι άλλοι, αναρίθμητος αριθμός.

Εμπρός, εμπρός, μετρηθούμε με αυτά τα αναστήματα. Μετρηθούμε με αυτά τα αναστήματα.

Μη μετράς τώρα αυτό με μικρό πήχη. Με μικρό πήχη μετρούσαν την ηθική οι Εβραίοι, οι Αρχαίοι. Εδώ μας έδωσε μεγάλο πήχη ο Χριστός. Ποιος είναι ο μεγάλος πύχις που θα μετρούμε τώρα αυτό μας για τον βλέπουμε λυπεί Είναι ο Σταυρός του Κυρίου. Έτσι, αν μετράς τον Σταυρό, τότε θα δεις ότι είσαι ένα σκουλήκι, ένας τιποτένιος άνθρωπος μες στη γη, και όχι να κλείσεις το καβούκι σου και να νομίζεις ότι είσαι... Για κάθε κακό, το τονίζω, για κάθε κακό που γίνεται στην πατρίδα μας, όλοι έχουμε την ευθύνη. Όλοι την ευθύνη! Και η Ελλάδα δεν θα καταντούσε αυτό το χάλι που κατάντησε, αν όλοι, μικροί και μεγάλοι, υπερασπίζαμε τα δίκαια των ανθρώπων.

Τώρα θα ανοίξω ακόμα την Εκκλησιαστική Ιστορία για να παρουσιάσω δύο-τρία παραδείγματα από την Εκκλησιαστική Ιστορία, για να δείτε παραδείγματα ηρώων. Είναι πρώτον, είπαμε 318. Αυτό το νούμερο σας θυμίζει τίποτα σήμερα;

Το 300 Όσοι παρακολουθούν την Εκκλησία, χθες στον Εσπερινό διαβάστηκε αυτή η περικοπή του Αβραάμ, και έχει σημασία, 318 άνδρες οι οποίοι υπερασπίστηκαν τον Λωτ, υπερασπίστηκαν τον Αβραάμ. Έτσι και στην Εκκλησία μας παρουσιάστηκαν 318 άνδρες υπέροχοι και μεγάλοι και υψηλοί, οι οποίοι εδίψουν και επίνουν τη δικαιοσύνη, διότι παρουσιάστηκε στην εποχή τους ένας που διέπραξε τη μεγαλύτερη αδικία των αιώνων.

Δεν αδίκησε άνθρωπον, αδίκησε τον Χριστό, ο οποίος δεν είναι απλώς ένας άνθρωπος, όπως είναι οι φιλόσοφοι, αλλά είναι αυτός ο Θεός, είναι το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. Δεν είναι ομοιούσιος, αλλά ομοούσιος τω Πατρί και τω Αγίω Πνεύματι. Αδίκησε λοιπόν και ύβρισε τον Χριστό.

και τότε τι έκαναν αυτοί, εμένα ρωτάτε, ρωτάτε, εμένα ρωτάτε, ρωτάτε, ήθελα να το ξέρω, ποιος ερεύσε μας το πει σήμερα, εμένα μου αρέσει αυτό το το, στους Ένωση είναι αυτό, στους Ένωση, έξοχος ύμνος των Πατέρων, έξοχος ύμνος των Πατέρων που λέει μέσα περιδείψης δικαιοσύνης, τι λέει, όλοι συλλεξάμενοι ποιμαντική επιστήμη και θυμών κινήσαντες των δικαιώτατων

Αφίμωσαν, αφίμωσαν, οργίστησαν για τα βέβαια τα χωράφια τους; Εάν εμπλεκόταν οι ίδιοι, θα τους συγχωρούσαν. Αλλά όλα που υπήρχε το πρόσωπο των υπερπάν προσώπων. Το υπερπάν πρόσωπο των Ιησούς Χριστός Κινήσαντες, λέει, θυμών των δικαιώτατων.

Των δικαιώτατων θυμών.

Ενδικότατα. Υπέρ τους βαρίσκες και λιμών της λύκους.

Ο Χριστός, ο πράος και ταπεινός τη καρδία, πράος. Είδαμε μια περίπτωση κατά την οποία ο Χριστός οργίστηκε, όχι απροσοργίστηκε επειδή ευραγγέλιο και είπε «μη ποιείτε τον οίκο του Πατρός μου». Θυμώνεις για τα μικρά και ελάχιστα, θυμώνεις εσύ ο άντρας γιατί η γυναίκα δεν σου μαγείρεψε καλό φαγητό. Είσαι μικρός και ασήμαντος, είσαι μικρός και ασήμαντος, και θυμώνεις λοιπόν για τις αδικίες που γίνονται στον κόσμο και σκεπάζεις την εμένας, θυμών και τα μεγάλα και υψηλά, δεν είσαι Χριστιανός. Δώστε μου άντρες, γυναίκες, παιδιά να έχουν αυτόν τον θυμόν, τον δικαιότατον, τον αγιότατον θυμόν, να θριαμβεύσωμε, να νικήσωμε, να φύγει το κακό από τον κόσμο ολόκληρο.

Δείτε άλλο παράδειγμα. Μακάρι λοιπόν οι 318 πατέρες, μεταξύ των οποίων μάλιστα, λέει η παράδοση, ήταν ο Άγιος Νικόλαος. Και όταν ο Νικόλαος, που ήταν ολίγων γραμμάτων, άκουσε τον Άριο να βλαστημάει, να λέει για τον Χριστό, δεν συγκρατήθηκε, δεν συγκρατήθηκε, δεν συγκρατήθηκε.

Τον επλησίασε και του έδωσε ένα ράπισμα. Αγιασμένο το χέρι του Αγίου Νικολάου, αγιασμένο, Που εράψε τον Άριο για να μην πάψει να βλαστημάει τον Χριστό Κάτι τέτοιο λέγει, λέγει και ο Άγιος Κοσμάς, παρόμοιο λέει ο Άγιος Κοσμάς.

Ακούς, λέει, στον δρόμο, ακούς, λέει, στον δρόμο να βλαστημάει ένας τον Χριστό, την Παναγιά. Λοιπόν, λέγει, ακούς, να κάνεις μέσα σου την εξής κρίση: Να πεις λοιπόν να τον καλέσεις, να τον συμβουλεύσεις μια, δυο, τρεις φορές.

? Μάλιστα, σε μια πόλη της Γερμανίας. Αχ, εμείς μείναμε σε ένα στενό περιθώριο αγιότητος. Δεν φταίνε οι χριστιανοί, φταίνε οι ρωκίκες, φταίνε οι θεολόγοι, φταίνε οι ποιμένες που δεν διδάξανε τους χριστιανούς να μάχονται για τα μεγάλα και υψηλά.

Λοιπόν, περί αυτού πρόκειται. Ναι, λέει ο Κοσμάς ο Αιτωλός, θα αγιάσουν τα χέρια. Και αυτό που δεν κάναμε εμείς, μου είπε κάποιος στη Γερμανία, σε μια πόλη μικρά της Γερμανίας, δεν ακούτε βλαστήμια.

?

Τον ακούς, αδιαφορείς; Άμα πούνε για τον πατέρα σου, για τη μάνα σου, άμα πούνε καμιά λέξη πιες το κάτω στην ταβέρνα του Περιός, Κάποιος εκεί πέρα είπε, κάποιος εργατικός άνθρωπος, είπε εκεί πέρα, δεν λέγω να υβρίζουμε τους αρχηγούς των κομμάτων, τέτοιο πράγμα δεν τους συνιστώμε, Αλλά τέλος πάντων, πάνω στο θυμό του, βασανισμένος, τυραννιούμενος, αδικημένος, βασανισμένος, τους συμπαθώ πολύ αυτούς τους ανθρώπους, είπε έναν κακό λόγο για τον Πρωθυπουργό της χώρας.

Κροπ! Δύο χρόνια φυλακή. Κροπ! Δύο χρόνια. Ω πατρίδα! Αυτός που βλαστημάει, που λέει κακό λόγο για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, πιάνει δύο χρόνια φυλακή. Μικρός! Μικρός ο Χριστός! ο Πρεσβύτερος, μικρά η Παναγιά, μεγάλη, μεγάλος Θεότος Δημοκρατίας και μεγάλος Ομοθυπουργός.

Λέει ο Κοσμάς ο Αιτωλός, ακούς λέει, πες εσύ γυναίκα στον άντρα σου λέει, άκου άντρα μου, να βλαστημήσεις, πες εσύ ο άλλος, να βλαστημήσεις τη μάνα μου που με γέννησε σε συγχωρώ, να βλαστημήσεις τον πατέρα μου σε συγχωρώ, να βλαστημήσεις τον Χριστό και την Παναγία μου, δεν έχω μάτια να σε δω.

Πώς θα ήθελα αυτά τα χειροκροτήματα να γίνουν πρακτικά, να γίνουν εφαρμογή, να δείτε πώς θα αλλάξει το πρόσωπο της γης. Άλλο παράδειγμα, περάσανε οι ώρες ρε παιδιά; Όχι, όχι, όχι. Λοιπόν, μια ώρα να με ειδοποιήσετε. Λοιπόν, θέτε άλλον μακάριον;

Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνην, ότι αυτοί χορτασθήσονται. Ένας μακάριος, πέφτω και τον προσκυνώ, όλοι οι Δεσποτάδες να μαζευτούμε, 78 Δεσποτάδες.

Λοιπόν, τι έκανε; Στην εποχή του ήταν μια γυναίκα χήρα, ωραία γυναίκα, με χρήματα, με περιουσίες, αφοσιωμένη στο Θεό. Πέθανε ο άντρας, δεν παντρεύομαι λέει πλέον εγώ, δεν παντρεύω, στο Χριστό λέει, ό,τι έχω στην εκκλησία, ό,τι έχω στους φτωχούς, ό,τι έχω στα ορφανά. Την έβαλε στο μάτι ο άρχοντας της πόλεως και την πίεζε με όλα τα μέσα να την πάρει όχι για την ωραιότητά της τόσο, όσο για τα λεπτά της.

Την πίεζε, την πίεζε, διωκόμενη από αυτόν, από τον άρχοντα της εποχής εκείνης, τον εραστή της, αναγκάστηκε και πήγε και χτύπησε καταφύγιον, καταφύγιον. Ποιο το καταφύγιον; Ο επίσκοπος βέβαια, καταφύγιον των φτωχών.

Την έδιωξε; Όχι, την παρηγόρησε. Το έμαθε ότι κρύβεται στη Μητρόπολη, στον Αρχιεπισκοπικό Μέγαρο. Το έμαθε και λύσσαξε και στέλνει στρατιώτας και βουτάνε τον Μέγα Βασίλειο. Τον βουτάνε και τον οδηγούνε με απόσπασμα ενώπιον του δικαστηρίου.

Εκεί το έμαθε ο κόσμος. Το Βασιλείο, το Βασιλείο Αφήσανε οι γυναίκες τα αργαλειά τους. Αργαλειά ήταν τότε. Τα αργαλειά τους, πήραν τις κερκίδες των αργαλειών. Αφήσανε οι χτιστάδες τα σφυριά των, αφήσανε οι μάγειροι τα μαγειρεία τους, αφήσανε τα σχολεία τα παιδιά, όλος ο λαός.

Το βασίλειο, το βασίλειο, αναγκάσει τον παρέδωση του βασίλειου. Ποιο να θαυμάσουμε, το μέγα βασίλειο που υπερίσπισε μια αντιστοιχισμένη γυναίκα, είναι θαυμάσιμο αυτών των λαών, ο οποίος, όταν ήκουσε ότι είναι αιχμάλωτος, σηκώθηκε ολόκληρος και αξίωσε τη λευτεριά του; Και τους δύο.

Μακάριε Βασίλειε, πάτερ ημών, ω άγιε πατέρα, που δεν είσαι μόνο φιλόσοφος και νηστευτής και εγκρατευτής και διδάσκαλος ηθικής και ο αρχηγός μοναχικού βίου, αλλά ήσουν και ένας που η καρδιά σου φλέγεται από τον πόθον του δικαίου.

Αλλά και μακάριος ο λαός εκείνος που σηκώθηκε ολόκληρος και ζήτησε την ελευθερία του πνευματικού του πατρός. Θέτε ένα άλλο; Αναφέρω ένα τελευταίο παράδειγμα. Πάω στην πόλη των ονείρων μας, που με αξίωσε μένα τον γέροντα να την επισκεφθώ, και χαίρω διότι αυτή, λοιπόν, η κασέτα η οποία λέγει εντυπώσεις μου από Κωνσταντινούπολη έγινε ανάρπαστη.

Και όλοι θέλουν να ακούσουν τα νέα της Κωνσταντινουπόλεως, που ήταν το θέμα της προηγουμένης ομιλίας. Πάμε στο 1460, τα πρώτα χρόνια της Αλώσεως. Σουλτάνος ποιος είναι; Ο Μωάμεθ ο Πορθητής. Σούζα, κλαρίνο καθόντανε οι ηγεμόνες της Ευρώπης, τρόμος και φόβος ολοκλήρου της ανθρωπότητος.

Ποιος όταν τον αποβίδηκε, άλλος όταν τον αποβίδηκε, ποιος; Ότι την εποχή εκείνη μέσα στα ανάκτορα ένας γραικύλος, μέσα στον Μωάμεθ ήταν ένας γραικύλος Έλληνας, ο οποίος, τι έκανε; Ήθελε να διώξει τη νόμιμη γυναίκα του, την ευσεβεστάτη γυναίκα, και να πάρει μια άλλη γυναίκα.

Και πήγε στον Πατριάρχη και του λέει: «Όχι, το Ευαγγέλιο δεν σου επιτρέπει, δεν σου το δίνω». Μα, δεν σου το δίνω το διαζύγιο, μα, δεν σου το δίνω το διαζύγιο «Τελείωσε, το Ευαγγέλιο δεν με αφήνει». Πάει και κλαίεται, κλαψουριάζεται στον Μωάμεθ.

Αφέντη, σύ κυβερνάς τον κόσμο, σύ διατάς τους πάντα Κάνει, επιτρέπεται ένας παπάς να μην υπερμεί με πακού, να μη αυτόν, να μην αυτός Σε παρακαλώ, κάλεσέ τον και διέταξέ τον να βγάλει το διαζύγιο». Ο Μωάμεθ εδέχθη.

Και να λοιπόν απόστονα συλλαμβάνουν τον Άγιο, τον Αγιότατον Ιωάσαφ Ιωάσαφ τον Πατριάρχη, τον πιάνουν, τον δένουν μαζί με τον Πρωτοσύγκελλό του Και τον πάνε κατευθείαν η στανάχτορα του Μάμε Με την τσιμπούκα του εκείνος, ξαπλωμένος στον καναπέ του, νικητής ή θριαμβευτής και λοιπά. Του λέει: «Εσύ είσαι ο Πατριάρχης;» «Εγώ είμαι Πατριάρχης». «Σε παρακαλώ πολύ, σε διατάσσω μάλλον, να δώσεις διαζύγιο στον Αμυρούτζη, διότι είναι πιστός μου δούλος». «Διαζύγιο δεν δίνω». «Τι είπες, τι είπες, τι είπες; Δεν δίνεις διαζύγιο σε μένα; Το λες αυτό; Να σου κόψω τα γένια σου;» «Τα χέρια μου και τα χέρια, τα πόδια μου να μου κόψεις, διαζύγιο δεν δίνω». Και έφυγε και δεν έδωσε το διαζύγιο και ξεθρονίστηκε

και έπεσε από τον θρόνο, το δέπορτο σύγκριο του κόψανε τη μύτη. Τι άφητα παραδείγμα. Μακάριος Ιωάσαφ, ο οποίος χάριν τιμής, χάριν του Ευαγγελίου εθυσίασε έναν θρόνο. Ακουέτω τα αυτά κυριαρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος κι αν υπάρχει κάποιος μεταξύ των ιεραρχών, ο οποίος δηλιά, δηλιά, δηλιά, δηλιά αν υπάρχει, πρέπει να αποκτήσει τοιούτον θάρρος και να είναι έτοιμος να μην υποκύψει στους νέους σουλτάνους της πατρίδος μας, οι οποίοι αξιούν να εκτελέσουμε τα διατάγματά τους.

Αυτό όμως το αίσθημα, αυτή η πείνα και η δίψα δικαιοσύνης, να θυσιαζόμεθα, να υπερασπιζόμεθα τα δίκαια των άλλων ανθρώπων μας, ωσάν να υποστηρίζουμε τον ίδιο τον εαυτό μας, αυτό το αίσθημα ητόνησε, ημβλύνθη αυτή η ευαισθησία μέσα στην Εκκλησία μας.

Ως παράδειγμα θα σας φέρω τώρα ένα που θα κλάψετε. Γιατί επεκράτησε ο Κομμουνισμός, να σας πω γιατί επεκράτησε ο Κομμουνισμός. Πάμε στη Ρωσία. Η Ρωσία, ο Τσάρος εκεί πασών των Ρωσιών έκανε την Εκκλησία κρατική. Αρχηγός της Εκκλησίας της Ρωσίας δεν ήταν ο Κύριος ημών ο Χριστός, ήταν ο Τσάρος με τα όργανά του και οι Μπογιάροι και οι πλούσιοι και οι μεγιστάνες και όλοι αυτοί οι οποίοι λένε και κακοποιούσαν και αναστέναζε ο ρωσικός λαός, αναστέναζαν οι αγρότες, αναστέναζαν οι εργάτες, αναστέναζαν οι πτωχοί, αναστέναζαν οι πάντες.

Και οι δεσποτάδες, η Ιεραρχία, η τσαρική Εκκλησία ήταν δίπλα στον Τσάρο.

Ποιος θα υποστηρίξει τα δίκαια του ρωσικού λαού, προ της τσαρικής καταστάσεως; Ουδείς. Ύμνους, τραγούδια, Ήμνους, ειδικά, ειδικά, ειδικά, πολυχρόνια, των Ευσεβάστατων, των Ευσεβάστατων, των Αυτών, τίποτε απολύτως, πέρα ως πέρα, κάτι μονομοναχή στα οράγια όρη, ηλεκόν των Τζάρων Και μετά το κενόν, με έψιλον το κενόν, το κενόν που άφηκε η Εκκλησία, των σπουδαιότερων αυτών των πέμπτων κύκλων, των πέμπτων μακαρισμών.

Προς τιμή τους το εγέμισαν οι Κομμουνιστές. Μπράβο τους, μπράβο τους. Τι έκαναν αυτοί; Α, σας αφήκανε οι δεσποτάδες, σας αφήκε ο Κύριος, δεν σας υπερασπίζει. Ε, εμείς σας υποστηρίζουμε, εμείς αναλάβαμε αυτό το ρήγμα αυτό, το κενόν αυτό που δημιούργησε η απουσία μιας Εκκλησίας η οποία να υποστηρίξει τα δίκαια του ρωσικού λαού. Το κενόν αυτό που άφηκε το ανέλαβαν οι κομμουνιστές, ο Λενίν, ο Μαρξ, και είπανε αυτά τα οποία είπανε και ανέλαβαν την υπεράσπιση και είπαν: προλετάριοι, ελάτε μαζί.

Εμείς θα σας δώσουμε το δίκαιο, το δίκαιο θα σας δώσουμε εδώ. Μπράβο τους, μπράβο τους, μπράβο τους. Αυτή είναι η ιστορία. Δηλαδή, εάν σήμερα και σήμερα πώς, κατόπιν βέβαια ο ρωσικός λαός έπεσε σε μια κόλαση χειρότερη από την κόλαση του Τσάρου, άλλο το θέμα αυτό, άλλο το θέμα να σιγούμεθα.

Εμείς λέμε όμως το εξής, σας παρακαλώ, σας παρακαλώ, λοιπόν, εμείς λέμε το εξής: ότι αν η Εκκλησία εφήρμοζε, η ρωσική Εκκλησία στα 100, 200, 300 χρόνια υπό Τσάρον εφήρμοζε αυτόν τον μακαρισμόν, μακάριοι οι πεινώντες και οι διψώντες και οι αγωνιζόμενοι ιεράρχοι δια το δίκαιο του λαού, σήμερα η Ρωσία θα ήταν η αγιοτέρα χώρα του κόσμου και Κομμουνισμός δεν θα υπήρχε, δεν θα υπήρχε Κομμουνισμός.

Έγινε τσαρική Εκκλησία του Χριστού, έγινε τσαρική Εκκλησία. Μάλιστα, τελειώνω αγαπητοί μου, πολλά έχω να σας είπω. Γέρος είμαι και κληρικός είμαι, κουρασμένος είμαι, ψυχικώς, σωματικώς. Βλέπω τον ενθουσιασμό σας και περισσότερο θα χαρώ εάν τα λόγια αυτά όλοι σας μπείτε στον πύρινο κύκλο, στον τρίτο κύκλο, στον πύρινο κύκλο.

Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνην, ότι αυτοί χορτασθήσονται. Τελειώνω. Είπαμε η Ρωσία, ε, η Ρωσία, τώρα πούν και την Ελλάδα μας, την Ελλάδα να πούμε, ε. Τώρα λοιπόν τι προσπαθούν; Προσπαθούν να γίνει και η Εκκλησία μας, αυτό δεν το κατάλαβαν, πολλοί ολίγοι το κατάλαβαν.

Η Εκκλησία μας να μην είναι πλέον η Εκκλησία του Χριστού μας, αλλά να γίνει η Εκκλησία Τσίτσιος, Τσίτσιος, Τσίτσιος.

Ξέρεις τι θα πει αυτό; Ξέρεις τι θα πει αυτό; Εκεί είναι η προσβολή, δεν είναι για τα χωράφια, δεν είναι για τα αμπέλια, δεν είναι για τα σπίτια. Το είπα, το επαναλαμβάνω, ας τα πάρουν. Εμείς κρατούμε κάτι μεγάλο και υψηλό: η Εκκλησία μας να μείνει ανεξάρτητος, ελευθέρας, ζωντανή και δυνατή. Αυτό είναι το μεγάλο όνειρό μας.

Και είναι ανάγκη να είναι ανεξάρτητος και υψηλή και μεγάλη, διότι μόνο μια τέτοια ανεξάρτητη Εκκλησία θα μπορέσει να ομιλήσει με γλώσσα Μεγάλου Βασιλείου και με γλώσσα των Πατέρων, να μην είναι σκλάβα, σκλαβωμένη η Εκκλησία μας.

Το κράτος, μεγάλη υπόθεση αυτό το κράτος, το σημαντικό κράτος, εμπήκε παντού, σε όλους τους τομείς. Εμπήκε στην παιδεία, για να διδάσκονται στην παιδεία, κυριαρχεί στην παιδεία, τρόμος οι δάσκαλοι, σιωπή.

Λοιπόν, μπήκε στην παιδεία, κυριαρχεί στην παιδεία και διδάσκουν αναγκαστικώς οι καθηγητές και οι δάσκαλοι ότι ο άνθρωπος κατάγεται από τη μαϊμού.

Εξουσιάζουν στον τομέα της παιδείας, εξουσιάζουν στον τομέα τον οικονομικό, που βάλανε φόρους τέτοιους που κανείς σε κανένα πλανήτη δεν υποφέρει. Ο ελληνικός λαός υποφέρει από τους φόρους, όπως υποφέρει η Ελλάδα από τους φορομπήχτες, τους μεγάλους αυτούς φορομπήχτες, τα οποία τρώνε και σπαταλούν τα εκατομμύρια του λαού μας.

Εμπήκαν στο στρατιωτικό και στρατηγούς έκαναν όλους του κόμματος για να κυβερνούν αυτοί αιωνίως.

Μπήκανε στην αστυνομία και η αστυνομία μας πλέον, είπε, είναι κλαδική και όχι καθαρώς πλέον χριστιανική και ελληνική αστυνομία. Η οποία υπηρετεί τα καθήκοντα και τις υποχρεώσεις αυτών. Μπήκανε ακόμα και στον ευγενέστερο τομέα του έθνους, που είχε μια ελπίδα ο λαός μας, και ο ευγενέστερος τομέας είναι η δικαιοσύνη. Και εκεί μέσα στη δικαιοσύνη μπήκανε για να μην έχουμε δικαιοσύνη στην Ελλάδα.

Έμεινε, ένα μόνο έμεινε, έμεινε μόνο η Εκκλησία του Χριστού, το μόνο οχυρό που έμεινε. Και τώρα η σπείρα των αθέων με επικεφαλής αυτών των πρωθυπουργών της χώρας εμπήκε μέσα εις το οχυρόν αυτό για να κάνει σκλάβα την Εκκλησία, να βουλώσει την Εκκλησία, να την κάνει δούλη Εκκλησία.

Και αφού τα κάνουν θάλασσα σε όλους τους τομείς, να κάνουν θάλασσα και την Εκκλησία του Χριστού μας. Τώρα να κρίσουν, να βουλώσουν, είναι προσβολή. Δεν προσβάλλονται. Τι λέγουν; Το Σύμβολο της Πίστεως.

Ένα από τα άρθρα της πίστεως. Πιστεύω εις μίαν Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Εάν γίνει νόμος, εάν εμείς οι αρχιερείς Εφαρμοσούμε τον νόμο Πρέπει να το σβήσουμε αποστολική Διότι η Αποστολική Εκκλησία Εδιακή του αποερίσκε Πρεσβυτερούς Αγίους Πρέπει να το σβήσουμε το «Αποστολική»

την Εκκλησία; Ντροπή. Ένας είναι ο νομοθέτης, ένας είναι ο νομοθέτης της Εκκλησίας μας, ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο πέντες Ελλήνων, ημίθε και περυψούται εις πάντα στους αιώνες.

Ή αν επικρατήσει όμως αυτός, βουλώ λουκέτο στα στόματα των αρχιερέων, λουκέτο στα στόματα των ιερέων. Πήραν θάρρος στα χωριά και μπήκαν μέσα τέτοιοι μέσα και είπαν στον παπά, στην Εκκλησία του Χριστού μας.

Ναι, αυτή είναι και συνεπώς ο αγών συνεχίζεται ανένδοτος, αγαπητοί μου. Ήθελα να τελειώσω με ένα-δύο παραδείγματα. Το ένα παράδειγμα το δίνει η Γερμανία, η παλαιά Γερμανία. Σε μια πόλη της Γερμανίας ήταν ένα ωραίο δέντρο.

Είμαστε δέντρον αιώνιων και αθάνατον είναι η εκκλησία μας, την εφήντεψε ο Χριστός.

Και αν οι Γερμανοί αγωνίστηκαν να σώσουν ένα δέντρο στην πλατεία τους, εμείς χίλιες φορές θα αγωνιστούμε να σώσουμε την Εκκλησία μας.

Υπάρχουν γενναίες ψυχές, πανστρατιά χειρίζομαι, αγαπητοί χριστιανοί. Δίκαιον. Για να βρει το δίκαιον, λέγει ένας σοφός άνθρωπος, και να βρεις το δίκαιο, το δίκαιο ζητεί η Εκκλησία μας, όχι με τέτοια διατάγματα. Το δίκαιο ζητεί η Εκκλησία μας, που είναι ανοσιουργήματα και δείγματα αδικίας. Το δίκαιο ζητεί η Εκκλησία μας και πας άνθρωπος. Το δίκαιο. Τρεις υπάρχουν προϋποθέσεις. Να έχεις δίκαιο για να κερδίσεις μια υπόθεση, για να κερδίσεις μια δικαία υπόθεση, πρέπει να έχεις τρία πράγματα, να υπάρχουν τρία πράγματα. Πρώτον, να έχεις δίκαιο. Δεύτερον, να να ξέρεις να υπερασπίζεις το δίκαιο.

Και το τρίτο, το σπουδαιότερο. Επειδή μπορεί να έχεις δίκαιο, μπορεί να ξέρεις να υπερασπίζεις το δίκαιο, αλλά υπάρχει το τρίτο: να υπάρχει αυτός που θα σου δώσει το δίκαιο. Δεν υπάρχει σήμερα αυτός. Τα δικαστήρια πλέον δεν απονέμουν δικαιοσύνη, διότι μπήκανε μέσα οι νόμοι και αλλοίωσαν πλέον το περιεχόμενο δίκαιο.

Αλλά αν δεν υπάρχει, αν υπάρχει σήμερα, αλλά σε αυτό, εκείνος που θα δώσει το δίκαιο στην Εκκλησία δεν είναι πλέον το Συμβούλιο Επικρατείας, που αλλοιώθηκε ο θεσμός αυτός και είναι κομματικός και κλαδικός ως συμβολιμό.

Αλλοιώθησαν τα πάντα. Εκείνος που θα δώσει το δίκαιο στην Εκκλησία είναι ο μεγάλος Θεός Και ο λαός του λαού που αγωνίζεται

Μάλιστα, ελέχθη στη σύναξη των Ηγουμένων. Εκεί ένα ωραίο παράδειγμα, το οποίο ανέφερε ο Άγιος Κορίνθου, Κορίνθου, ο οποίος είναι η ψυχή του αγώνος, του κέντρου της επιτροπής του, του αγώνος που αγωνίζεται για τη δόξα της Εκκλησίας.

Ένα παράδειγμα. Ανέφερε το εξής παράδειγμα, το οποίο και εγώ είχα διαβάσει παλαιότερα, το οποίο είχε πει και ο Γαλανός, υπέροχος αυτός άνθρωπος του πνεύματος και της αληθείας, κήρυξ διαπρύσιος ο Γαλανός ο Μιχαήλ, που ίσως κάποιος από εσάς νεότερος να τον έχει.

Είναι κανείς εδώ που έχει ακούσει τον Γαλανόν, τον ιεροκήρυκα Γαλανόν; Κανείς; Ε, τον πρόλαβες; Ε, τον πρόλαβες, ναι, σπουδαίος. Τι είπε λοιπόν; Στη Γερμανία προ διακοσίων χρόνων ήταν ένα πτωχαδάκι και είχε ένα μύλο, ένα μύλο, ένα μύλο.

Και το μύλο αυτό τον είχε κτισμένο σε ένα ωραίο μέρος, επάνω σε ένα βουνό. Είναι ωραίοι οι μύλοι. Πήγατε στην Πάρο, πήγατε στη Μύκονο; Δείτε τους μύλους, τι ωραία που είναι οι μύλοι που αλέθουν σαν φτερά αγγέλων, αλέθουν.

Είχε το μύλο λοιπόν από τον πατέρα του, τον παππού του. Τον είδε ως κτίριον το μύλο αυτό ο Αυτοκράτορας της Γερμανίας και τον εκάλεσε. Όπως άλλοτε εκάλεσε ο Αχαάβ τον Ναβουθαί, έτσι εκάλεσε και αυτόν και λέει: «Δώσ' μου το μύλο, μ' αρέσει ο μύλος, τον θέλω το μύλο».

Ευχή, Δεν έχω εγώ, οφείλω να σας διαβεβαιώσω ότι όλη η ιεραρχία από τον Αρχιεπίσκοπο μέχρι τον νεότερο είναι όλη ενωμένη. Και προς τιμήν του Εφημεριακού Κλήρου λέγω, μολονότι έχουν διαφορές πολλές με τους ιεράρχες, που πάντα τις υπεστήριξα και δεν παύω να υποστηρίζω. Ο Ναβουθέν έτσι εκάλασε και αυτόν και λέει δώσ' μου το μήλο. Μ' αρέσει ο μήλος, τον θέλω το μήλο. Όχι, είναι κοιμήριον του πατρός μου και της γενεάς μου. Όχι, δεν στο δίνω. Θα στον πάρω με τη βία. Και απαντά ο μηλοθρός. Στην Αιταμίνα αυτήν πρόταση είναι το αυτοκράτερος. Θα τον πάρεις με τη βία. Εάν υπάρχουν δικαστές στην Γερμανία, δεν θα τον πάρεις. Και αν στην Ελλάδα υπάρχουν δικαστές, δεν θα πάρουν τίποτα από τα χέρια της εκκλησίας. Οι άλλοι όμως δεν υπάρχουν Υπότιτλοι AUTHORWAVE Προτιμώ να πέσω από τον θρόνο, προτιμώ να πάω εξορία, προτιμώ να δολοφονηθώ, να χτυπηθώ, να υποστώ, αλλά δεν προδίδω τα όσια καιρά της μητρός μου. Και όχι μόνο εγώ, δεν έχω εγώ, ο φίλος σας δεν είναι όσο, ότι όλη η αιραρχία από τον αρχιεπίσκοπο. Οι άλλοι όμως δεν υπάρχουν δικαστές στην Ελλάδα τότε δικαστής θα γίνει ο Νίκος Λόγος ο οποίος θα υψώσει τη σημαία της επαναστάσεως Εγώ το δήλωσα και το δεινώνω όπως δεν υπέγραψα διαζύγιο και μου εντυγίσανε Διαγράψα διαζύγιο και μου εντυγίσανε επικυβερνήσεως ράγι. Ή στα κάτεργα εδώ πέρα να με δικάσουν έτσι και τώρα δεν υπογράφω, δεν εφαρμόζω αυτά τα διατάγματα. Ας διωχθώ. Δεν υπογράφω. Προτιμώ να πέσω από τον θρόνο, προτιμώ να πάω εξωρή.

Και ο Εφημεριακός Κλήρος, ο φτωχός και ρακένδυτος, είναι και αυτός μαζί με την Εκκλησία ολόκληρος. Και ήδη αρχίζει ο αγών και ο πρώτος μάρτυρας. Έχουμε μάρτυρας, έχουμε μάρτυρας, ο πρώτος μάρτυς, ο πρώτος μάρτυς, ο πρώτος μάρτυς του αγώνος. Θα πέσουν πολλοί, ο πρώτος μάρτυς, αποκαλυφθείτε, ο πρώτος μάρτυς.

Ποιος είναι; Δεσπότης, κληρικός, μοναχός; Ένας τίμιος αξιωματικός του στρατού, στρατηγός. Ένας τίμιος αξιωματικός, στρατηγός, έστειλε μήνυμα από τη Βέροια. Από τη Βέροια ότι διαπράττεται έγκλημα ψηφίζοντας θείου των νόμων εναντίον της πίστεως.

Ήλεγξε το έγκλημα, το ανοσιούργημα, και καλείται τώρα να δικαστεί. Εις το εδώλιο του κατηγορουμένου, διότι υπεράσπιζε την Αγία μας Εκκλησία. Όποιος από εσάς γνωρίζει τη διεύθυνση του Κούτρα, του στρατηγού Κούτρα, ο οποίος είναι ο πρώτος μάρτυς του νέου αγώνος για τα δικαιώματα της Εκκλησίας, παρακαλώ να πάρει μια ταινία να την πάει να την ακούσει, για να δει πως ο λαός είναι μαζί με τον μάρτυρα αυτόν.

Ναι, θα είναι και άλλοι, θα παρουσιαστούν και άλλοι. Ντροπή μας. Δεν είμαι Τουρκόφιλος, δεν είμαι άνθρωπος όποιος είμαι από γεννιάς γενναιών, γνωρίζω τους Τούρκους, τη νοοτροπία τους, το μίσος των, αλλά οφείλω να ομολογήσω ότι και αυτό είναι το αίσθημα του δικαίου.

Λέγανε στα πεζοδρόμια, αναστατώθη η Τουρκία, γιατί ξέρουν την ιστορία, μισούν τους παπάδες και μας λέγανε εκεί στην πόλη, το επανέλαβα. Λέει, τι πάθατε εσείς οι παπάδες; Με φιλούσατε τα ράσα μας, εσείς οι παπάδες, το ξέρουμε καλά, εσείς αναστήσατε το έθνος.

Αν υπάρχει ελάς, το φίλιο μου το ράσω, το ράσω και μόνο το ράσω.

Σας διώκουμε εμείς, δικιά όσοι σας διώξαμε, γιατί είστε πάντοτε η ψυχή του ελληνικού λαού και κρεμάσαμε τον Πατριάρχη σας, αλλά δεν μπορούμε να καταλάβουμε τη νοοτροπία σας. Μα αυτός που κυβερνά την Ελλάδα, κουκούτσι μυαλό δεν έχει, να καταδιώξει τους κληρικούς.

Λοιπόν, τελειώσαμε. Όλοι στη μάχη. Πάρ' στρατιά! Πάρ' στρατιά!

Την Τετάρτη, όπως γνωρίζετε όλοι, στην Πάτρα θα γίνει συλλαλητήριον του Μοριά, των ενδόξων παιδιών του Μοριά. Εκεί το απόγευμα, την Τετάρτη, ώρα 6 με 8, θα ακουστεί η φωνή του Μοριά μέχρι τα άστρα του ουρανού.

Του Μοριά που έγεννησε τέβιαν έστρα τέκνα, του Μοριά που έγεννησε ένα κολοκοτρώνη, που είπε πρώτα υπερπίστευτο και πατρίδας. Του Μωριά, που είναι η καρδιά, το πιστεύω, που είναι το μοναστήρι της Λαύρας, το λάβαρον, του Μωριά, που είπε ο Κολοκοτρώνης, «μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος», του Μωριά λοιπόν, που είναι η καρδιά της Ελλάδας, είναι η Πελοπόννησος η καρδιά της Ελλάδας, θα πάμε στην καρδιά της Ελλάδας, θα πάμε.

Αν θέλει ο Θεός, στην πλατεία του Γεωργίου, εκεί στην πλατεία θα μαζευτούμε όλοι. Κλήρος και λαός, και εκεί, αν θέλει ο Θεός, θα ομιλήσω και πάλι στο λαό του Μοριά.

Και οι ιερείς θα μας πουν αυτό το ωραίο των πατέρων. Ναι, όλη η συλλεξαμένη επιμαντιστή μην είσαν τέτοια. Θα είμαι ικανοποιημένος, θα είμαι ικανοποιημένος, ο λαός μας είναι αδιαφώτιστος και αυτά που είπαμε να μην τα κρύψετε δι' εαυτών σας. Αλλά αυτά που σας είπα, ο κάθε ένας από εσάς, σας βάζω κανόνα να τα πείτε, να διαδώσετε κασέτες και το στόμα το δικό σας να γίνει ραδιοφωνικός σταθμός. Οι ιερείς θα μας πούνε αυτό το ωραίο των πατέρων. Θα είμαι ικανοποιημένος. των Ρέων των Πατέρων. Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE Υπότιτλοι AUTHORWAVE

Δι' ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού.