The Lord of Hosts and Christ’s Saving Passion

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

How beautiful and devout is this sweetest hymn of Great Compline, which we hear during Holy and Great Lent.

It is heard at Great Compline. It is worth looking at what this troparion means, my children. “O Lord of the Powers”: this is a prayer Christians address to God. But what are these powers over which God reigns? In Holy Scripture, the powers are…

The angels and archangels, as we know and believe, are immaterial beings. They do not have bodies like ours, which limit us so greatly. Being bodiless, they move with lightning speed from one end of the earth to the other.

From one end of the earth to the other, they serve, in a manner of speaking, as messengers, carrying out God’s will and commands.

Tonight we heard them called the heavenly powers. We also heard the prayer, “Angels and archangels, intercede for us sinners.” The Fathers speak of these powers: the angels and archangels belong to nine orders.

One of those orders is called the Powers. Taken together, all the orders are called the heavenly powers. So You, Lord, who rule over the angels, You whom we call the King of Angels on Great Friday, hasten to our aid.

But besides the angels and archangels, besides the invisible world, there is also the visible world. There is the universe, with its countless heavenly bodies: the sun, the moon, the stars, and the comets.

A comet appeared seventy-five years ago, in 1910. It has taken seventy-five years to complete its circuit, and next year it will appear again, a sign in the heavens.

Perhaps someone very old remembers seeing that comet in the sky as a small child, when it frightened the whole world. Next year it will return and appear in the sky as a sign of God’s power.

And beyond the comets are galaxies with millions of stars and suns. Think of all those stars in the universe. How do they remain suspended there? What power holds them in place? The Gospel said a little while ago that, as the end of the world approaches, “the powers of the heavens will be shaken.” They will leave their courses. What a fearful sight it will be to see one star fall upon another.

When one car crashes into another, so much damage is done. Now imagine an entire star leaving its course and falling upon another. They would be reduced to dust. What a terrible sight.

So, Lord, You rule over the angels and archangels. You rule over the stars of heaven, the comets, and the galaxies. You set the courses the stars follow, sustaining their harmony.

Lord of Hosts, King of Angels, Lord of Hosts, ruler of the heavenly bodies and the stars above! But besides the stars and the universe that lights the sky each night, there is the earth. As we have said before, the earth is like a tiny grain.

Like a grain of sand on the shore or a drop in the ocean, this planet is tiny beside the vast heavenly bodies. And yet it is a jewel.

The astronauts who went up into space saw the earth from above. What an astonishing sight! As they drew nearer to the moon, they looked back and said, “Ah, what is that? A great sphere!”

In some places it was green, in others blue, and in others white. The snow was white at the North Pole, the sea was blue, and the mountains and forests were green. This globe is held in the vastness of space and races along at a dizzying speed, constantly moving as it completes its great orbit around the sun in 365 days.

And so it marks the years, the months, the days, and the seasons of the earth. You, Lord, rule over this sphere, the earth. You hold the whole earth in Your hand. You are the one “who looks upon the earth and makes it tremble, who touches the mountains and they smoke.” This is Jesus Christ. Lord of Hosts, You rule over the earth and all that lives upon it, over its seasons, months, and years.

Lord of Hosts, everything has power within it. Would you like an example? Take a seed. What is it? It seems like nothing. Sow it, and it sprouts and takes root in the earth, becoming a beautiful flower. Sow a seed, and it becomes a fine tree. From seeds can come a whole forest. As I have said before, a single seed is enough to show that God exists: He has placed tremendous power within it.

Even if all the scientists gathered together, they could not make a seed. There is a story that many years ago an atheist traveler went to the Holy Mountain. He came to a monk’s cell. The monk loved flowers and had a lovely little garden in his courtyard, full of flowers of different colors and fragrances.

The visitor saw them and marveled. He said, “Who made such a beautiful garden up here in this wilderness, high on the mountain where the monks live? We do not have a garden like this even in Berlin!”

Lord of Hosts, you give seeds the power to sprout and become flowers, shrubs, trees, and vast forests. Lord of Hosts, you govern the world. Let me give you another example from the home: I have neither a radio nor a television.

I told you to turn off the television, but you do not listen to me. You will be the ones to weep. I am not against television or radio as such. But when they spread filth and poison, and try to uproot God from people’s hearts, your duty is to shut your eyes and ears, or rather, to turn off the radio and television.

Still, these are achievements of science. Have you ever wondered how a voice reaches us from Moscow, from London, from New York, or from Athens?

Have you ever wondered how a person can appear here before our eyes? What a mystery! Can science explain it? How does it explain it? What surrounds the earth? My God, what is it?

What we call radio waves. Waves, waves, waves, like the waves of the sea. They leap and race like foaming horses. They travel at great speed.

And these waves travel faster still. The air is full of waves, racing on and on. Scripture speaks of God moving “on the wings of the wind.” The wind has wings. As an eagle spreads its wings and flies across the sky, so the wind has invisible wings and rushes onward.

Without these waves, there would be no television or radio. Could we make waves like these? Yet now we say that atomic bombs will shake the universe and disturb the atmosphere, causing radios and televisions to stop working.

The folly of man destroys the beautiful things God has made. But you, Lord, rule over these hidden powers: the waves of the sea and the waves that travel through the air. You move on the wings of the wind, O Lord.

Oh, what mysteries! How blind we are when we fail to see the mysteries of God. Lord of Hosts!

Would you like another example? A seed shows us the power of God. The waves of the sea and the waves that travel through the air show us his power. And in our own day, another example has appeared.

A tiny stone, a very tiny stone, called uranium.

Uranium, uranium, that is what it is called. It is a metal, and it used to be cheap, very cheap. Now it is extremely expensive, more expensive than diamonds, because what else did people discover inside uranium? Power, tremendous power. Fire has power, the wind has power, waves have power, the sea has power. But within one tiny stone lies the power of a whole planetary system, such tremendous power that a few bombs could destroy the world. Who put that power inside the little stone?

Who placed such power in that little stone? There is one answer: God. Lord of Hosts, you rule the stars, the galaxies, the earth, everything. You have placed immense powers within the universe. Lord of Hosts! Yet today people have forgotten God. They have no thought of him.

People speak of all kinds of power: beauty, art, and science. The newspapers write about the “great powers.” Which powers? Russia, America, England, France, Italy, Japan, and China. Humanity trembles at the thought of these powers coming into conflict. Yet before the power of God, they are nothing.

The things they make are like little toys beside the power of God. Their power, too, will come to an end. Man has grown terribly proud. These nations boast and threaten smaller nations.

But I ask, I open the pages of history and look: where is Babylon? Where is Persia? Where are the Assyrians? Where are the Egyptians? Where are they? They vanished, vanished, vanished. Crows and foxes live in the ruins of their great cities. These powers too will be crushed and destroyed. God rules the nations by His power. How does He rule them? That would take a long explanation; I will not prolong this talk. But I tell you that about a hundred and fifty or a hundred and sixty years ago, a very powerful ruler appeared, before whom the whole world trembled: Napoleon. He dominated the world. Terror and fear, terror and fear! Yet his power came to nothing.

What happened? A heavy rain fell on the battlefield, the cannons became stuck, and Napoleon was humbled and defeated. In our own time, Hitler, too, threatened the world. He advanced and seized more and more territory. But who defeated him outside Moscow? The Russians? No, the snow. Snow fell so heavily that his tanks became stuck and could not get free.

We have seen many examples like these. Beyond material things, beyond weapons and tanks, stands the great God. As we heard in the hymn: “God is with us; understand this, you nations, and submit.” O my God, may I truly believe that the Lord of Hosts is with us, and that all these human powers are weak before him.

Yes, the Lord of Hosts. Who is he? He is Christ. He became man, took on human flesh, and came down to earth. He showed his power in word and deed. When the Lord spoke, his word became deed.

What did he say? He spoke to the stormy, foaming sea, where enormous waves had risen and threatened to sink the little boat.

The Apostles were in that boat, trembling. The Lord came to the sea and said, “Sea, I command you: be still!” And the sea grew calm, utterly calm. Everyone in the boat marveled and said, “Who is this, that He commands the sea and the waves grow still?” It was the Lord who spoke, the Lord of Hosts. The Lord spoke to the demon-possessed man and commanded the demon to come out. And the demon that had held him in its grip...

What had taken root in that young man’s heart for years was driven away. He said to the paralytic, “Get up,” and the man rose and glorified him. He said to the leper, “Be cleansed,” and the man was cleansed of his leprosy.

He spoke to the barren fig tree and told it to wither, and it withered at once. The people marveled. Then he came to the tomb where his friend Lazarus had lain for four days.

“Lazarus, come out!” And Lazarus came out. All these things show that Christ truly is mighty, the Lord of Hosts. Lord Jesus Christ, you are mighty; you alone are our help. And Christ gives every child of his who believes in him great strength to overcome evil. “I will give you power,” he says, “to tread on serpents and scorpions,” and over the power of the demons, “and nothing shall harm you.”

The Lord of Hosts. Brave souls have turned to him. Joseph, the righteous and beautiful Joseph, turned to the Lord of Hosts and was saved from the schemes and slanders of his envious brothers.

The three youths in the furnace turned to the Lord of Hosts. They called upon God and were saved from the furnace, overcoming flames that rose high above the ground. Daniel, too, turned to the Lord of Hosts, the Ancient of Days.

Millions of martyrs and saints have turned to the Lord of Hosts and called upon him. Let us turn to him too, though we are unworthy sinners. You heard the beautiful hymns today, from the Great Canon of Andrew of Crete. What does that humble man say? “I have sinned more than all men.” That is how a humble person speaks when he feels the greatness of God. Let us, then, seek refuge in the Lord of Hosts.

A shipwrecked man struggling against the waves turns to the Lord. A man from Sparta told me how his ship was wrecked in the Atlantic Ocean and they fell into the sea. Great waves rose around them. “Most Holy Theotokos, help me! Lord, have mercy on me! Lord, help me!” he cried. And suddenly, by a miracle of God, he was the only one saved from the shipwreck.

The shipwrecked man in the wild waves turns to the Lord of Hosts, and so does the sick person. There are many who have been given up by their doctors and are struggling between life and death. Then, suddenly, you see them rise and recover in a wondrous way.

Widows with orphaned children turn to the Lord of Hosts. Almighty God will protect the orphans and the widows. The poor turn to the Lord of Hosts. “The rich have become poor and hungry, but those who seek the Lord shall lack no good thing.” Every soul turns to God. The people of Greece have turned to him as well.

Time and again, the Lord of Hosts has saved the people of Greece from many dangers. And the people sang, “To you, the Champion Leader…” Let us turn to him, my fellow sinners. We have no other helper.

There are times when neither mother nor father, no other person, no great power, and no force in this world can help. There is only one power. Do you understand? The cantor sings, “With strength!” What does that mean? In the Divine Liturgy, we sing “Holy God” twice, and before the third time we say, “With strength!” Does it simply mean that the cantor should sing louder? No. It is a call to take courage.

Let us believe that there is one power in the world, and that power is the Lord, Emmanuel, Christ. Bless him, praise him, and exalt him above all forever. Amen.

Tonight, devout congregation, a new week begins in every Orthodox church.

In the language of the Church, this week is called Holy Week. It is called great because of its spiritual meaning, not its length.

This week has no more hours than any other week.

Other weeks have 168 hours, and this coming week has 168 hours too. Yet it is rightly called great, because of what happens spiritually within it. During this week, before our very eyes…

Before our eyes unfolds the drama of all dramas: the divine drama is brought to life. This week, humanity commemorates the One who suffered and was crucified in our place. In all of world history, there are no events more sacred than those we commemorate during Holy Week. That is why it is called Holy Week, the Great Week. Among the beautiful hymns you heard tonight was this one: “This present day brings the venerable sufferings before the world like lights of salvation.” My dear Christians, allow me, your elder bishop, despite all my imperfections and sinfulness, to speak with boldness.

Let me say a few words about this hymn. It speaks of the Passion.

There are two kinds of passions.

There are our own passions: our vices and faults, our disordered desires.

All these vices and faults together form a whole cluster of human sins, to use a phrase common in schools today. But these are not called the venerable Passion. They are dark passions: passions that destroy the body, kill our brothers, turn against Christ and against God, and bring ruin.

Which of the human passions should we name first, my dear friends, and which second? The list is long. I single out three passions that shake humanity. The first is love of money: the thirty pieces of silver.

A terrible passion, the root of evils, as the Apostle Paul says. The second is ambition, the desire for glory: to trample one another, even over dead bodies, so that we may become famous, great, and powerful.

And the third passion, which has spread tragically in our age as an obsession with sex, is the love of pleasure, the passion for shameful pleasures. These three passions dominate humanity. They separate husbands and wives, throw families into turmoil, divide communities, unsettle nations, and cause civil wars.

These passions bring about humanity’s great Armageddons, the world wars. The First World War? Let us not pretend it was fought over ideals. Material interests were at work. The Second World War, and a third if it comes, have these same passions among their causes.

These are humanity’s passions, passions found deep in the human heart. But how are they overcome? By what means? Holy Week gives us the answer: they are overcome through the saving Passion of our Lord Jesus Christ.

As John Climacus, a great thinker of our Church, poet, and writer, once said, a wise saying that even psychologists accept today: What is that saying? “Love is overcome by love.” If you want to overcome a shameful love, plant a new love in your heart: a holy enthusiasm for great and noble things.

Give your heart wings and soar high into heaven. One love is overcome by another, and our human passions are overcome by holy passions. These shine like searchlights into the depths of the human heart, bringing salvation and light and giving rise to a new civilization.

Christ’s revered Passion overcomes the human passions. Are you troubled by the love of money? Come to the Church during Holy Week, and you will see that the One you worship and believe in did not grasp after money.

He truly lived without money or possessions. He did not even have a place to lay His head. When asked where He lived, Christ answered with these immortal words: “Foxes have holes, and birds of the air have nests, but the Son of Man has nowhere to lay His head.”

Are you troubled by ambition? Come close to the Crucified One. You will see that the King of angels and men descended to the very depths of human humility: He took the place of a servant, wrapped a towel around Himself, and washed His disciples’ feet.

Are you troubled by the love of pleasure, by impure passions? Come again to the Church of Christ. Look upon the Crucified One and draw near to Him. You will see that He did not seek the pleasures of this world. Instead, He drank vinegar and gall to heal what is broken in us.

“This day brings forth His revered Passion as saving lights for the world.” Are you a child of the twentieth century? Do you have a father and mother? Draw near to the Crucified One, draw near to the Cross, and you will see that Christ, in the most terrible hour of His suffering, did not forget His mother. He cared for her and entrusted her to His disciple John: “Behold your mother.”

You, too, must care for your mother and father. Do not abandon them to die alone in some corner of a nursing home.

Are you a young pupil? Do you go to school? Draw near to the Crucified One and learn that no book can do you more good than the account of the Passion of our Lord Jesus Christ. Are you a teacher or professor? Draw near to the Crucified One as well. You will see that Christ is called Rabbi, Teacher, the gentlest teacher in the world.

Do you govern others? Do you hold authority in this world? Draw near to the Crucified One. He will teach you that authority means serving the people. And now, my brothers and sisters, I come to the most important question.

Are you a sinner? Oh, then, then above all,

There is a powerful reason, the strongest of reasons, for you to draw near to the crucified Redeemer of the world. A painter in Vienna painted a sinful man. How did he portray him? With a very heavy burden on his back, bound with ropes.

The man cried out and struggled, begging for help to be freed from the weight pressing upon him. But no one could lighten his load. No one could untie the knots of the ropes that bound him.

At last, on the crest of a hill, he saw a cross. He drew near and knelt down. Immediately, angels of the Lord cut the ropes. The weight rolled down into the abyss, and the man was free.

This image shows how Christ frees people from this human passion, wherever they live, in East or West, North or South, under any form of government. Today, as psychologists say, people suffer under an inner burden, the anxiety of the soul. Everyone carries some anxiety.

So let the sinner draw near. Behold: “This day brings forth His revered Passion as saving lights for the world.” There is no book, yes, no book, more important than the account of the Passion of the Lord Jesus Christ.

There we see the human person. There we see Christ, and there we see the human passions. We see the depths of the human person, but also the heights to which God raises us.

The Cross is the most beneficial book of all. Someone once asked an illiterate ascetic who had reached great heights of virtue, “What is your book?” The ascetic took him to the Crucified One and said, “There it is, my son: the Crucified One.”

We look to Him; we look to Him to be saved from the human passions. These few words, my dear friends, are all I have to offer you, and they are very poor. I too marvel at the wealth of meaning gathered into the few words of our Church’s beautiful hymns. Please listen to them attentively.

Do not merely stand here. Many are here in body but absent in spirit. Our bodies alone are not enough; our souls must be here too. So obtain the small booklets that are available, keep them before you, and read along. Follow the profound meaning contained in the services of this Holy and Great Week.

I will finish with an observation. We elders remember the old days: those blessed days before television, radio, and all the modern means of what is called progress. There was a depth of devotion in homes then that we can scarcely imagine today.

In those days, during Holy Week, this is what happened. When families heard the bell calling Christians to church, beginning tonight, on Palm Sunday evening, the whole family went together. I stress this: the whole family, together.

The father went first, then the mother and the children. Families had many children, four, five, six of them. They were like angels as they hurried to church. The father kept the little boys close beside him, those dear children standing attentively like angels and archangels.

The mother kept the little girls with her. They stood in church and followed the Divine Liturgy, and also the sacred service with the hymns of the Church. Where are those blessed days now? We elders remember them with longing.

No one stayed at home. Everyone was in church.

To church, everyone to church, the whole family, please. I’m speaking especially to you parents whom God has counted worthy of having children. Where are your children? Where are your children? Mothers and fathers, what a responsibility you bear before God! When it’s a trip to the cinema, the whole family goes. When it’s a feast, the whole family goes. When it’s an outing or a holiday, the whole family goes. Now look around here in church.

Look around now, and you might think there are no children. Who is to blame? Are the schoolteachers to blame? Certainly they share the blame, for we have failed to teach the greatness of divine worship. The other teachers share the blame too. The priests share it, and so do the bishops, myself included.

And we are to blame too. But the radio, dancing, and many other things are also to blame. Above all, the parents are to blame. They have not taught their children that coming to Church, especially on these days, has a greatness beyond words or understanding. The children do not come to Church. And what else happens? On these holy days, while a small minority of Christians are here in Church, the children are outside, in the square, among the rocks, on the playing fields. They play and play and play, using filthy language and swearing. And they say, “Christ does not need us.” Oh, poor humanity! Christ does not need us. We need Christ; we need Christ. And these children, I tell you as a prophecy, these children who do not set foot in Church on these holy days, these children who have no thought of God... Woe to the world, woe to humanity, because of these children.

When these children grow up without faith, their parents will pay dearly. The first to be hurt, the first to weep, will be their poor parents. For a young person without God is in danger of becoming a criminal, even a great criminal.

So this is my plea to you who have families: do not come here alone. Bring your children with you. Be certain that when the day comes for you to close your eyes in death, your children will have forgotten many things. But they will never forget how, on these holy days, their mother and father took them to church to hear the divine words of the Nazarene.

Then, if we do this, we too may be counted worthy to sing together: “Today the sacred sufferings dawn upon the world as lights of salvation.”

και των δυνάμεων μεθυμών γεννού, άνω γαρακτών σου βοηθών, εν θλίψεσαι νου κέχομαι, Κύριε των δυνάμεων, ελέησον μας.

Είναι ευσεβές η πλησία μας το τροπάριον, το γλυκύτατο τροπάριον υπερμέλειας που ακούεται την περίοδο της Αγίας και Μεγάλης Σαρακοστής.

Ακοστής εις το Μέγα Απόδειπνο. Αξίζει να δούμε τι νοήματα έχει το τροπάριον αυτό, παιδιά, έχει το τροπάριον αυτό. «Κύριε των δυνάμεων»· προς τον Θεόν απευθύνεται η προσευχή αυτή των χριστιανών. Αλλά ποιες είναι οι δυνάμεις αυτές, των οποίων κυριαρχεί ο Θεός; Δυνάμεις στην Αγία Γραφή είναι

Οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, όπως γνωρίζουμε και πιστεύουμε, είναι άυλα όντα, δεν έχουν σώμα, ασώματα είναι, δεν έχουν το σώμα που έχουμε εμείς οι άνθρωποι, που μας περιορίζει πολύ, πάρα πολύ. Είναι χωρίς σώμα και είναι ευκίνητοι, κινούνται αστραπιαίως από το ένα άκρο της γης έως το άλλο.

Άκρο της γης, και είναι τρόπον τινά αγγελιοφόροι, οι οποίοι μεταφέρουν τας βουλάς, τας εντολάς του Θεού αυτή τη στιγμή.

Ουράνιες δυνάμεις, πάσαι ουράνιαι δυνάμεις, απόψε λέγονται. Αγγέλων και αρχαγγέλων, πρεσβεύσατε υπέρ ημών των αμαρτωλών, που είχαμε απόψε. Δυνάμεις, λοιπόν, όπως λέγουν οι πατέρες. Οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι σχηματίζουν εννέα τάγματα.

Ένα από τα τάγματα αυτά ονομάζεται δυνάμεις. Και όλα μαζί πάλι, τα τάγματα, δυνάμεις ουράνιες ονομάζονται. Συ, λοιπόν, Κύριε, που εξουσιάζεις τους αγγέλους, συ, όπως λέγουμε τη Μεγάλη Παρασκευή, που είσαι ο Βασιλεύς των Αγγέλων, σπεύσον εις βοήθειά μας.

Αλλά εκτός από τους αγγέλους και αρχαγγέλους, εκτός από τον αόρατον κόσμο, υπάρχει και ο ορατός κόσμος. Υπάρχει το σύμπαν. Το σύμπαν αποτελείται από εκατομμύρια σώματα. Το σύμπαν είναι ο ήλιος, είναι η σελήνη, είναι τα άστρα, είναι οι κομήτες.

Ένας κομήτης που παρουσιάστηκε πριν 75 χρόνια, το 1910, έκανε τον κύκλο του 75 χρόνια και του χρόνου θα παρουσιαστεί και θα είναι σημείο, όπως λέγει, σημείο εν τω ουρανώ, σημείο, θα παρουσιαστεί κομήτης.

Κάποιος, κανένας γέρος, πολύ γέρος, μπορεί να θυμάται όταν ήταν μικρό παιδί που παρουσιάστηκε ο κομήτης στον ουρανό και τρόμαξε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Αυτός, λοιπόν, ο κομήτης του χρόνου έρχεται και παρουσιάζεται στον ουρανό ως ένα σημείο της δυνάμεως του Θεού.

Κομίτε λοιπόν και παραπάνω τους κομίτες γαλαξίε με εκατομμύρια άστρα, ήλιοι πως σε καταλαβαίνει όταν σκεφτείς ότι το σύμπαν αυτό έχει εκατομμύρια άστρα, πως κρατούνται στον αέρα στέκονται, στον αέρα και δεν πέφτουν στον αέρα, πως στέκονται, με τι δύναμη στέκονται αυτά και δεν πέφτουν από αυτό, Αυτό, είδες που λέει, όταν πλησιάζει η ημέρα της συντέλειας του κόσμου, οι δυνάμεις, λέει, σαλευθήσονται, οι δυνάμεις των ουρανών σαλευθήσονται, είπε το Ευαγγέλιο προ ολίγου. Θα σαλευθούν και οι δυνάμεις, θα φύγουν από την τροχιά τους και θα είναι ένα φρικτό, ένα τρομερό θέαμα, να πέφτει το ένα άστρο επάνω στο άλλο.

Αυτοκίνητο πέφτει, τρακάρει ένα αυτοκίνητο επάνω στο άλλο και τόση ζημιά γίνεται, φαντάσου τροχή αυτοκίνητο, αλλά ολόκληρο αστέρι, ολόκληρο, να φεύγει από την τροχιά του και να πέφτει το ένα επάνω στο άλλο, σκόνη θα γίνει, ωραία πράγματα.

Τώρα πράγματα. Λοιπόν, εσύ, Κύριε, εξουσιάζεις τους αγγέλους και αρχαγγέλους, εσύ εξουσιάζεις τα άστρα του ουρανού, τους κομήτας, τους γαλαξίες, εσύ ορίζεις τας τροχιάς των άστρων, επί των οποίων βαδίζουν ώστε να αποτελείται αυτή η αρμονία.

Κύριε των δυνάμεων, Βασιλεύ των Αγγέλων, Κύριε των δυνάμεων, Βασιλεύ των ουρανίων σωμάτων, των αστέρων του ουρανού, Κύριε των δυνάμεων. Αλλά εκτός από τους αστέρες, εκτός από το σύμπαν που βλέπουμε κάθε νύχτα να φωτίζει τον ουρανό, υπάρχει και η γη, η οποία γη, όπως είπαμε κι άλλοτε, είναι ένας μικρός κόκκος.

ο Πρεσβύτερος, όπως είναι ένα σκουκιάμω στην άμμο της θαλάσσης, έτσι ηρεμεία σταγόνα είναι στον ωκεανό και όμως αυτός ο μικρός πλανήτης εν σχέση με τους πλεορείους πλανήθρας του κόσμου, αυτός ο πλανήτης είναι το διαμάντι.

Αυτοί οι αστροναύτες που ανέβησανε πάνω στον ουρανό και είδανε τη γη, σαν που την πόλη την είδανε. Τι φοβερά πράγματα! Όταν υψωθήκανε πάνω και περάσανε πάνω και πλησιάζανε προς τη σελήνη, ρίξανε μια ματιά και είπαν: «Ααα, τι είναι τούτο; Μια σφαίρα μεγάλη, σφαίρα».

Αλλού ήτανε πράσινη, αλλού ήτανε γαλάζια και αλλού ήταν άσπρη. Άσπρα τα χιόνια, ο Βόρειος Πόλος, γαλάζια η θάλασσα και πράσινα τα βουνά, τα δάση. Αυτή λοιπόν τη σφαίρα που κρατιέται στο άπειρο και τρέχει ιλιγγιωδώς, ιλιγγιωδώς τρέχει συνεχώς και συμπληρώνει κύκλον μεγάλο γύρω από τον ήλιο, 365 ημέρες.

και σηματίζει τα έτη, τα μήνας, τα σημεράς και τα εποχάς της γης Τας εποχάς. Αυτήν λοιπόν σύ, Κύριε, εξουσιάζεις, τη σφαίρα της γης. Σύ κρατείς εν δραγμί σου τη γην ολόκληρη και την εξουσιάζεις, και σύ είσαι ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν ὁ ἁπτόμενος τῶν ὀρέων καὶ καπνίζονται. Αυτός λοιπόν είναι ο Ιησούς Χριστός. Και όλα τα όντα τα επί της γης, Κύριε των δυνάμεων, σύ εξουσιάζεις την γη, σύ εξουσιάζεις εποχάς, σύ εξουσιάζεις τους μήνες και τους χρόνους και ενιαυτούς.

Κύριε των δυνάμεων, όλα έχουν τη δύναμή τους μέσα. Θέλετε παραδείγματα; Πάρτε ένα σπόρο. Τι είναι ο σπόρος; Τίποτε. Σπέρνεις ένα σπόρο, φυτρώνει στη γη, ριζώνει στη γη και γίνεται ένα ωραίο λουλούδι, ένα ωραίο λουλούδι. Σπέρνεις ένα σπόρο και γίνεται ένα ωραίο δέντρο, ένα στάμι. Σπέρνεις ένα σπόρο και γίνεται ένα μία περίοδος, ένα περίοδο δέντρο, δάσος ολόκληρο. Ποιος, όπως είπα και άλλοτε, φτάνει ένας σπόρος να αποδείξει ότι υπάρχει Θεός, ο οποίος έκλεισε μέσα στο σπόρο μια τεράστια δύναμη, τεράστια δύναμη.

Και όλοι οι επιστήμονες να μαζευτούν, ένα σπόρο δεν μπορούν να φτιάξουν. Μάλιστα, λέγεται ότι είναι πολλά χρόνια που στο Άγιο Όρος επήγε ένας άθεος περιηγητής και όταν έφτασε σε μια καλύβα, σε ένα κελί ενός μοναχού, ο μοναχός αυτός ήταν φιλανθής, αγαπούσε και είχε στην αυλή του κάτι ωραίο κηπάριο και στο κηπάριο αυτό είχε διάφορα λουλούδια, διάφορα με διάφορα χρώματα και με διάφορες ευωδίες.

Τα είδε ο ξένος και θαύμασε και είπε: «Ποιος, λέει, εδώ επάνω στην έρημο, στο βουνό ψηλά, εδώ πέρα που κατοικούν οι καλόγεροι, τέτοιος ωραίος κήπος που δεν τον έχουμε ούτε στο Βερολίνο τέτοιο να ρώκει».

Ευχή, Κύριε των δυνάμεων, σύ δίνεις μες στους σπόρους τη δύναμη να φυτρώσουν και να γίνουν λουλούδια και να γίνουν θάμνοι και δέντρα και δάση απέραντα. Κύριε των δυνάμεων, σύ κυβερνάς τον κόσμο. Κύριε το δυνάμιο, τεσσαλοπαράδειγμα, θα πάθεις στο σπίτι, εγώ δεν έχω ούτε ραδιόφωνο ούτε τηλεόραση.

Σας είπα να κλείστε τηλεόραση, αλλά δεν με ακούτε. Δεν πειράζει, εσείς θα κλάψετε. Αλλά εν πάση περιπτώσει δεν είμαι κατά της τηλεοράσεως και κατά του ραδιοφώνου, αλλά όταν το ραδιόφωνο και η τηλεόραση σκορπούνε λάσπη, λάσπη, λάσπη, φαρμάκι, δηλητήριον και προσπαθούν να ξεριζώσουν μέσα της καρδίας των ανθρώπων το Θεό, τότε βέβαια το καθήκον σου είναι να κλείσεις τα μάτια σου και να κλείσεις τα αυτιά σου, ή μάλλον να κλείσεις το ραδιόφωνο και τηλεόραση, να δουλέψει αυτά τα ΕΣΧΑ.

Αλλά εν πάση περιπτώσει αυτό είναι ένα επίτευγμα, είναι πρόοδος της επιστήμης, δηλαδή όχι οφειλός, πρόοδος. Σκεφτήκατε ποτέ πώς η φωνή έρχεται από τη Μόσχα, πώς η φωνή έρχεται από το Λονδίνο, πώς η φωνή έρχεται από τις Νέες Υόρκες, πώς έρχεται από την Αθήνα η φωνή;

Σκεφτήκατε ποτέ πόσο άνθρωπος φαίνεται, ρωσιάστες, πέραστε να με ρεγιστηρευτεί και φαίνεται εδώ ο άνθρωπος; Πόσο μυστήριο! Το εξηγεί η επιστήμη; Πώς το εξηγεί; Ότι γύρω γύρω η γη τι έχει; Θεέ μου, Θεέ μου, τι έχει;

Τα λεγόμενα ερτζιανά κύματα, ερτζιανά κύματα, ερτζιανά κύματα, όπως η θάλασσα κάνει κύματα, κύματα, κύματα. Και πηδούν τα κύματα και τρέχουν τα κύματα σαν άλογα αφρισμένα. Με μεγάλη ταχύτητα τρέχουν τα κύματα.

Με πιο μεγάλη ταχύτητα τρέχουν κύματα. Ο αέρας είναι γεμάτος κύματα, κύματα, κύματα και τρέχουν. Είναι αυτό που λέει η Γραφή, επί πτερύγων ανέμων. Θεέ μου, να υπερπατήσω πάνω σε πτερούγια ανέμων. Ο άνεμος έχει πτερούγια και όπως ο αετός έχει πτερούγια και πετάει και τρέχει και διασχίζει, έτσι και ο άνεμος έχει αόρατες πτερούγια και τρέχουν και τρέχουν και τρέχουν.

Εάν δεν υπήρχαν τα κύματα αυτά, ούτε τηλεόραση ούτε ραδιόφωνα υπήρχαν. Ας φτιάσουμε κύματα τέτοια. Τώρα λέμε ότι με τις ατομικές βόμβες θα ταραχθεί το σύμπαν και θα έχουμε διαταράξει την ατμόσφαιρα και θα κλείσουν και τα ραδιόφωνα και οι τηλεοράσεις.

Ό,τι ωραίο έφτιασε ο Θεός το κατέστρεψε η μωρία του ανθρώπου κλπ. Συ λοιπόν, Κύριε, εξουσιάζεις τας δυνάμεις αυτάς, τας μυστικάς δυνάμεις, σύ τα κύματα της θαλάσσης, σύ τα κύματα του αέρος, σύ περιπατείς επί πτερύγων ανέμων, Κύριε.

Ω, μυστήρια των μυστηρίων, και πόσο τυφλός είναι ο άνθρωπος να μην βλέπει τα μυστήρια του Θεού, Κύριε των Δυνάμεων.

Θέλετε ακόμα κάτι άλλο; Τη δύναμη του Θεού ένας σπόρος δεικνύει, τη δύναμη του Θεού, τα κύματα της θαλάσσης και του αέρος δεικνύουν τη δύναμη του Θεού, δεικνύει ακόμα τη δύναμη του Θεού, στις ημέρες μας έγινε αυτό.

Ένα πετραδάκι, μικρό, πολύ μικρό πετραδάκι, λέγεται ουράνιον.

Ουράνιον, ουράνιον λέγεται, έτσι λέγεται. Μέταλλον είναι ουράνιον, φτηνό, πολύ φτηνό, φτηνό. Τώρα είναι πανάκριβο, ακριβότερο από διαμάντια είναι, γιατί μέσα στο ουράνιον τι ανακάλυψε επίσης; Δύναμη, τεράστια δύναμη. Δύναμη είναι η φωτιά, δύναμη είναι ο αέρας, δύναμη είναι τα κύματα, δύναμη είναι η θάλασσα, αλλά μέσα σε ένα μικρό πετραδάκι κλείεται ένα ολόκληρο πλανητικό σύστημα, μια δύναμη τεράστια που φτάνει μερικές βόμβες να καταστρέψουν τον κόσμο. Ποιος έκλεισε μέσα στο πετραδάκι;

Στο πετραδάκι τη δύναμη αυτή ποιος; Μία η απάντηση: ο Θεός. Κύριε των Δυνάμεων, σύ τα άστρα, σύ τους γαλαξίες, σύ τη γη, σύ τα πάντα, σύ είσαι ο Κύριος που έκλεισες όλα αυτά, έκλεισες μέσα στα σύμπαντα τεράστιες δυνάμεις, ορόφιες δράμες. Κύριε των Δυνάμεων, παρακάτω τις δυνάμεις. Τώρα σήμερα έζεψαν, κανείς δεν θυμάται τον Θεό, δεν έχουν έννοια Θεού, προεδρεύει κάποια κυρία, δεν ξέρω πώς λέει το όνομά της.

Ευαγγελισμός, Ευα Δυνάμεις, δυνάμεις τότε, ποια θέλω δύναμη, το παράστη, δύναμης λέει ο παράστη, δύναμης η ωραιότης, δύναμης η καλλιτεχνία, δύναμης η επιστήμη, δυνάμεις, γράφουν εφημερίδες μεγάλες δυνάμεις, ποιες δυνάμεις; Η Ρωσία, η Αμερική, η Αγγλία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ιαπωνία, η Κίνα, μεγάλες δυνάμεις, τρόμος και φόβος και τρέμει η ανθρωπότης, είπε ότι οι δυνάμεις αυτές συμπλακούν, αλλά δυν Είναι άμεσα αυτές, μηδέν είναι μηδέν, μπροστά στην αίμα του Θεού.

Παιχνιδάκια είναι αυτά που φτιάνουν, είναι σαν τα μικρά παιχνιδάκια μπροστά στη δύναμη του Θεού. Και θα δώσει το τέλος, θα επέλθει τέλος. Υπερηφανεύθησαν, πολύ υπερηφανεύθη ο άνθρωπος και καυχώνται και απειλούν τα μικρά τα έθνη κλπ.

Αλλά ρωτώ, ανοίγω την ιστορία και βλέπω: πού είναι η Βαβυλών, πού είναι η Περσία; Βασίλισμος, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Βασιλεία των Ουρα 150 to 160 χρόνια παρουσιάστηκε ένας πολύ κραταιός, που έτρεμε η ανθρωπότης ολόκληρος, ο Ναπολέων, κυριαρχούσε σε όλο τον κόσμο, τρόμος και φόβος, τρόμος και φόβος, και όμως η δύναμή του μηδέν. Πολύ υπερηφανές είναι ο άνθρωπος και καυχώνται και απειλούν τα μικρά, τα έθνη κλπ. Αλλά ρωτώ, ανοίγω την ιστορία και βλέπω πού είναι οι Βαβυρών, πού είναι η Περσία, πού είναι οι Ασσύροι, πού είναι οι Αιγύπτιοι, πού είναι, σβήσανε, σβήσανε, σβήσανε και κοράκια και ανεπούδες κατοικούν στα ερήπια των μεγάλων πόλεων. Έτσι και οι δυνάμεις αυτές ξυπντριβούν και θα καταστραφούν και το δυνάμειο συεξουσιάζει τα έθνη. Πώς το εξουσιάζει, θα ήταν μακρός ο λόγος, δεν παρατείνω τον λόγο, αλλά σας λέγω ότι προσιάστηκε προ πολλά πέρα από 150 to 60 χρόνια, προσιάστηκες πολύ κυρατός, που έκραιμι ανθρωπότης ορόκερος, ο Ναπολέων κυριαρχούσε σε όλο τον κόσμο, τρόμος και φόβος, τρόμος και φόβος, και όμως η δυναμίστη μη λέει. Τι συνέβη, μια βροχούλα, μια βροχή βραχδαία.

Τι συνέβη; Μια βροχούλα, μια βροχή ραγδαία που έπεσε στο πεδίο της μάχης, έκανε να κολλήσουν τα κανόνια και ο Ναπολέων ταπεινώθηκε, ηττήθηκε. Και στις ημέρες μας πάλι παρουσιάστηκε και ο Χίτλερ, απειλούσε τον κόσμο, προχωρούσε, προχωρούσε, τα καταλάμβανε, ολόκληρη η Ρωσία, ποιος τον νίκησε; Ψέματα είναι οι Ρώσοι, ψέματα, το χιόνι. Έπεσε τέτοιο χιόνι απ' έξω από τη Μόσχα που κολλήσανε τα άρματα και δεν μπορούσαν να ξεκολλήσουν, ξεκολλήσουν, ξεκολλήσουν.

Και παραδείγματα τέτοια έχουμε πει όλα μέσα, πέρα από την ύλη, πέρα από τα όπλα, πέρα από τα άρματα, πέρα από τα άλλα είναι ο Μέγας Θεός. Και όπως ακούσαμε Κύριε, ο Θεός με θυμών, ουδίσκα θυμών, ο Νότα έθνη και η Τάσθε, ότι με θυμών ο Θεός, Κύριος των Δυνάμεων, ω Θεέ μου, να το πιστεύω αυτό, ότι οι δύναμεις Του είναι τεραστή αδυναμίες.

Μάλιστα, Κύριε των Δυνάμεων, ποιος είναι ο Κύριος των Δυνάμεων; Είναι ο Χριστός. Έγινε άνθρωπος επί της γης και φόρεσε ανθρώπινη σάρκα και κατέβηκε στη γη. Και απέδειξε ότι είναι δυνατός εν λόγω και έργω. Είπε ο Κύριος, ο λόγος Του έργο.

Τι είπε; Είπε στη θάλασσα που ήταν φουρτουνιασμένη, αφρισμένη, υψώσανε τεράστια κύματα και απειλούσε να καταποντίσει το πλοιάριο

Άριο, όπου ήταν μέσα οι Απόστολοι και έτρεμον οι Απόστολοι και προσιάστηκε πάνω στη θάλασσα και είδε «Θάλασσα, σε διατάσσω, πεθύμωσο!» Και η θάλασσα έγινε γαλή, γαλή. Και όσοι είχαν μες το πλοίο, εθαύμασαν και είπαν «Ποιος είναι αυτός που διατάσσει τη θάλασσα και ησυχάζουν τα κύματα?» Είπε ο Κύριος, Κύριος των Δυνάμειων. Είπε ο Κύριος στο δαιμονισμένο, που ήταν δαιμονισμένος μέσα και του είπε να ξεραβεί το δαιμόνιο και το δαιμόνιο που χειριζόταν

που είχε ριζώσει χρόνια και χρόνια μες στην καρδιά του νέου, έφυγε και έφυγε μακριά. Είπε στον παράλυτο «σήκω επάνω» και ο παράλυτος σηκώθηκε επάνω και δόξα Του. Είπε στον λεπρό καθαρίστητη και ο λεπρός καθαριστήκα την λεπροία δέσος.

Είπε στη Σικιάρ που Σικιάρ σε μια άκαλπο Σικιάρ είπε να ξεραδεί και ξεραδεί παραχρήμα εσύ εκεί και θαύμαζαν και κατέβει τον άνθρωπο. Ποιες τα μνήματα που ήταν θαμμένος ένας Λάζαρος φίλος του Τέσσερις Μην, Τεταρτέος μέσα στον Ταυκή.

«Λάζαρε, δεύρο έξω» και ο Λάζαρος βγήκε έξω. Ταυτόχρονα αποδεικνύουν ότι πράγματι ο Χριστός είναι ο δυνατός, Κύριος των Δυνάμεων. Κύριε Ιησού Χριστέ, Συ ο δυνατός, μόνος βοηθός κλπ. Και όχι μόνο είναι δυνατός ο Χριστός, αλλά σε κάθε παιδί του που πιστεύει δίνει μια δύναμη, τεράστια δύναμη, και νικά ο άνθρωπος το κακό. «Θα σας δώσω δύναμη», λέει, «να πατείτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς» και πάνω και κβάλει δαιμόνια και οδεί αδικήσει εμάς, οδικήσει εμάς.

Κύριος των Δυνάμεων. Σε αυτόν κατέφυγαν γενναίοι, γενναίοι. Σε αυτόν κατέφυγε, στον Κύριο των Δυνάμεων, κατέφυγε ο Ιωσήφ, ο Πάγκαλος Ιωσήφ, και σώθηκε από τις διαβουλεύσεις, τις συκοφαντίες των φθονερών αδερφών του.

Στον Κύριο των Δυνάμεων κατέφυγαν τρεις παίδες στην κάμινο και παρεκάλεσαν τον Θεό και σώθησαν από την κάμινο και νίκησαν τη φωτιά που είχε υψωθεί τόσα μέτρα πάνω από την γη. Κυρίες, στον κύριο του δυνάμειον, σε κύριο του δυνάμειον κατέφυγε ο Δανίλης στον Άκο των Αιώντων

Στον Κύριο των Δυνάμεων, κατέφανε γερέ γερεόν, τα εκατομμύρια των αμαρτήρων και των Αγίων που εφώναζε τον Κύριο των Δυνάμεων με θειόν για νου, έλα μαζί μας, έλα μαζί μας Χριστέ, αν κοιμάθαν άξιοι και αμαρτωνοί και όπως έψαλλε σήμερα ωραία τα τροπάρια αυτά του, τα τροπάρια ότι υπεράνθρωπο, είδες τι λέγει ο ταπεινός άνθρωπος, ακούσατε σήμερα τον Ανδρέας, τον Ανδρέα της Κρήτης που διαβάζει το εν τέταρτον το ωραίο κανό Ανώνος, ο Κύριος λέει υπεράνθρωπος η Μάρτυσσα, παραπάνω από όλους τους ανθρώπους η Μάρτυσσα, έτσι λέει ο ταπεινός άνθρωπος που αισθάνεται το μεγαλείο του Θεού, Κύριον των δυνάμεων, ας καταφύγουμε λοιπόν και εμείς.

Στον Κύριον, στον Κύριο καταφεύγει, καταφεύγει ο ναυαγός που παλεύει στα κύματα. Μέχρι και είναι έτοιμος μου λέει ένας Σπαρτιώτης μου ότι όταν στον Ατλαντικό Ωκεανό ναυάγησε το πλοίο και πέσαμε στη θάλασσα Και η θάλασσα, ο Αθαντικός Ωκεανός είχε υψωστερά άστρα κύματα Παναγία δάσκεια λέει, ελέησε με Κύριε του Κύριε βοήθησε με και ξαφνικά εισόδηκα κατά τρόπο Θεομαστών, είναι ο μόνος που εισόδεται από τον Αβάγιο.

Στον Κύριο των Δυνάμεων καταφεύγει ο ναυαγός στα άγρια κύματα, στον Κύριο των Δυνάμεων καταφεύγει ο ασθενής. Και δεν είναι ολίγα τα παραδείγματα ασθενών που απελπίσαν οι ιατροί και παλεύουν μεταξύ ζωής και θανάτου, και ξαφνικά βλέπεις και ανασταίνονται και θεραπεύονται κατά τρόπο θαυμαστόν.

Στον Κύριο των Δυνάμεων καταφεύγουν οι χήρες που έχουν ορφανά εις τον κόσμο. και ορφανών και χείρα να λείψετε και ο δαναμαρτωρό να φανεί Ορφανά και τις χήρες θα προστατεύσει ο Μεγαλοδύναμος Θεός. Κύριε των Δυνάμεων καταφεύγουν οι πτωχοί, πλούσιοι επτόχοι αυσαν και επίνασαν η δέαξη τούντας τον Κύριον που λόγια τότε Κύριο των Δυνάμεων καταφεύγουν πάσα ψυχής στον Θεό Καταφεύγει το γένος των Ελλήνων.

Και κατά επανάληψη μέσα έσσε το γέρος των Ελλήνων από πολλούς κινδύνους, Κύριε των Δυνάμεων. Και έψαλλε ο λαός αυτός: Τι υπερμάχος στρατηγό τραγική τίδια Κύριε των Δυνάμεων, Σε αυτό να καταφεύγουμε κύριες αμαρτωλοί Δεν έχουμε άλλο βοηθόν.

Έρχονται στιγμές που ούτε η μάνα ούτε ο πατέρας, ούτε άλλος τις άνθρωπος, Ούτε οι μεγάλοι δυνάμεις ούτε καμία άλλη δύναμη στον κόσμο δεν μπορεί να βοηθήσει. Μία μόνο δύναμη, μία μόνο δύναμη. «Δύναμις», καταλαβαίνετε; Ψάλλει ο ψάλτης «Δύναμις». Τι σημαίνει το «Δύναμις»; Στη Θεία Λειτουργία που ψάλλουμε εκεί πέρα, κάνουμε δύο φορές το «Άγιος ο Θεός» και μετά λέμε άλλη μια τρίτη φορά «Δύναμις». Τι σημαίνει; Να φωνάξει ο ψάλτης δυνατότερα; Όχι, αλλά κουράγιο.

Θα πιστεύσαμε ότι μία δύναμης υπάρχει στον κόσμο και η δύναμης αυτής είναι ο Κύριος Εμμανουσοκριστόρ, ον πέδεσαι, ελλήνων, νυμνείτε και υπεριψούτε εις πάντα στους αιώνας. Αμήν.

Τα πάθη τα σεπτά, η παρούσα ημέρα ως φώτα σωστικά ανατέλλει τω κόσμω.

Απόψε, ευσεβές εκκλησίασμα, απόψε σε όλους τους ναούς της Ορθοδοξίας αρχίζει η νέα εβδομάδα.

Εβδομάδα η οποία στη γλώσσα της Εκκλησίας μας ονομάζεται Μεγάλη Εβδομάδα, και ονομάζεται Μεγάλη Εβδομάδα όχι χρονικώς.

Δηλαδή η εβδομάδα αυτή δεν έχει περισσότερο χρόνο από ό,τι έχουν οι άλλες εβδομάδες.

168 ώρες είναι οι άλλες εβδομάδες, 168 ώρες είναι και η παρούσα και η νέα εβδομάς. Και όμως ονομάζεται Μεγάλη και πρεπόντως ονομάζεται Μεγάλη, όχι χρονικώς αλλά πνευματικώς, διότι μέσα στην εβδομάδα αυτή, ενώπιον των οφθαλμών μας, μπροστά στα μάτια μας

Αν πιστεύουμε παρελάβουν το δράμα των δραμάτων, γίνεται η αναπαράσταση του θείου δράματος. Αυτή την εβδομάδα η ανθρωπότης τελεί μνημόσυνο εκείνου ο οποίος έπαθε και σταυρώθηκε στη θέση μας. Δεν υπάρχουν στην παγκόσμια ιστορία άλλα γεγονότα ιερότερα από τα γεγονότα των οποίων την μνήμην εορτάζομε την Μεγάλη Εβδομάδα. Δι' αυτό και ονομάζεται Μεγάλη Εβδομάδα. Ακούσατε απόψε μεταξύ των άλλων ωραίων τροπαρίων και το τροπάριο αυτό: «Τα πάθη τα σεπτά η παρούσα ημέρα ως φώτα σωστικά ανατέλλει τω κόσμω». Θα επιτρέψετε, αγαπητοί μου χριστιανοί, σε μένα τον Γέροντα Επίσκοπο, παρ' όλη την ατέλεια και αμαρτωλότητά του, να είπω με παρρησία.

Επάνω στο τροπάριον αυτό ορισμένας λέξεις. Ομιλεί το τροπάριον αυτό για τα πάθη.

Υπάρχουν δύο ειδών πάθη.

Είναι τα πάθη τα δικά μας. Και τα πάθη τα δικά μας είναι οι κακίες και τα ελαττώματα.

Και όλα τα ελαττώματα και οι κακίες αποτελούν μια δέσμη να μεταχειριστώ μια φράση που επικρατεί σήμερα στα σχολεία μια δέσμη αμαρτημάτων ανθρώπινα. Αλλά αυτά δεν ονομάζονται σεπτά πάθη. Ονομάζονται πάθη εωσφόρα, πάθη σωματοκτόνα, πάθη αδελφοκτόνα, πάθη χριστοκτόνα, πάθη θεοκτόνα, πάθη ολέθρια.

Ποιο πρώτο και ποιο δεύτερο από τα ανθρώπινα πάθη μπορούμε να μνημονεύσουμε, αγαπητοί μου; Μακρός ο λόγος. Εγώ ξεχωρίζω τρία πάθη που συγκλονίζουν την ανθρωπότητα. Το ένα πάθος είναι η φιλαργυρία, τα τριάκοντα αργύρια.

Τρομερό πάθος, ρίζα κακών, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος. Το δεύτερο πάθος είναι η φιλοδοξία, η επιθυμία της δόξης, να πατήσουμε ο ένας επάνω στον άλλον, στα πτώματα, και να γίνουμε ένδοξοι και μεγάλοι και κραταιοί.

Και το τρίτον πάθος, το οποίο στον αιώνα μας έχει τραγική διάδοση ως πανσεξουαλισμός, είναι η φιληδονία, είναι το πάθος των ηδονών, των αισχρών ηδονών. Αυτά τα τρία πάθη κυριαρχούν στην ανθρωπότητα. Αυτά χωρίζουν ανδρόγυνα, αυτά αναστατώνουν οικογενείας, αυτά διαιρούν κοινότητες, αυτά αναστατώνουν έθνα, αυτά προκαλούν εμφυλίους πολέμους.

Αυτά τα πάθη προκαλούν τους μεγάλους Αρμαγεδώνες της ανθρωπότητας, τους παγκοσμίους πολέμους. Πρώτος παγκόσμιος πόλεμος: ψέματα, δεν ήταν οι ιδέες, αλλά ήταν το συμφέρον, το υλικό συμφέρον. Και ο δεύτερος και ο τρίτος, εάν θα γίνει, πάλι ως αίτια θα έχουν τα πάθη αυτά.

Αυτά είναι τα πάθη της ανθρωπότητας, τα πάθη που υπάρχουν εις όλη την καρδία του ανθρώπου. Αλλά τα πάθη αυτά πως νικώνται, με τι μέσα απαντά η Μεγάλη Ευδομάση. Όσον παράξει ο Γιάννης τα πάθη αυτά νικώνται με τα σεφτά πάθη του Κυρίου Ιημόνου Σου Χριστού.

Όπως είπε ένας μεγάλος φιλόσοφος της Εκκλησίας μας και ποιητής και συγγραφεύς, ο Ιωάννης της Κλίμακος, είπε έναν σοφό λόγο τον οποίο παραδέχονται σήμερα και οι ψυχολόγοι. Ποιος είναι ο λόγος αυτός; Έρως έρωτι νικάται. Αν θες να νικήσεις ένα έρωτα αισχρόν, φύτευσε μες στην καρδιά σου έναν καινούριον έρωτα, έναν ιερόν ενθουσιασμό για μεγάλα και υψηλά πράγματα, δώσε στην

Δώσε στην καρδιά σου φτερούγες και πέταξε ψηλά εις τον ουρανόν, ἔρως ἔρωτι νικᾶται και τα πάθη τα ανθρώπινα νικώνται με τα σεπτά πάθη τα οποία προβάλλουν ως προβολείς και ρίχνουν φως επάνω στις αβύσσους της ανθρωπίνης καρδίας και σώζουν και φωτίζουν και δημιουργούν νέον πολιτισμό.

Τα πάθη τα σεπτά νικούν τα άλλα ανθρώπινα πάθη. και τον αλλιώμεν τελειότερο, τον αλλιώμεν και λέγομεν ότι ενοχλείσαι από το πάθος της φιλαργυρίας. Έλα κοντά εδώ στην Εκκλησία τη Μεγάλη Εβδομάδα και θα δεις ότι εκείνος που λατρεύεις, εκείνο που πιστεύεις, δεν έπιασε στα χέρια του χρήματα.

ήταν όντως ανάργυρος και απλόχρηματος Θα είρες ότι εκείνος δεν είχε ή τον αχτήμον, εκείνος δεν είχε που την κεφαλή κλείνε όταν τον ρώτησαν «που μένεις» Απήντησε ο Χριστός με τα αθάνατα λόγια του: «αι αλωπεκες φωλεους εχουσιν και τα πετεινα του ουρανου κατασκηνωσεις, ο δε υιος του ανθρωπου ουκ εχει που την κεφαλην κλινη».

Ενοχλείσαι από το πάθος της φιλοδοξίας; Έλα, πλησίασε τον Εσταυρωμένο και θα δεις ότι ο Εσταυρωμένος, ο βασιλεύς αγγέλων και ανθρώπων, Κατήρθε όλη την κλίμακα της ανθρωπής ταπεινόσεως και άφθασε με αυτό το σημείο ως δούλος να φορέσει λέντιον και να πλέει το σπόδα στο μαθητό του.

Ενοχλείσαι από το πάθος της ηδονής, των ακαθάρτων παθών; Έλα πάλι στην εκκλησία του Χριστού, ιδέ τον Εσταυρωμένο, πλησίασε τον Εσταυρωμένο και τότε θα δεις ότι δεν δοκίμασε ηδονάς του κόσμου τούτου, αλλά ήπιε όξος και χολήν για να διορθώσει και να θεραπεύσει τα ανθρώπινα.

Σε ανδήποτε κατάσταση υγιάννησε τα πάθητα σε πτά η παρούσα ημέρα ως φώτα σωστικά να τελεί το κόσμο. Είσαι τέκνον, είσαι παιδί του 20ού αιώνα, έχεις πατέρα, έχεις μητέρα; Πλησίασε τον Σταυρωμένο, πλησίασε τον Σταυρόν και θα δεις ότι ο Χριστός, στην πιο τρομερά, στην πιο φρικτή ώρα του μαρτυρίου Του, δεν ξέχασε τη μητέρα Του, αλλά έλαβε φροντίδα για τη μητέρα Του και την ενεπιστεύθη εις τον μαθητή Του, τον Ιωάννη: «Ιδού η Μητέρα σου».

Και εσύ οφείλεις να ενδιαφερθείς δια την μητέρα σου και τον πατέρα σου και μην τους εγκαταλείψεις και να ποθάνουν με γονισμό σε κάποια γωνιά γεροκομείου.

Είσαι μαθητής μικρός, πηγαίνεις σε σχολείο; οι δέτονες σταυρωμένων, πλησίες των αστερών για να μάθεις ότι δεν υπάρχει άλλο βιβλίο πιο ωφέλιμο από τα πάθη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Είσαι διδάσκαλος και καθηγητής; Πάλι πλησίασε τον Εσταυρωμένο και θα δεις ότι ο τίτλος του Χριστού είναι ραββί, διδάσκαλος, ο γλυκύτερος διδάσκαλος του κόσμου.

Είσαι άρχων, έχεις εξουσία τινά εις τον κόσμο τούτο; πλησίασε των αστερωμένων, έλα κοντά στον αστερωμένο να σε ειδάξει ότι η εξουσία δεν είναι τυραννία, Αλλά η εξουσία είναι η υπηρεσία του λαού, η ακονή των λαών Και τελειώνω, αδελφοί μου, και φθάνω στο σπουδαίο ερώτημα.

Είσαι αμαρτωλός; Ω, τότε, τότε, τότε, τότε.

Λόγος ισχυρός. Ισχυρότατος λόγος επιβάλλει να πλησιάσεις τον Εσταυρωμένο Λυτρωτή του κόσμου. Ένας ζωγράφος της Βιέννης εζωγράφησε τον αμαρτωλό άνθρωπο. Πώς τον εζωγράφησε; Τον εζωγράφησε ότι επάνω στη ράχη του ήταν φορτωμένο ένα πολύ βαρύ φορτίο, δεμένο με σχοινιά.

Φώναζε, σπαρταρούσε, ζητούσε βοήθεια να ελευθερωθεί από το βάρος αυτό που επίεζε το σώμα του. Αλλά κανείς δεν μπορούσε να τον ελαφρώσει, κανείς δεν μπορούσε να λύσει τον κόμπο των δεσμών με τον οποίο ήταν δεμένο το σώμα του.

Πρεπλανάτω ότι είδε κακής. Επιτέλους, πάνω σε ένα λόφο, στην κορυφή ενός λόφου, είδε ένα σταυρό και πλησίασε, εγονάτισε και αμέσως άγγελοι Κυρίου έκοψαν τα σχοινιά και ο Λίδος κατ' εγκίνησε στην άβυσσο και ο άνθρωπος ελευθερώθη.

Μια εικόνα που συμβολίζει ότι ο Χριστός απαλλάσσει τον άνθρωπο από αυτό το πάθος το ανθρώπινο, το οποίο υφίσταται σε Ανατολή και Δύση, Βορρά και Νότο, σε όλα τα καθεστώτα. Σήμερα, όπως λέγουν οι ψυχολόγοι, υποφέρει ο άνθρωπος από ένα φορτίον πνευματικόν και το φορτίον αυτό το πνευματικόν ονομάζεται το άγχος της ψυχής, όλοι έχουν το άγχος τους.

Ο Μαρτωλός λοιπόν πλησίασε, ειδού λοιπόν δι' αντί τα πάθητα σε 7 η παρούσα ημέρα ως φώτα σωστικά να τελεί το κόσμο Δεν υπάρχει, ναι δεν υπάρχει, ναι δεν υπάρχει βιβλίον σπουδαιότερον από το βιβλίον των Παθών του Κυρίου Ιησού Χριστού.

Εκεί μέσα βλέπουμε τον άνθρωπο, εκεί βλέπουμε τον Χριστό, εκεί βλέπουμε τα ανθρώπινα πάθη. Εκεί βλέπουμε όλη την ψυχολογία της ανθρωπίνης υποστάσεως, αλλά και βλέπουμε το ύψος εις το οποίο ανεβάζει ο Θεός.

Ο Σταυρός είναι το βιβλίον το ωφελιμότατο. Ρώτησε έναν ασκητή αγράμματο, ο οποίος έφτασε εις ύψος αρετής, ποιο είναι το βιβλίο σου, και αυτός ο ασκητής τον πήρε και πήγε κοντά στον Εσταυρωμένο και του λέγει: Να το, υιέ μου, ο Εσταυρωμένος Ανήτροτη.

Σ' αυτόν αποβλέπομε, σ' αυτόν αποβλέπομε Διανσωθόμενα από τα ανθρώπινα πάθη Τ' αυτά τα ολίγα αγαπητοί μου Πολύ πενιχρά είχα να σας πω. Βλέποντας και θαυμάζοντας κι εγώ ο οποίος πλούτος ιδεών συνωστίζεται Μέσα εις τα ολίγα λόγια της επισίας μας εις τα ωραία τροπάρια, τα οποία παρακαλώ να τα παρακολουθείτε.

Όχι έτσι απλώς, διότι πολλοί εδώ είναι σωματικώς, αλλά είναι ψυχικώς απόντες. Δεν θέλει απλώς το σώμα μας να βρίσκεται εδώ, αλλά η ψυχή μας να βρίσκεται εδώ. Και για να βρίσκεται εδώ η ψυχή μας, πρέπει όλοι να εφοδιαστείτε με μικρά βιβλιαράκια που υπάρχουν και πωλούνται και να τα έχετε μπροστά σας και να τα διαβάζετε, να παρακολουθείτε τα υψηλά νοήματα τα οποία περιέχει η Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα αυτή.

Τελειώνω με μια παρατήρηση. Ενθυμούμαι τα παλιά χρόνια, εμείς οι γέροντες ενθυμούμεθα τα παλιά τα χρόνια. Στα παλιά τα χρόνια τα ευλογημένα, που δεν υπήρχαν τηλεοράσεις και ραδιόφωνα και όλα τα μέσα, τα σημερινά μέσα του λεγομένου εκπολιτισμού, αλλά υπήρχε ευσέβεια μεγάλη στα σπίτια, που δεν μπορούμε να τη φανταστούμε.

Στα παλιά τα χρόνια, τώρα τη Μεγάλη Εβδομάδα, συνέβαινε το εξής: Σαν άκουγαν στα σπίτια να χτυπάει η καμπάνα και να καλεί τους Χριστιανούς τη Μεγάλη Εβδομάδα, απόψε το βράδυ των Βαΐων, όλη η οικογένεια, τονίζω, οικογενειακώς, οικογενειακώς, οικογενειακώς, μετέβαινε στην εκκλησία του.

Ο πατέρας μπροστά, η μητέρα, τα παιδιά, πολύ τεκνικά και πολύτεκνοι, τέσσερα, πέντε, έξι παιδιά, άγγελοι, σαν άγγελοι ήταν, και τρέχανε και πήγαιναν στην εκκλησία. Ο πατέρας είχε μαζί του κοντά τα αγοράκια, τα παιδιά του, τα χαριτωμένα παιδάκια που στέκονται με προσοχή ως άγγελοι και αρχάγγελοι.

Η μητέρα πάλι τα κοριτσάκια μαζί της και στεκόντανε μέσα στη Θεία Λειτουργία και παρακολουθούσανε τη Θεία Λειτουργία, όχι μόνο τη Θεία Λειτουργία αλλά την ιεράν ακολουθία των ύμνων της Εκκλησίας. Πού τώρα εμείς οι γέροντες ενθυμούμεθα με νοσταλγία τα σαββίες αυτά σήμερα;

Στο σπίτι ούτε ένας. Όλοι στην Εκκλησία.

Εκκλησία, όλοι στην εκκλησία, οικογενειακώς παρακαλώ. Απευθύνομαι ιδιαιτέρως προς σας τους γονείς που σας αξίωσε ο Θεός να έχετε παιδιά. Πού είναι τα παιδιά σας; Πού είναι τα παιδιά σας; Ω μάνα και πατέρα, ποια ευθύνη έχετε στο Θεό! Αν είναι κινηματογράφος, οικογενειακώς· αν είναι συμπόσιο, οικογενειακώς· αν είναι διασκέδαση, οικογενειακώς· αν είναι εκδρομή, οικογενειακώς. Εδώ, ρίξτε μια ματιά μες στην εκκλησία.

Να δείτε ότι νομίζει κανείς ότι δεν υπάρχουν παιδιά. Μια μικρά μου ερώτηση, τάνα, όπω, μακριά: φταίνε οι δάσκαλοι; Ασφαλώς και αυτοί, που δεν διδάξαμε το μεγαλείον της Θείας Λατρείας. Φταίνε οι καθηγητές, φταίνε και αυτοί, φταίνε οι παπάδες, φταίνε και αυτοί, φταίνε ο Δεσπότης και εμείς.

Και εμείς, αλλά φταίει το ραδιόφωνο και ο χορός και πολλά άλλα. Φταίνε προπάντων οι γονείς, οι οποίοι δεν δίδαξαν τα παιδιά τους ότι ο εκκλησιασμός ιδίως των ημερών αυτών έχει κάποιο μεγαλείον απερίγραφτον και αμήχανον μεγαλείον. Δεν έρχονται στην εκκλησία τα παιδιά. Και τι άλλο συμβαίνει; Συμβαίνει το εξής: Τις άγιες αυτές ημέρες, ενώ εδώ πέρα μια μικρά μειονότητα χριστιανών ευρίσκεται εδώ, εδώ στην εκκλησία, τα παιδιά που είναι απέξω, απέξω στην πλατεία, στους βράχους, στα γήπεδα, και παίζουν και παίζουν και παίζουν και αισχρολογούν και βωμολοχούν. Και λένε, ω δυστυχισμένη ανθρωπότης, δεν έχει ο Χριστός ανάγκη από εμάς, δεν έχει από εμάς ανάγκη, εμείς έχουμε ανάγκη από τον Χριστό, εμείς έχουμε ανάγκη από τον Χριστό. Και τα παιδιά αυτά, προφητεύω, τα παιδιά αυτά που δεν πατούν τις άγιες αυτές τις ημέρες στην εκκλησία, τα παιδιά αυτά τα οποία δεν έχουν έννοια Θεού, ω, αλίμονο στον κόσμο, αλίμονο στην ανθρωπότητα, τα παιδιά αυτά.

Αυτά τα παιδιά που δεν πιστεύουν όταν μεγαλώσουν, τα γυρουφίδια, γεννήματα εχιδνών, αυτά τα παιδιά κι εσένα, μάνα, θα πληρώσουν με τόκους και επιτόκια, και οι πρώτοι που θα πληγούν, θα χτυπηθούν και οι πρώτοι που θα κλάψουν θα είναι οι γονείς, οι ταλαίπωροι γονείς, οι οποίοι έχουν τι ούτε ή ούτε αυτά, διότι νέος χωρίς Θεό είναι ένας υποψήφιος εγκληματίας, μεγάλος εγκληματίας στον κόσμο.

Τούτο λοιπόν εκφράζω το παράπονο, ότι εσείς που είστε οικογενειάρχες, να μην έρχεστε εδώ μοναχοί, να φέρετε μαζί σας τα παιδιά σας και να είστε βέβαιοι όταν μια μέρα πεθάνετε στον κόσμο αυτό. Να είστε βέβαιοι, όταν μια μέρα κλείσετε τους οφθαλμούς, πολλά πράγματα θα ξεχάσουν τα παιδιά, δεν θα ξεχάσουν ποτέ ότι τις άγιες αυτές ημέρες η μάνα και ο πατέρας τα παίρναν τα παιδιά και πηγαίναν στην Εκκλησία και ακούγανε τα θεία λόγια του Ναζαραίου.

Και τότε, υπό την αυτήν προϋπόθεση, τότε αξιωνόμαστε να ψάλλουμε όλοι: «Τα πάθη τα σεπτά η παρούσα ημέρα ως φώτα σωστικά ανατέλλει τω κόσμω».