Repentance and the Fallen Human Heart Before Pascha

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Today, Most Reverend Hierarch, dear brothers and fathers, is the fourth Sunday of Great Lent. Two weeks remain, and then Holy Week draws near. We shall enter Holy and Great Week.

Soon we shall hear: “From the night my spirit rises early to You, O God, for Your commandments are light upon the earth.” We shall commemorate the sacred Passion of our Lord Jesus Christ and celebrate His glorious Resurrection.

I ask myself, and I ask all of you: if God grants us another opportunity to celebrate His sacred Passion and glorious Resurrection, are we worthy? Are we ready to celebrate these greatest of feasts?

I do not know what you are seeking.

As for me, I would like to have at least one tear, not a false tear, but a tear of true metanoia, true repentance. These are the tears spoken of in today’s dismissal hymn for Saint John Climacus, the author of The Ladder of Divine Ascent.

Wherever such tears fall, roses spring up: the true blossoms of eternal life and blessedness.

Saint John Climacus, like a nightingale of heaven, sang of his love for Christ throughout his life. How I wish we had even one such tear. As I said, I will not explain everything in this sermon; I am simply giving you a few pointers. I would like you to study one of his discourses. Indeed, which of this saint’s discourses is not worth studying?

His writing is difficult, with meanings as deep as the ocean, but it is full of spiritual teaching. I would like you to read his discourse on metanoia, repentance. He gives repentance a name that shows how far our own repentance falls short of what God asks of us.

He speaks of repentance as a lifelong concern. That is, metanoia, repentance, must be our concern throughout our whole life. It must be the first and the last concern of our lives. We must begin our spiritual life with repentance and end it in repentance, with the cry of the thief on the Cross.

But, my brothers and sisters, I did not come to this pulpit to speak about John Climacus, to explain all the great discourses of the saint we commemorate today, or to show you the ladder that rises toward heaven.

That ladder raises up the children of God. But I return to my question: are we ready to celebrate the great, the greatest feasts of Christianity? Tonight’s subject continues my talks on the Sundays of Holy and Great Lent. With a bishop among us, I must speak with due respect for the sacred hierarchy.

In any case, my words today will not only call us to account. Correction and encouragement have no clear dividing line. They are woven together like the threads of a cloth, and both are woven into the Word of God.

So my subject is a spiritual one: the sinfulness of human nature. If anyone here is without sin, I would ask that person to leave this hall.

Let that person go up to heaven, among the angels and archangels. As for us, our feet are sunk in the mud of sin. This is the sinfulness of human nature.

My brothers and sisters, a false idea has lodged deep in the human heart, deeper even than the demon lodged in the young man we heard about in today’s Gospel. The apostles could not drive it out; the almighty power of the Lord was needed. If I could uproot this false idea from your hearts today, wings like those of angels and archangels would spring from your shoulders, and you would soar toward heaven. You would gain the highest virtue, the humility that lifts us up, as Saint John Climacus says.

If only I could uproot it! What is this idea? Let me briefly recall what we have said before. The Church teaches, as a foundation of her teaching, that humanity has fallen. A human being is no longer like sound fruit, but like fruit with a worm inside. We are sinful and bear a grievous inherited debt.

That debt is what we call ancestral sin. This is what the Church teaches: humanity has fallen, and we are sinners. But then a voice says, “No”, the voice of a Frenchman, a false philosopher.

For that country has sinned much, in earlier times and more recently, through the various ideas for which it became a center.

Through the mouth of this false philosopher, who wanted to strike at the heart of this teaching of our holy faith, that humanity is fallen, came the words: “No, I do not agree. Human beings are good by nature. By their own powers alone, they can develop and reach a marvelous height.”

He proclaims this loudly. I will not even mention his name. In this hall, I try to speak the names of the Fathers, teachers, and prophets, those radiant stars who light up the spiritual firmament of the world. Yet this man says, “No, the human being is not as fallen as Scripture describes.”

“I do not believe in ancestral sin,” he says. “The human being is good by nature.” Sadly, a group of professors in our university’s Faculty of Philosophy teach this today. There are two or three exceptions, and a few others who proclaim the Gospel and the Orthodox faith. But the rest have been infected by this idea.

This is a heresy circulating in our country. Many mistaken ideas pass under different guises among the Orthodox people of our land, and this is one of them: the idea of the so-called humanists.

Humanism: a new word the philosophy professors keep repeating, and the upper levels of society repeat it too. Humanism, and more humanism. They mean that the human being has no need of divine intervention, but can, as I said, rise to great heights through his own intellectual and spiritual powers.

And if only that Frenchman and those professors were saying it! Some have even formed an entire society and travel to provincial towns preaching this idea, sadly sometimes in the presence of bishops. But the idea has spread among ordinary people too, and within us. In our conversations, in drawing rooms, wherever we meet, we echo what these humanists say.

We say, “This person is good, that person is good, the other person is good.” Everyone is good! As someone put it, “I am tired of hearing that everyone is good.” We issue certificates of goodness and holiness for ourselves, for our own people, and for everyone else.

So even if we do not subscribe in theory to the theory that people are good by nature, our daily lives and conversations show that we have accepted this mistaken idea.

No, we are not good by nature. “By nature children of wrath,” cries the Apostle Paul. We bear the ancestral sin, that mysterious reality whose effects reach through our whole inner life. Every evil on earth flows from that first evil. We are by nature children of wrath, and above our heads hangs the sword of God’s wrath. The human being is fallen; we are born into this fallen condition. That is where we must begin.

So come, let us examine this holiness of yours, this greatness of yours. Let us examine human goodness and holiness. Let us find scales and weigh them. How much does this goodness weigh? How many ounces is it worth?

And how many ounces does human holiness weigh? Let us find suitable scales and weigh these things as we weigh material goods. If we could measure ourselves in this way, a mysterious hand would write on the wall of our spiritual self-knowledge what the hand of God wrote for Belshazzar: “Mene, Tekel, and Peres: you have been measured, weighed, and found wanting.”

Yes, we too will be found wanting. We too will be found sinful, lacking, and burdened by the weight of that sin. If we truly examine the matter, we are born into a fallen condition. What are the scales? There are three, brothers and sisters: the first, the second, and the third.

I fear the first, and I fear the second, though in the end they are human judgments. But the last scale I fear and tremble before. I ought to tremble before it, though I do not as I should. I wish I did, and I pray that you will too. The first scale is frightening; the second is more frightening still.

Before the third, you will bow your head and say, “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.” My dear brothers and sisters, I wish I had enough time for this great subject to give three sermons on it.

First I would show you the first, smaller scale. Then I would show you the second, weightier scale. And then I would show you a scale that measures more than large weights: it measures down to the last gram and the last ounce.

It is like the precise scales in a pharmacy. But, my brothers and sisters, I have little time. So allow me, in the few minutes we have together in this hall, to lay these things before you now through a dialogue.

I will set before you a picture that a devout painter could paint, if he wished to portray these spiritual realities. I will show you the first, the second, and the third scale.

I fear the first; I fear the second even more. I repeat: I tremble before the third. I ought to tremble before it, and if I do not, I am no Christian. The first scale is the judgment other people make about me, the judgment the world makes about each one of us.

A person should not be so shameless as to say, “I do not care what the village says. I do not care what society says. I do not care what people say.” No. We should care to learn what people say about us.

For people speak about us. As long as we live here on earth, among others and not hidden away in caves or holes in the ground, whether we are preachers, bishops, or hold some other position, we cannot ignore public opinion. We need to know how those around us judge the way we live.

People form judgments, judgment after judgment. The world is curious and prying. It finds its way into our private lives, even into our finances. People talk and sniff out where we have sinned and what wrong we have done.

Yes, brothers and sisters, let me speak more simply about how the world judges us, but on one condition: you must not laugh. As I have told you before, I sometimes add a little humor to a sermon. I could hardly keep the bow of my speech drawn tight from beginning to end.

But I will give you a few examples, simply to make these serious points clearer and easier to see. So let us keep our nous, our spiritual mind, attentive. Remember this one thing: a hierarch is here among us today, listening, and above the hierarch is the great High Priest of souls, who is watching us today.

When I was younger, I girded myself and went about, not where I wished, unfortunately, but where the venerable Holy Synod of the Church of Greece wished me to go. I traveled through the high mountains of our country, where the air is clean and unspoiled, and where some of the purest and most patriotic Greeks live. Yet sin is found there too, for no place on earth is free of sin.

Of course, it is impossible for me to travel around now. Seventy hierarchs of the Church of Greece would tell me, “No!” They would not let me, except perhaps one or two. But when I traveled through the countryside of Macedonia, I came to a village near the Serbian border. As I walked along the road toward it, I met a man I did not know. I cannot say what prompted me to speak as I did, or rather, it was a habit of mine at the time.

At different times in my life, certain expressions have become a habit with me. Back then, as the sun was about to set and I was approaching a village, I greeted a man: “Good evening, fellow sinner.”

As soon as he heard “Good evening, fellow sinner,” my brothers and sisters, he grew angry and turned on me. I tried hard to calm him, but it was impossible. He was furious.

At last we came into the village. I said, “All right, I take the word back, since it has upset you so much. But I did not simply call you a sinner. I said ‘fellow sinner,’ meaning that I too am a sinner, just as you are.”

Since you deny that you’re a sinner, let’s end this conversation. Go in peace, my child. I pray to God that one day you’ll realize you’re a sinner. “No, Father, no,” he says. “I’m the best person in my village.”

What a mystery, I thought. Perhaps I’ve sinned by judging him. Perhaps I don’t really know this man. I could be standing before someone who sees visions of angels and archangels and works miracles.

I was troubled. I entered the village and went to the priest’s house. As we sat there, I asked him about the man. “Father, you know the people here and their stories. It is a small village; people’s lives are plain to see. Tell me about him.”

“I don’t usually speak of this to outsiders,” he said. “That man has quite a history. There’s no wrongdoing he hasn’t committed.” And the people who truly knew him, the villagers, judged him to be one of the worst among them, a burglar.

Yet that same man presented himself as the best person in the village, with no one better than he. What darkness! How right Gregory Palamas was when, secluded in the Pierian mountains, he prayed again and again: “Illumine the darkness of my soul.”

There is great darkness in human souls. The villagers knew what that man was like, but he did not know himself. Or perhaps he did know, yet a thick cloud of self-importance and pride covered his spiritual sight and hid the truth from him.

That is how it is.

This brings me to something for all of you here. If we had time, I could explain the many reasons people leave their villages.

There are many reasons, material and spiritual. One is this: how many eyes does a village have? A hundred eyes watch you. People observe you and look into your affairs. In a city, you may live beside someone for ten years and still not know your neighbor.

So one reason people leave is that they want a freer life than they have in our villages, where the priest, the teacher, the bishop, and everyone else keep their eyes on them.

And you who have come here from every part of Greece, there is a way to examine your public and spiritual lives too. There is a measure, a scale. What is it? Let us go to the village where you were born and ask your neighbors who you are, what you showed of yourself, and what you did as children. Even in childhood, a person’s faults and virtues begin to show.

And if you wish, let us ask the people you meet every day what they think of you. They see what you do day after day. We can go further still and ask the people in your own home.

You, sir, whose words are sweet as honey at the office: your colleagues say, “What a good man! What an excellent department head, what a fine officer, what a remarkable person!”

But once you set foot in your house, let me ask your wife what you are like. In public you are courteous; at home, where you give no thought to what people say, you are harsh and abrupt.

And you, someone else, young woman, come here. I remember a painful conversation in another city in Greece.

A young woman, with all the innocence of her heart, was caught in the snares of romantic love. She fell in love with a young man and caused scenes at home every day. Her father had doubts and was concerned for his daughter; her mother had doubts too.

They told her, “My child, be careful, be careful.” But she said, “Father, Mother, you don’t know him. I know him; you don’t. He’s an angel, not an ordinary man, an angel!” “My child, he is no angel.” But blind feeling prevailed, and against her father’s and mother’s wishes, she married him.

One month passed, then two, then three. There were tears, rivers of tears. The young man had seemed to her, blinded as she was, like a winged angel, a cherub or seraph soaring through her world of feeling. But those wings were no longer there.

Little by little, his wings fell away. And he proved to be no angel, do not laugh, but Satan himself. She wept and sought a divorce, and persisted in asking for one. But the Church would not grant her a divorce.

And for that poor girl, the greatest punishment, after refusing to listen to her father and mother, was to suffer with this man: outwardly he looked like an angel, but inwardly there was moral ugliness, a dreadful monster.

You think so highly of yourself, my dear factory owner. Shall I ask your workers about you? And you, officer, think so highly of yourself. Ask one of your soldiers.

You, a family man who thinks so highly of himself, ask your wife and children what they think of you. Then you see another woman. She is dressed like a nun, not in worldly or fashionable clothes. I am not criticizing modest dress; of course she should dress modestly. But modest clothing is not everything, for the cassock does not make the monk. You see how modest she looks and think she is a little piece of heaven.

You see a woman and think she is a piece of the blue heavens. You say, “She is a saint; even her bones will be holy.” You would take antidoron, the blessed bread distributed after the Divine Liturgy, from her hand. Now go to her home and ask her husband. He will tell you what suffering, malice, spite, pride, and wickedness lie beneath the modest dress of this supposedly devout lady.

Consider the judgment of those who see us up close. Look at another man: thousands, even millions, lift him high, very high. I am speaking generally; do not take me to mean anyone in particular. You see a man whom the crowds exalt as though he were God. You do not know him.

Who knows him? The few who are close to him. Do you want to know what some of those people are really like, the people you make into gods, cheering them in the public squares and singing songs of victory for them? Far be it from me to speak blasphemy. I am keeping clear of politics.

You do not know them, and you are deceived because you begin with a false idea: that every person is good by nature, apart from our Lord Jesus Christ.

Whether a man is called a general, a minister, a prime minister, or holds some other high office, if you want to know him, go to his home. Ask the servant, woman or man, who enters his private rooms and goes through every door.

Ask the person who sees what he does and knows what happens inside the house. Ask a servant in a palace, I am speaking generally. Ask the young soldier who serves the general. Ask the person who works in those inner circles.

Ask them all. Ask even a simple policeman stationed in a political office, who sees the daily comings and goings and witnesses one person’s anger and another’s fury. Ask them, and they will tell you sorrowful things about the high-ranking people you exalt and depend upon.

You keep waiting for these people to care for you and deliver you. But what are they really like? Think of what Napoleon said as he reflected in exile on the island of Saint Helena. His wings, too, had fallen at Waterloo. Divine Providence humbled the man who had shaken all Europe and left him alone on that island. There he said those famous words: “No man is great in the eyes of his valet.”

No man seems great when the people who attend him closely examine him. Yet there was a man we should not call a lesser Napoleon: with his mind, his judgment, his military experience, and his faith in God, he shook the Ottoman Empire to its foundations.

He shook it. If only we had such a man today, when everything has become business, business! Or perhaps we do have such people and fail to honor or value them. I mean the Old Man of the Morea, Kolokotronis. When people asked to see him, he did not want to meet anyone.

“It is better for people to hear about us than to see us.” When they only hear about us, they think highly of us. But as they come closer and closer, their view changes. It is like looking at a mountain from far away, its details hidden in the haze.

You cannot make anything out and you say, “What a beautiful mountain!” But as you draw near, you see ravines, steep drops, deep chasms, rushing water, rocks, and cliffs everywhere.

That is how things look from a distance. Even the sun is not spotless; when you look closely, you see its spots. All of us, my brothers and sisters, every one of us, even the greatest ascetics and saints, lose something in the eyes of those who come close. Only One never did: He who is blessed forever. I will say a few words about Him at the end. So when we put a person’s holiness on this first scale, the judgment of the people around them, however much they pretend, those people will see through them and give a judgment that is more or less just.

Yes, that is the judgment of others about us. Now let us leave it and turn to another scale. It is stricter, as it should be. If it is not strict, we will never know ourselves.

And the second scale bears the ancient saying of the seers at Delphi, which Socrates took fully as a guiding principle for his life. He walked here among the people of Athens, and they hated him for it. He drank the hemlock because he did not flatter the Athenians. He pointed out their wounds, examined them, and tried to heal them. What remedy did he have? It was this: “Know yourself.” It is what the Apostle Paul says: “Examine yourselves; search yourselves.” Yes, if only we searched ourselves as carefully as we study the stars in the sky,

If we examined ourselves as we examine the atom! What is an atom? It is nothing. Yet when you examine it, you find mysterious forces within it. Today, these forces are overturning science and giving rise to a new kind of science on which the new world, the so-called technological world, will be built.

If you looked within yourself, you would find something there too. The ancients used to say, “Dig within.” Take a shovel and a pickaxe and dig into yourself. That shovel is self-examination; it is knowing yourself.

If you do not examine yourself, if you do not call yourself before the court of your conscience and ask how you have spent your day, your week, your months and your years, then you are not living as a Christian. We need to look into our lives and examine ourselves.

Brothers and sisters, some people hold another mistaken idea. They say, “There was no flood. It never happened. These stories in Scripture are fairy tales.” And yet there was a flood. Or rather, there were two floods, one deeper than the other. The first happened once: the rainbow is the sign that it will not happen again. Something else will happen.

What is the second flood, my brothers and sisters? People say the first flood never happened: Noah is a fairy tale, the ark is a fairy tale, the whole thing is a fairy tale. Yet geology shows that a flood did take place. How? I do not want to go further into defending that claim here.

That is a matter for apologetics and science. Let me simply say this, my dear brothers: haven’t you been to the shore? We come from islands, and we know what you find along their shores. As children playing there, we used to find seashells. You know what seashells are, don’t you? They belong by the shore. Well, seashells have been found high up in the mountains, not just one or two, but great quantities, tons of them, at one thousand, two thousand, even three thousand meters. Three thousand meters!

Even high in the Himalayas, at four thousand metres, they have found seashells. How did they get up there? I ask you. Think of the terrifying waves of the sea, of the waters rising when God commands them. Ask sailors what the sea can do when it is stirred up.

Oh, when the rivers swell and the sea rises, the waters could cover us up to Lycabettus and Parnitha. Bodies would float on the abyss, and crows would fly above it for months, feeding on them.

So they found great quantities of seashells up there. How did they get there? The rising sea swept up seaweed and everything else in its waters. I remember a day in Kozani when a great storm cloud dropped fish right into the town square.

Fish, fish everywhere! People kept wondering where they had come from. A waterspout had snatched them from the sea and flung them into the town square in Kozani. Everyone was amazed. Or think of the simoom, the desert wind: it raises great clouds of red dust and carries them to Crete, to the islands, everywhere. In just the same way, that immense flood lifted up whole masses of shells and carried them high into the mountains. So there was a flood, my friend. There really was a flood.

People used to say that Abraham was a fairy tale too. But excavations at Ur of the Chaldeans uncovered palaces, houses, a whole city. They even found the palace of Abraham’s paternal family.

No, my dear friends. The Bible says it, and for me that is enough. Whatever philosophers or geologists may say, the Bible says it, and that settles it for me. So there was a flood, and the seashells we find on mountains are evidence that such a flood once took place.

My brothers and sisters, just as digging into the earth reveals traces of the flood, so digging into our own inner world reveals something too. Each of us is like a whole earth, a whole planet, a vast universe within the small being we call a human person.

If we dig into that universe within ourselves, we will find traces of another flood: a moral flood, which the language of Scripture calls ancestral sin.

Yes, search yourself, and you will see the evil that lies within our human nature. Brothers and sisters, what do people consider most innocent, like a rainbow shining over this dark earth?

It is the cradle, the little child smiling at its father and mother. A poor father looks on in his humble home while the mother holds their little child. In that smile, which seems like the smile of an angel, those parents find Paradise. Only parents know what that feels like.

We think of that child as an angel. Ah, how mistaken we are! I am not asking you to search the heart of a robber or a hardened criminal. Go instead to the cradle. Mother and father, draw close and look carefully, without letting your affection carry you away. There you will see that what the Bible says is true: the human person is fallen.

There can be no doubt. Look at that little child. Educators, psychologists, and others who have studied children and childhood wrongdoing have seen that a child, too, can show signs of evil.

In one respect, a child is indeed a model of simplicity and innocence. Yet in another respect, even a child bears within the traces of that flood, that moral flood.

You see it has this urge, such an urge, to break things, to smash them, to destroy.

Tell the child not to, and still the urge to break things is there. I have also seen, during my travels, children tormenting animals. When you see a child torment an animal, it should fill you with fear.

Some cut off animals’ ears, others their tails, and others hang them. Do not laugh. They hang these poor animals, these dogs, and run about wildly, delighted by it. Even small children can show a terrible cruelty.

I know of a child who used to hang animals from the trees in a village,

While he was at school, he would hang cats from the trees. The cats had disappeared, and the housewives were crying out, “What happened to the cats?” He was ten years old, hanging them one after another. Later, he hanged his father. Yes, yes. So much for goodness and holiness. Rousseau, what did I say about him? Forgive me, Your Eminence. And all you humanitarians and followers of humanism who say that man is good by nature, good by nature, you say? Yes, he hanged his father with a belt, and the whole island was shaken by that terrible crime.

hanging cats in the woods. What little rascals they can be! Do not simply look at them as little angels. Look at how self-serving another child can be. He wants everything for himself, all the food piled up in front of him.

He does not care if someone else goes hungry. He wants to gather all the food around himself. You can see his self-love, that root passion, and how strong it is. Everything is for himself. Yes, and how envious he is! Mothers have noticed it: some children are very envious.

Suppose a mother takes a neighbor’s baby and nurses it. Her own little one objects: he wants his mother all to himself and will not share a drop. He is still too young to understand, yet instinctively he shows a trace of ancestral sin. As soon as his kindhearted mother nurses the other baby, you can see his jealousy. I even know of a child who became ill with envy because another baby was at his mother’s breast.

And you tell me about goodness and innocence, that man is good by nature? By nature we are children of wrath. As every product leaving a factory bears its stamp and label, so every human soul bears within it the seal of ancestral sin, until it receives the seal of the gift of the Holy Spirit.

Thank you.

You speak to me of personality and freedom, and you go on and on. Is that right, Elder? Ah, you disagree? You are a bishop; you may interrupt me. Just not now.

Well, there is more. I have not yet told you the worst thing, the very thing that shows the seal of ancestral sin in a child. What is it? A small child has a powerful urge to justify himself.

Just as Eve justified herself. Hardly any child can say, ‘Father, I was wrong.’ Instead, you see those bright eyes searching for excuses of every kind. ‘It was not my fault, Mother.’ Then whose fault was it? Mitsos, Kostas, the neighbors, this or that.

He alone is never at fault. This happened once in a home. The mother had to go to work at a factory. She left her little boy and said, ‘Be careful, my dear Dimitrakis. I’ll be gone for a little while.’ There was no childcare available then. What did the boy do? He had already spotted what he wanted. Alone in the house, he dragged over a chair, climbed up quietly, and found a jar of preserves on a shelf.

He ate them. When his mother came home, he sat there like an angel. She looked around, noticed signs that he had climbed up high like a cat, and saw that the preserves were gone. ‘My child,’ she asked, ‘what happened to the preserves?’

The little boy looked right and left. There was no one else in the house to blame. Do not laugh. Then he spotted a cat. ‘Look, Mother,’ he said, ‘the cat ate them.’ There was his excuse.

But had anyone else been in the house? He had been alone. With no one else to blame, he found the cat and shifted the blame for his wrongdoing onto it.

So much for examining human nature in one of its most innocent expressions, a child. We could go further, but first let me tell you a story.

I usually avoid such stories, but this one shows vividly how deep into evil and corruption a person can sink, even one who once seemed entirely innocent.

They say there was once a famous painter in Tuscany. One day, walking through a Tuscan village, he saw a little child in a courtyard who looked like an angel. The child belonged to a poor village woman.

He truly did look like an angel. The painter stopped and gazed at him. The child smiled so beautifully that it seemed to the painter as though the heavens had opened. He asked the mother, ‘May I set up my things and paint him?’ ‘If you can,’ she said, ‘please give me a picture too.’

So the painter settled down. ‘Stay there, my child,’ he said, ‘and have some sweets.’ The little boy sat still. The painter took up his brush and painted a wonderful portrait. Then he took it home and hung it in front of his desk.

Whenever he felt downcast, sad, or troubled, pictures can have that effect, he would glance at that little angel, and his soul would find comfort. The years passed and passed.

Then one day the painter had an idea. ‘I want to find the most hideous face I can and paint it too. I have painted the most beautiful face, with its lovely smile. Now I want to find a dark soul and paint that.’

He searched here and there, then went to the prisons. At a prison in a Tuscan city, he asked the director, “Show me the worst criminals you have.”

He looked them over until he came face to face with one man. His appearance was dreadful: a gaunt, hardened face and a venomous look. Some people seem ready to kill you with their eyes, if they could. “I’ve found him,” the painter said. He asked the director, “Will you let me paint him?” “Yes, but keep him bound. He’s a beast.” So the painter sat there, studied him closely, and painted his portrait. Then he took it home and hung it beside the other picture. On one side was the child whose smile seemed to open the heavens; on the other was this prisoner.

Everything about the prisoner’s face and bearing was dreadful. Beneath the child’s portrait he wrote, “The beauty of heaven.” Beneath the other he wrote, “The ugliness of Hell.” He looked at the two pictures. What could they have in common?

An idea came to him. He went back to the village and made inquiries. The child’s mother had died and been buried. And what did he discover? The child and the criminal were the same person.

As a little boy he had looked like an angel. But twenty or thirty years later, after keeping company with criminals in Tuscany, that child whose smile seemed to open the heavens had become as dark as Satan or Hell.

Parents, fathers and mothers, if I could, I would go to that city in Tuscany, get copies of those two portraits, and publish them in a newspaper, in Spitha or somewhere else.

Or I could show you two pictures here and say, “Look, parents: the beauty of heaven and the ugliness of Hell.” It depends on you, though not on you alone, for you are working hard. But if I ask you to rise up and go to Kastri, all three thousand five hundred of us together, then you will close the cinemas, close those slaughterhouses, close everything. Why will you not undertake this campaign too? Will you do it? Yes, I will do it. Even if Father Ammostiras and I are left with just fifteen people whom others call mad and unbalanced. Let me tell you plainly: if this campaign does not happen, and it must happen, you will lose your children. You will lose your children. As long as children go to cinemas and theatres, see gangsters there, and attend these schools of crime, they will come out qualified criminals, qualified swindlers, and qualified burglars. The little children you now cradle so tenderly will one day take clubs and break your heads. We should all be ashamed. It is a disgrace to us, especially when we think of Moscow, which we are so quick to condemn, and its response to a film.

Think of a film. Even that atheist leader from Moscow, when they took him to Hollywood and he saw such a scene, turned his eyes away. The Apostle says not to set our eyes on vanity. Yet those who do not have the Gospel gaze at such things.

Our politicians and members of parliament stare with their eyes wide open. But even that atheist turned his eyes away; there is a photograph of it. As David says, “Turn my eyes away from vanity.”

Perhaps a brave new generation will surprise us yet and stand for Orthodoxy in every matter.

We too have split into factions here: one follows this person, another follows that one, and so on. “I belong to Cephas”; “I belong to Paul”; “I belong to Peter.” Yet together we have thousands of votes. We could build an Orthodox state, one that breathes and lives in the atmosphere of our holy ideals.

My dear friends, we are coming to the end. One measure is the judgment other people make about us. Another is the judgment of our own conscience, awakened within us by the Spirit of God.

The Saints and people throughout the world have observed that by nature we are children of wrath and under a curse. And what matters most? The further a person advances in virtue, the more deeply a person lives as a Christian, the more aware that person becomes of his own sinfulness and fallen nature.

This is a great subject, and as I come to the end of my talk I cannot develop it fully. Let me say just this: if I set a glass of water before you, you would look at it and drink it.

But take that glass of water to a laboratory and look at it through a microscope. Though it appears perfectly clean, you would not drink it. You would see countless tiny creatures and microbes in it.

The naked eye sees none of them. It is much the same with each of us. We may look clean and beautiful on the outside, like that glass, while inside we are full of uncleanness.

If you take that cup to a laboratory and examine it, in the spiritual laboratory, you will find within it logismoi, intrusive thoughts, other thoughts, wickedness, all sorts of things. That is why David says, “Cleanse me from my hidden faults.” Save me, Lord, from what lies hidden within me, from my secret wounds: those invisible spiritual microbes that live and feed by the millions in our souls. The further a person advances in holiness, the more aware he becomes of his sinfulness. Whom shall we ask about this? Let us ask the great spiritual figures.

Consider Abraham, that great patriarch. From him came descendants as numerous as the stars of heaven and the sand by the sea. From Abraham, according to the flesh, came the Lord Jesus Christ. He was the forefather of a chosen people, and the righteous rest in Abraham’s bosom. Yet ask Abraham about himself, and he will tell you, “I am dust and ashes.” Or ask Job, another great figure.

Job will tell you how frail and corruptible man is, in body and in his moral life as well. Then ask the prophet Isaiah, the fifth Evangelist. On Great Friday we shall hear his beautiful words: “He bears our sins and suffers for us,” though we counted him as one afflicted and in pain.

Ask Isaiah what he says about man’s virtue. I can hardly put the force of his words into plain language. Even what shines as virtue in us is tainted by sin. Saint Augustine speaks of a splendid vice.

All the goodness and holiness a person claims as his own is, in Isaiah’s words, “a filthy rag.” Whom else shall we ask? Paul. After the Holy Trinity and the angels, after the Most Holy Theotokos (All-Holy), whom do we find?

I see no other spirit standing before the throne of the Holy Trinity closer than the Apostle Paul. So I ask the Apostle Paul, because I see that he too is sighing. He sighs and says...

And the deeper he went, the more he said this. There is something mysterious about the Apostle Paul, something that shows exactly what I mean: the further he advanced in virtue, the more clearly he saw his sin. In the early years of his ministry, what did he say? That he was the least of the twelve Apostles. Even within that small circle, he considered himself the lowest and the most sinful.

As he went further and soared like a golden eagle through cities across the world, he entered a still deeper humility. He said he was the worst sinner among all Christians. And how many Christians were there then? Not even a hundred or two hundred thousand.

And later still, when the end of his life drew near, he was in Nero’s prison. The hour was approaching when they would lead him away to be executed.

As the end of his life drew near, Paul wrote something that should bring us to our knees. What did he say? What did he say? He was no longer saying merely that he was a greater sinner than the twelve Apostles, or than other baptized Christians.

He called himself the foremost sinner in the whole world. This was no false show of humility. He meant it, from the depths of his heart. And what did he say? “Christ Jesus came into the world to save sinners, of whom I am the first.”

There, my dear ones, is the mystery. And then you come and tell me that you have goodness and holiness! People may praise you and speak highly of you, but their judgment is not the one that counts.

I cannot rely even on my own judgment; I may be mistaken. There is one judgment I must reckon with: the judgment of God, who examines me and will judge us all. O my God, what a sieve that is! What a sieve! Ah, my fellow Christians, I have finished. I will leave it for another day to speak to you about that sieve.

But at this moment, I ask you in the name of the Lord: you have seen many films in your lives. You come here, and these eyes that look at the preacher, these eyes that look toward Christ and toward heaven, must not turn to sin and shame.

I know that many of you will leave here and go to the cinema. I know it well. And all the while you play a part, making a mockery of God against the weight of your own conscience. But in the next world you will see a film. O my God, my God, my God! You will see a film. What film? The film of your own life.

There, the film of Hieromonk Augustine will be shown, from his childhood until this very moment. It will show not only what he did outwardly and not only what he said. It will show what went on within him too. I tremble at the thought. The film will be shown.

Then heaven and earth will open, and the film of our lives will be shown. We play our parts before the world, but there will be my film, the bishop’s film, the preacher’s film, and yours: the whole course of our lives and all our sins laid bare. Then we will cry, “Mountains, open! Seas, open! World, open and hide us from the wrath of the One who was slain!” To Him be glory and dominion forever and ever. Amen.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Προφήτες και Απόστολοι, Διδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, πρεσβεύσατε του ελεηθήναι και σωθήναι τας ψυχάς ημών. Αμήν.

Σήμερα, Σεβασμιότατε Ιεράρκα, Ειδεσιμότατε Αδελφοί και Πατέρες, Προσφυλλήσαι Κροατέ Σήμερα είναι η Τετάρτη Κυριακή των Νηστειών, δύο ακόμη εβδομάδες. Και μετά πλησιάζει η Μεγάλη Εβδομάδα. Θα εισερχόμεθα στην Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα.

Θα ακούσουμε ευθύς αμέσως: «ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς σέ ὁ θεός, διότι φῶς τὰ προστάγματά σου ἐπὶ τῆς γῆς». Θα εορτάσουμε τα Σεπτά Πάθη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και θα πανηγυρίσουμε την ένδοξον αυτού Ανάσταση.

Ερωτώ τον εαυτό μου, ερωτώ και όλους εσάς, που θα μας αξιώσει ο Θεός δια μίαν ακόμη φορά. Τώρα, για να εορτάσουμε τα Σεπτά Πάθη και την ένδοξονά στον Κύριο, ερωτώ τον εαυτό μου και εσάς όλους, ή αν είμαθα άξιοι, ή αν είμαθα έτοιμοι, για να εορτάσουμε τας μεγίστας αυτάς εορτάσεις.

Ή αν είχαμε, ή αν είχαμε, δεν ξέρω τι ζητάτε.

Εγώ τουλάχιστον για τον εαυτό μου θα ήθελα να είχα ένα δάκρυ, όχι ψεύτικο δάκρυ, αλλά ένα δάκρυ πραγματικής μετανοίας. Είναι από τα δάκρυα εκείνα, δια τα οποία ομιλεί το σημερινό απολυτίκιον του Αγίου Ιωάννου, του συγγραφέως της Κλίμακος.

Από τα δάκρυα εκείνα που όπου πέσουν φυτρώνουν ρόδα και τριαντάφυλλα πραγματικά μιας αιωνίας ζωής και μακαριότητας.

Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, σαν το αηδόνι του ουρανού, έψαλε όλη του τη ζωή τον έρωτα του Χριστού. Ένα τέτοιο δάκρυ αν είχαμε, πόσο θα ήθελα να δω. Όπως είπα, το κήρυγμα εγώ δεν το κάνω τόσο αναλυτικό, σας δίνω απλώς νύξεις. Θα ήθελα να μελετήσετε μίαν εκ των ομιλιών του, και ποια ομιλία του Αγίου δεν ερωτάται;

Δύσκολος μεν, με βαθιά νοήματα όπως ο ωκεανός, αλλά πλήρης διδασκαλίας πνευματικής. Θα ήθελα να διαβάσετε την ομιλία του περί μετανοίας. Δίνει στη μετάνοια ένα όνομα. Ένα όνομα που φανερώνει ότι η δική μας μετάνοια απέχει πολύ από τη μετάνοια που ζητεί ο Θεός.

Ομιλεί Περμετανίας με μεριμνημένες Δηλαδή η μετάνοια πρέπει να είναι η μέριμνά μας, η μέριμνα όλου του βίου μας. Να είναι το πρώτο θέμα και το τελευταίο θέμα της ζωής μας. Να αρχίσουμε την πνευματική μας ζωή με τη μετάνοια και να τελειώσουμε πάλι με τη μετάνοια, με την κραυγή του ληστού.

Αλλά, αδερφοί μου, εγώ δεν ανέβηκα εδώ στο βήμα για να σας μιλήσω για τον Ιωάννη της Κλίμακος ούτε για να σας αναλύσω όλες τις σπουδαίες ομιλίες του σημερινού Αγίου, Ούτε να προσπαθήσω να σας δείξω την κλίμακα των Ουρανών, η οποία βαίνει προς ουρανόν.

Αναγάγει τα τέκνα του Θεού, αλλά ήρθα και επανέρχομαι πάλι στο θέμα, να ερωτήσω εάν εμείς είμαστε έτοιμοι για να εορτάσουμε τις μεγάλες, τις μεγίστες εορτάσεις της Χριστιανοσύνης. Το θέμα μου απόψε, εν συνεχεία των άλλων ομιλιών της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής των Κυριακών, θα προσπαθήσω σήμερα, εφόσον μάλιστα έχουμε και επίσκοπον και δεν πρέπει κάπως να προσβάλλουμε την Αγία Ιεραρχία, αν και ο σημερινός επίσκοπος θα λέει γερομαλαιότερο και ισχυρότερο ως και αποθέσεως, βέβαια, διότι η σημερινή αθλία έχει σε αυτήν κατάσταση.

Εν πάση περιπτώσει, δεν πρόκειται σήμερα το θέμα μόνο είναι ελεγκτικόν, αν και το ελεγκτικόν και το οικοδομητικόν δεν έχει όρια, συμπλέκονται όπως ακριβώς το υφάδι με το στημόνι, συνυφαίνονται κατά παρόμοιον τρόπον και ο ελεγκτικός και ο οικοδομητικός λόγος συνυφαίνονται εις τον Λόγο του Θεού.

Πνευματικό λοιπόν θα είναι το θέμα και το θέμα μου θα είναι η αμαρτωλότης της ανθρωπίνης φύσεως. Αν κάποιος από εσάς δεν είναι αμαρτωλός, θα παρακαλέσω να μην βρίσκεται μέσα στην αίθουσα αυτή.

Ας μεταβεί επάνω στους ουρανούς, είναι εκεί μέσα του Αγγέλων και Αρχαγγέλων ημιή των Θεών. Εμείς εδώ τα πόδια μας είναι χωμένα μέσα στη λάσπη της αμαρτίας. Η αμαρτωλότης της ανθρωπίνης φύσεως.

Υπάρχει, αδελφοί μου, μία ιδέα, μία πλάνη που είναι καρφωμένη μέσα στην καρδιά, μέσα στο ψυχικό κόσμο του ανθρώπου, που είναι σφηνωμένη τόσο βαθιά, περισσότερο από τα δαιμόνια εκείνα που είχαν σφηνωθεί μέσα στην καρδιά του σημερινού νέου του Ευαγγελίου, που δεν μπόρεσαν οι Απόστολοι να το ξεριζώσουν και χρειάστηκε η παντοδύναμος δύναμις του Κυρίου για να ξεριζώσει το δαιμόνιο. Υπάρχει μια ιδέα πολύ εσφαλμένη που αν μπορούσα σήμερα να την ξεριζώσω μέσα από τις καρδιές σας, τότε φτερά αγγέλου και αρχαγγέλου θα φυτρώναν στους ώμους σας και θα πετούσατε πάνω στα ουράνια, διότι θα αποκτούσατε την υψίστην αρετή, την υψοποιόν ταπείνωση, όπως λέγει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος.

Αν μπορούσα να την ξεριζώσω. Ποια είναι αυτή η ιδέα; Είναι η ιδέα, διδάσκει η Εκκλησία, για να κάνουμε μία μικρά περίληψη των προηγουμένων ομιλιών μας, η Εκκλησία διδάσκει, είναι θεμέλιο της διδασκαλίας της Εκκλησίας, ότι ο άνθρωπος έπεσε, ότι ο άνθρωπος δεν είναι πλέον ένας καρπός υγιής, αλλά είναι ένας καρπός που έχει μέσα το σκουλήκι, ότι ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός, ότι ο άνθρωπος φέρει μια βαρυτάτη κληρονομία χρέους.

Το δε χρέος αυτό είναι το προπατορικό λεγόμενο αμάρτημα. Αυτά διδάσκει η Εκκλησία. Ότι ο άνθρωπος είναι πεπτωκός, ότι ο άνθρωπος έπεσε, ότι ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός. Όχι, λέει, ακούεται φωνή εκ μέρους ενός τέκνου της Γαλλίας, ενός ψευδοφιλοσόφου.

Διότι πολλά ημάρτησε η χώρα αυτή παλαιότερον και νεότερον διά των ποικίλων ιδεών των οποίων κέντρον υπήρξε.

Διά ενός στόματος, λέω, ψευδοφιλοσόφου, ο οποίος ήθελε να χτυπήσει το κεντρικό αυτό δόγμα της Αγίας ημών Πίστεως, ότι ο άνθρωπος είναι πεπτωκός, δι' αυτού λοιπόν του στόματος είπε: Όχι, δεν συμφωνώ. Ο άνθρωπος είναι φύσει αγαθός, ότι ο άνθρωπος δύναται μόνος του, δι' ιδίων δυνάμεων, να εξελιχθεί και να φθάσει σε ένα ύψος θαυμαστόν.

Το φωνάζει αυτός, απαξιώ, λέγω, να φέρω το όνομά του. Εδώ μέσα στην αίθουσα προσπαθώ να αναφέρω τα ονόματα των πατέρων και διδασκάλων και προφητών, Οι οποίους αστέρες πανφωτοί φωτίζουν το πνευματικό και δυνατικό στερεώμα του κόσμου Όχι, λέει, δεν είναι κακός όπως το περιγράφει η Γραφή.

Δεν πιστεύω λέγει στον Πατωρικό Ναμάρτη Ο άνθρωπος είναι φύσει αγαθός. Τη διδασκαλία αυτή σήμερα μία ομάς καθηγητών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου μας, δυστυχώς, για να εξαιρέσουμε μεταξύ αυτών δύο ή τρεις, ων πριν τα νέβει το μαδάκις μέγας κήρυξ του Ευαγγελίου και της Ορθοδόξου Πίστεως, για να εξαιρέσουμε μερικούς άλλους, όλοι έχουν προσβληθεί από την ψώρα της ιδέας αυτής.

Είναι η αίρεσις η οποία κυκλοφορεί στην πατρίδα μας. Διότι πολλές πεπλανημένες ιδέες κυκλοφορούν υπό ποικίλα σχήματα εν μέσω του ορθοδόξου χώρου της πατρίδας μας. Μία ιδέα εκ των ιδεών αυτών είναι και αυτή, είναι η ιδέα των λεγόμενων ανθρωπιστών.

Ανθρωπισμός, νέα καραμέλα την οποία πιπιλίζουν καθηγητές της Φιλοσοφικής Σχολής, νέα καραμέλα την οποία πιπιλίζουν και τα ανώτερα στρώματα της κοινωνίας. Ανθρωπισμός και πάλι ανθρωπισμός. Δηλαδή, ο άνθρωπος δεν έχει ανάγκη θείας επεμβάσεως, αλλά ότι ο άνθρωπος, όπως είπα προηγουμένως, δι' ιδίων δυνάμεων, διανοητικών και πνευματικών δυνάμεων, δύναται να εξελιχθεί εις μέγα ύψος.

Αγαθώς! Και εμείς, και μόνον αυτοί, και μόνον εκείνος ο Γάλλος ο Ξερδονούμενος, και μόνον οι καθηγητές της Λογικής Σχολής, οι οποίοι συνέπηξαν και ολόκληρη εταιρεία και κήρυκες της ιδέας αυτής γίνονται στας διαφόρους επαρχιακάς πόλεις, δυστυχώς και ενώπιον ακόμα Ιεραρχών, μόνον αυτοί και ο λαός, ο πολύς λαός και εμείς ήδη μέσα μας έχει κυκλοφορήσει η ιδέα αυτή, ότι στας συζητήσεις, στα σαλόνια, παντού όπου βρεθούμε, απηχούμε και εμείς από την ιδέα αυτή των ανθρωπιστών.

Λοιπόν, ότι καλός ο ένας, καλός ο άλλος, καλός ο άλλος, καλοί όλοι. Όπως είπε κάποιος, βαρέθηκα να ακούω καλούς. Καλοί όλοι, όλοι είναι καλοί. Και για τον εαυτό μας εκδίδουμε πιστοποιητικά καλοσύνης και αγιότητος και για τους άλλους δικούς μας πιστοποιητικά, για όλους εκδίδουμε και αυτά πιστοποιητικά.

Και εμείς λοιπόν, αν δεν είμεθα θεωρητικοί οπαδοί της θεωρίας αυτής ότι φύσει αγαθός ο άνθρωπος, εν τούτοις όμως στην καθημερινή ζωή μας και στας συζητήσεις μας αποδεικνυόμεθα οπαδοί αυτής της εσφαλμένης ιδέας ότι ο άνθρωπος είναι φύσει αγαθός.

Όχι, δεν είμεθα φύσει αγαθοί. Φύσει τέκνα οργής και κατάρας, φωνάζει ο Απόστολος Παύλος. Είμαθα τέκνα το προτερικό αμάρτημα των μυστριώδες του το φαινόμενον, των συντράξεων ολόκληρων των ψυχικών και ειδικών κόσμων Και του οποίου παν κακόν επί της γης είναι απόρροια εκείνου του κακού του πρώτου. Είμεθα φύσει τέκνα οργής και κατάρας. Είναι και κάτω από τας κεφαλάς ημών, υπεράνω των κεφαλών ημών, αιωρείται η δαμόκλειος σπάθη της οργής του Θεού. Είμεθα φύσει τέκνα οργής και κατάρας. Είναι κακός ο άνθρωπος, γεννώμεθα κακοί. Από αυτού πρέπει να ξεκινήσουμε, από αυτού πρέπει να ξεκινήσουμε.

Έλα λοιπόν η αυτή αγιότητά σου, η αυτή μεγαλειότητά σου, έλα λοιπόν η καλοσύνη και η αυτή αγιότης του ανθρώπου. Έλα λοιπόν να βρούμε ζυγαριές να τις ζυγίσωμε, να δούμε πόσο ζυγίζει, πόσα δράμια είναι αυτή η καλοσύνη.

Και πόσα δράμια είναι αυτή η αγιότης του ανθρώπου. Να βρούμε ζύγια, άμα βρούμε ζύγια, να βρούμε κατάλληλες ζυγαριές να τα ζυγίσωμε όπως ζυγίζουμε τα διάφορα προϊόντα. Τα υλικά προϊόντα, τα υλικά προϊόντα. Αν βρούμε πήχεις να σχίσουμε αυτοί, τότε κάποιο χέρι, κάποιο μυστηριώδες χέρι θα γράψει επάνω εις τον τοίχο της πνευματικής μας αυτογνωσίας, θα γράψει ό,τι έγραψε για τον Βαλτάσαρ το χέρι του Θεού: Μενέ, Θεκέλ και Φαρές· εμετρήθης, εζυγίσθης και ευρέθης ελλιπής.

Ναι, θα βρεθούμε και εμείς ελλιπείς, θα βρεθούμε και εμείς κακοί, θα βρεθούμε και εμείς ελλειμματίες και βεβαρημένοι με το βάρος εκείνης της αμαρτίας. Εάν θέλουμε να ερευνήσουμε τα πράγματα, κακοί γεννώμεθα, κακοί. Ποιες οι ζυγαριές; Τρεις ζυγαριές, αδελφοί: η πρώτη ζυγαριά, η δεύτερη ζυγαριά, η τρίτη ζυγαριά.

Την πρώτη την φοβάμαι, τη δεύτερη την φοβάμαι, αλλά στο τέλος δεν την φοβάμαι, είναι ανθρώπινες. Την τελευταία ζυγαριά την φοβάμαι, την τρέμω, πρέπει να την τρέμω, δεν την τρέμω, ήθελα να την τρέμω. Είθε και εσείς να τρέμετε. Η πρώτη ζυγαριά είναι κι αυτή φοβερή, η δεύτερη ζυγαριά είναι ακόμα φοβερότερη.

Η τρίτη, διάβηση, θα σκύφτω κεφάλι στο κάτω και θα πεις νήστη τι μου κύριε όταν άρχισεν τη βασιλεία σου Θα ήθελα, αγαπητοί μου αδελφοί, να έχω καιρό με αυτόν τον Μεγάλο. Εις τρόπον ώστε να κάνω τρία κηρύγματα επάνω.

Πρώτον, να σας παρουσιάσω την πρώτη μικρή ζυγαριά. Μετά να σας παρουσιάσω την δεύτερη βαριά ζυγαριά. Και μετά να σας παρουσιάσω πλέον ζυγαριά όχι απλώς η οποία να μετράει οκάδες και τόνους. Αλλά να μετράει και το τελευταίο γραμμάριο και την τελευταία ουγγιά.

Όπως ακριβώς είναι οι ζυγαριές των φαρμακείων. Αλλά, αδελφοί μου, δεν έχω καιρό και δι' αυτό θα με επιτρέψετε. Εις τα λίγα λεπτά αυτά της ώρας, τα οποία διαθέτουμε εντός της αιθούσης αυτής. Ναι, να παρουσιάσω ενώπιόν σας τώρα με έναν διάλογο.

Την επόμενη κυριακή εικόνα την οποία θα σας παρουσιάσω ενώπιόν σας. Εάν θέλει ο ευσεβής ζωγράφος να ζωγραφίσει τα γεγονότα αυτά. Τα πνευματικά γεγονότα. Θα σας παρουσιάσω και την πρώτη και την δευτέρα και την τρίτη ζυγαριά.

Την πρώτη την φοβάμαι, τη δεύτερη ακόμη περισσότερο, επαναλαμβάνω, την τρίτη την τρέμω, πρέπει να την τρέμω και αν δεν την τρέμω δεν είμαι χριστιανός. Η πρώτη ζυγαριά, η κρίση την οποία έχει ο άλλος κόσμος δι' εμέ, είναι η κρίση την οποία έχει ο κόσμος δι' ένα έκαστον εξ ημών.

Δεν πρέπει να είναι ο άνθρωπος αφιλότιμος και να λέει: Δεν με ενδιαφέρει τι λέει το χωριό, δεν με ενδιαφέρει τι λέει η κοινωνία. Δεν με ενδιαφέρει τι λέγει ο κόσμος. Όχι, όχι. Αυτός ο άνθρωπος ενδιαφέρεται να μάθει τι λέει ο κόσμος περί αυτού.

Γιατί μαλάκους οι άνθρωποι είναι και εμείς δεν μπορούμε, εφόσον ζούμε επάνω εις τη γη αυτή και δεν ζούμε εντός σπηλαίων και οπών της γης, είτε ιεροκύριας λαγώματα, είτε επίσκοποι ή αντίποτε θέση, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε την κοινή γνώμη, Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε την κρίση της συνονίας, την οποία εκχαίρει δια τορεμόνια των εκάστουβιων.

Κρίσεις, κρίσεις. Και τι καλό κάνει ο κόσμος, ο περίεργος κόσμος, ο πολυπράγμων κόσμος, ο οποίος κατορθώνει τον ρήγο του να το εισάγει μέσα εις των ιδιωτικών και ατομικών μας και οικονομικών μας βίων και να συζητεί, να ωσφρανθεί που αν που ημάρτωμε και που αμαρτίσαμε.

Ναι, αδελφοί, η κρίσις αυτή του κόσμου, ας το μιλήσω απλούστερα, αλλά υπό έναν όρο: ότι δεν θα επιτρέψω να γελάσω. Σας είπα κι άλλοτε, κάπου κάπου σκορπώ λίγο χιούμορ, όχι κανένα λόγο, για να μην έχω τεντωμένο, μπορούσα να κρατήσω τεντωμένο το τόξο της ομιλίας μέχρι τέλους.

Αλλά θα σας είπω μερικά παραδείγματα, μόνο και μόνο για να καταστήσω αυτά τα σοβαρώς λεγόμενα ακόμα σαφέστερα και βλεπτότερα. Λοιπόν, το νου μας, και τούτο μόνο: σήμερα είναι ενώπιόν μας και ιεράρχης ο οποίος μας ακούει και παραπάνω από τον ιεράρχη είναι ο μέγας αρχιερεύς των ψυχών, ο οποίος μας παρακολουθεί κατά την ημέρα αυτή.

Όταν ήμουν νεότερος και ζώννυον εαυτόν και περιεπάτουν όχι όπου ήθελον, δυστυχώς, αλλά όπου ήθελε η Σεβασμία Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ναι, είχα περιοδεύσει τα ψηλά βουνά της πατρίδος μας, όπου πνέει ο καθαρός και αμόλυντος αέρας, όπου υπάρχουν οι αγνότεροι των Ελλήνων και οι πατριωτικότεροι των Ελλήνων, αλλά όπου και εκεί υπάρχει αμαρτία, διότι ουδέν μέρος της γης είναι και αυτό άνευ αμαρτίας.

Αμαρτίας, τώρα βέβαια είναι αδύνατο να περιοδεύσω, διότι θα ακούσω εκ μέρους 70 αρχιερέων της Εκκλησίας της Ελλάδας: «Όχι!» Δεν θα με αφήσουν, πλην ενός ή δύο. Ναι, όταν υπονομενό ανάτρος περιόδευα την ύπαιθρο της Μακεδονίας και έφτασα σε ένα χωριό κοντά στα σερβικά σύνορα, περπατώντας τότε η πλησία στο δρόμο, συναντώ με κάποιον άγνωστον σε μένα. Δεν ξέρω πώς μου ήρθε ή μάλλον το είχα τότε συνήθεια.

Συνήθεια, όπως έχω κατά διαφόρους εποχάς στην ζωή μου ορισμένας λέξεις ως συνήθεια, ως επικρατούσας λέξεις στο λεξιλόγιό μου. Τότε λοιπόν είπα σε αυτόν Μοιστονίδα μαζί με την Καλησπέρα, επλησίαζε να βασιλέψει ο ήλιος, να πάω στο χωριό, λέω Καλησπέρα λέω σύνα Μαρτωλέ.

Μόλις άκουσε αυτός «Καλησπέρα, συναμαρτωλέ», αδελφέ μου, το είπα, αγρίεψε, εξεδήλωσε αγρίας διαθέσεις εναντίον μου. Μόλις και μετά κόπου προσεπάθησα να τον καθησυχάσω, ναι, αλλά ήταν αδύνατο, ήταν εξαγριωμένος.

Επιτέλους το χωριό ήταν κοντά, μπήκαμε στον κοντό κοντά, εχ, καλά, λέει, θα σε πω, λέω, ότι δεν θα σε πω. Μετά ανακαλώ, λέω, τη λέξη, εφόσον, λέω, τόσο σε επείραξε, μου λέω ότι και εγώ. Δεν είπα απλώς «αμαρτωλέ», του λέω, είπα «συναμαρτωλέ», που σημαίνει ότι και εγώ αμαρτωλός όπως εσύ.

Εφόσον αμφισβητείς ότι είσαι αμαρτωλός, παρακαλώ να σταματήσει η συζήτηση και άντε στο καλό, παιδί μου, και εύχομαι στο Θεό να καταλάβεις εσύ μια μέρα ότι είσαι αμαρτωλός. Όχι, λέει, παππούλη, όχι. Εγώ είμαι ο καλύτερος άνθρωπος του χωριού μου, λέει.

Ρε μυστήριο, λέω, ίσως αγνοείς, λέω, ημάρτησες, λέω, ίσως δεν τον γνωρίζεις εσύ τον άνθρωπο, μπορεί να βρίσκεται κανείς μπροστά σε κάποιον που βλέπει οράματα και οπτασίες αγγέλων και αρχαγγέλων και κάνει θαύματα.

Είχα στενοχωρηθεί. Μπήκα στο χωριό, μπήκα στο σπίτι του παπά, κάθισα εκεί, κάτσα προς τη φυσιογνωμία του αυτού που είχε το όνομά του. Δεν μου λες, λέει, ο παππούλης εδώ μέσα, εσύ που ξέρεις την ιστορία των ανθρώπων όλων, μικρό χωριό, 77, εκεί λάμπουν οι άνθρωποι καθρέφτες.

Δεν πάω αυτό, λέει, συνήθως απ' έξω. Βίος και πολιτεία, μου λέει. Δεν έχει αφήσει κακό που δεν έκανε. Και όμως αυτός που είχε την κρίση την αληθή περί αυτού, και η κοινωνία του χωριού, ότι ήταν ένας από τους χειρότερους όλων, διαρρήκτης.

Και μου είπε ο Αντιμέλος, αυτός παρουσιάζει τον εαυτό του ότι τάχατες είναι ο καλύτερος του χωριού, δεν υπήρχε άλλος καλύτερος του χωριού. ο ποιος σκοτός, ο ποια άδικος και πόσο μίκιον είχε Γεργόριος ο Παλαμάς ο οποίος κλεισμένος επάνω στα πιέρια όρη προσήλκεται με τον επαδόν του και έλεγε: «Φώτισον το σκότος της ψυχής μου».

Σκότος, σκοτάδι μεγάλο υπάρχει μέσα στις ψυχές των ανθρώπων. Η μεν κοινωνία του χωριού εγνώριζε περί αυτού τι ήταν. Αυτός όμως δεν γνώριζε τον εαυτό του και έλεγε, ή μάλλον και γνώριζε και αυτόν τον εαυτό του, αλλά εκάλυπτε τον πνευματικό του ορίζοντα πυκνόν νέφος εγωισμού και υπερηφανίας που απέκρυπτε από αυτόν τον εαυτό του.

Αυτό είναι αυτό.

Και γι' αυτόν με ρώτησε τον ιερέα Κέμματα, αλλά δι' εσάς που είστε εδώ πέρα, ένας λόγος, ένας από τους πολλούς λόγους, αν έχουμε καιρό να εξηγήσουμε για ποιους λόγους οι άνθρωποι φεύγουν από τα χωριά.

Είναι πολλοί λόγοι, και υλικοί λόγοι, και πνευματικοί λόγοι, και ένας λόγος, γιατί εκεί στο χωριό, πόσα μάτια έχει το χωριό; Εκατό μάτια σε κοιτάζουν, δεν είναι δύσκολο, εκεί σε κοιτάζουν, σε ερευνούν, σε βάζουν εδώ, δεν ξέρεις ποιος είναι ο γείτονας, μπορεί να κάθεσαι δέκα χρόνια στη γειτονιά και δεν ξέρεις ποιος είναι ο γείτονας.

Και έτσι ένας λόγος για τον οποίο φεύγουν, θέλουν μια ζωή ελεύθερη, την οποία ελεύθερη ζωή δεν την έχουν μέσα στα χωριά μας, όπου τα μάτια του παπά, τα μάτια του δασκάλου, τα μάτια του επισκόπου, τα μάτια των όλων είναι έτσι και τον κρατούν μέσα εκεί πέρα.

Άρα κι εσείς που είστε εδώ, που ξεκινήσατε από όλα τα μέρη της Ελλάδος και βρίσκεστε εδώ, υπάρχει τρόπος να ερευνήσουμε τον πολιτικό και πνευματικό σας βίον. Υπάρχει μέσον, υπάρχει ζυγαριά. Ποιος; Λοιπόν, έλα να πάμε, έλα να πάμε στο χωριό σας που σας εγέννησε και να ρωτήσουμε εκεί τη γειτονιά σας, να πούμε τι είστε, τι δείξατε, τι έκανατε στα παιδικά σας χρόνια, που είναι τα χρόνια εκείνα κατά τα οποία και οι κακίες, αλλά και οι αρετές εκδηλώνονται κατά τον ανθρώπινο τρόπο μέσα εις τον κόσμο.

Και αν θέτε παρακάτω, ελάτε να ρωτήσουμε τα πρόσωπα εκείνα τα οποία σας αναστρέφονται καθημερινά, τι ιδέαν έχουνε περί σας, οι οποίοι θεατές πράξεων και ενεργειών σας είναι καθημερινώς. Και αν θέτε να προχωρήσουμε περισσότερο, ελάτε να ρωτήσουμε τα πρόσωπα του σπιτιού σας.

Εσύ ο άντρας που στο γραφείο σου μέσα στάζει η γλώσσα σου όλο μέλι και λέγουν στο γραφείο μέσα που ευρίσκεσαι: «Τι καλός άνθρωπος, τι σπουδαίος τμηματάρχης, τι σπουδαίος αξιωματικός, τι σπουδαίος άνθρωπος είναι αυτός».

Και μόλις πατήσεις στο σπίτι, έλα να ρωτήσω τη γυναίκα σου να μου πει τι είσαι. Απ' έξω μεν ευγενής, μέσα δε στο σπίτι που αδιαφορείς για την κοινή γνώμη, είσαι ένας βαρύς και απότομος.

Έλα εσύ ο άλλος, έλα εσύ η άλλη κοπέλα, θυμούμαι έναν διάλογον, δραματικόν διάλογον, σε μια άλλη πόλη της Ελλάδας.

Μία νέα αρπάχθηκε με όλη την αγνή καρδιά της από τα δίκτυα του έρωτος και αγάπησε κάποιον νέο και δημιούργει καθημερινώς επεισόδια μέσα στο οικογενειακό της περιβάλλον. Και έλεγε στον πατέρα, που είχε αμφιβολίες ο πατέρας, που πονούσε το παιδί του, και η μάνα είχε αμφιβολία.

Και λέει: «Παιδάκι μου, πρόσεξε, πρόσεξε». Και εκείνη έλεγε: «Πατέρα, μάνα, δεν τον γνωρίζεις». «Εγώ μεν τον γνωρίζω, εσύ δεν τον γνωρίζεις. Είναι άγγελος, δεν είναι άνθρωπος αυτός, είναι άγγελος». «Παιδί μου, δεν είναι άγγελος, δεν είναι άγγελος». Όχι, έγινε επιτέλους το αίσθημα, το τυφλό αίσθημα, και παρά τη γνώμη του πατρός και της μητρός έγινε ο γάμος.

Πέρασε ένας μήνας, δύο μήνες, τρεις μήνες, δάκρυα, ποταμούς δακρύων. Όχι πλέον τα φτερά αυτινού, ο άγγελος αυτός ο νέος που εφαίνετο στα μάτια της τυφλής κόρης ως ένας άγγελος φτερωτός, χερουβίμ και σεραφείμ ιπτάμενον εις τον συναισθηματικό της κόσμον.

Αυτός ο άνθρωπος, σιγά, πεφτούσαν τα φτερά του. Και όχι πλέον άγγελος, μη γελάστε, αλλά σατανάς ολόκληρος. Και άφηλαγε και ζήτη διαζύγειων Και επέμενε για να λάβει διαζύγιο. Αλλά διαζύγιο η Εκκλησία δεν δίνει.

Και τιμωρία η μεγαλύτερα είναι ακόριμο εφόσον δεν άκουσε τον πατέρα ή τη μητέρα, να υφίστασαι μαρτύριο δι' αυτόν τον έναν, ο οποίος εξωτερικώς φαίνεται ως άγγελος, αλλά μέσα εσωτερικώς είναι μία ασχημία, ηθική ασχημία και ένα τέρας αποτρόπαιον.

Ιδέα μεγάλη που έχεις για τον εαυτό σου. Να ρωτήσω τους υπαλλήλους σου, εργοστασιάρχα μου. Ιδέα μεγάλη που έχεις, αξιωματικέ, για τον εαυτό σου. Να ρωτήσεις τον στρατιώτη σου.

Η ιδέα μεγάλη που έχεις εσύ, οικογενειάρχα, για τον εαυτό σου, να ρωτήσεις τη γυναίκα για τα παιδιά σου, και βλέπετε εκεί την άλλη: είναι ντυμένη όχι με την κοσμική ενδυμασία, όχι με μοντέρνα στολή, αλλά είναι ντυμένη ως καλόγρια. Είναι ντυμένη όχι διότι κατηγορά, όχι, πρέπει να είναι σεμνά ενδυμένη, αλλά η σεμνή ενδυμασία δεν είναι το άπαντον, διότι το ράσο δεν κάνει τον καλόγερο. Ναι, και τη βλέπεις αυτή και είναι σεμνή και νομίζω ότι είναι ένα κομμάτι.

Είναι ένα κομμάτι του ουρανού, του γαλάζιου ουρανού, και λέγεις: αυτή είναι αγία, αυτής θα αγιάσουν και τα κόκκαλά της και τα πάντα. Αυτή, σου λέει, παίρνεις αντίδωρο από το χέρι της. Έλα να πας στο σπίτι να ρωτήσεις τον άνδρα της, τον άνδρα της, να σου πει οποίον μαρτύριον, οποία κακία, οποία μοχθηρία, οποία υπερηφάνεια, οποία σατανικότης υπάρχει κάτω από την σεμνή ενδυμασία της λεγομένης θρησκευομένης κυρίας.

Οι κρίσεις των άλλων, οι οποίοι παρατηρούν ότι είμαστε πισταμένος, πισταμένος, ναι, βλέπεις εκείνον τον άλλο, χιλιάδες φεύρια, εκατομμύρια λαού τον ανεβάζουν ψηλά, πολύ ψηλά και γίνεται, δεν μιλώ, μην πάει το πνεύμα σου πουθενά, ομιλώ εξαντικημένο, εξκοπιάς ανωτά της, τον βλέπεις αυτό το οποίο θα αποϊσχύει για πάντοτε, τον βλέπεις εκείνον τον άλλον που χιλιάδες, εκατομμύρια λαού τον υψώνουν ως Θεό; Δεν τον γνωρίζετε.

Ποιος τον γνωρίζει; Τον γνωρίζουν οι ολίγοι. Ποιοι οι ολίγοι; Θες να μάθεις τι είναι από αυτούς όλους, τους οποίους εσείς ποιείτε θεούς και εσείς το κραυγάζετε και φωνάζετε ενώ δείξετε πλατείες και ψάλλατε τα επενίκια; Άπαγε της βλασφημίας, μακράν πάσης πολιτικής.

Δεν τον γνωρίζετε, διότι απατάσθε, διότι ξεκινάτε από μια σφαλμένη ιδέα ότι πας άνθρωπος είναι αγαθός, φύσει αγαθός, ασχέτως του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Είτε στρατηγός λέγεται, είτε υπουργός λέγεται, είτε πρωθυπουργός λέγεται, είτε ανώτατον τι αξίωμα κατέχει. Αν θέλετε να μάθετε, να πάτε στο σπίτι και να ρωτήσετε τον υπηρέτη του εκείνου, τον άνθρωπο εκείνου, γυναίκα ή άνδρα, που μπαίνει μέσα εις τα εσωτερικά, μέσα εις το σπίτι, ανοίγει και μπαίνει μες τις πόρτες όλες.

Εκείνον που παρακολουθεί πάσα ενέργεια, ναι, που ξέρει τι γίνονται μέσα στο σπίτι. Ρωτήστε τον υπηρέτην των ανακτόρων, γενικώς απαντώ. Ρωτήστε τον μικρόν εκείνον στρατιώτη που υπηρετεί τον στρατηγό. Ρωτήστε εκείνον τον άλλον ο οποίος βρίσκεται μέσα στις αυλές και δεξιά και αριστερά.

Ρωτήστε αυτούς όλους, ρωτήστε έναν απλό χωροφύλακα ο οποίος κάθεται μέσα στα πολιτικά γραφεία και παρακολουθεί την κίνηση και ξεσπάει εκεί η οργή και η μανία του ενός και του άλλου. Λοιπόν, ρωτήστε αυτούς και θα σας είπουν θλιβερά γεγονότα εις βάρος όλων αυτών των υψηλών προσώπων, τα οποία σεις θεοποιείτε και εκ των οποίων ζείτε.

Εις όλη την εποχή περιμένετε την φροντιρία και τη λύτρωση των ενός σας. Λοιπόν, τι είναι, τι είναι, τι είναι; Είναι εκείνο που είπε, φιλοσοφών επί της ερημονήσου της Αγίας Ελένης, ο Ναπολέων, ο οποίος κι αυτός, πέσαν τα φτερά του και το Βατρελό, τον χτύπησε ο Κύριος η Θεία Πρόνη και πέσαν τα φτερά του και τα πινώθη με κρυγής και αυτός ο Σίων ολόκληρον την Ευρώπην ολόκληρον απεμονώθη στην αριμόνιστον εκείνη και είπε τον μέγα εκείνον λόγο: «Ουδείς μέγας ανήρ, ουδείς μέγας ανήρ μεταξύ των θαλαμηπόλων αυτού».

Κανένας δεν είναι μέγας ανήρ όταν τον εξετάζουν οι θαλαμηπόλοι. Βασίλισμος, Ευαγγελισμός, Ευαγ Αλλά, δεν μας υπήρξε μικρός Ναπολέων, διότι έσεισε εκ θεμελίων την Οθωμανική Αυτοκρατορία, με τον νου του, με τη σύνεσή του, με την πολεμική του εμπειρία και με την πίστη στον Θεό.

Την έσεισε. Να είχαμε έναν τέτοιο σήμερα στην εποχή μας, που έγιναν όλα business, όλα business, ή και αν έχουμε, δεν τους τιμούμε και δεν τους εκτιμούμε. Λοιπόν, ήταν ο γέρος του Μοριά, ο Κολοκοτρώνης, που όταν τον ζητούσαν να τον δούνε, δεν ήθελε να δει κανένα.

Καλύτερα να μας ακούνε παρά να μας βλέπουνε, γιατί όταν μας ακούνε έχουν μεγάλη ιδέα, αλλά όταν πλησιάζεις, πλησιάζεις, πλησιάζεις, πλησιάζεις, όχο, όχο, σαν μακριά που βλέπεις το βουνό και είναι σαν μπλανισμένο.

Δε βλέπεις τίποτα και σου λέει «τι ωραίο βουνό», αλλά όταν πλησιάζεις βλέπεις χαράδρες, απότομες χαράδρες, αβύσσους των αβύσσων, κυλιόμενα ύδατα, βράχους, απαισιότητα φύσεως, κρημνούς από κρημνούς κλπ.

Έτσι είναι μακριά. Ούτε αυτός ο ήλιος είναι καθαρός, διότι αυτός ο ήλιος θεώμενος έχει τις κηλίδες του. Όλοι, όλοι, αδελφοί μου, όλοι, όλοι ανεξαιρέτως, και οι μεγαλύτεροι ασκηταί και οι μεγάλοι άγιοι χάνουν από κοντά. Ένας μόνον δεν έχασε από κοντά, ο ευλογητός εις τους αιώνας, και περί του οποίου θα αφήσω στο τέλος να είπω λίγες λέξεις. Λοιπόν, η αγιότης, άμα τη βάλαμε στη ζυγαριά την πρώτη που λέγεται κοινωνία, οσονδήποτε υποκριτάκος και να είσαι, θα κατορθώσει αυτή η κοινωνία να εισέλθει και να εκφέρει κατά μάλλον και ήττον δικαίαν την κρίση της.

Ναι, είναι η κρίση του κόσμου περί ημών. Φεύγουμε τώρα από αυτή και πάμε σε μια άλλη ζυγαριά που είναι περισσότερο αυστηρά και πρέπει να είναι αυστηρά, και αν δεν είναι αυστηρά, δεν γνωρίζουμε τον εαυτό μας.

Και η δεύτερη ζυγαριά πάνω έχει, έχει εκ μεν της αρχαίας φιλοσοφίας εκείνο που είπε ως αποφθεγματικόν ρητόν των Μαντίων των Δελφών υιοθέτησε δε απολύτως ως αρχήν του βίου του ο Σωκράτης, που περπατούσε εδώ μέσα στην Αθήνα και είναι ακριβώς μισητός και έπιε το κώνειον, διότι δεν κολάκευε τους Αθηναίους, αλλά τους έλεγε τις πληγές και τους εξέταζε έτσι και θεράπευε και προσπαθούσε να τα θεραπεύσει. Μου λέτε ότι είχε το φάρμακο; Είναι εκείνο το «γνώθι σαυτόν», είναι εκείνο το οποίο λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Εξετάζετε εαυτούς, ερευνάτε εαυτούς». Ναι, για να ερευνούσαμε τον εαυτό μας όπως ερευνούμε τα άστρα του ουρανού,

Αν ερευνούσαμε τον εαυτό μας όπως ερευνούμε το άτομο. Τι είναι το άτομο; Τίποτα δεν είναι το άτομο. Αλλά όταν το ερευνάς, βρίσκεις μέσα στο άτομο μυστηριώδεις δυνάμεις, οι οποίες ανατρέπουν σήμερα την επιστήμη και δημιουργούν νέο είδος επιστήμης, επί των οποίων θα θεμελιωθεί ο νέος κόσμος, ο λεγόμενος τεχνικός κόσμος.

Ή αν ακριβώς έριχνες, θα έβρισκες μέσα. Είναι εκείνο που λέγανε οι αρχαίοι: «Ένδον σκάπτε». Πάρε φτυάρι, να πάρεις φτυάρι και κασμά και να σκάφτεις μέσα τον εαυτό σου. Το δε φτυάρι μέσα είναι η εξέταση του εαυτού μας, είναι η αυτογνωσία.

Που δεν κάνεις αυτογνωσία και δεν καθίζεις τον εαυτό σου στο δικαστήριο να εξετάζεις τον εαυτό σου πώς πέρασες την ημέρα και την εβδομάδα και τους μήνες και τα έτη ζωής σου, τότε χριστιανός δεν είσαι. Είναι η ενδοσκόπηση του βίου μας και όχι εξωστρέφεια του βίου ή εσωστρέφεια και λοιπά, όλα αυτά, ναι, μάλιστα, ναι, είναι η έρευνα του εαυτού μας.

Αδελφοί, λένε μερικοί μια άλλη σφαλμένη ιδέα: «Δεν είναι κατακλυσμός, δεν έγινε, παραμύθια αυτά της Γραφής». Και όμως, κατακλυσμός έγινε. Ή μάλλον έγιναν δύο κατακλυσμοί, ο ένας βαθύτερος του άλλου. Και έτσι ο ένας μεν εφάπαξ, διότι το ουράνιον τόξον λέγει δεν θα ξαναγίνει, θα γίνει κάτι άλλο.

Ο δεύτερος κατακλυσμός ποιος είναι, αδέλφια μου; Ο πρώτος κατακλυσμός, λένε ότι δεν είναι ο πρώτος κατακλυσμός, είναι παραμύθι ο Νώε, παραμύθι η κιβωτός, παραμύθι τα πάντα. Και όχι, έρχεται η γεωλογία και αποδεικνύει σήμερα ότι όντως έγινε κατακλυσμός. Πώς; Δεν θέλω να προχωρήσω στο απολογητικό.

Απολογητικών και επιστημονικών αυτό θέμα. Πώς μόνο λέγω, αγαπητοί μου αδελφοί, ότι τι; Δεν έχετε πάει; Εμείς είμαστε από νησιά και οπωσδήποτε ξέρουμε τι συμβαίνουν κοντά στα ακρογιάλια των νησιών. Μικρά παιδιά, παίζοντας στα ακρογιάλια, βρίσκανε μερικά κογχύλια. Τα ξέρετε τα κογχύλια, ε; Όστρακα, αυτά είναι κοντά στην ακρογιαλιά. Ε, για να σας πω ότι κογχύλια, όχι απλώς κογχύλια ένα και δύο, οκάδες, τόνους κογχυλίων βρήκανε ψηλά σε χίλια μέτρα, δύο χιλιάδες μέτρα, τρεις χιλιάδες μέτρα. Τρεις χιλιάδες μέτρα.

4.000 μέτρα, απάνω στα Ιμαλάια ακόμα, βρήκανε κοχύλια. Απάνω εκεί ρωτούμε, πώς βρεθήκαν απάνω εκεί; Ρωτούμε, σας ρωτούμε, άναυδος η επιστήμη ή μάλλον το καταλαβαίνει, ότι τα κύματα της θαλάσσης, τα φοβερά και απαίσια κύματα, ο Σάβις ως πολύ, ήρθαν τα κύματα αυτά σαν ματιετήποτα στο τίματα τίματα, έχει οργισμένη η θάλασσα τα στοιχεία, να διατάξεις, ρωτήσεις τους ναυτικούς, να διατάξει ο Θεός το ρεύμα της θαλάσσης.

Ωχ, ωχ, ωχ, να φουσκώσουν τα ποτάμια, να φουσκώσει η θάλασσα, μας κάλυψε μέχρι τον Λυκαβηττό, μέχρι την Πάρνηθα, μέχρι τον Αυτό, σκουλήκε επιπλέοντα, την πανίαια πτώματα επάνω στην άβυσσο, κοράκια θα τρώνε μήνες ολόκληρα διότι αυτά θα πετάξουν υπ' άνω της αβύσσου διασχίζοντα τους αιθέρας.

Ναι, λοιπόν, απάνω εκεί βρήκανε τόνους ολόκληρους κοχύλια. Πού βρεθήκανε; Ακριβώς διότι το ανέβασμα της θαλάσσης επήρε όλους τα φύκια, επήρε όλο ό,τι υπήρχε μέσα, όπως ακριβώς κάποτε και ο άνεμος ο σφοδρός, θυμούμαι εκεί στην Κοζάνη, που ήταν στην Κοζάνη μια μέρα, ένα σύννεφο τεράστιο έριξε μες στην πλατεία της πόλεως ψάρια.

Ήρες ψάρια, ψάρια, και απορούσανε και απορούσανε πού είναι τα ψάρια. Τα άρπαξε μέσα ο σίφωνας μέσα από τη θάλασσα και τα εκσφενδόνισε και τα διασκόρπισε μέσα στην πλατεία της πόλης Κοζάνης, και όλοι θαύμαζαν και απορούσανε. Ή όπως πάλι άλλοτε άλλος άνεμος, σιμούν, σηκώνει ολόκληρα νέφη κόκκινα και κατακόκκινα και τα σκορπίζει μέσα, τα φέρνει μέσα στην Κρήτη, στα νησιά, παντού κ.λπ. Έτσι ακριβώς και κατακλυσμός αυτός, ως ένας τεράστιος, σήκωσε ολόκληρα και ολέψε πάνω στα ψηλά βουλάκου κογκίδια. Άρα έγινε κατακλυσμός, κύριε, κατακλυσμός έγινε.

Όπως ακριβώς λέγανε και οι άλλοι ότι παραμύθι είναι ο Αβραάμ, παραμύθι ο Αβραάμ, και γίνονταν ανασκαφές κάτω στην Ουρ, σε μια σπουδαία αρχαιολογική πόλη της Χαναάν, κάτω των Χαλδαίων εκεί πέρα, και βρίσκουν εκεί πέρα ολόκληρα ανάκτορα, ολόκληρα σπίτια, ολόκληρη πόλη, μεταξύ των οποίων ήταν και το ανάκτορο της πατρικής οικογενείας του Αβραάμ.

Όχι, αγαπητοί μου κύριοι, το είπε η Βίβλος, αρκεί δι' εμέ, το είπε η Βίβλος, φιλόσοφοι και γεωλόγοι και φιλόσοφοι, το είπε η Βίβλος, τελείωσε δι' εμέ. Δεν μπορείτε να αρνηθείτε, λοιπόν έγινε κατακλυσμός, αλλά αυτός ο κατακλυσμός, όπως λοιπόν όταν βλέπουμε πάνω στα όρη κοχύλια, είναι αυτά ασφαλή τεκμήρια ότι κάποτε συνέβη, έγινε ένας τοιούτος κατακλυσμός.

Έτσι, αδελφοί μου, όπως σκάβοντας στα σπλάχνα της γης βρίσκουμε τα ίχνη του κατακλυσμού, έτσι ακριβώς, σκάβοντας μέσα στα σπλάχνα του δικού μας κόσμου, προχωρώντας μέσα στον εαυτό μας, διότι ο εαυτός μας είναι γη ολόκληρος, είναι πλανήτης ολόκληρος, είναι ένα σύμπαν ολόκληρος, ένα μεγάλο σύμπαν μέσα σε μια μικρή ανύπαρξη όπως είναι ο άνθρωπος.

Αν σκάψουμε μέσα στο σύμπαν αυτό, μέσα στον εαυτό μας, θα βρούμε τώρα τα ίχνη του κατακλυσμού, του άλλου κατακλυσμού, του ηθικού κατακλυσμού, ο οποίος εν τη γλώσση της Γραφής λέγεται προπατορικό αμάρτημα.

Μάλιστα, ερεύνησε τον εαυτό σου και θα δεις όποια κακία υπάρχει σε αυτήν τη σύσταση. Ναι, αδελφοί, ποιο θεωρείται από όλους τους ανθρώπους, από όλων των ανθρώπων, ποιο είναι το αθώτερο που μας σκορπάει κάποιον που είναι σαν ουράνιον τόξον μέσα στην σκοτεινή γη;

Το αθώτερο είναι το λίκνον, είναι η κούνια, είναι το μικρό εκείνο παιδάκι που χαμογελάει μπροστά στα μάτια του πατέρα και της μάνας και ο πτωχός πατέρας που βλέπει το πτωχό του που κλαίει στην καλύβη και κρατάει το μικρό παιδί η μάνα, η πτωχιά η μάνα, παράδεισο έχει με το χαμόγελο εκείνο που είναι χαμόγελο των αγγέλων και μόνο οι γονείς θα αισθάνονται αυτό.

Λοιπόν, και θεωρεί το παιδί εκείνο, ένας άγγελος θεωρείται. Αχ, πόσο απατώμεθα! Ε, δεν ρωτώ να ερευνήσεις την καρδία του ληστού, Δεν ρωτώ να ερευνήσετε την καρδίαν ενός μεγάλου εγκληματίου, ούτε τον βίον αυτού, αλλά πήγαινε εκεί στην κούνια κοντά και βάλε το αυτάκι σου και ερεύνησε καλά, μητέρα και πατέρα, εάν είσαι όντως πατέρας και δεν συνεπαίρνεσαι από τα συναισθήματα. Βάλε το αυτάκι σου κοντά στην κούνια και θα ακούσεις ότι η φωνή της Βίβλου, ότι ο άνθρωπος είναι πεπτωκώς, είναι γεγονός.

Αναμφισβήτητον. Το βλέπεις εκείνο το μικρό παιδάκι, όχι πλέον εγώ, αλλά καθώς παιδαγωγοί και ψυχολόγοι και άλλοι έχουν ερευνήσει την παιδική ψυχή και την παιδική εγκληματικότητα, το είδε το μικρό παιδάκι, το είδε τι κακία έχει.

Εξ επόψεως βεβαιορισμένης είναι πρότυπον απλότητος και αθώτος κατά το σημείο κύριος, Αλλ' εξ άλλης επόψεως δεικνύει και αυτό τα ίχνη του κατακλυσμού, του ηθικού κατακλυσμού που φέρνει μέσα εις τα σπλάχνα του.

Το βλέπεις, έχει μια μανία, τι μανία, να σπάει, να σπάει, να καταστρέφει.

Μη, μη, για γιάνμα να τα πάντα τα σπάσει, μόνο τη μανία αυτή. Έχει τη μανία, κοιτάξατέ το, το έχω δει στις περιοδείες μου, να βασανίζουν τα ζώα. Άμα δείτε παιδί να βασανίζει τα ζώα, να αισθανθείτε τρόμον και φόβο.

Άλλοι κόβουν τα αυτιά, άλλοι τις ουρές, άλλοι κρεμνάνε, μην γελάτε, άλλοι κρεμνάνε την εκτέλεση στα δυστυχισμένα τα ζώα, τα σκυλιά, και τρέχουν μανιωδώς και χαίρονται και δεικνύουν τα μικρά παιδιά έναν σαδισμό, σαδισμό ανυπόφορο.

Ξέρω περίπτωση παιδιού που κρεμνούσε στα δέντρα ενός χωριού,

Στο σχολείο κρεμούσε στα δέντρα τα γατιά και είχαν εξαφανιστεί τα γατιά και φωνάζανε οι νοικοκυράδες. Τι έγιναν τα γατιά; Και τα κρεμούσε αυτός, δέκα χρονών παιδί, τα κρεμούσε τα γατιά το ένα κατόπι το άλλο. Μετά, μετά εκρέμαζε τον πατέρα του. Ναι, ναι. Αυτή είναι η αγαθότης και η αγιότης. Ρουσσώ, τι έπατα τον είπα. Με συγχωρείς, δέσποτα. Ναι, και όλοι εσείς οι φιλανθρωπιστές και οι οπαδοί του ανθρωπισμού που λέτε ότι είναι φύσει αγαθός ο άνθρωπος, φύσει αγαθός ο άνθρωπος, μου λέτε φύσει αγαθός ο άνθρωπος; Ναι, εκρέμασε και συνεκλονίστη ολόκληρο νησί από το φοβερόν αυτό έγκλημα με λουρί.

όπως κρεμούσε τα γατιά στο δάσος. Τι γράκια είναι, μην τα βλέπετε αγγελούδια, τι γράκια είναι. Το βλέπεις τον άλλο τι ιδιοτέλεια έχει, τι ιδιοτέλεια ο μικρός. Θέλει να τα έχει όλα μπροστά, όλο το φαΐ, να το μαζέψει όλο το φαΐ.

Να μείνει άλλος νηστικός, δεν τον ενδιαφέρει. Όλο το φαΐ να το μαζέψει κοντά. Το βλέπεις τι φιλαυτία έχει, τι μεγάλη φιλαυτία έχει. Τα πάντα δια τον εαυτόν του. Ναι, τι φθόνο έχει! Το έχουν παρατηρήσει οι μανάδες, είναι μερικά φθονερά.

Ένα παιδάκι, άμα η μάνα πήρε ένα άλλο παιδάκι να το βυζάξει της γειτονιάς, α, όχι, μονοπώλιο το έκανε της μάνας. Όχι, δεν επιτρέπει μια σταγόνα. Ο μικρός εκείνος, εκείνος ο πιτσιρίκος, ο μικρός, που δεν έχει ακόμα το μυαλό του, ενστικτωδώς μέσα ίχνος προπατορικής αμαρτίας, τον βλέπεις μόλις πάρει η μάνα το άλλο παιδάκι γειτονιάς και το βυζάξει λίγο η μάνα, η φιλάνθρωπος, σου λέει παιδάκι με είσαι γαλαδαπίες, θα δώσεις και γαλα ποτέ ένα άλλο, όχι, το λέπεις και γίνεται κίτρινο και έχω παράδειγμα παιδίου που έσκιασε από τον φόνο διότι είναι στα αστείδια της μάνας, άλλο παιδί να βυζέ.

Και μου λέτε για αγαθότητα και αθωότητα και φύσει αγαθός ο άνθρωπος; Φύσει τέκνα οργής, και κατάρα, σφραγίδα επάνω, όπως τα προϊόντα που βγαίνουν μέσα από το εργοστάσιο, έχει κάθε ένα τη σφραγίδα απάνω και την ετικέτα, έτσι επάνω σε κάθε ανθρώπινη ψυχή υπάρχει μέσα η σφραγίδα του προπατορικού αμαρτήματος, γιατί δεν έχει σφραγίδα δωρεάς Πνεύματος Αγίου.

Ευχαριστώ.

Μου λέτε προσωπικότητας και ελευθερίας και δεν συμμαζεύεστε. Είναι έτσι, γέροντα; Α, διαφωνείς; Είσαι δεσπότης. Μπορείς να με διακόψεις. Αλλά μη τώρα.

Λοιπόν, έχουμε... Α, δεν σας είπα τίποτα. Μόνο, δεν σας είπα το χειρότερο, το οποίο δείχνει ακριβώς ότι μέσα στο παιδί υπάρχει η σφραγίδα του προπατορικού αμαρτήματος. Ποιο; Έχει μία μανία το μικρό παιδί να δικαιολογεί τον εαυτό του.

Όπως η Εύα δικαιολόγησε τον εαυτό της. Δεν μπορεί κανένα παιδί να πει: πατέρα, έσφαλα. Όχι, το βλέπεις το μικρό με τα μάτια τα αστραπτερά του να βρίσκει δικαιολογίες, ποικίλες δικαιολογίες για όλα. Δεν φταίω εγώ, μάνα. Ποιος θα φταίει; Ο Μήτσος, ο Κώστας, η γειτονιά, το ένα, το άλλο.

Αυτός μόνο δεν φταίει, αυτός μόνο δεν φταίει. Και όπως συνέβη κάποτε σε ένα σπίτι μέσα, η μάνα έφυγε, ήταν εργατική η μάνα, πήγε στο εργοστάσιο να δουλέψει, άφησε το μικρό, λέει: πρόσεχε, Δημητράκη, παιδάκι μου, πρόσεχε καλά, πρόσεχε εδώ πέρα, θα σας αφήσω λίγο. Δεν είχε τότε σταθμό να το δώσει το παιδί. Κάτσε, τι έκανε ο μικρός; Είχε επισημάνει αυτός, άρπαξε μια καρέκλα, σιγά σιγά σιγά, ήταν μόνος, ανέβηκε πάνω, βρήκε ένα ράφι και εκεί βρήκε το βάζο το γλυκό.

Αυτό πάει. Κατόπιν, όταν ήρθε η μάνα, εκάθισε σαν άγγελος, έτσι. Η μάνα λοιπόν από εδώ από εκεί κοιτάζει την ανωμαλία στο σπίτι, κοιτάζει ότι είχε σκαρφαλώσει αυτός ψηλά απάνω σαν γάτος και ψηλά απάνω και λοιπά, κοιτάζει, λείπει το γλυκό, λέει: παιδί μου, λέει, τι έγινε το γλυκό;

Ο μικρός τώρα κοίταζε δεξιά αριστερά, δεν βρίσκεται κανένας μέσα στο σπίτι να δικαιολογήσει. Δεν έβρισκε κανέναν, μην γελάτε. Λοιπόν, βρήκε μια γάτα. Λέει: να, μάνα, η γάτα το έφαγε. Η δικαιολογία της έβασης. Δεν βρίσκει ανύμπωση κανέναν, θα λέει Γιάννος.

Αλλά ήταν κανείς μέσα στο σπίτι; Ήταν μόνος του, δεν βρίσκει τίποτε άλλο και βρήκε τη γάτα και στη γάτα μετεβίβασε την ευθύνη του αμαρτήματος.

Λοιπόν, αυτά είναι όσον αφορά η εξέταση να ερευνήσουμε τον άνθρωπο στην ευγενεστέρα του εκδήλωση, όπως είναι το παιδί. Ε, τώρα να προχωρήσουμε περισσότερο, αλλά στο σημείο αυτό θα επιτρέψετε πρώτα να τελειώσω, να αναφέρω κάποιο ανέκδοτο.

Αν και αποφεύγω τα ανέκδοτα, εντούτοις όμως στο σημείο αυτό θα αναφέρω ένα χαρακτηριστικό ανέκδοτο, το οποίο θα σας παρουσιάσει ανάγλυφα, λοιπόν, λοιπόν, εις ποιον βάθος κακίας και διαφθοράς δύναται να καταντήσει ο άνθρωπος και αυτός ακόμα ο αθωότερος.

Λένε ότι εκεί στην Τοσκάνη υπήρξε ένας ζωγράφος περίφημος, φημισμένος ζωγράφος. Μια μέρα, καθώς περπατούσε σε ένα χωριό της Τοσκάνης, κοιτάζει στην αυλή ενός σπιτιού ένα αγγελούδι, ένα παιδάκι μιας φτωχής χωρικής της Τοσκάνης.

Μα ήτανε σαν αγγελούδι, ήτανε. Εκάθισε ο ζωγράφος να το κοιτάζει, και χαμογελούσε με τέτοιο χαμόγελο που νόμιζε ότι άνοιγαν οι ουρανοί. Λέει στη μάνα, λέει: μου επιτρέπεις να στήσω τα σύνεργά μου να το ζωγραφίσω; Αν μπορείς, λέει, παιδάκι μου, δώσ' κι εμένα μια ζωγραφιά.

Εκάθισε λοιπόν εκεί. Στάσου, λέει, παιδάκι μου, πάρε μερικές καραμέλες. Κάθισε ο μικρός εκεί. Καλά, πήρε λοιπόν το πινέλο, τον ζωγράφισε, τον ζωγράφισε, θαυμάσια τον ζωγράφισε. Αφού τον ζωγράφισε θαυμάσια, πήρε την εικόνα του αυτή και την κρέμασε μπροστά στο γραφείο του.

Και όταν ήταν μελαγχολικός, όταν ήταν θλιμμένος, όταν ήταν στενοχωρημένος, έχουν σημασία οι εικόνες. Έριξε μια ματιά στο αγγελούδι αυτό και η ψυχή του έβρισκε ένα βάλσαμο παρηγοριάς. Ναι, πάμε, περάσανε τα χρόνια, περάσανε τα χρόνια.

Κάπου ο ίδιος ζωγράφος λέει: «Μου πέρασε μια ιδέα. Θέλω να βρω το ασχημότερο πρόσωπο που έχει εδώ, να το ζωγραφίσω και αυτό, όπως ζωγράφισα το ωραιότερο, το ομορφότερο πρόσωπο που χαμογελάει, να βρω και μια μαύρη ψυχή, να τη ζωγραφίσω».

Από εδώ ψάχνει τους φράγκους, από εδώ ψάχνει τους φράγκους, από εκεί πάει στις φυλακές. Εκεί μιας πόλος της οσκάλης και παρακαλεί το διευθυντήτης της των φυλακών, λέει δείξη μου τις φλετικές βέβαιες, δεν είναι καμιά πενταφωσταριά μέσα.

Τους κοίταζε, τους κοίταζε, βρίσκεται μπροστά σε έναν. Απεσία η μόρφη, εμπληματική, στεγνώτο πρόσωπο. Η μύτη του φαρμάκι, αν μπορούσε με τα μάτια του... Μερικοί σε σκοτώνουν με τα μάτια τους, σε φονεύουν με τα μάτια τους αν μπορούσαν. Λέει: «Το βρήκα». Λέει στον διευθυντή: «Μου τον αφήνεις;» Λέει: «Τον αφήνω, δεμένο, γιατί ελλημονόμαστε, θηρίον, δέσε». Κάθισε εκεί πέρα, τον συμβούγκριζε, όλο που έγινε αντικείμενο ζωγραφικής παρατηρήσεως, τον ζωγράφισε, παίρνει την εικόνα, φεύγει από εκεί και πάει την κρεμάει δίπλα στην άλλη εικόνα. Στο άλλο μέρος είχε την εικόνα του παιδιού, που το χαμόγερό του άνοιγε τους ουρανούς, και από το άλλο μέρος είχε την εικόνα εκείνου του εγκληματία των φυλακών,

που ήταν απαίσια η μορφή του και η εκδήλωσή του πάσα. Ναι, και έγραψε από κάτω. Στο παιδί από κάτω έγραψε: «Το κάλλος του ουρανού». και στον άλλο, το πορτρέτο του άλλου έγραψε η ασχημία της σχολάς. Τα όλεπε αυτά. Ποια είναι αυτά τα πρώτα.

Έχει καμία σχέση το ένα με το άλλο; Πήγε εκεί, παίρνει μια ιδέα. Ψάχνοντας, ξαναπήγε στο χωριό, ξαναβρήκε, είχε πεθάνει η μάνα του, είχε ταφεί η μάνα του παιδιού. Τι ανακάλυψε; Το μικρό αυτό παιδί με τον άλλο τον εγκληματία, λέει, το αυτό πρόσωπον ήταν, το ίδιο πρόσωπο.

Μικρό μεν ως άγγελος, όταν περάσαν τα 20 to 30 χρόνια και έσμιξε με διάφορους κακοποιούς της Τοσκάνης και μάλιστα εγκληματίες, αυτό το μικρό παιδί που χαμογελούσε και άνοιγαν οι ουρανοί έγινε μαύρος όσο ο σατανάς ή η κόλαση.

Ω γονείς και πατέρες, αν είχα δικαίωμα να σας φτιάσω αυτές, να πάω μέσα εις κάποιαν πόλη της Τοσκάνης, να πάρω αντίγραφα των δύο αυτών εικόνων, να τις δημοσιεύσω μέσα σε μια εφημερίδα της Σπίδα ή ξέρω πού αλλού.

Ή να παρουσιάσω εδώ δυο εικόνες να σας πω: κοιτάξτε, γονείς, το κάλλος του ουρανού και η ασχημία της κολάσεως. Από σας εξαρτάται, και όχι μόνο από σας, διότι καλά κοπιάζετε εσείς. Αλλά όταν σας πω να σηκωθούμε, να πάμε στο Καστρί, 3.500 για να πούμε ένα, ένα κάτω. Εδώ θα κλείσετε τους κινηματογράφους, θα κλείσετε σφαγεία, θα κλείσετε τα πάντα. Δεν πάρετε που δεν κάνετε μια και αυτήν την εκστρατεία. Πούλημα, το κάνετε, το κάνετε. Ναι, τον κάνω, ναι. Θα μείνω με ο παπά Αμμοστήρας με 15 τρελούς κι ανισόρροπους. Έτσι να σας τα πούμε κατά κέφαλα. Διότι αν δεν γίνει αυτή, και πρέπει να γίνει, θα χάσετε τα παιδιά σας. Τα παιδιά σας θα χάσετε. Εφόσον τα παιδιά πηγαίνουν κινηματογράφους και θέατρα και βλέπουν εκεί γκανγκστερικάς μορφάς και ας φοιτούν μέσα εις τα σχολεία του εγκλήματος, θα βγουν εγκληματίες με δίπλωμα, και απατεώνες με δίπλωμα, και διαρρήκτες με δίπλωμα. Και τα μικρά παιδάκια που χαδεύετε τώρα στα λίκνα σας θα γίνονται αύριο με ρόπαλα, θα σπάσουν τα κεφάλια σας. Και πρέπει όλος ο λαός να έχει στην εντροπή μας, μα είναι αίσχος μας στη Μόσχα που κατηγορούμε καμία κυματοδότηση.

Μια κινηματογραφική ταινία, και αυτός ο άθεος αρχηγός της Μόσχας που έχει ειδικά στοιχεία, όταν τον πήγαν στο Χόλυγουντ, είδε μια τέτοια στιγμή, έκανε έτσι, έκανε έτσι, έκανε έτσι. Δηλαδή, Απόστολος οφθαλμούς του μη δίνει ματαιότητα, αυτοί οι μηνώοι, οι μη το Ευαγγέλιο έχοντες, το Ευαγγέλιο θεωρούν.

Τους πολιτικάδες μας, τους βουλευτάδες μας, γουρλώνουν τα μάτια, εκεί τεντώνουν τα μάτια. και αυτός άδειος ον απέστρεπτος οφθολμούστη, υπάρχει φωτογραφία και λέει Απόστροφος, δηλαδή σαν τον Δαβίδα, Απόστροφος του μη δυνατεότητα.

Η λύση μας θα υπέττει για να αύριο μια γενναιά, γενναιά θα μας δείξει μια γενναιά έκπληλος και να εκπροσωπεί την Ορθοδοξία για τα πάντα.

Διαιρεθήκαμε και εμείς σε πατρίες εδώ πέρα, ο ένας του τάδε, ο άλλος του τάδε, ο άλλος του τάδε, ο άλλος του τάδε και λοιπά. Εγώ Κηφά, εγώ Παύλου, εγώ Πέτρου, εγώ του ενός και λοιπά, και δεν είμαστε να σηκωθούμε όλοι σαν μια δίαιλα χιλιάδες ψήφους, να φτιάξουμε ένα κράτος Ορθοδόξων, ένα κράτος που αναπνέει και ζει μέσα στην ατμόσφαιρα των ολοτεών Ιεωνικών που έχει οι φίλοι μας.

Υπάρχει, αγαπητοί μου, είπαμε, τελειώνουμε. Η μία ζυγαριά είναι η κρίση την οποία εκφέρει ο κόσμος δι' εμάς. Η άλλη ζυγαριά είναι η κρίση την οποία εκφέρει η συνείδησή μας, που τη ζωνένει από το Πνεύμα του Θεού δια των εαυτών μας.

Είναι η παρατήρηση των Αγίων, είναι η παρατήρηση του κόσμου ολόκληρου, ότι είμεθα τέκνα φύσει οργής και κατάρας. Και το σπουδαιότερο, ποιο είναι το σπουδαιότερο, ποιο είναι; Ότι όσο κανείς, όσο κανείς προχωράει στην αρετή, όσο κανείς γίνεται χριστιανός, προχωρεί, προχωρεί, προχωρεί, τόσο γίνεται, τόσο λαμβάνει συνείδηση της αμαρτωλότητας, της αμαρτωλής του φύσεως.

Ναι, είναι ένα θέμα βέβαια μεγάλο αυτό που δεν μπορώ αυτή την ώρα, σπεύδων στο τέλος της ομιλίας μου, να το αναπτύξω. Μόνον συντόμως θα λέγω το εξής, ότι αν σας παρουσιάσω μπροστά ένα ποτήρι νερό, εσείς το βλέπετε το νερό, το πίνετε.

Εάν όμως αυτό το ποτήρι το νερό το πάτε στο χημείο και εκεί με μικροσκόπια κοιτάξετε, αυτό το ποτήρι που φαίνεται καθαρότατο δεν θα το πιείτε. Δεν θα το πιείτε. Όχι 8 εκατομμύρια που έχει η Ελλάδα, εκατομμύρια των εκατομμυρίων μέσα είναι διάφορα ζωύφια, διάφορα μικρόβια, δεν θα το πιείτε.

Με το μάτι το γυμνό δεν φαίνεται τίποτα. Έτσι και ο καθένας φαίνεται ένα ποτήρι, ένα ποτήρι που έξω δανειμένο είναι όμορφο, όπως λέει αυτό. Όχι, απ' έξω φαίνεται καθαρό, αλλά μέσα όμως είναι πλήρης ακαθαρσίας.

Αν το πας στο χημείο και το εξετάσεις, το πνευματικό χημείο, θα το βρεις μέσα λογισμούς, σκέψεις, πονηρίας, πράγματα. Λοιπόν, για αυτόν εκείνον που λέει ο Δαβίδης, εκ των κρυφίων καθάρισόν με, να εμερ... Σώσε, Κύριε, από τα κρύφια μου, από τας μυστικάς πληγάς, τα οποία, τα μικρόβια, τα αόρατα, τα πνευματικά, τα οποία υπάρχουν μέσα, βόσκουν κατά εκατομμύρια μέσα στον ψυχικό μας κόσμο. Όσο, λέγω, προχωρεί κανείς στην αγιότητα, τόσο λαμβάνει κανείς επίγνωση της αμαρτωλότητάς του. Ποιος ρωτήσω με, πιάνω τα πνεύματα μεγάλα, αρωτήσω με σήμερα.

Αβραάμ, μικρή φυσιογνωμία Αβραάμ, γενάρχης, από έναν έβγηκε ως τα άστρα του ουρανού και άμμο στις θαλάσσιες, γενάρχης, από τον Αβραάμ βγήκε κατά σάρκα και ο Κύριος Ιησούς Χριστός, γενάρχης λαού περιουσίου, στους κόλπους του οποίου θα αναπαύονται οι δίκαιοι, εγκόλπιοι Αβραάμ, ναι, λοιπόν αυτός ο Αβραάμ, εάν τον ρωτήσεις θα σου πει, εγώ είμαι γη και σποδός, εάν ρωτήσεις τον Ιώβ, τη μεγάλη αυτή φυσιογνωμία.

Και θα σας πει, ε, άνθρωπος, μη μιλάτε για άνθρωπο, ε, άνθρωπος σαπρία εστί, σαπρία είναι, ναι, όχι μόνο βιολογικός και σωματικός αλλά και εξ επόψεως ηθικής, ναι, λοιπόν εάν ρωτήσουμε τον Ησαΐα τον προφήτη, τον πέμπτον Ευαγγελιστή, του οποίου τις ωραίες περικοπές θα ακούσουμε τη Μεγάλη Παρασκευή, όταν μας λέει ούτος τας αμαρτίας ημών φέρει και περί ημών οδυνάται, εμείς δεν λογισάμεθα αυτόν εν κόπω και εν μόχθω και εν οδύνη, ε...

Εάν, λέω, ρωτήσουμε τον Ησαΐα, θα πει, ξέρεις τι θα πει ο Ησαΐας; Δεν μπορώ να το μεταφράσω, δεν μπορώ να του δώσω την απλοϊκή του μετάφραση, τι εστί άνθρωπος, ίσον παρακυμολία, δεν μπορώ να το εκφράσω, με μια λέξη η οποία, με ένα πράγμα το πλέον ακάθαρτον, το πλέον βρωμερόν, το πλέον απαίσιον, ότι κάθε ανθρώπου, λέει, αρετή του ανθρώπου, η λάμπουσα αυτή η αμαρτία, το λάμπων έγκλημα κατά τον Ιερόν Αυγουστίνον, ότι αμαρτεί η αρε...

Η αρετή του ανθρώπου, όλη η καλοσύνη του ανθρώπου και αγιότης του ανθρώπου βεμίζεται, τι εστί; Ράκος αποκαθημένης, ένα κουρέλι βρωμερό και ακάθαρτο, μπορεί να το πετάξεις μέσα στο ρέμα που δεν το έχω αυτό, ράκος αποκαθημένης, ναι, και αν ρωτήσουμε, ποιους θα ρωτήσουμε; Τον Παύλο, υπάρχει ύστερα πάνω και από τον Ησαΐα, πάνω από όλους, ύστερα από την Παναγία, πρώτα βέβαια η Αγία Τριάς, οι άγγελοι, μετά η Παναγία, Αγγέλων και Αρχαγγέλων, μετά.

Εγώ δεν βλέπω άλλο πνεύμα να ευρίσκεται μπροστά στον θρόνο της Αγίας Τριάδος πλησιέστερα από τον Απόστολο Παύλο. Ρωτώ τον Απόστολο Παύλο, γιατί τον βλέπω τον Παύλο να αναστενάζει και αυτός. Να αναστενάζει και να λέγει.

Και όσο προχωρούσε βαθιά, και να λέγει. Ότι ο Χριστός. Ένα μυστήριον πράγμα στον Απόστολο Παύλο. Αυτό ακριβώς που λέγω. Ότι όσο προχωρούσε στην αρετή. Τα πρώτα χρόνια της δράσεώς του τι έλεγε; Ότι είναι αμαρτωλότερος των δώδεκα Αποστόλων, ενός μικρού κύκλου, εθεωρούσε εαυτόν τον κατώτερον, αμαρτωλότερον.

Όταν προχώρησε ακόμα και φτερούγισε σαν χρυσάετος σε ορισμένας πόλεις του κόσμου, τότε προχώρησε έναν κύκλο βαθύτερον ταπεινώσεως και είπε ότι είναι αμαρτωλότερος όλων των χριστιανών, που ήταν τότε πόσοι; 100.000, 200.000 δεν ήταν.

Και όταν ακόμα επλησίασε πλέον το τέλος της ζωής του και ήταν μέσα στις φυλακές του Νέροντος. Και έφτασε η ώρα να τον οδηγήσουν, να τον εκτελέσουν στο απόσπασμα εκείνα των αυτόσων, να τον κάνει να καεί.

Όταν πλέον επλησίασε το τέλος της ζωής του, γράφει ο Παύλος κάτι μπροστά στο οποίο πρέπει να γονατίζουμε. Τι είπε, τι είπε; Δεν είναι πλέον αμαρτωλότερος των δώδεκα Αποστόλων, δεν είναι αμαρτωλότερος των βαπτισμένων χριστιανών.

Είναι αμαρτωλός όλου του κόσμου, όχι εν ψευδή ταπεινολογία, αλλά εν πραγματική εννοία της ταπεινώσεως και το βάθος ταπεινώσεως. Και τι έλεγε; Ότι Χριστός Ιησούς ήλθεν εις τον κόσμον αμαρτωλούς σώσαι, ων πρώτος ειμί εγώ.

Ιδού λοιπόν, αγαπητοί μου, το μυστήριο, και επιταβούν και σε εσύ κι μου λες ότι έχεις καλοσύνη και αγιότητα. Ο κόσμος μπορεί να σε επαινέσει και να σε εγκωμιάσει, αλλά ο κόσμος αυτός δεν υπολογίζει την κρίση του κόσμου.

Δεν υπολογίζω ούτε την κρίση τη δική μου, μπορεί να είναι σφάλμα, υπολογίζω και βεβαιώ με μία κρίση: ο ανακρίνων με Θεός, Αυτός που μας θα δικάσει. Ω Θεέ μου, τι κόσκινο είναι αυτό, τι κόσκινο είναι αυτό! Αχ, χριστιανοί μου, τελείωσα, θα σας αφήσω άλλη ημέρα να μιλήσω για το κόσκινο αυτό.

Αυτό, αχ, αυτή την ώρα σας ρωτώ, εν ονόματι του Κυρίου: πολλά φιλμ είδατε στη ζωή σας. Εδώ έρχεστε, τα μάτια αυτά που κοιτάζουν εδώ τον ιεροκήρυκα, τα μάτια αυτά που κοιτάζουν τον Χριστό, τα μάτια που κοιτάζουν τον ουρανό, δεν πρέπει να κοιτάζουν την αμαρτία και το αίσχος.

Ξέρω ότι από εδώ πολλοί θα φύγετε να πάτε στον κινηματογράφο, το ξέρω πολύ καλά, και παίζετε μία κωμωδία και μία θεομπαιξία μέσα στο βάρος της συνειδήσεώς σας. Ναι, αλλά θα ήθελα, θα ήθελα, εις τον άλλο κόσμο θα δείτε ένα φιλμ. Ω Θεέ μου, ω Θεέ μου, ω Θεέ μου, ω Θεέ μου! Θα δείτε ένα φιλμ. Ποιο το φιλμ; Όχι το φιλμ πλέον, αυτά τα φιλμ, της ατομικής σας ζωής.

Τώρα μέσα εκεί θα προβληθεί το φιλμ, το φιλμ του Ιερομονάχου Αυγουστίνου από τα μικρά του χρόνια μέχρι τώρα. Όχι μόνο αυτά που έκανε τα εξωτερικά, όχι μόνο αυτά που είπε, όχι μόνο αυτά για ψηγαριάζω, κλείσει φοβάμαι, το φιλμ θα προβληθεί.

Τότε είναι εκείνο που θα ανοίξουν τα ουράνια, θα ανοίξει η γη, το φιλμ της ζωής μας, όχι το φιλμ του ενός θοπιού. Διότι θέατρον παίζουμε στον κόσμο, θα πρέπει να σας το φιλμ το δικό μου, το φιλμ του Δεσπότου, του Δεπίμου, του ιεροκήρυκα, το φιλμ το δικό σας, όλων των αμαρτιών, όλων μας την επιδίγηση, το δικό μας φιλμ, η δική μας η ματραλική ταινία, και τότε ανοίξατε βουνά, ανοίξατε πελάγια, ανοίξατε κόσμε, να μας κρύψεις από την οργή, τον ίδιο τον εσφαγμένο, ω η δόξα και το κράτος, εις αιώνας αιώνων. Αμήν.