John Chrysostom on Wealth, Power, and Mercy

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

I glorify our Lord Jesus Christ, who has counted me worthy once again to see your dear faces here in the hall of Saint John the Merciful.

I have always thought this way, but especially now, as I near the end of my earthly life: whenever I speak, I say that this is my last sermon. We elders, above all, must keep that in mind. We have passed the span set by Almighty God: seventy years for a human life.

A human life is seventy years.

We have passed that age. As one outstanding preacher said, “You who preach to the people, if you want your words to do them good, you must speak as people who are about to die to people who are about to die.”

Death awaits every one of us. In these very days, a great and powerful man of my own age, the red tsar of all the Russias, has departed for the world beyond, suddenly and at express speed. There he will discover that his belief that only matter exists was mistaken: matter is not all there is.

His eyes will be opened, and he will see that beyond matter there is a stark and immense reality. He too will have to give an account. And surely among the Russian people there are devout souls who will kneel and pray for mercy for him, as they do for all who hold public authority.

So, with eternity and death in mind, I speak to you, my dear Christians. The saints will give me my subject.

I mean the saints we commemorated this past week. We must thank God for the saints. In every generation they rise like radiant stars in the spiritual heavens, showing each generation that the Gospel is no lie, that the Gospel is no utopia,

...but that the Gospel is a reality, and that Christ lives and reigns forever. God is wondrous in His saints. Last week, beginning on Monday, our Church celebrated the Archangels Michael and Gabriel, the commanders of the spiritual realm, and all the angels and archangels. In Florina, we also celebrated the day our border town was freed from Turkish rule. On Tuesday, our country celebrated the saint of our age: our own Saint Nektarios, the wonderworker. On Thursday, we celebrated Saint Menas, a saint of Asia Minor who lived and was martyred in Cotyaeum, in what is now Kütahya. At the same time, the Church celebrated the feast of another saint...

and among them is a champion, a heroic defender of the Orthodox faith, Saint Theodore the Studite. He raised the banner of protest in Constantinople over an unlawful marriage. On Friday we celebrated Saint John the Merciful, who was like the Nile. Just as that great river brings life to the plains of Egypt,

so Saint John the Merciful is called the Nile of the Church, a spiritual Nile.

And today, as we spoke this morning at the Church of Saint Marina in Kypseli, we spoke of Saint Philip, a glory of the Apostles. If you ask me who is greatest of all, greater than Nektarios, Menas, Theodore the Studite, John the Merciful, and the others we commemorated this past week, I will answer from my heart, and from the testimony of the Church: it is John Chrysostom, whom we celebrated yesterday.

That is not my opinion; it is the opinion of others.

It is said that a holy bishop of Arabissus named Adelphius had a vision after John Chrysostom died. He was taken up on high and saw all the bishops gathered there. He searched for his beloved saint, Saint John.

He searched here and there but could not find him among the assembled bishops, and he grew distressed. “Surely John Chrysostom is among the bishops,” he thought. Grieving, he began to weep. Then he heard a voice: “Do not weep. The saint is not here.

He is higher still, near the throne of the Holy Trinity.”

What can we say about John Chrysostom? I am like an infant who can barely utter a few broken words that only its mother understands. I say this from a true sense of how little I can express, not from a show of humility. Like infants before this giant of the ages, John Chrysostom, we will dare to utter a few words.

He is a saint dear to me, a sinful bishop, since my childhood. I will speak again about Saint John, though no number of books, lectures, or sermons could exhaust the riches of his holy life and teaching.

We will speak about Saint John Chrysostom. We will travel in thought to the places where he served: Antioch and Constantinople, and the places of his exile, Cucusus and Comana.

I have spoken about John Chrysostom before. Now I will show you another side of his life. His life is like a drama. Do you understand what I mean by a drama? I mean one of those stirring tragedies staged in the theaters of ancient Greece, full of lessons for us.

Our late professor Balanos, when he taught us about John Chrysostom, called his life “the drama of Chrysostom.” That is the drama we shall present to you, dear Christians.

We shall look at who John Chrysostom’s enemies were. For in his own time, like our Lord Jesus Christ, he was a sign spoken against, a stumbling stone. Others were his devoted followers, men and women who stood by him even at the risk of death and followed him to the place of his exile.

But others were fierce accusers, trying by every means to destroy this great man.

So let us look at who John Chrysostom’s enemies were. One, two, three, four, and we shall be done.

Among John Chrysostom’s enemies were the rich. Was he against money itself? As he said, money is a tool. Put a knife in a criminal’s hand, and he will use it to murder. Put it in a surgeon’s hand, and he will perform an operation. So it is with money: depending on how it is used, it can serve evil and corruption, or it can serve salvation.

He did not hate the rich as people. He loved them as children of God, wept for them, and wanted them to imitate Abraham, Job, and other wealthy people who brought healing to this world.

Sadly, such rich people are rare. That is why the words hold true in every age: how hard it is for those who have wealth to enter the Kingdom of Heaven. When wealth was misused, the rich became a danger to society.

Chrysostom’s words struck like thunder. He called them wolves, savage beasts, and robbers, robbers who set up their dens in their own drawing rooms instead of in the mountains, and plunder people there. No one rebuked the rich more fiercely than Saint John Chrysostom.

Consider the anguish of one greedy man in Chrysostom’s day. Antioch suffered a drought. Not a drop of rain fell. The ground was baked hard; rivers dried up, springs ran dry, trees withered, and animals died by the hundreds.

Driven frantic by hunger, people sold everything they had to obtain a piece of bread. Their anguish was great. Children, women, and men gathered in the churches to pray and plead with God: “O God, send us rain. Send us a little rain.”

Ah, that little rain! Those drops falling from heaven are a gift from God. Every drop is worth a gold coin, and more than a gold coin.

It falls upon the earth. Let me digress for a moment and show you how small our thinking can be. Suppose I have two flowerpots here on the lectern. One is full of manure and soil. Now answer me honestly.

And I have another pot full of gold. Which would you choose? Which would you choose?

You would choose badly, very badly. By the words of John Chrysostom, I must condemn your choice. But once, in a small farming village in my diocese, I put this question to some innocent children. One child answered, “I would not choose the gold.”

“I would choose the pot with soil,” he said. The others laughed; the adults laughed too. But the boy grew quite serious. “Why,” Chrysostom asks, “would you take a pot of soil?”

With soil, with soil! If you sow corn, its season will come. Forty-one years ago, someone whose name some people do not want to hear foretold the great famine in our nation. He said, “Greeks, plant! Sow seeds even in your flowerpots.” So take a pot of soil and plant in it. Then take a pot of gold. Nothing will grow in the gold.

Nothing grows in gold. Nothing at all. Try eating gold! Try eating gold! Yes, famine will come upon the land, like the terrible famine we older people knew. Then the prophecy of Saint Kosmas of Aetolia came true: “A handful of flour for a handful of gold.”

Ah, let me return to our subject: the drought in Antioch. Young and old begged heaven for rain. At last God heard them. The heavens opened, and rain poured down. Their joy was so great that women and men, farmers and shepherds, all went outside.

They let themselves get soaked. How they rejoiced! Yet in Antioch, John Chrysostom noticed one man who was deeply grieved. The more rain he saw falling, the gloomier he became. He was so upset he could not speak.

What had happened? He was greedy. He had bought wheat and stored it in warehouses, hoping the drought would continue so he could sell it on the black market. “You wretched man,” Chrysostom tells him. “You wretched, wretched man!”

We saw the same thing in our own country during the great famine, when black marketeers dealt with one another in the marketplace. Only those of us with white hair, who lived through those dreadful days, will remember.

The greedy man of Antioch mourned because rain had fallen from heaven and ended the drought. So it was with some people in the marketplace in 1943 and 1944. They shouted, “Hold on, Rommel!” That cry says a great deal, but I do not want to stop and explain it here.

You understand: Rommel was a German general, and they hoped he would hold out so that Greece’s suffering would go on. John Chrysostom portrayed that greedy man vividly. But the rich were not only stingy and greedy for money.

The rich of that time were also extravagant. They spent enormous sums. Chrysostom says that when you entered their houses, you saw unimaginable luxury: chairs adorned with gold, beds adorned with gold, ceilings covered in gold leaf, even golden walls. Even their shoes had gold fittings.

It was luxury beyond belief. It brings to mind Diogenes, a kind of ascetic in the ancient world. Once he entered a rich man’s house and saw that everything was covered in gold.

Then he needed to spit. He looked here and there but could find nowhere suitable, so he spat at the man himself. “Why did you spit at me?” the man asked. “I could find no other place,” Diogenes replied.

“I couldn’t find anywhere else to spit. I couldn’t find anywhere else to spit. I couldn’t find anywhere else to spit. I couldn’t find anywhere else.” Do you see? Well, he had made everything out of gold. John Chrysostom also says in one of his homilies that, at one point, he raised his voice so much, despite having a weak voice, that he apologized to his listeners. “Forgive me,” he says, “for today I burst out shouting.” Burst out. He could no longer bear what was happening.

And there is another revolting picture of the rich of Antioch and Constantinople. What did they keep in their bedrooms at night? Chamber pots made of gold.

What a wretched state of affairs! Do not think such things are strange. In our own day, the wealthy rulers of Arabia, Persia, Iraq, Iran, and elsewhere have amassed fortunes from oil and gasoline. But that leads into another subject.

Such questions could be settled in twenty-four hours if the two great powers agreed and issued an ultimatum: oil belongs to the whole world, not to you alone. But that is a large subject. They have gathered so much money and gold that travelers in the East say the rulers of those Arab countries even have golden toilet bowls.

Such things enraged Chrysostom, and he hurled thunderbolts against them. Do not imagine that things are so different today. Let me give you a picture from this city that will make you shudder. In many families, great wealth and treasure are piling up, while elsewhere there is poverty beyond description.

At night, while we are all asleep, have you thought about the fifty, a hundred, two hundred, even five hundred desperately poor people who live in hovels and cannot sleep? Their work begins at night. They go along the pavements outside the houses, open the discarded plastic bags, and collect paper, paper after paper. They are waste pickers.

They sell that paper to buy a loaf of bread for the day. These waste pickers, who deserve all our sympathy, work through the night gathering paper and whatever else they find in the bags. They sell it to feed their families and keep living in their hovels. At that very hour, while one person gathers scraps to survive, what are others doing?

They are in the places of entertainment. A newspaper published a list of them.

The newspaper listed what happened at one of those places, I won’t name names. In a single night, people smashed hundreds of plates. By morning, one group alone had paid a bill of 860,000 drachmas, if you can believe it. John Chrysostom speaks with horror of the rich and says somewhere that, if Hell did not exist, it would have to be created for people like these. Those were harsh words, so it was only natural that they came to hate him.

So they came to hate John Chrysostom, the preacher who, centuries before the socialists and the so-called champions of the workers appeared, saw how things stood through the Gospel alone.

Yes, they shouted at him and interrupted his sermons: “Stop! Stop! Stop! How long will you go on speaking against us, the rich?” And what did he answer? “I will stop on one condition: that you stop robbing my people. Put an end to your greed and love of money, and then I will stop speaking against the rich, the money lovers, and the greedy.”

Remedies, he says, remedies. “Come now, you are sick, sick. The gravest sickness of the soul is love of money and greed. May God protect us.”

Our renowned professor Androussos once asked us students, “There are two passions, the love of money and pride. Which of the two can be healed?” We students were divided. Some said pride could be healed; others said the love of money.

He answered that pride can be healed. How? A person is proud, but a moment comes when God deals him a blow, and then he is humbled.

The proud person is humbled when a woman loses her beauty, when a rich man loses his money, when a ruler loses his position. But the love of money can last until death. There are people who have died caressing their gold coins. What a passion the love of money is!

Medicine! Chrysostom prescribed one remedy, then another. Almsgiving was one of them. But what kind of almsgiving did he mean? “I want you to give from what you have earned by your own toil and sweat, from your own possessions.”

“I do not want you to steal a thousand and give away a single coin. That is a mockery of God.” Yet that is how some rich people give alms: they steal a thousand and give one. John Chrysostom calls it a mockery of God.

He went further: “Come on,” he said, “be generous! Open your purses and give, and give, and give. Some of you, at least, should follow what Moses taught about almsgiving in the Old Testament.”

What did Moses teach about almsgiving in the Old Testament? Give one tenth.

A tenth. Do you want to go further? Give alms as Saint John the Forerunner taught: half your possessions. Go further! These are the steps of almsgiving, the steps one climbs. There are many more steps to take with Jesus. And John Chrysostom went further still. What did he say? “Oh, wretched humanity, how did you come to such misery? Why are there wars? Why are there conflicts? Why is the life you live so harsh?”

Some go hungry while others live in luxury. Some live in mansions while others live in hovels. Some have no clothes to wear while others have whole wardrobes. Why? What is it that disrupts our life together?

“This is mine, and that is yours.” That, he said, is the source of all this misery. “Come, let me show you a new kind of community, one like the community of angels in heaven. They do not say, ‘This belongs to me, and that belongs to you.’ Everything is shared.”

“Come, let me show you a community where everyone has clothing, food, shoes, and everything necessary, our daily bread. If all of you here agree, I will take responsibility for guiding such a community. We can live together with everything in common, as the first Christians did.”

What a great vision for humanity! If someone said this today, people would call him a communist. But there is an enormous difference: this vision is rooted in Christ Jesus and in the Gospel.

This is a vision for humanity. I speak with various people, and some tell me, with a certain pride, “I am a Marxist,” as though Marx were greater than Christ.

I have seen homes where they have taken down the icon of Christ and put up a picture of Marx.

And here at the Academy, in the School of Education, students took down the icon of the crucified Nazarene and put up a picture of Marx. I do not blame them; it is not their fault.

The Ascension, the Annunciation, the Gospel… Chrysostom says that everything should be shared. And what do I see today? The communists of today are different from those we knew forty years ago. Some of those people had ideals; they believed in something. But the younger ones? To put it briefly, these Marxists have American stomachs and Russian minds.

They have Russian minds...

They have American appetites; they eat more than the Americans. Yes, I could make a whole talk of this and give you the evidence. They shout and shout, but I see them in Florina, in Ptolemaida, and here in Athens. Every evening they go home to their families, I will name no names, and eat their fill.

And then one of them says, “I’m a communist.” What kind of communist are you, sir? There is something worthwhile in that ideal: living simply, denying yourself, being thrifty. Where do we see any of that? As I said, they have American bellies, Russian minds, and hearts like the devil’s. With that sort of character, that sort of mindset, it will never come about. They have a vision, I admit it. But that vision will never come to pass.

That community will come only through Jesus Christ. If you want to see communal life, go to the Holy Mountain. In its monasteries, the Church comes first, and in the communities everything is shared.

For that ideal to become reality, we must become Christians, believe in the Gospel, and live by it. Then the great change will come: the change brought by the Gospel. Otherwise, it is like a snake shedding its skin while keeping the same fangs.

Or like a wolf changing its coat but keeping the same mind. A person may become a Marxist or a socialist, but if his way of thinking stays the same, so will his conduct. Chrysostom, however, preached great things.

Fifteen hundred years before Marx came along, John Chrysostom foretold that this was where human society was headed. But as Christos, the Archbishop of Athens, used to say, it can happen only through the Gospel. If we do not become Christians, it cannot happen. Take how they overthrew the Tsar there, I was reading about it the other day. I am not singling them out; the same things happen everywhere. I condemn the crimes of the Americans and the crimes...

The crimes of the Russians… I belong to neither side. I am neither American nor Russian. Above all, I am Greek, and above all, I am an Orthodox Christian. That is how I see it. They even had a special clinic there for the Tsar, the red tsar of all the Russias, a special clinic.

But I am digressing. So Chrysostom fought fiercely against the wealthy. Who were his other enemies? Let us come to the second group: those in power.

The rulers, the rulers. Was John Chrysostom an anarchist? Was he against those in authority, against authority itself? No. Chrysostom believed that all authority comes from God. He also believed that anarchy, refusing to obey our rulers, is wrong. When the rulers of a state direct people to do what is right and in keeping with the Gospel, would he say there should be no leader?

Which is worse for a state: bad rulers or anarchy? He says there is something worse even than anarchy: a wicked person in power. If you want to bring a nation to ruin, now, I am going far afield; do not take this as a reference to any party or ideology,

Now, I speak to you with a sincere heart, and I tell you plainly what I think: a nation can fall apart. As a punishment for that nation, God may allow a wicked, corrupt, disturbed man to take power. Once he reaches the top and seizes power, weep, mountains and valleys! The nation is ruined. It takes a thousand years to build a state, a thousand years to form a nation, but it can be destroyed in a moment.

look at Germany. Its people were exceptionally intelligent and hardworking, and they excelled in science. Yet a demagogue came to power through regular elections. The people followed him and his followers, and he led Germany to the grave.

That is what Chrysostom says about wicked rulers: they can bring terrible ruin upon humanity, and God sends them as a punishment to nations. That was his stand against those in power.

Let me give you just one example among many. In his time there lived a man called Eutropius. He wielded enormous power and ruled like a dictator.

But he was not satisfied. He wanted all power in his own hands, leaving the people none at all. He wanted to control everything, to be, in a manner of speaking, like God.

The Church had a special privilege. What was it? If the authorities pursued someone, whether over taxes or for some other reason, that person would run to the church. If he reached it, went inside, and embraced the Crucified Christ or the Holy Altar, no one was allowed to touch him.

That was the sanctuary of the holy places. Today we have other places of sanctuary: the Polytechnic, the university, Parliament. Yet the Church alone has no sanctuary. A police officer today can enter the Church and seize a person like a bird of prey. But in those days the Church was sacred ground.

Eutropius moved heaven and earth to abolish that sanctuary. He wanted the right to enter the churches and drag his enemies away from the Crucified Christ. He succeeded. The Church’s right of sanctuary was abolished.

But what happened? Ask history. The very man who abolished the Church’s sanctuary was forced to seek it himself. One night, other generals overthrew him.

Almost naked, still in his nightclothes, he ran through the streets like a fugitive. Behind him people shouted, “Catch him! Catch him!” And he kept running and running.

He barely managed to get inside the Church of Hagia Sophia and embraced the Holy Table. His enemies were outside, right outside. Then the greatness of Chrysostom shone forth. He went to the doorway and said, “Halt! Halt! I am a hierarch. I represent Jesus Christ. I stand for mercy, love, and compassion.”

“Do not come any farther. You will have to step over my dead body.” They stopped. Eutropius was trembling; the dictator’s teeth were chattering. Then John Chrysostom climbed into the pulpit and delivered a masterpiece of a sermon.

Do not speak to me of Demosthenes, Cicero, or any other orator. His sermon on Eutropius was a masterpiece for the ages. He began by saying, “It is always fitting to say this, but above all at this very hour: ‘Vanity of vanities; all is vanity.’”

That was where he preached that remarkable sermon. During the occupation, I was in Kozani and met a schoolteacher who had no faith. He dismissed the Fathers, John Chrysostom, Basil, and all the rest as nonsense. I asked him, “Have you ever read Chrysostom?” “No,” he said. “Why would I read that monkish stuff?” I said, “My dear fellow, the fine library of Kozani is close by.”

“Go to the library and ask the librarian for Chrysostom’s sermon on Eutropius.” He read it. When he came back, he had copied it out, spending the whole night at the library.

“The sermon?” he said. “I have learned it by heart.” Chrysostom has wonderful things to say. By reading that magnificent sermon, the man went from unbelief to faith. And in the little village of Lefki, near Sparta, where I lived as a child, I remember a very bright shoemaker. He had attended the old school, where the sermon on Eutropius was among the first readings. He knew it by heart.

My fellow villagers would stand him on a chair, and he would recite the whole homily from memory, every word of it. Now we’ve taken those masterpieces out, and in their place we’ve put… Well, that’s what happened. We removed masterpieces admired through the ages and replaced them with what? With this. We threw away diamonds and put manure in their place. Manure, that’s what I’m feeding the children. Worse than manure: poison and venom. Well then, his enemies.

Chrysostom’s enemies included the rich and those rulers who abused their power. Who else opposed him? Do not be startled: women. Women? All women? No. There were women who loved John Chrysostom.

There were women who flocked to John Chrysostom’s sermons and listened with tears and sighs. There were women who opened their purses and gave tremendous support to his work of charity.

One of them stood above the rest: Saint Olympias, a woman like an angel, like an archangel. She gave away a vast fortune and became utterly poor herself. She slept on a mat so that she could show mercy to others.

There were women close to John Chrysostom who were like the myrrh-bearing women. But alongside the good women, there were also wicked women. A good woman can lift a man all the way to the stars of heaven.

There is no greater power in the world than a woman’s goodness. But there is no greater malice than a woman’s malice. Chrysostom says, “Read about John the Forerunner.”

He spent thirty years in the wilderness. There were bears, wolves, wild beasts, and lions, yet they left John the Forerunner unharmed. Then he entered the city. Herodias showed him less respect than the wild beasts of the wilderness had; she proved worse than they were.

Just as Herodias showed no respect for John the Forerunner, so women who lived in luxury and corruption showed no respect for John Chrysostom, who followed the Forerunner’s example. They were like wild beasts toward him.

They did no work and would not sit at the loom, but showed off their beauty. They ran to dances and entertainments, to the theaters and the racecourses. They even broke up marriages.

Some of these women had made their way into the palace and close to those in power. History records three of them. I could name three women of that kind today as well.

Now, history records three women by name: Marsa, Castricia, and Eugraphia. These three broke up marriages, and they were formidable. They were ladies of the court, close to the empress Eudoxia.

Eudoxia had brought the weak emperor Arcadius under her influence. These women hated John Chrysostom fiercely. They wanted to destroy him because he continually rebuked them. Vipers, those three! It reminds me of a woman who came from Florina. She had a good husband, a poor man who worked in the mines of Ptolemaida. Every evening he came out black with coal dust. He went in clean and worked underground to bring light to others.

And this woman came to hate her husband. She hated him fiercely. She could no longer live with him, so she left and divorced him. What did she tell me? She came to me furious and said, “Tonight, let me tell you: I won’t listen to you, or to the Gospels, or to stories of miracles, or to anything about relics. Nothing.”

‘I’ll take gasoline and burn him.’ I was frightened and called the police to prevent a crime. Terrible crimes have been committed, and women like these were among Chrysostom’s worst enemies. John Chrysostom has left us a vivid picture of them.

The wealthy were enemies of Chrysostom. Those in power were his enemies. These women were his enemies.

Unworthy clergy, wicked and corrupt, had flooded Constantinople. When John Chrysostom came to the city, he wanted to cleanse the clergy. There were two groups among them.

History names them in an old expression: ‘purse watchers’, men who kept their eyes on people’s wallets.

Among us, too, there were priests, bishops, and patriarchs who had their eyes on the purse. That was their aim.

And ‘hawks after women’: just as a hawk hunts doves, these men pursued women in Constantinople and Antioch. John Chrysostom, following our Lord Jesus Christ, took up the Gospel to cleanse the Church of Christ.

They turned against him. What didn’t they say about him? Theophilos the Patriarch was his enemy. A bishop named Severian was his enemy. And who else, do you think? His own chief deacon, John. Chrysostom had taken him in as a child, educated him, and kept him close. That man became a Judas to John Chrysostom.

He joined Chrysostom’s accusers, and together they drew up charges against him. How many? Forty charges. You shudder to read what they accused this saintly man of, a man who had lived on earth like an angel.

They set up a court outside Constantinople and condemned him without hearing his defense. They deposed him and wrote to the empress, asking her to drive him from the city. The corrupt clergy had won a victory. Chrysostom left by night, but he returned the next day. How awesome are Your judgments, O Christ! What happened at midnight? An earthquake struck Constantinople, shaking Eudoxia’s bed.

She was beside herself. She rushed to the emperor’s chamber, fell at his feet, and pleaded: ‘We must bring back the holy man of God whom we drove out because we listened to priests, bishops, and patriarchs.’

‘We must bring him back.’ And at once an order went out.

During the night he crossed the strait at Constantinople and reached the opposite shore, but they brought him back by force. A sea of people met him, an overwhelming flood, an ocean of people. There were children who called to mind the feast of Palm Sunday, women weeping, men and young women, everyone in an uproar. They welcomed him back to Constantinople. And listen to this: the people knew...

The people knew what Chrysostom had suffered and who his worst enemies were. They kept shouting, ‘Out with the old priests! Bring in new priests!’ They wanted those priests removed and new ones brought in, so that things might change and people might be saved.

That cry went down in history: ‘Out with the old priests! Bring in new priests!’

He remained in his see for a while, but only a short while. Then came fresh slander and fresh accusations. I must bring this to a close; the life of John Chrysostom is inexhaustible. New pretexts brought another exile. This time they sent him four hundred kilometers away.

They sent him to Cucusus in Asia Minor. He made his way there, but then another order came. People had flocked to hear him from every direction, turning that remote place into a city. They wept for him. Such was their love for Chrysostom that they said, ‘Better for the sun to go dark than for Chrysostom, that shining sun, to cease speaking.’

Such was the wonder and greatness of this saint. At last, already old and weakened by ascetic discipline and all he had endured, he received an order to walk the hard road toward Comana, on foot, without an animal or a carriage, and then beyond it.

He walked and walked until he could go no farther. They brought him to Comana, where he lay down for the night. And that night, how wondrous are Your judgments, O Christ!, he had a vision. Saint Basiliscus had been martyred there, at the church in Comana.

Saint Basiliscus appeared to him in the vision and said, ‘Brother John, take courage. Endure patiently. Tomorrow we shall be together.’ In the morning Chrysostom rose and received Holy Communion, partaking of the pure Mysteries.

He gave away what he had with him and put on a white tunic, like those worn by the newly baptized. Then he spoke those famous words: “Glory to God for all things.” He made the sign of the Cross and gave up his spirit to the heavenly Father.

He lay buried there in that remote place, in an obscure grave. Women, men, and monastics came from everywhere and venerated his holy relics and his tomb. Thirty years later, Eudoxia’s son repented, for her tomb had continued to shake. They brought John Chrysostom’s relics back, and along the long route, crowds grateful to this great teacher of our Church scattered flowers on the road. When his relics were placed near Eudoxia’s tomb, the shaking stopped.

My dear people, count it on your fingers: 1,575 years have passed since those events.

We are now in 1982.

What is the state of our nation? I do not wish to speak of it now. I will speak of it next time.

I will speak about the state of the Church and of society. I do not want to dwell on it for long. But as a clergyman, knowing that we bear the greatest responsibility, I must ask: what is the state of our Church today? I believe we all bear responsibility for the evils in the world. But we clergy, and especially we bishops, bear a particular responsibility for what happens in our land. So what is the state of the Church? The state of the Church... I do not deny that there are clergy, deacons and priests, unmarried and married, who, amid the decay, corruption, and immorality of our times, preach, hear confessions, care for the poor, and strive to show a living image of the crucified Redeemer. I do not deny it. They are the salt and light of the world, but they are a small minority.

The many things I have seen, the bitter experience I have gained as a bishop, and what I know from other events are no small matter. I would say that parish priests, and the clergy generally, belong to the category of those who keep an eye on people’s purses.

The purse, the purse! I will tell you two incidents.

There are two incidents. The association of large families reported one of them. It is an association well worth supporting, led by an outstanding monk from Mount Athos. In an interview, the monk described what happened: a priest was called to a hovel where a family had many children, seven, eight, nine, I’m not sure how many. A representative of the association told this story and immediately asked...

Money, money, that is what he wanted straightaway. Even for a Baptism: money, money. But some people have nothing at all. Sadly, there are still clergy who keep their eyes on people’s purses.

Why are the Millennialists growing in Germany? Why are they growing in Canada? Why are they growing in America?

In America, millenarians are springing up like mushrooms on manure. There is a reason for this, and we are giving people the same reason here. We see it abroad too: the preachers of the Catholic Church and the Protestant pastors follow the Lord’s command, “Freely you have received; freely give.” But our priest will ask for money. Someone from Belgium wrote to me, a priest sent me a letter.

A layman, a worker, told me he had lost his faith. You know how hard his work is. When a baby boy was born to him, the priest said, “You must give me five thousand drachmas. If you do not, I will not baptize him.” “Father, I have absolutely nothing,” the man said. In the end, he had to pay.

So when our priests ask for money, or even accept money, from people whose children they baptize or whose loved ones they bury, that is a sin. I have stressed it before, and I say it again: it is a form of simony. A priest must perform the Mysteries without charge.

I have a priest in my diocese whom some of you may know: Father Hierotheos. He served nearby and is a spiritual son of mine. At the cathedral, though his own family was poor, he announced, “I will take no money. Give whatever you have to the Church for the poor.” The collection box filled with money.

I want the priest to be poor and the Church to be rich! I want the priest to be poor and the Church to be rich!

Then the Church would work wonders, truly work wonders. What happens now? You may ask about the priest. I will tell you: the priest has become a salaried employee, and that was a mistake.

All the priests and bishops are paid from the public treasury. They are paid from the public treasury. And what is their pay range? Please listen to me: from twenty-five thousand to sixty thousand drachmas.

They are paid as much as many of our poorly paid public employees. Yet no public employee dares take money for the service he provides, because the state pays him to provide it free of charge. The priest, however, receives his salary and still wants the extra fees. Those fees are a curse, an insult, and simony. We go on selling Christ even in our own age, and they cannot understand it.

Indeed, I believe I am expressing the feelings and thoughts of all of you who know these matters even better.

This attitude has taken hold and will continue to spread. Our border regions have no priests. Who will stay there as a priest? I had a young priest up on the border, and he left and came down here.

Someone said to him, “You fool, are you still staying up on the border? What extra fees do you get there?” “Where would I see any extra fees?” he answered. “I have hardly anything there, only an occasional service.”

Whether he is in Rhodes or Crete, a priest receives the same salary, the same salary, nothing more. A priest who moves to a big city is considered privileged. And I still wonder when the Ministry of Finance’s pincers clamped down on these priests for being privileged. Privileged! So, you see, it is not easy. Under the previous government, I made a recommendation, and the decision went against the extra fees priests receive. Now the issue has come up again, and this time, may God prove me wrong.

Be sure of this: this time it is all about the extra fees. What will happen if the Synod dares to abolish them? There is a way to put rat poison in the rats’ nests.

A fire could sweep through, and within twenty-four hours this evil could be stopped from one end of the country to the other. Priests could be content with their salaries and nothing more, and put the Gospel of Christ into practice.

“Freely you have received; freely give.” There is a way to put a stop to this. The plan is ready, but unfortunately the resistance is great.

Remember this: if the extra fees are abolished, you will see a demonstration of a thousand priests, the like of which you have never seen. Priests have never accustomed us to such demonstrations. They have not taken to the streets. I do not blame them for that; that is a different matter.

They have not taken to the streets over one issue or another. But if their extra fees are cut off, they will take to the streets, and we will see a huge demonstration of priests demanding them. As for me, my dear friends, I will not give way.

I stand firm and unshaken, because I want the preaching of John Chrysostom to be put into practice in our time: a poor priest and a Church rich in good works. A poor priest and a rich Church. Any priests who cannot live that way, remaining poor so that our Church may have the means for good works, should leave the Church and go wherever they wish to satisfy their hunger for money.

The Church will follow Jesus of Nazareth, who had nowhere to lay His head and was the poorest of men.

More generally, my dear friends, I hear complaints from Crete, from Rhodes, and from everywhere. I have ears of my own; I hear these voices from every direction. What parish has no complaints? What diocese or metropolis has none? What people have none? Some complaints are unfair, but many are justified, especially those about priests’ love of money.

We nearly lost religious weddings because of greed. I said this openly in Parliament, right there in Parliament. Even now, a poor person who needs a marriage license has to pay the Church a thousand drachmas to get one.

A civil marriage can be arranged in twenty-five days. Despite all the fees, people still prefer a religious wedding, because it matters to them. But we must not exploit the religious feeling of our people.

Well, I think that if all our people gathered together, from one end of Greece to the other, I would hear this stirring cry from every parish: “Out with the clergy! We need new clergy!” O Greece, my poor homeland, it makes me want to weep. I believe this with all my heart: if we had eight thousand priests like John Chrysostom, and that is a great deal to ask, or like Kosmas of Aetolia, each one a little Kosmas, Greece would be the happiest country in the world. I guarantee it. I guarantee it. “Out with the clergy! We need new clergy!” Yes, yes. Ah, and suppose an angel came down and took me too.

And do not think I exempt myself. Many times I weep in my cell. “Ah, my God,” I say, “could You not take me to a cave on the Holy Mountain and send here a Basil the Great, a Chrysostom, a Gregory, to change society? I accomplish nothing.”

So do not think I place the blame only on others. But we must admit this: suppose an archangel came and took them all away. Or suppose a red or blue prophet Elijah came and put them all in the Aliakmon River, until its waters ran red. Suppose that happened.

Where would we find others? Where would we find others? Where would we find others? Think of a messenger’s post, in Ptolemaida or in Trikala. The Bank of Greece advertised a single messenger’s post.

They set a deadline, and a very short one at that. Two hundred and forty-five people applied for a single messenger’s post, some university graduates and others high school graduates. For one messenger’s post, 245 applicants. But for a priest’s position on our borders, not a single one. Not one.

And the prophecy of Cosmas of Aetolia will come true: you will walk a hundred kilometers and not find a priest. You too bear responsibility. I will finish now. But if I must answer, I will answer.

You women, you mothers, bear the greatest responsibility. Mothers, give me one of your children to become a priest of the Most High.

A priest of the Most High who has Christ and Greece in his heart. A priest with Christ and Greece in his heart is worth more than the President of the Republic or the Prime Minister. Such a priest is greater even than an angel or an archangel.

I am finishing, but it would be an omission not to speak of his saintly mother, Anthousa, who bore him and raised him. She was widowed at the age of twenty. She did not marry again, but devoted herself to her child, and gave us a Chrysostom.

May the memory of Anthousa, mother of this great Father, be eternal.

Mothers, give us priests. Give us priests. We need priests who are devout, faithful, and devoted, ready to serve. We need poor priests who follow the poor Nazarene. Then Greece will become a bright star, shining its light far and wide.

And now, together, let us not finish without singing the dismissal hymn of Saint John Chrysostom. Make the sign of the Cross properly. Make the sign of the Cross properly.

Παναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων Δωδεκάς, Διδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, πρεσβεύσατε προς τον Κύριον, του ελεηθήναι τας ψυχάς ημών. Αμήν.

Δοξάζω τον Κύριον ημών Ιησού Χριστό που με αξιώνει δια μίαν ακόμη φορά να είδω τα προσφιλή σας πρόσωπα εδώ στην αίθουσα του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος.

Πάντοτε, αλλά τώρα ιδιαιτέρως που ευρίσκομαι στη δύση του επιγείου βίου μου, όσες φορές ομιλώ λέγω ότι είναι το τελευταίο μου κήρυγμα. Και πρέπει να το σκεφτόμεθα εμείς οι γέροντες προπαντός. Περάσαμε το όριο που όρισε ο μεγαλοδύναμος: τα έτη του ανθρώπου εβδομήκοντα έτη.

Η ζωή του ανθρώπου είναι εβδομήκοντα έτη.

Περάσαμε το όριο αυτό και όπως λέγει ένας διδάσκαλος έξοχος του Άμβωνος: Σεις, ιεροκήρυκες που ομιλείτε στο λαό, εάν θέλετε να έχετε αποτελέσματα ευεργετικά, πρέπει να ομιλείτε ως μελλοθάνατοι προς μελλοθανάτους.

Όλοι είμαστε υποψήφιοι του θανάτου. Στην ηλικία μου αυτές τις ημέρες κάποιος τρανός και μεγάλος, ο κόκκινος τσάρος των πασών Ρωσιών, με έκτακτο, με εξπρές ανεχώρησε για το υπερπέραν. Και εκεί θα δει πλέον ότι η ιδέα ότι μόνο ύλη υπάρχει, δεν είναι μόνο ύλη.

Θα ανοιχθούν οι οφθαλμοί του να δει ότι πέραν της ύλης υπάρχει μια σκληρά πραγματικότητα, μια μεγάλη πραγματικότητα, και θα δώσει και αυτός λόγο. Και είναι ασφαλώς μες στο ρωσικό λαό ευσεβείς ψυχές που θα γονατίζουν και θα προσεύχονται έλεος και δι' αυτόν, όπως και δι' όλους εν γένει τους ανθρώπους που διαχειρίζονται δημοσίαν εξουσία.

Με το αίσθημα λοιπόν της αιωνιότητος και του θανάτου, ομιλώ προς εσάς αγαπητοί μου χριστιανοί. Αφορμή θα μου δώσουν οι Άγιοι.

Οι Άγιοι της προηγουμένης εβδομάδας που πέρασε. Και πρέπει να ευχαριστήσουμε τον Θεό για τους Αγίους, διότι μέσα σε όλες τις γενεές των ανθρώπων ανατέλλουν ως άστρα ολόφωτα του νοητού στερεώματος οι Άγιοι που αποδεικνύουν σε κάθε γενεά ότι το Ευαγγέλιο δεν είναι ψέμα, το Ευαγγέλιο δεν είναι ουτοπία,

...το οποίο ότι το Ευαγγέλιο είναι μια πραγματικότητα, ότι ο Χριστός ζει και βασιλεύει στους αιώνας. Θαυμαστός ο Θεός εν τοις αγίοις αυτού. Την προηγούμενη εβδομάδα που μας πέρασε, αρχή τη Δευτέρα, εορτάζαμε, η Εκκλησία μας, τη μνήμη των Ταξιαρχών, των αρχιστρατήγων του πνευματικού κόσμου, των Αγγέλων και Αρχαγγέλων, Μιχαήλ και Γαβριήλ. Και εμείς επάνω στη Φλώρινα εορτάσαμε την ημέρα κατά την οποία η ακριτική μας πόλη ελευθερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό. Την Τρίτη η πατρίς μας εόρτασε τον Άγιον του αιώνος. Ο δικός μας Άγιος του αιώνος είναι ο Νεκτάριος, ο θαυματουργός, ο άγιός μας. Την Πέμπτη εορτάσαμε τον Άγιον Μηνάν, Μικρασιάτην Άγιον, ο οποίος έζησε και εμαρτύρησε εις το Κοτύαιον, εις την Κιουτάχεια της Μικράς Ασίας. Συγχρόνως δε, η Εκκλησία εόρτασε την εορτή ενός

και ενός προμάχου, ηρωικού προμάχου της ορθοδόξου πίστεως, του Αγίου Θεοδώρου του Στουδίτου, ο οποίος δι' ένα παράνομον γάμον ύψωσε σημαία διαμαρτυρίας μέσα στην Βασιλεύουσα των πόλεων. Και την Παρασκευή εορτάσαμε τον Άγιο Ιωάννη τον Ελεήμονα, ο οποίος υπήρξε ο Νείλος, όπως καθώς στην Αίγυπτο υπάρχει το μεγάλο ποτάμι που ζωογονεί την πεδιάδα της Αιγύπτου.

Έτσι ονομάζεται και ο Άγιος Ιωάννης ο Ελεήμων ως ο Νείλος της Εκκλησίας, πνευματικός Νείλος.

Και σήμερα, όπως μιλήσαμε το πρωί στην Εκκλησία, στην Αγία Μαρίνα Κυψέλης, εκεί μιλήσαμε περί του Αγίου Φιλίππου που είναι δόξα των Αποστόλων. Για να με ρωτήσετε ποιος είναι ο μεγαλύτερος από όλους, και από Νεκτάριον, και από Μηνάν, και από Θεόδωρον τον Στουδίτην, και από Άγιον Ελεήμονα, και για άλλον που εορτάσαμε την προηγουμένη εβδομάδα, θα σας απαντήσω σύμφωνα με το αίσθημα της καρδιάς μου, αλλά και τη μαρτυρία της Εκκλησίας, ότι περισσότερο μεγαλύτερος από όλους αυτούς είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος που εορτάσαμε χθες.

Δεν είναι εκεί η γνώμη μου, είναι εκεί η γνώμη άλλων.

Κάποιος Άγιος Επίσκοπος Αραβισσού, Αδέλφιος, λέγεται ότι είδε όραμα μετά το θάνατό του, μετά το θάνατο του Αγίου Χρυσοστόμου. Πήγε ψηλά και είδε εκεί ότι είχαν συναχθεί ιεράρχοι, όλοι οι ιεράρχοι, και έψαχνε να βρει τον προσφιλή του Άγιον, τον Άγιον Ιωάννην.

Έψαξε από εδώ, έψαξε από εκεί, δεν τον βρήκε στην πανήγυρη, στην ομήγυρη των Ιεραρχών, στενοχωρέθηκε. Μα, λέει, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος είναι μεταξύ των Ιεραρχών. Λυπημένος άρχισε να κλαίει. Άκουσε φωνή: «Μην κλαις, δεν είναι ο Άγιος εδώ.

Είναι πιο ψηλά, κοντά στο θρόνο της Αγίας Τριάδας».

Τι να είπωμε και τι να λαλήσουμε εμείς περί του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου; Νήπιον, όχι εν ταπεινολογία αλλά εν πραγματική συναισθήσει, νήπιον που μόλις ψελλίζει μερικάς ανάρθρους λέξεις που μόνο η μάνα καταλαβαίνει, έτσι και εμείς ως νήπια ενώπιον του γίγαντος αυτού των αιώνων, του Ιωάννου Χρυσοστόμου, θα τολμήσω να ψελλίσω μερικές λέξεις.

Είναι ο Άγιος ο συμπαθής εκ παιδικής ηλικίας σε μένα τον αμαρτωλό επίσκοπο. Θα μιλήσω πάλι περί του Αγίου Ιωάννη, αν και γι' αυτόν βιβλία και διαλέξεις και ομιλίαι πολλές δεν αρκούν για να εξαντλήσουν όλο το περιεχόμενο της Αγίας Του ζωής και διδασκαλίας.

Θα μιλήσουμε για τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Θα μεταφερθώμε εις τας πόλεις όπου έδρασε, εις την Αντιόχεια, εις την Κωνσταντινούπολη και εις τον τόπο της εξορίας του, εις την Κουκουσόν και εις τα Κόμανα.

Πέραν ό,τι έχω μιλήσει περί του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, τώρα θα παρουσιάσω μια άλλη πτυχή. Η ζωή του Ιωάννη του Χρυσοστόμου ομοιάζει με δράμα. Καταλαβαίνετε τι θα πει δράμα; Από τα δράματα εκείνα τα συγκλονιστικά, τα οποία η αρχαία τραγωδία ανεβίβασε στα θέατρα της αρχαίας Ελλάδος, το πλήρες διδαγμάτων.

Ο αείμνηστος καθηγητής μας Μπαλάνος, όταν εδίδασκε τον Ιερό Χρυσόστομο, ονόμαζε τη ζωή του Χρυσοστόμου το Χρυσοστόμειον δράμα. Το Χρυσοστόμειον λοιπόν δράμα θα παρουσιάσουμε ενώπιόν σας, αγαπητοί χριστιανοί.

Θα εξετάσουμε ποιοι ήσαν οι εχθροί του Ιερού Χρυσοστόμου, διότι ο Ιερός Χρυσόστομος, όπως ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, υπήρξε στην εποχή του σημείον αντιλεγόμενον, πέτρα σκανδάλου. Άλλοι ήσαν οπαδοί του, θερμοί οπαδοί του, άνδρες και γυναίκες μέχρι θανάτου, που τον ακολούθησαν μέχρι τον τόπο της εξορίας του.

Άλλοι όμως ήταν σφοδροί κατήγοροί του, προσπαθούντες δι' όλων των μέσων να εξοντώσουν τη μεγάλη αυτή προσωπικότητα.

Εμείς θα εξετάσουμε το θέμα ποιοι είναι οι ποιοι ήσαν υπήρξαν οι εχθροί του Ιερού Χρυσοστόμου. Λοιπόν, ένα, δύο, τρία, τέσσερα και τελειώσαμε.

Εχθρός του Ιερού Χρυσοστόμου, οι εχθροί, ήσαν οι πλούσιοι. Ήταν ο Χρυσόστομος εναντίον του χρήματος; Όπως έλεγε, είναι όργανον, και όπως ένα μαχαίρι, εάν το δώσει σε έναν κακούργο, θα κάνει φόνον και έγκλημα, αν το δώσει σε έναν χειρούργο, θα κάνει εγχείρηση. Έτσι και το χρήμα, αναλόγως της χρήσεώς του, άλλοτε μεν γίνεται όργανον κακίας και διαφθοράς, άλλοτε δε γίνεται όργανον σωτηρίας.

Δεν μισούσε τους πλουσίους ως ανθρώπους, ως βλάσματα Θεού τους αγαπούσε και έκλαιγε για αυτούς και ήθελε οι πλούσιοι να είναι μιμηταί του Αβραάμ και του Ιώβ και των άλλων πλουσίων οι οποίοι υγίασανε τον κόσμο τούτο.

Αλλά δυστυχώς τοιούτοι πλούσιοι είναι σπάνιο πράγμα εις τον κόσμο, εις τρόπον ώστε να ισχύει όλους τους αιώνας ότι δυσκόλως οι τα χρήματα έχοντες εισελεύσονται στην βασιλεία των Ουρανών. Οι πλούσιοι, λόγω της κακής χρήσεως του πλούτου, ήσαν επικίνδυνα στοιχεία μέσα στην κοινωνία.

Η γλώσσα του Χρυσοστόμου εξεσφενδόνισε κεραυνούς, τους ονόμαζε λύκους και θηρία άγρια, και ληστάς, οι οποίοι δεν στήνουν τα σπήλαιά των επάνω στα όρη, αλλά ληστεύουν μέσα στα σαλόνια τους ανθρώπους. Κανείς άλλος δεν έλεγξε τους πλουσίους τόσο σφοδρώς, όσον ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος.

Αγωνία ενός πλεονέκτου ανθρώπου της εποχής του Χρυσοστόμου: ήτανε στην Αντιόχεια χρόνος ανομβρίας, δεν έβρεξε καθόλου, σταγόνα δεν έπεσε στη γη, η γη κεραμίδι, τα ποτάμια ξεράθηκαν, οι βρύσες εστέρευσαν, τα δέντρα ξεράθηκαν, τα ζώα ψοφούσανε κατά εκατοντάδας.

Οι άνθρωποι αλλόφρονες εκ της πείνης, πουλούσανε τα πάντα για να εξοικονομήσουν ένα τεμάχιο ψωμίου. Αγωνία μεγάλη. Δεήσεις, παρακλήσεις, παιδιά, γυναίκες, άνδρες, εκκλησίες. Προσευχή προς τον Θεό. Θεέ, στείλε μας τη βροχούλα. Στείλε μας βροχούλα.

Αχ, αυτή η βροχούλα, αυτές οι σταγόνες που πέφτουν από τους ουρανούς είναι μια δωρεά του Θεού. Κάθε σταγόνα που πέφτει είναι μία λίρα, είναι και παραπάνω από λίρα είναι.

Πέφτει επάνω στη γη, κάνω μια παρέκβαση, να δείτε πόσο σκεπτόμεθα ταπεινά. Αν υποθέσω ότι έχω επάνω εδώ στο βήμα, έχω δύο γλάστρες. Μια γλάστρα γεμάτη κοπριά, γεμάτη χώμα. Να μην πείτε ψέματα όμως, αλήθεια να μου απαντήσετε.

Και έχω μια γλάστρα γεμάτη χρυσάφι. Ποια θα διαλέξετε; Ποια θα διαλέξετε;

Κακή εκλογή θα κάνετε, κακή εκλογή. Σύμφωνα με τα ρήματα του Ιερού Χρυσοστόμου, σας καταδικάζω. Όμως σε ένα χωριό που πήγα στην επαρχία μου, ένα μικρό χωριό, γεωργικό χωριό, απηύθυνα το ερώτημα σε παιδιά, αθώα παιδιά, τα οποία ένα παιδί μου απήντησε ότι εγώ δεν εκλέγω, λέει, το χρυσάφι, δεν διαλέγω.

Θα διαλέξω, λέει, την γλάστρα που έχει χώμα. Οι άλλοι γελούσανε, οι μεγάλοι γελούσανε. Ο μικρός σοβαρεύτηκε πολύ. Και γιατί, λέει ο Χρυσόστομος, παίρνεις μια γλάστρα με το χώμα;

Με το χώμα, με το χώμα, άμα σπέρνεις καλαμπόκι, θα έρθει η εποχή. Παραμονάζω σαράντα, ένα έτος, κάποιος που δεν θέλουν μερικοί να ακούσουν το όνομά του, προέβλεψε τη μεγάλη πείνα εις το έθνος μας και είπε: «Έλληνες, φυτέψτε, σπείρτε τις γλάστρες σας και τις γλάστρες σας ακόμα ένας τός να φυτέψει». Λοιπόν, παίρνεις μια γλάστρα χώμα, φυτεύεις, βγαίνεις, παίρνεις μια γλάστρα χρυσάφι.

Στο χρυσάφι δεν φυτρώνει τίποτα. Τίποτε δεν φυτρώνει. Φάε χρυσάφι. Φάε χρυσάφι. Μάλιστα, και θα έρθει πείνα στη γη. Σαν την πείνα εκείνη που εγνωρίσαμε εμείς οι γεροντότεροι, τρομερά εκείνη η πείνα που εβγήκε η προφητεία του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού που έλεγε: μια φούχτα αλεύρι, μια φούχτα χρυσάφι.

Α, επανέρχομαι στο θέμα μας, το θέμα. Ότι ανομβρία στην Αντιόχεια. Και παρακαλούσανε μικροί και μεγάλοι να βρέξει ο ουρανός. Επιτέλους ήκουσε ο Θεός. Και άνοιξαν τα ουράνια, βροχή καταρρακτώδης. Τόσο ήταν η χαρά που βγήκαν έξω γυναίκες, άνδρες, γεωργοί, βοσκοί.

Και βρεχότανε, έτσι, βρεχότανε. Πόσο πολλοί, πόσο είχαν χαρά και αγαλλίαση. Και όμως μέσα στην Αντιόχεια διέκρινε ο Ιερός Χρυσόστομος ένα που λυπήθηκε μέχρι θανάτου. Λυπήθηκε. Όσο έβλεπε τη βροχή να πέφτει, τόσο αυτός ήτο κατηφής, στενοχωρημένος και ανέκφραστος, δεν μπορούσε να μιλήσει.

Τι συνέβη; Ήτο πλεονέκτης, ήτο πλεονέκτης, γιατί, διότι αυτός είχε αγοράσει και αποθηκεύσει σε αποθήκες σιτάρι και περίμενε να παραταθεί η ανομβρία για να το πωλήσει σε μαύρη αγορά. Ω άθλιε, του λέει, ω άθλιε, ω άθλιε.

Και τέτοιο φαινόμενο παρουσιάστηκε στην εποχή μας, στην πατρίδα μας, κατά τους χρόνους της πείνας της μεγάλης, ότε η κούστη στην αγορά, η μαυρογωρή τεφώνεται ένα στον άλλο, Μόνο οι γέροντες με άσπρα μαλλιά που ζήσαμε τις φρικτές αυτές τις μέρες θα ενθυμούνται.

ο Πλεονέκτης της Αντιοχείας, Εθρήνη, διότι ο Ουρανός έβρεξε βροχή, διαναγωνιωποίησε την Αιγύνη. Έτσι και αυτοί τότε το 1943 to 1944, τότε αυτοί λέγανε μέσα στην αγορά, φωνάζανε «Βάστα Ρόμελ!». Έχει μεγάλη σημασία αυτό, αλλά δεν θέλω να το επεκτείνω και να εξηγήσω τι σημαίνει αυτό.

Κατάλαβες, διότι ο Ρώμεν είναι νικάτο γερμανός και πόσο είναι νικάτο γερμανός, ήτανε, θέλει, ήτανε ελπίς να λήξει τα δυνάτισσα ανθρωπότητα της Ελλάδος. Λοιπόν, τι ούτως πλεονέκτησε, τον ζωγράφισε πολύ ο Ιερός Χρυσόστομος Αλλά οι πλούσιοι δεν ήσαν μόνο τσιγκούνηδες, φιλάργυροι.

Αλλά ήσαν ακόμα οι πλούσιοι της εποχής εκείνης, ήταν ακόμα και σπάταλοι, σπαταλούσαν τεράστια ποσά. Λέγει ο Χρυσόστομος: Όταν έμπαινε στα σπίτια των πλουσίων, αυτό, αυτό έβλεπες: πολυτέλεια αφάνταστη, έβλεπες καθίσματα με χρυσό, έβλεπες κρεβάτια με χρυσό, έβλεπες οροφές του σπιτιού ντυμένες με φύλλα χρυσού και οι τοίχοι ακόμα ήταν χρυσοί και τα υποδήματά των ακόμα, τα παπούτσια των είχαν ελάσματα χρυσού.

Πολυτέλεια άνευ προηγουμένου, που επενδύμιζε το διογέννη που κάποτε ο Διογένης μπήκε σε ένα σπίτι, αυτός που ήταν ένα είδος ασκητού του αρχαίου κόσμου, μπήκε μέσα σε ένα σπίτι πλουσίων και τα είδε όλα χρυσά.

και την ώρα λοιπόν, του ήρθε να βήξει, να φτύσει. Κοίταξε από εδώ, κοίταξε από εκεί. δεν έβρεχε πουθενά Και έφτυσε στον ίδιο. και τι με φτύσει, δεν βρήκα άλλο μέρος

Δεν βρήκα άλλο μέρος να φτύσω. Δεν βρήκα άλλο μέρος να φτύσω. Δεν βρήκα άλλο μέρος να φτύσω. Δεν βρήκα άλλο. Κατάλαβες; Λοιπόν, τα είχε κάνει όλα χρυσά. Και ακόμα αναφέρει σε κάποια ομιλία του ο Ιερός Χρυσόστομος που σε ένα σημείο τόσο πολύ εφώναξε, μολονότι είχε ασθενή φωνή, ώστε ζήτησε συγγνώμη από το ακροατήριό του. «Συγχωρήσατέ με», λέει, «διότι σήμερα εξερράγην εις φωνάς». Εξερράγην. Δεν υπόφερε πλέον την κατάσταση αυτή.

Ποια κατάσταση, ότι, λέει, πλούσιοι ακόμα, εικόνα που προκαλεί αηδία, ότι στα αποχωρητήριά των, ότι τη νύχτα στους κοιτώνες των, στους θαλάμους των, ότι αυτοί στους θαλάμους των είχαν, οι πλούσιοι της Αντιοχίας και Κωνσταντινουπόλεως, τι είχαν; Είχαν δοχεία της νυχτός από χρυσάφι.

Σε τι άθλια, λοιπόν, κατάσταση. Και μην πείτε ότι είναι παράξενο, γιατί στις ημέρες μας αυτοί κάτω οι Αραπάδες της Αραβίας, της Περσίας, του Ιράκ, του Ιράν κλπ. Που έγδυσαν τον κόσμο με τα πετρέλαιά τους, θα γδύσουν όλη την Ευρώπη με τα πετρέλαιά τους και με τη βενζίνη των, διότι δεν υπάρχει τρόπος σε ένα άλλο θέμα.

Λύονται αυτά τα ζητήματα σε εικοσιτέσσερις ώρες. Οι δύο μεγάλες δυνάμεις να συμφωνήσουν, τελεσίγραφο, τα πετρέλαια ανήκουν σε όλη την Ελλάδα, σε όλο τον κόσμο και όχι μόνο εσένα, όχι εσάς. Και θα γυρίσουν ολόκληρο, αλλά είναι ένα μεγάλο θέμα και λοιπά. Τόσα λεφτά μαζέψανε, τόσο χρυσάφι μαζέψανε, που λένε αυτοί που περιόδευσαν την Ανατολή, Τα βασίλεια αυτά τα που τυμπάθαν των αραβικών χωρών, ότι έχουν τις λεκάνες των αποκριτήρων κρυσά, από κρυσά.

Αυτό εξόργιζε τον Χρυσόστομο και εκσφενδόνιζε κεραυνούς εναντίον τους. Μην νομίζετε ότι και σήμερον, φέρω μια εικόνα εδώ της πόλεως, να φρίξετε. Βλέπετε ότι ενώ σε μερικές οικογένειες, σε πολλές οικογένειες, μαζεύει και πλούτος πολύς, θησαυρός πολύς, από το άλλο μέρος υπάρχει πενία ανεκδιήγητη.

Τη νύχτα που κοιμούμεθα όλοι, σκεφτήκατε ότι 50, 100, 200, 300, 500 άνθρωποι πάμπτωχοι που κοιμούνται στις τρώγλες δεν κοιμούνται τη νύχτα, έχουν νυχτερινή εργασία πια νύχτα. Πάνε και στα πεζοδρόμια, όλα απ' έξω τα σπίτια που είναι ριγμένες νάιλον σακούλες, και τις ανοίγουν τις σακούλες και παίρνουν τα χαρτιά, τα χαρτιά, χαρτιά, χαρτιά, χαρτιά, ρακοσυλλέκτες.

Και τα χαρτιά αυτά τα πουλάνε για να πάρουν το καρβέλι, το ψωμί της ημέρας. Και ενώ αυτοί οι ρακοσυλλέκτες, κατά πάντα συμπαθείς, όλη νύχτα δουλεύουνε για να μαζέψουν τα χαρτιά και να τα πουλήσουν τα χαρτιά και τα άλλα αντικείμενα που βρίσκονται στις νάιλον σακούλες, για να βγάλουν το ψωμί της οικογένειάς των, να ζήσουν μέσα στις τρώγλες, τη νύχτα, τα μεσάνυχτα, την ίδια ώρα που άλλος μαζεύει τα ράκη για να ζήσει, οι άλλοι τι κάνουν;

Στα κέντρα της διασκεδάσεως εκεί πέρα, μια εφημερίδα παρουσίαζε μια λίστα, έναν κατάλογο.

Κατάλογον ότι εκεί μέσα, να μην αναφέρω ονόματα, μια νύχτα σπάσανε τα πιάτα, εκατοντάδες πιάτα, και εξόδεψε το πρωί ένα μόνο μια συντροφιά, έδωσε παρακαλώ 860.000 δραχμές, πλήρωσαν το λογαριασμό. Φρίττει, που λέει κάπου ο Χρυσόστομος, εναντίον των πλουσίων, και αν δεν υπήρχε κόλαση, έπρεπε να βρεθεί η κόλαση για αυτά τα υποκείμενα. Τέτοιος σκληρός λόγος, επόμενο λοιπόν ήταν αυτοί να μισήσουν.

Να μισήσουν τον Ιερό Χρυσόστομο, τον κήρυκα, που αιώνες προτού να παρουσιαστούν οι σοσιαλιστές και οι άλλοι λεγόμενοι πατέρες των εργατών και των αυτών, ο Χρυσόστομος με το Ευαγγέλιο και μόνο διέβλεπε τα πράγματα πως έχουν.

Μάλιστα. Και φώναζαν αυτοί, τον διέκοπταν στο κήρυγμά του, φώναζαν: «Πάψε, πάψε, πάψε. Έως πότε πλέον είσαι μαζί μας, με τους πλουσίους, με τους πλεονέκτες, με τους αυτούς;» Και εκείνος τι απαντούσε; «Θα παύσω υπό έναν όρο, όταν κι εσείς παύσετε να κλέβετε το λαό μου.» Πάυστε να παύσετε την πλονεξία και την φιλαργυρία σας και τότε κι εγώ θα παύσω να ομιλώ έναν δύο των πλουσιών και έναν δύο των φιλαργύρων και των πλονεκτών.

Φάρμακα συναισθούς και φάρμακα, έλα λέει είσαι άρρωστος, άρρωστος, η βαριτέρα ασθένεια η ψυχή είναι η φιλαργυρία και η πλεονεξία, ο Θεός να φιλάει, ο Ρώας να φιλάει.

Ρώτησε ο καθηγητής, ο Ανδρούτσος, περίφημος καθηγητής, τους φοιτητάς, λέει: «Έχουμε δύο πάθη, φιλαργυρία και υπερηφάνεια.» Ποιο από τα δυο θεραπεύεται; Διχαστήκαμε λοιπόν εμείς οι φοιτητές, κι άλλοι λέγανε η υπερηφάνεια θεραπεύεται, άλλοι λέγανε η φιλαργυρία κλπ.

Απήντησε αυτός και είπε ότι η υπερηφάνεια θεραπεύεται. Πώς, πώς; Υπερηφανεύεται ο καθένας, αλλά έρχεται μια στιγμή που του δίνει στα αυτιά ο Θεός κάτι και τότε ταπεινώνεται πλέον.

Ταπεινώνεται ο υπερήφανος άνθρωπος όταν χάσει η γυναίκα το κάλλος της, όταν ο πλούσιος χάσει τα χρήματά του, όταν ο υπερήφανος, ο άρχοντας κλπ., χάσει. Λοιπόν, ενώ η φιλαργυρία είναι μέχρι... Υπάρχουν παραδείγματα ανθρώπων που πεθαίνοντας εθώπευαν, πέθαιναν χαϊδεύοντας τα χρυσά τους νομίσματα. Τι ούτων πάθος είναι η φιλαργυρία.

Φάρμακα! Φάρμακα, υπεδείκνυε ένα φάρμακο, δύο φάρμακα. Την ελεημοσύνη. Ποια ελεημοσύνη; Ααα, την ελεημοσύνη, πώς την ερμηνεύει, όπως την εννοούμε εμείς. Θέλω, λέει, ελεημοσύνη από κείνα που με κόπο και με ιδρώτα, με ιδρώτα, με κόπο βγάζεις, από τη δικιά σου περιουσία.

Δεν θέλω να κλέβεις χίλια και να δίνεις ένα φράγκο. Αυτή είναι θεομπαιξία. Και αυτή είναι η ελεημοσύνη των πλουσίων. Κλέβουν χίλια και δίνουν ένα. Αυτή, λέτε, θεομπαιξία την ονομάζει ο Ιερός Χρυσόστομος.

Προχωρούσε περισσότερο, θέλετε να λαϊστε. Λοιπόν, εμπρός, λέει, προχωρείτε, γενναίοι, μπρος, ψηφορκίσατε, ανοίξτε τα βαλάντιά σας και δώσατε, και δώσατε, και δώσατε. Άλλοι από εσάς ας μιμηθούν το, ας ακούσουν το, ας κάνουν την ελεημοσύνη του Μωυσή, της Παλαιάς Διαθήκης, του Μωυσή.

Ποια είναι η ελεημοσύνη του Μωυσή, της Παλαιάς Διαθήκης; Το ένα δέκατον.

Δέκατον. Θέτε να προχωρήσετε περισσότερον. Κάντε ελεημοσύνη Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Το ήμισυ της περιουσίας. Προχωρήστε! Τους λείπουν τα αιμαλάγια. Τα αιμαλάγια της ελεημοσύνης. Τα αιμαλάγια που έπαιρνε. Πόλεις τα υπάρχουν τάστα εδώ στο Ιησού. Ακόμα δεν περισσότερο. Ο Χρυσόστομος προχωρώντας τι έλεγε; Ω, δυστυχισμένη ανθρωπότης, γιατί έρθες σε αυτή την αθλιότητα; Γιατί πόλεμοι; Γιατί συγκρούσεις; Γιατί αυτή η σκληρά ζωή την οποία ζείτε;

Άλλοι να πεινούν, άλλοι να δυστυχούν, άλλοι να κατοικούν στα μέγαρα, άλλοι να κατοικούν στις τρώγλες, άλλοι να μην έχουν ρούχο να φορέσουν, άλλοι να έχουν ολόκληρη ιματιοθήκη. Γιατί, γιατί; Και απαντούσε, να σβήσουμε, έλα απαντούσε, αυτό που ταράσσει τις κοινωνικές σχέσεις μας. Σχέσεις, ποιο είναι, λέγε.

Αυτό είναι δικό μου και αυτό είναι δικό σου, αυτή είναι η πηγή όλης της δυστυχίας. Ελάτε, λέει, να σας φτιάξω μια νέα κοινωνία, μια κοινωνία που να μοιάζει με κοινωνία αγγέλων και όπως οι άγγελοι των ουρανών, λένε, έχουν αυτό το υλικό μου και αυτό το υλικό σου, αλλά είναι όλα κοινά.

Ελάτε να σας φτιάξω μια κοινωνία που όλοι σας να έχετε το ρούχο σας, το φαγητό σας, να έχετε τα αναγκαία, τον άρτον τον επιούσιον, τα παπούτσια σας, τα ρούχα σας. Ελάτε, λέει, να συμφωνήσετε όλοι εδώ που κάθεστε και εγώ αναλαμβάνω να διοικήσω μια νέα κοινωνία, να ζήσουμε τόσο και όλα να είναι κοινά, κοινόβιον, να γίνεται κοινόβιον όπως το κοινόβιον των πρώτων χριστιανών που είχαν τα πάντα κοινά.

Όραμα μεγάλο αυτό της ανθρωπότητος. Πότε το έλεγε; Αν ήταν κανείς, θα ήταν κομμουνιστής, θα λέγανε, αυτός είναι κομμουνιστής. Α, υπάρχει τεράστια διαφορά, όποιον θέλω να με κινήσω, Χριστό Ιησού, όχι χωρίς Ευαγγέλιο.

Αυτό είναι το όραμα της ανθρωπότητας και λοιπά. Τώρα συζητώ με διάφορους ανθρώπους, μου κάνουν μερικοί τον μαρξιστή, εγώ μαρξιστής. Και το λέει με έναν κόμπο, με μια αυτή, λες και ο Μαρξ, ο Μαρξ υπήρξε ανώτερος από τον Χριστό.

Βρήκα σπίτια που έχουν ξεκρεμάσει την εικόνα του Χριστού και έβαλαν την εικόνα του Μαρξ.

...και εγώ την εικόνα του Μάρξ. Και εδώ στην Ακαδημία, εδώ στην Παιδαγωγική, φοιτητές, δεν τους κατηγορώ, δεν φταίνε αυτοί, ξεκρεμάσαν την εικόνα του Σταυρωμένου Ναζωραίου και έβαλαν την εικόνα του Μάρξ.

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ. Που λέει ο Χρυσόστομος και αυτό που απαιτεί να είναι τα πάντα κοινά, κοινά, να είναι τα άλλα κοινά, τι παρατηρώ; Παρατηρώ το εξής, ότι δεν είναι πλέον οι κομμουνιστές προ 40 χρόνων που γνωρίσαμε, υπήρχαν μερικοί ιδανικοί από αυτούς, ήταν μερικοί που είχαν ιδεολογία, τώρα οι νεότεροι αυτοί τι είναι; Με λίγα λόγια, στομάχι έχουν οι μαρξιστές αυτοί, έχουν στομάχι Αμερικάνικο και μυαλά Ρώσικα.

Ρώσικα έχουν μυαλά...

Έχουν κοιλιά Αμερικάνικη, τρώνε περισσότερο από τους Αμερικάνους. Ναι, θα μπορούσα να το επεκτείνω, να το κάνω ειδικό θέμα αυτό, να αποδείξω. Φωνάζουν, φωνάζουν, φωνάζουν. Τους παρατηρώ και στη Φλώρινα, στην Πτολεμαΐδα, εδώ στην Αθήνα, που κάθε βραδάκι πηγαίνουν στις οικογένειές των, ναι, να μην αναφέρω ονόματα, και τρώνε έναν περίδρομο.

...δρόμο. Και σου λέει: «Είμαι κομμουνιστής». Τι κομμουνιστής είσαι, κύριε; Έχει την αξία του, κύριε. Είναι λιτός, είναι αφαίρετος, είναι οικονομικός. Είναι, είναι, είναι. Πού είναι αυτά τα πράγματα; Έχουν λοιπόν, όπως είπα, κοιλιά αμερικάνικια και μυαλά ρώσικα και καρδιά διαβόλου. Εεε, με τέτοια... με τέτοια... με τέτοια... με τέτοια ψυχοσύνθεση, με τέτοια νοοτροπία δεν έρχεται. Έχουν όραμα, το ομολογώ. Το όραμα αυτό δεν έρχεται.

Θα έρχεται με τον διάβολο, θα έρθει μόνο με τον Ιησού Χριστό. Και αν θέτε να δείτε τα κοινόβια, πηγαίνετε στο Άγιο Όρος που υπάρχουν τα μοναστήρια και εκεί πρώτα η εκκλησία, εφήνουμε στα κοινόβια, τα πάντα κοινά.

Αλλά για να γίνει αυτό το ιδεώδες, μόνο να γίνουμε χριστιανοί και πιστεύσουμε στο Ευαγγέλιο και εφαρμόσουμε το Ευαγγέλιο, τότε και τότε θα γίνει η μεγάλη αλλαγή, η αλλαγή του Ευαγγελίου. Τα άλλα είναι σαν το φίδι που αλλάζει πουκάμισο, αλλά δόντι δεν αλλάζει.

Μάλιστα. Και σαν τον λύκο που αλλάζει τρίχα, αλλά μυαλό δεν αλλάζει. Είτε μαρξιστής γίνει, είτε σοσιαλιστής γίνει, είτε σωσεώτη να είναι, θα είναι αυτή η νοοτροπία του. Η νοοτροπία θα είναι αυτή. Λοιπόν, ενώ ο Χρυσόστομος κήρυττε μεγάλα πράγματα.

πράγματα, και προ του να έρθει ο Μάρξ, 1500 χρόνια, προφήτευσε και είπε ότι εκεί θα τείνει η κοινωνία των ανθρώπων, εκεί θα τείνει. Αλλά αυτό, για να γίνει, όπως έλεγε και ο Χρήστος, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, μόνο με το Ευαγγέλιο θα γίνει. Και αν δεν γίνουμε χριστιανοί, δεν γίνεται. Όπως τώρα εκεί γκρεμνήσανε τον Τσάρο, διάβαζε προχθές. Δεν κατηγορώ, διότι παντού γίνονται τα ίδια. Κατηγορώ το ένα και τα κατηγορώ και τα εγκλήματα των Αμερικάνων και τα εγκλήματα

Εγκλήματα των Ρώσων, και δεν ανήκω, ούτε Αμερικάνος είμαι ούτε Ρώσος είμαι, αλλά παραπάνω απ' όλα είμαι Έλλην και παραπάνω απ' όλα είμαι Χριστιανός Ορθόδοξος. Αυτή είναι η νοοτροπία. Λοιπόν, ό,τι λέει, ενώ εκεί μέσα αυτά ειδική κλινική υπήρχε για τον Τσάρο, τον Βόχινο Τσάρο Παστών των Ρωσιών, ειδική κλινική, ειδικά αυτά.

Λοιπόν, αλλά κάνω μια παρέκβαση. Λοιπόν, αυτά ζητούν. Εναντίον των πλουσίων λοιπόν ήταν ο Ιερός Χρυσόστομος, πόλεμος φοβερός, αμείλικτος πόλεμος εναντίον του πλουσίου. Άλλοι εχθροί του, το δύο, δηλαδή πάμε στο δύο νούμερο. Άλλοι εχθροί του ποιοι ήταν; Άλλοι εχθροί του ήταν οι άρχοντες.

Οι άρχοντες, οι άρχοντες. Ήτανε αναρχικός ο Χρυσόστομος; Είναι το ίδιο εναντίον εξουσιών, εναντίον εξουσίας; Όχι. Εφρόνει ο Χρυσόστομος ότι πάσα εξουσία είναι από τον Θεό. Και εφρόνει ότι η αναρχία, το να μην υπακούμε στους άρχοντάς μας, είναι κακό. Εφόσον οι άρχοντες της πολιτείας υποδεικνύουν τα πρέποντα και ευαγγελικά, έλεγε ότι να μην υπάρχει αρχηγός;

Μέσα σε ένα κράτος είναι κακό ή η αναρχία είναι κακό; Και λέει κάτι άλλο ακόμα, ότι χειρότερο από όλα και από την αναρχία, και από την αναρχία ποιο είναι; Ο κακός ο άνθρωπος. Θες να διαλύσεις ένα έθνος, ένα έθνος να διαλυθεί, τι μπορεί; Άμα θέλει να διαλύσει ένα έθνος, τώρα μακριά βγαίνω, φεύγω μακριά, φεύγω, μην πάει το μυαλό σας σε κόμματα, σε ιδέες και λοιπά,

Λοιπόν, που μιλώ με αγνή καρδία, σας λέγω τις ιδέες τους σωστά μου, θα διαλυθεί ένα έθνος, ένα έθνος. Ε, προς τιμωρίαν του έθνους αυτού, θα επιτρέψει ο Θεός να πάρει την εξουσία ένας κακός, φαύλος, διαβλαμμένος άνθρωπος. Πήγε από τον πάνω, την πήρε την εξουσία. Κλάψτε, βουνά και λαγκάδια. Το έθνος διαλυθεί. Διότι, να γίνει ένα κράτος, χρειάζονται χίλια χρόνια. Χίλια χρόνια χρειάζεται να γίνει ένα έθνος, αλλά αν διαλυθεί, μια στιγμή το διαλύσει.

ο κακός Φάρμα, πάτε την Γερμανία. Ήταν άγια καν η Γερμανία πόλεμο, ευφυέστατος και εργατικότατος λαός, κυριαρχούσε όλη την επιστήμη του, αλλά πήγε στην εξουσία με δημαγωγία, με εκλογάς κανονικάς, πήραν εξουσία τα 90 εκατοστά του γερμανικού λαού, πήγαν πίσω από τον δημαγωγό, των άθεων αυτών, των ληστών, των οπαδών του Νίτσε, του Νίτσε, παραστήκαν όλοι και ενταφίασε, έγινε ο τάφος της Γερμανίας.

Λοιπόν, αυτά λέγει εναντίον των κακών αρχόντων, ότι είναι οι μεγαλύτεροι ολετήρες της ανθρωπότητας και ότι τους επιστέλλει ο Θεός προς τιμωρίαν των εθνών εκείνων που θέλει να διαλύσει ο Θεός. Αυτή λοιπόν ήταν ένα εναντίον, ένα εναντίον των αρχόντων.

Παρουσίασε ένα, ένα μόνο σας παρουσιάζω από τα πολλά. Ότι στην εποχή του ζούσε ένας που τον λέγανε Ευτρόπιο, έτσι τον λέγανε, Ευτρόπιο. Αυτός ήταν δικτάτορας, είχε στην εξουσία του, είχε πολλή εξουσία.

Αλλά δεν ησύχαζε, ήθελε όλη την εξουσία να την πάρει στα χέρια του. Να μην έχει εξουσία ο λαός, τίποτε απολύτως, όλα στην εξουσία του. Τρόπον τινά να γίνει Θεός, να τα κρατήσει όλα, έτσι να τα κρατήσει όλα.

Και υπήρχε μέσα στην εκκλησία ένα προνόμιο. Ποιο προνόμιο; Όταν καταδίωκε το κράτος, η εξουσία, όταν καταδιώκεται ο ένας, Ένας, είτε για φόρους είτε για άλλο λόγο, έτρεχε, έτρεχε, έτρεχε. Αν προλάβαινε και έμπαινε μέσα στην Εκκλησία και αγκάλιαζε τον Εσταυρωμένο, την Αγία Τράπεζα, δεν επιτρεπόταν να τον πειράξει κανείς.

Ήταν το άσυλο των ιερών. Τώρα έχουμε άλλα άσυλα. Το άσυλο του Πολυτεχνείου, το άσυλο του Πανεπιστημίου, το άσυλο της Βουλής, το άσυλο, το άσυλο. Και μόνο η Εκκλησία δεν έχει άσυλο. Η Εκκλησία δεν είναι άσυλο. Μπορεί και μέσα στην Εκκλησία να μπει ο σύγχρονος αστυνόμος να αρπάξει τον άνθρωπο σαν γυπαετός, αλλά εκεί ήταν ιερά η Εκκλησία.

Έφαγε τον κόσμο να καταργήσει το άσυλο και να έχει το δικαίωμα αυτός να μπαίνει μέσα στους ναούς και να αποσπά από τον Εσταυρωμένο τους εχθρούς του. Το επέτυχε, το επέτυχε. Και έβλεπε διάτερα μου ο βασιλέτης, καταργείται το άσυλο της Εκκλησίας.

Αλλά τι συνέβη; Ρωτήστε την ιστορία. Αυτός που κατήργησε το άσυλο της Εκκλησίας, αυτός αναγκάστηκε να επικαλεστεί το άσυλο της Εκκλησίας. Μια νύχτα, όλη νύχτα, μια νύχτα, όλη νύχτα, τον γκρεμίζουνε από την εξουσία στρατηγοί, άλλοι στρατηγοί.

Και αυτός γυμνός, σχεδόν γυμνός, με τα ρούχα τα νυχτερινά, τρέχοντας σαν παλιόπαιδο, σαν αλήτης του δρόμου. Και να φωνάζουν από πίσω, «Πιάσε τον, πιάσε τον», και να τρέχει αυτός, να τρέχει, να τρέχει, να τρέχει, να τρέχει.

Και μόλις επρόλαβε και μπήκε μέσα στην εκκλησία της Αγίας Σοφίας και αγκάλιασε την Αγία Τράπεζα. Να απ' έξω οι εχθροί του, να απ' έξω οι εχθροί του. Τότε εφάνη το μεγαλείο του Χρυσοστόμου. Πήγε μπροστά στην πόρτα, λέει, «Αλτ, αλτ. Είμαι ιεράρχης, είμαι αντιπρόσωπος του Ιησού Χριστού, είμαι το έλεος και η αγάπη και η ευσπλαχνία».

«Μην προχωρήσετε, πατήστε πάνω στο πτώμα μου». Σταμάτησε. Αυτός έτρεμε, έτρεμαν τα δόντια του δικτάτορος. Ανέβηκε στον άμβωνα ο Ιερός Χρυσόστομος και τότε εξεφώνησε ο Χρυσόστομος έναν λόγο αριστούργημα.

Μη μου μιλάτε ούτε για Δημοσθένη, ούτε για Κικέρωνα, ούτε για ρήτορες. Αυτό ήταν αριστούργημα των αιώνων, προς Ευτρόπιον. Πάντοτε έτσι αρχίζει, πάντοτε λέει. Αλλά προπαντός τώρα, αυτή την ώρα, αυτή την ώρα πάντοτε είναι εύκαιρον, πρέπει να πούμε: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης».

Εκεί κήρυξε το αριστούργημα αυτό. Ήμουν στην Κοζάνη στα χρόνια της Κατοχής και βρήκα έναν άπιστο, έναν άθεο, δάσκαλο. Μου λέει, αρέ τώρα λέει, πατέρες και χρυσόστομοι και βασίλειοι και κολοτσίθια λέει, που επιστεύω λέει αυτά Λέω, διάβασες ποτέ Χρυσόστομο, λέει δεν διάβασα, λέει τι να διαβάσω, λέει καλογελιστικά πράγματα, λέει και αυτά «Καλά, παιδί μου», λέω, «εδώ κοντά είναι η βιβλιοθήκη της Κοζάνης, μια σπουδαία βιβλιοθήκη».

«Θα πας κάτω στη βιβλιοθήκη και θα ζητήσεις από τον βιβλιοφύλακα τον Χρυσόστομο να σου δώσει την ομιλία προς Ευτρόπιον». Το διάβασε, γύρισε, τον είχε αντιγράψει κάθε τη νύχτα όλοι στην βιβλιοθήκη και την αντέγραψε.

«Την ομιλία; Όχι, την έμαθα απ' έξω». Έχει ωραία πράγματα ο Χρυσόστομος, και από άπιστος έγινε πιστός διαβάζοντας αυτό το υπέροχο αριστούργημα. Και εγώ στο μικρό μου χωριό της Λεύκης Σπάρου, που είμαι μικρό παιδάκι εκεί στο χωριό, θυμούμαι έναν τσαγκάρη ευφυέστατο που επήγε στο σχολαρχείο το παλιό και στα παλιά αναγνωστικά σχολεία ήταν πρώτο πρώτο ο λόγος του Ευτροπίου και τον ήξερε απ' έξω.

...απ' έξω και τον ανεβάζανε οι χωριανοί μου πάνω σε μια καρέκλα και τον έλεγε όλο απ' έξω τον λόγον αυτόν, όλο τον λόγον απ' έξω. Τώρα τα σβήσαμε τα αριστουργήματα αυτά και μπήκανε μέσα... Λοιπόν, αυτή είναι η ιστορία. Σβήσανε τα αριστουργήματα αυτά που θαυμάζουν οι αιώνες και βάλαμε τι; Αυτά. Διώξαμε τα διαμάντια και βάλαμε κόπρια. Κόπρια, και με κόπρια ταΐζω τα παιδιά. Όχι απλώς κόπρια, αλλά με δηλητήρια και φαρμάκια, μάλιστα. Λοιπόν, εχθροί.

Εχθροί του Χρυσοστόμου είναι οι πλούσιοι, εχθροί του Χρυσοστόμου ήταν οι άρχοντες, οι κακοί. Εχθροί του Χρυσοστόμου ποιοι άλλοι ήτανε; Μη ταραχτείτε, οι γυναίκες. Οι γυναίκες; Όλες οι γυναίκες; Όχι, υπήρχαν γυναίκες που αγαπούσαν τον Ιερό Χρυσόστομο.

Ήταν γυναίκες που τρέχανε στα κηρύγματά του και άκουαν με δάκρυα και στεναγμούς τα κηρύγματα του Ιερού Χρυσοστόμου. Ήταν γυναίκες που άνοιγαν τα βαλάντιά τους και βοηθούσαν τεράστια το φιλανθρωπικό του έργο.

Ήταν μια γυναίκα, κορυφή γυναίκα ή κορυφή άγγελος, αρχάγγελος, ήταν η Ολυμπιάς η Αγία. Και αυτή διέθεσε τεράστια περιουσία και έμεινε πτωχή, πάμπτωχη, και κοιμούνταν σε μια ψάθα για να ελεήσει τον κόσμο.

Ήταν γυναίκες κοντά στον Χρυσόστομο ως άλλες μυροφόρες, αλλά κοντά στις καλές γυναίκες ήταν και οι κακές γυναίκες. Και η καλή γυναίκα παίρνει τον άνδρα και τον ανεβάζει μέχρι τα άστρα του ουρανού.

Δεν υπάρχει πιο μεγάλη δύναμη στον κόσμο από την καλοσύνη της γυναίκας. Αλλά δεν υπάρχει και πιο μεγαλύτερα κατσία από την κατσία της γυναίκος Λέει ο Χρυσός στο Μοκάπ Διαβάστε, λέει, τον Ιωάννη τον Πρόδρομο.

Ήταν στην έρημο 30 χρόνια. Ήταν αρκούδες, ήταν λύκοι, ήταν θεριά, ήταν λιοντάρια. Τον σεβαστήκανε τον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Στην έρημο που ήτανε. Εμπήκε μες στην πολιτεία. Αυτόν που τον σεβάστηκαν τα άγρια θηρία της ερήμου δεν τον σεβάστηκε η Ηρωδιάς, η οποία απεδείχθη χειρότερη από τα θηρία αυτά.

Όπως λοιπόν τον Ιωάννη τον Πρόδρομο δεν τον σεβάστηκε η κακή Ηρωδιάς, έτσι και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, που ήταν μιμητής του Ιωάννου του Προδρόμου, δεν τον σεβάστηκαν τα άγρια θηρία. Κακές γυναίκες, κακές γυναίκες, μέσα στο λούσο, μέσα στην πολυτέλεια, μέσα στην ατιμία, μέσα στη διαφθορά.

Κακές γυναίκες που δεν έκαναν καμία δουλειά, που δεν δουλεύανε στον αργαλειό, αλλά επιδείκνυαν τα κάλλη. Κακές γυναίκες που έτρεχαν στους χορούς και διασκεδάσεις, στα θέατρα και ιπποδρόμια. Κακές γυναίκες, ανδροχωρίστριες.

Κακές γυναίκες που είχαν προχωρήσει μέχρι τα ανάκτορα και κοντά στην εξουσία, και αναφέρει η ιστορία τρεις γυναίκες. Θα μπορούσα να αναφέρω αυτή τη στιγμή κι εγώ τρεις γυναίκες.

Λοιπόν, τρεις γυναίκες, τα δεύτερη ιστορία, τα ονόματά τους, τα ονόματά τους, η μία λέγεται Μάρσαρ, η άλλη λέγεται Καστρική, η άλλη λέγεται Ευαγγλία, τρεις ανδροχωρίστριες, φοβερό πράγμα αυτές. Ήτανε κυρίες της αυλής, κοντά στην αυλή ήτανε, μαζί με μια λεγόμενη Ευδοξία, βασίλισσα αυτοκράτορα.

Η οποία έφερε, πήγε και έφερε τον ασθενή εκείνον αυτοκράτορα, τον Αρκάδιο. Αυτές μισούσαν τον Ιερό Χρυσόστομο, τρομερά τον μισούσαν τον Ιερό Χρυσόστομο. Και λοιπά, και ήθελαν την εξόντωσή του, που τους έλεγχε συνεχώς και ακαταπαύστως, αυτές τις τρεις Οχιες! Οχιες! Πω πω πω πω Πρώτον, να πείτε, από τη Φλώρινα ήρθε μια γυναίκα, η οποία είχε καλό άντρα, όχι κακό, που δουλεύει ο καημένος μέσα στις στοές της Πτολεμαΐδος και κάθε βράδυ γίνεται μαύρος, γίνεται, άσπρος μπαίνει και μαύρος, μαύρος γίνεται για να βγάλει το φως, και λοιπά.

Και αυτή λοιπόν η γυναίκα τον εμίσησε τον άντρα, σκληρά τον εμίσησε. Και η γυναίκα δεν μπορούσε πλέον να ζήσει μαζί του, και έφυγε η γυναίκα, διαζεύχθηκε. Τι μου είπε αυτή; Ήρθε έξαλλη η γυναίκα αυτή, μου λέει: Απόψε, να σου πω ότι εγώ δεν ακούω ούτε σένα, ούτε Ευαγγέλια, ούτε θαύματα, ούτε λείψανα, ούτε τίποτα.

θα πάρονται εκεί βερζίνα και θα τον κάψουν. Εγώ ετρόμαξα και πήρα την αστυνομία και ειδοποίησα να μην γίνει έγκλημα. Τα μεγαλύτερα εγκλήματα τα έχουν διαπράξει, και οι χειρότεροι εχθροί ήτανε αυτές οι γυναίκες, των οποίων την εικόνα μας διαζερβάστηκε, τον εμείς είναι από τον Ιωάννη Χρυσόστομο.

Εχθροί του Χρυσοστόμου οι πλούσιοι, εχθροί του Χρυσοστόμου οι άρχοντες, εχθροί του Χρυσοστόμου οι γυναίκες.

Αναξίων κληρικών, φαύλων και διεφθαρμένων, οι οποίοι είχαν πλημμυρίσει την Κωνσταντινούπολη. Και όταν ήρθε στην Κωνσταντινούπολη ο Ιερός Χρυσόστομος, ήθελε να κάνει εκκαθάριση του κλήρου. Ήταν δύο κατηγορίες των κληρικών.

Η ιστορία τους αναφέρει, τους ονομάζει. Πώς τους ονομάζει; Μια αρχαία γλώσσα, μια αρχαία γλώσσα: βαλαντιοσκόπους, ο εστί μεθερμηνευόμενον, γιατί εις θα θάσουμε τώρα λέμε κι εμείς,

Και εμείς, ως τελευάρμονα, παπάδες και δεσποτάδες και πατριαρχάδες που κοιτάζανε, στόχο είχαν το πορτοφόλι. Εκεί ήταν ο στόχος.

Ευχή, Γυναικοϊέρακες, όπως δηλαδή το γεράκι κυνηγάει τα περιστέρια, έτσι και αυτοί κυνηγούσανε τις γυναίκες μέσα στην Κωνσταντινούπολη και στην Αντιόχεια. Ο Ιερός Χρυσόστομος, μιμητής του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, επήρε Ευαγγέλιο να καθαρίσει την Εκκλησία του Χριστού μας.

Αυτοί τότε συνεμάξανε μαζί του. Ό,τι δεν είπανε, τι δεν είπανε. Εχθροί Του ο Θεόπλος ο Πατριάκης. Εχθρός του ένας Σεβεριανός επίσκοπος, εχθρός του, ποιος νομίζετε; Ο πρωτοσύγκελλός του, ο διάκονός του, ο Ιωάννης λεγόμενος, που τον πήρε από μικρό και τον εσπούδασε και τον εμόρφωσε και ήταν κοντά στον Ιωάννη. Αυτός έγινε ο Ιούδας, ο Ιούδας έγινε του Ιερού Χρυσοστόμου.

Και αυτός συνεργάστηκε με τους κατηγόρους του και διατύπωσαν μήνυση εναντίον του Χρυσοστόμου. Παρακαλώ, πόσες; Σαράντα κατηγορίες. σαράντα, τι δεν, να διαβάσεις φρήτης φρήτης Τι τον κατηγόρησαν τον Άγιο άνδρα, τον Άγιο άνδρα που έζησε ως άγγελος και αρχάγγελος επί της γης.

Τον κατηγόρησαν όλοι και στήσαν δικαστήριο έξω από την Κωνσταντινούπολη. Και τον δίκασαν αναπολόγητο. Τον, χωρίς απολογίαν, εις καθαίρεσιν, και έστειλαν γράμμα στη βασίλισσα να τον εξορίσει από την πόλη, να τον διώξει από την πόλη. Ήτανε μια νίκη του κλήρου του διεφθαρμένου μέσα. Ο Χρυσόστομος έφυγε νύχτα, αλλά την άλλη μέρα ήρθε. Ούτως όπως ο κρυμάτων Χριστέ, ούτως όπως ο κρυμάτων Χριστέ, τι έγινε τη νύχτα, τα μεσάνυχτα; Σεισμός μέσα στην Κωνσταντινούπολη, με κέντρο να να αναποδογυρίσει το κρεβάτι της Ευδοξίας.

Τα 'χασε αυτή, σκότει επάνω, τρέχει στο θάλαμον του βασιλέως, πέφτει στα πόδια, αμάν, μπάτουμε, νετία του συσβούμαθα εμείς. Πρέπει να επανέλθει ο άγιος άνθρωπος του Θεού που τον διώξαμε, ακούοντας παπάδες και δεσποτάδες και πατριαρχάδες.

Να τον επαναφέρουμε πίσω, και αμέσως λεύγος ή ανοικτός.

Διά νυχτός διήλθε τον πορθμόν της Κωνσταντινουπόλεως και πήγε στην απέναντι όχθη και τον έφεραν βιαίως πίσω στην αυτή. Ήταν μια θάλασσα, θάλασσα, λαοθάλασσα, πλημμύρα, ωκεανός λαού, παιδιά που υπενθύμιζαν την ημέρα την εορτή των Βαϊφόρων, γυναίκες κλαίουσες, άντρες, παρθένοι, όλοι, εν σχισμού. Τον υπεδέχθησαν στην Κωνσταντινούπολη και ακούτε το, και ο λαός που ήξερε...

Ήξερε το δράμα του Χρυσοστόμου, ήξερε ποιοι είναι οι χειρότεροι εχθροί του Χρυσοστόμου και φώναζε συνεχώς, φώναζε: έξω πύρον νέο πύρον, έξω πύρον νέο πύρον, έξω πύρον νέο πύρον, έξω πύρον νέο πύρον. Ο έστριβεν Εφημενοβόμενον, έξω οι παπάδες αυτοί όλοι και φέρει καινούργιους παπάδες και καινούργια πράγματα για να σωθεί η ανθρωπότητα.

Έμεινε ιστορικό αυτό, έξω πύρον νέο κύριος, έξω πύρον νέο κύριος.

Έμεινε στο θρόνο ένα διάστημα, πολύ μικρό διάστημα. Μετά νέες συκοφαντίες, νέες διαβολές. Να τελειώνω, διότι είναι ατελείωτος ο βίος του Ιωάννη του Χρυσού. Νέες αφορμές και νέα πάλι εξορία. Αυτή την εξορία, 400 χιλιόμετρα μακριά τον εξόρισαν.

Πέρα, στην Κουκουσόν της Μικράς Ασίας. Εκεί βάδισε, προς τα εκεί έφτασε και από εκεί νέα διαταγή, επειδή έρημος έγινε πόλης και συνέρρεαν από όλα τα μέρη του κόσμου, συνέρρεε ο λαός για να τον ακούσει και έκλαιε ο λαός και έλεγε, τόση αγάπη είχε ο λαός προς το Χρυσόστομο που έλεγε: προτιμότερο να σβήσει ο ήλιος παρά να πάψει να ομιλεί ο ήλιος Χρυσόστομος.

Τούτο ήταν το θάμβος και το μεγαλείο του Αγίου, τούτο άνθρωπος. Επιτέλους λαμβάνει διαταγή, γέρος πλέον, εξασθενημένος οργανισμός από την ασκητοσύνη και από τις περιπέτειες. Έλαβε διαταγή να βαδίσει πεζή, άνευ ζώου, άνευ αμάξης, να βαδίσει το δύσκολο δρόμο προς τα Κόμανα, προς τα Κόμανα, πητιούντα πέρα από τα Κόμανα.

Περπάτησε, περπάτησε, δεν μπόρεσε. Τον φέρουν στα Κόμανα, στα Κόμανα τον φέρουν. Ξαπλώθηκε και μια νύχτα στα Κόμανα. Τη νύχτα, ότως θαυμασίος των κρυμάτων Χριστέ, τη νύχτα είδε όραμα, εκεί στην εκκλησία στα Κόμανα εμαρτύρησε ένας Άγιος, ο Άγιος Βασιλίσκος.

Ότως ευχός των κρυμάτων Χριστέ, φάνη όραμα ο Βασιλίσκος και του λέει: αδελφέ Ιωάννη, έχε θάρρος, έχε υπομονή, αύριο θα 'μαστε μαζί. Το πρωί σηκώθηκε, κοινώνησε τα άχραντα μυστήρια,

έμεινε σε ό,τι είχε μαζί του, εφόρεσε λευκόν χιτώνα όπως φορούσαν οι νεοφώτιστοι. Μετά είπε το ρήμα εκείνο, το πολυθρύλητο ρήμα: «Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν», έκανε το σταυρό του και παραδείγησε το πνεύμα στον Ραβινό Πατέρα.

Εκεί στην έρημο έμενε, στον αφανή τάφο, και μετέβαιναν από όλα τα μέρη γυναίκες, άντρες, μοναχή, και προχυλούσανε τα ιρά του, λείψανε τον τάπο του. Μετά 30 χρόνια το παιδί της Ευδοξίας μετενόησε, διότι το μνήμα της Ευδοξίας εσείετο διαρκώς, και το μετέφεραν από εκεί, και καθ' όλη τη μακρά διαδρομή του, λαός πολύς ευγνώμων προς το μεγάλο αυτό διδάσκαλο της Εκκλησίας μας έσπερνε λουλούδια στον δρόμο, και ήρθε κατόπι στον τόπο εκείνον, και μόλις ετέρθη το μνήμα του, το λείψενό του επί του τάφου της ευλοξίας, εσταμάτησε ο σεισμός.

Από τότε που έγιναν τα γεγονότα αυτά, έχουν περάσει, αγαπητοί μου, μετρήστε με τα δάχτυλα, 1575 χρόνια.

Ευρισκόμεθα σήμερα στο 1982.

Ποια είναι η κατάσταση του έθνους, δεν θέλω να πω, στο επόμενο θα πω.

Θα πω ποια είναι η κατάσταση της Εκκλησίας, της κοινωνίας. Δεν θέλω να ασχοληθώ πολύ. Αλλά εκείνο που με ενδιαφέρει, ως κληρικός που έχουμε τη μεγαλύτερη ευθύνη, να ρωτήσω κι εγώ: ποια είναι η σημερινή κατάσταση της Εκκλησίας μας; Γιατί πιστεύω ότι περισσότερο από όλους την ευθύνη για όλα τα κακά τα οποία είναι στον κόσμο τη φέρνουμε πάντες, αλλά κατ' εξοχήν την ευθύνη, διότι ό,τι συμβαίνει στον τόπο μας, τη φέρνουμε εμείς οι κληρικοί και μάλιστα οι επίσκοποι. Ποια, λοιπόν, είναι η κατάσταση; Κατάσταση... Δεν αρνούμαι ότι υπάρχουν κληρικοί και διάκονοι και πρεσβύτεροι και άγαμοι και έγγαμοι, οι οποίοι μέσα στην εποχή αυτής της σήψης, της διαφθοράς και της ακολασίας και κηρύττουν και εξομολογούν και δεικνύουν ενδιαφέρον για τους πτωχούς και προσπαθούν να παρουσιάσουν ζώσαν την εικόνα του σταυρωμένου Λυτρωτού. Δεν το αρνούμαι. Αυτό είναι το άλας και το φως του κόσμου, αλλά είναι μικρά μειοψηφία.

Το πλήθος, το πλήθος, το πλήθος, η πικρά πείρα που έχω ως επίσκοπος και από άλλα γεγονότα που έχω δεν είναι ολίγη. Εάν πω ότι οι ιερείς των ενοριών, γενικώς ο κλήρος ανήκει στην κατηγορία των βαλαντιοσκόπων.

Πορτοφόλι, πορτοφόλι, θα αναφέρω δυο γεγονότα.

Υπάρχουν δύο γεγονότα. Το κατήγγειλε ο σύλλογος των πολυτέκνων, ο οποίος είναι ένας σύλλογος άξιος λόγου για να τον υποστηρίξει, τον σύλλογο αυτόν, του οποίου ηγείται ένας μοναχός του Αγίου Όρους, λαμπρός μοναχός. Και εκεί, σε μια συνέντευξη που έδωσε ο μοναχός αυτός, ανέφερε ένα γεγονός: ότι σε μια τρώγλη με πολλά παιδιά, 7, 8, 9, δεν ξέρω, παιδιά, τον καλέσανε έναν παπά. Τα είπε αυτά εκπρόσωπος των πολυτέκνων και ζήτησε αμέσως.

Πήρξε αμέσως αυτός παραδάκι, παραδάκι, να τον βαπτίσαμε παραδάκι, παραδάκι, μα δεν έχουν, μα δεν έχουν, μα δεν έχουν τίποτε, δεν είναι αυτό τίποτε. Και ούτε θηρική υπάρχουν δυστυχώς με αντιοσκόπε.

Γιατί αυξάνουν οι χιλιαστές στη Γερμανία, γιατί αυξάνουν οι χιλιαστές στον Καναδά, γιατί αυξάνουν αυτοί στην Αμερική;

Στην Αμερική στο αυτό ξεφυτρώνουν χιλιαστές σαν μανιτάρια πάνω στην κοπριά. Αιτία είναι, και αιτία κάνουν και εδώ, και αιτία είναι και βλέπουμε αυτό στο εξωτερικό, διότι ενώ οι κήρυκες της Καθολικής Εκκλησίας και ενώ οι πάστορες των Προτεσταντών εφαρμόζουν την εντολή του Κυρίου, «δωρεάν ελάβατε, δωρεάν δότε», εμείν, ο παπάς θα ζητήσει λεπτά. Από την ανθρωπορικία του Βελγίου, μου έστειλε παπάς, μου έστειλε ένας ιερεύς.

Ιερεύς, ένας λαϊκός, εργάτης. Έγινε άπιστος, λέει. Ξέρεις τι σκληρή είναι η εργασία. Γέννησε ένα αγοράκι. Εσύ στον παπά θα μου δώσεις πέντε χιλιάδες δραχμές. Αν δεν μου δώσεις, εγώ δεν σας το βαπτίζω. Βρε παπά, τούτο τίποτα απολύτως, αναγκάστηκα να τα δώσω.

Αυτό λοιπόν, το να ζητούν οι ιερείς μας χρήματα, να ζητούν ή να λαμβάνουν, είναι και πρώτο να λαμβάνουν, όχι να ζητούν, χρήματα από τους ανθρώπους που βαπτίζουν, που κηδεύουν, αυτό είναι αμαρτία, το ετόνισσα, το επαναλαμβάνω, το λέγω, είναι είδος σιμωνίας και ότι ο ιερέας πρέπει να εκτελεί δωρεάν τα μυστήρια.

Έχω ένα ιερέα εγώ στη Μητρόπολη, ίσως τον γνωρίζετε εδώ, πάτερ Ιερόθεος λέγεται, ήταν και εδώ κοντά, τον έχω επάνω, παν, δικό μου πνευματικό παιδί, πει στο Μητροπολιτικό Ναό, εδήλωσε, παν πτωχή η οικογένειά του, καλή με δεν έχει το χωριό του, χρήματα δεν παίρνω, ό,τι έχετε δώσατε εκεί για την Εκκλησία, για τους φτωχούς, εγέμισε το παγκάρι από χρήματα.

Εγώ θέλω τον παπά πτωχό και την Εκκλησία πλούσια! Εγώ θέλω τον παπά πτωχό και την Εκκλησία πλούσια!

Λοιπόν, και θα έκανε θαύματα η Εκκλησία, θαύματα η Εκκλησία. Τώρα τι συμβαίνει; Συμβαίνει, μα θα πεις, ο παπάς; Σας πληροφορώ. Θα σας πληροφορήσω και σας λέγω ότι ο παπάς έγινε πλέον υπάλληλος, κακώς έγινε υπάλληλος.

Όλοι οι παπάδες και δεσποτάδες πληρώνονται από το Δημόσιο Ταμείο. Το Δημόσιο Ταμείο πληρώνονται. Δημόσιο Ταμείο πληρώνονται. Και ποιο είναι το κλιμάκιο της μισθοδοσίας των; Παρακαλώ, ακούσατέ με. Από 25.000 μέχρι 60.000.

Πληρώνονται όσο πληρώνονται και τα τρία τέταρτα των φτωχών υπαλλήλων μας. Και κανένας υπάλληλος δεν τολμά, δεν τολμά να πάρει χρήματα. Διότι το κράτος τον πληρώνει να εξυπηρετεί δωρεάν. Εν τούτοις όμως ο παπάς, μολονότι λαμβάνει το μισθόν του, εν τούτοις θέλει και τα τυχερά, τα οποία είναι κατάρα και ύβρις και σιμωνία, και μοσχοπουλούμε τον Χριστό μέχρι τον αιώνα μας και δεν μπορούν να το εννοήσουν αυτό το πράγμα.

Μάλιστα, νομίζω ότι εκφράζω τα αισθήματα και τας ιδέας όλων υμών που γνωρίζετε περισσότερο τα πράγματα.

Λοιπόν, ότι εκφράζονται, ότι το σύνθημα το οποίο έχει επικρατήσει και θα επικρατήσει, θα επικρατήσει, διότι έχει διαλυθεί. Τα σύνορα δεν έχουν παπάδες. Ποιος θα μείνει παπάς; Είχα κάτι παπαδάκι πάνω στα σύνορα, τον Μπέρνηνας Μάγκας παπάς που έφυγε από εκεί και κατέβηκε κάτω.

Βρε βλάκα λέει του λέει ακόμα κάθεσαι στα σύνορα λέει. Τυχερά είσαι. Δεν πού να δω τυχερά βόλε. Ούτε μάθεις έχω, μόνο κυρίες κάνει κάπου κάποτε. Ευχή,

Είτε στη Ρόδο είτε στην Κρήτη παίρνει το ίδιο μισθό, το ίδιο μισθό, τίποτα άλλο περισσότερο. Ο παπάς που έρχεται στις μεγάλες πολιτείες είναι προνομιούχος. Και απορώ ακόμα πότε τους μάγκωσε η τσιμπίδα του Υπουργείου των Οικονομικών ως προνομιούχους. Ως προνομιούχους. Μάλιστα, λοιπόν, είναι... μην νομίζετε ότι είναι εύκολο. Την προηγουμένη κυβέρνηση, την προηγουμένη φορά έκανα εισήγηση και έγινε η απόφαση κατά των τυχερών. Τώρα πάλι επανέρχεται και αυτή τη φορά ο Θεός να με διαψεύσει.

Να είστε βέβαιοι ότι υπέρ των τυχερών. Υπέρ των τυχερών αυτή τη φορά. Διότι, τι θα συμβεί εάν τολμήσει η Σύνοδος να κόψει τα τυχερά; Και υπάρχει τρόπος να πέσει ποντικοφάρμακο στις φωλιές των αρουραίων.

Μπορεί να πέσει φωτιά και μέσα σε 24 ώρες απ' άκρου εις άκρον να κοπεί αυτό το κακό και να αρκεστούν οι ιερείς μόνον εις τον μισθό τους και τίποτα περισσότερο και να εφαρμόσουν το Ευαγγέλιο του Χριστού.

Δωρεάν ελάβατε και δοροδότητε εμείς, υπάρχει τρόπος να πέσει την πολιτική πάραμακο στις φορέες των Ουρανών και να μην μείνει να πάψει πλέον. Υπάρχει, είναι έτοιμο, το σχέδιο είναι έτοιμο, αλλά δυστυχώς η εντύπωση είναι μεγάλη.

Θυμηθείτε, εάν κοπούν τα τυχερά, θα δείτε μια διαδήλωση παπάδων, χίλιους παπάδες. Δεν την ξαναείδατε, δεν την ξαναείδατε. Οι παπάδες δεν μας συνήθισαν σε τέτοιες ιερές διαδηλώσεις. Δεν κατεβήκανε στα πεζοδρόμια, δεν τους κατηγορώ, είναι άλλος ο λόγος τώρα.

Δεν κατεβήκανε στα πεζοδρόμια, ούτε για το ένα ούτε για το άλλο θέμα. Αλλά αν τους κοπούν τα τυχερά, θα κατεβούν κάτω στα πεζοδρόμια και θα δούμε μια τεράστια διαδήλωση παπάδων ζητώντας τυχερά. Αλλά εγώ, αγαπητέ μου, αγαπητή μου, δεν υποχωρώ.

Εγώ μένω σταθερός και ακλόνητος, διότι θέλω να εφαρμοστεί στην εποχή μας το κήρυγμα του Ιωάννη του Χρυσοστόμου. Πτωχός ο ιερεύς, πλουσία η Εκκλησία μας για έργα καλά. Πτωχός ο ιερεύς, πλουσία. Και όσοι παπάδες δεν μπορούν να ζήσουν με το πρόγραμμα αυτό, να είναι πτωχοί και να πλουτίσει η Εκκλησία μας, να αφήσουν την Εκκλησία και να πάνε όπου θέλουν να χορτάσουν χρήματα.

Η Εκκλησία θα ακολουθήσει τον Ιησούν τον Ναζωραίο, ο οποίος δεν είχε πού, ήταν ο φτωχότερος πάντως των ανθρώπων.

Αλλά γενικότερα, αγαπητοί μου, ακούω και από την Κρήτη και από τη Ρόδο και παντού, έχω κι εγώ τ' αυτιά μου, το δικό μου ραντάρ και ακούω πανταχόθεν τις φωνές. Και αν σήμερα εγινότανε, ποια ενορία δεν έχει τα παράπονά της, ποια επισκοπή δεν έχει τα παράπονά της, ποια μητρόπολη δεν έχει τα παράπονά της, ποιος λαός δεν έχει τα παράπονά του, άδικα μερικά, αλλά δίκαια εμπολής, ιδίως για την χρηματοχρηματία των Ιερέων.

Παρολίγο να χάσουμε το γάμο το θρησκευτικό εξαιτίας της φιλαργυρίας. ελέφτερα αυτά που σας είπα μέσα στη Βουλή, μες στη Βουλή, και τώρα ακόμα εξακολουθεί να πάρει μια άδεια ο πτωχός άνθρωπος, θέλει ένα χιλιάρικο να πάρει από την Εκκλησία.

Ο πολιτικός γάμος στις 25 μέρες τον παίρνει. Και είναι αυξηθάντος ο λαός μονότι με τέτοια φορολογία προτιμάται το δεξιευτικό γάμο, διότι είναι δεξιευτικός. Αλλά δεν επιτρέπεται εμείς να εκμεταλλευόμαστε το θρησκευτικό συναίσθημα του λαού μας.

Λοιπόν, νομίζω ότι αφάκρου εις άκρον, για αν υποθέσουμε ότι μαζεύεται ο λαός μας ολόκληρος, θα άκουα αυτό το ωραίο σύνθημα, θα άκουα από όλες τις ενορίες, ελάς τις ενορίες, πολύ όλες θα άκουα, έξω κύριο νέο κύριο, έξω κύριο νέο κύριο, έξω κύριο νέο κύριο, έξω κύριο νέο κύριο. Ναι, ο Ελλάς, ο πατρίς Βυζιτάτη, μου έρχεται να κλάψω, μου έρχεται να κλάψω, το πιστεύω ακραδάντως. Εάν είχαμε 8.000 παπάδες που να έμοιαζαν με τον Ιωάννη το Χρυσόστομο, μεγάλο είναι αυτό, που να έμοιαζαν με τον κοσμά του Αιτωλό και ήταν ο καθένας ένας μικρός κοσμάς, η Ελλάς θα ήταν η ευτεχεσέρα χώρα του κόσμου. Σας το ενδυόμαι, σας το ενδυόμαι, σας το ενδυόμαι, σας το ενδυόμαι. Έξω κύριο νέο κύριο, έξω κύριο νέο κύριο, έξω κύριο νέο κύριο, έξω κύριο νέο κύριο, έξω κύριο νέο κύριο. Ναι, ναι, αχ, κι αν υποθέσουμε ακόμα ότι κατεβαίνει άγγελος και παίρνει και μάχη.

Και εμένα, μην νομίζετε ότι εξαιρώ τον εαυτό μου. Πολλές φορές στο κελί μου κλαίω. Αχ, Θεέ μου, λέω, δεν είναι δυνατόν να με πάρεις, να με πας σε μια σπηλιά του Αγίου Όρους και να στείλεις εδώ ένα Μέγα Βασίλειο, ένα Χρυσόστομο, ένα Γρηγόριο, να μεταβάλει την κοινωνία; Εγώ δεν κάνω τίποτα.

Λοιπόν, μην νομίζω το ψεκληρώνω, το περιορίζω μόνο σε όλοι οι άτομα. Αλλά πρέπει να ομολογήσουμε, υποθέσατε ότι έρχεται ένας αρχάγγελος και τους παίρνει όλους, ή μάλλον έρχεται ένας κόκκινος ή γαλάζιος Ηλίας προφήτης και τους βάζει όλους στον Αλιάκμονα ποταμό και κοκκινίζουν τα ρείθρα του ποταμού, ας υποθέσουμε ότι γίνεται.

Πού να βρούμε τους άλλους, πού να βρούμε τους άλλους, πού να βρούμε τους άλλους; Μια θέση, ο Ελλάς δικητάτη πατρίσμο, κλαίω και τρινώδια σε. Μια θέση κλητήρος, ή στην Πτολεμαΐδα, ή στα Τρίκαλα. Μια θέση κλητήρος, Τραπέζης Ελλάδος, προκηρύξει.

Έταξε προθεσμία, και μάλιστα μικρά προθεσμία. Παρουσιαστήκανε 245 υποψήφιοι, πτυχιούχοι και απόφοιτοι γυμνασίου. Για μια θέση κλητήρος 245, για μια θέση ιερέως στα σύνορά μας ούτε ένας, ούτε ένας.

Και θα βγει η προβητεία του κόσμου Αντατολού που θα βαδίζει σε 100 χιλιόμετρα και παπά δεν θα σε ζηλετάσει παπά Και είστε υπεύθυνοι, να τελειώνω. Έξω, κύριον νέο κύριον, μάλιστα. Αλλά αν θα απαντήσω, θα απαντήσω.

Σείστε γυναίκες, οι μανάδες έχετε τη μεγαλύτερη ατέρια τελευθεία Δώστε μου, μανάδες, δώστε μου ένα παιδί σας να γίνει ιερεύς του Υψίστου.

Ένας ιερεύς του Υψίστου που έχει μέσα Χριστό και Ελλάδα. Ένας παπάς που έχει μέσα Χριστό και Ελλάδα αξίζει παραπάνω από τον Πρόεδρο Δημοκρατίας και από τον Πρωθυπουργό. Ένας παπάς τέτοιος είναι ανώτερος ακόμα και από άγγελο και αρχάγγελο.

Δώστε μου, τελείωσα, θα ήτο παράλειψις της Αγίας Μάνας του, της Ανθούσης, η οποία τον εγέννησε και τον εγαλούχησε. Σε ηλικία 20 ετών έμεινε χήρα, δεν παντρεύθηκε, έμεινε αφοσιωμένη στο παιδί της και μας έδωκε έναν Χρυσόστομο.

Αιωνία η μνήμη της Ανθούσης, μητρός του μεγάλου Πατρός.

Μανάδες, δώστε μας ιερείς, δώστε μας ιερείς. Αν δεν δώσετε ιερείς, γελάς τα καθή! Έχω ανάγκη ιερέων, ευλαβών, πιστών, αφοσιωμένων, ετοίμων προς να. Έχομεν ανάγκη ιερέων φτωχών, με τον Ναζωραίο των φτωχών, και τότε η Ελλάδα θα γίνει αρστάρι πολλή φωτό που θα φωτίζει ρατουλείο.

Έξω Κύριον, Νέο Κύριον, έξω Κύριον, Νέο Κύριον, έξω Κύριον, Νέο Κύριον. Και τώρα μαζί, να μην τελειώσουμε, αν δεν ψάλλουμε το απολυτίκιον του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου. Κανονικά το Σταυρό σας, κανονικά το Σταυρό σας, δι’ ευχών των Αγίων Πατέρων, Κύριε Ιησού Χριστέ, πρεσβείαις της Θεοτόκου.