Saint Monica’s Prayers, Augustine’s Conversion, and Saint Charalambos

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Today we celebrate one of the greatest saints of our Church, one of the most brilliant minds in all humanity: Saint Augustine. He is known throughout the West.

Go to Italy, France, England, or the United States, and you will hear Augustine’s name. Thousands of people bear it. Saint Augustine is especially honored in Italy, and most especially in one of the largest cities of northern Italy.

He is honored and celebrated, as I say, especially in Milan, once called Mediolanum. There stands one of the most beautiful churches, the Church of Saint Ambrose, the teacher and spiritual father of Saint Augustine. Alongside Saint Ambrose, the people of Milan also celebrate Saint Augustine. In scholarly circles, Augustine is regarded as a keen intellect.

A remarkable mind, Saint Augustine is known among scholars of literature, philosophers, orators, and theologians. He is known throughout the world. Only here in Greece is he unknown.

The names of other saints are well known. People know Saint George, Saint Nicholas, and Saint Spyridon. They know these great teachers and Fathers of the Church, and even other saints of far lesser stature.

Even Saint Fanourios is well known, and so is Saint Nektarios. Others are known too, though beside John Augustine they are like stars beside the sun. For as Paul says, one star differs from another in glory. So it is with the saints: one shines more brightly, another less. In the spiritual firmament of our Church, too, saint differs from saint.

Yet Saint Augustine goes uncelebrated. I say this because, sadly, even in the Church we do not honor the saints according to the service they have given humanity. I do not say it merely because I bear the name of this great man of the Church.

This saint remains unknown. Very few people bear Augustine’s name. If we searched all Greece, if we sifted through its eight million Christian Greeks, I imagine we would be hard pressed to find even three or five.

This great teacher, a teacher of our whole Church, remains unknown. That is precisely why I called you here tonight, devout congregation, to this Metropolitan Cathedral.

I called you here to remind you of this star, this sun of our Church, and to honor him as he deserves. Tomorrow and the following day we will also celebrate the Divine Liturgy. Then, tomorrow evening at about eight, we will gather again in the Hall of Love.

You know very well that my soul recoils from festivals and celebrations when there is no spiritual life in them. I detest worldly festivities. As Isaiah says, God hates such feasts and celebrations.

How are festivals celebrated today? They lack the deep Christian spirit that should mark them. I do not want Christians to celebrate as idolaters do. I am no supporter of festival spectacles.

I am no supporter of festivals and celebrations. So if we celebrate tonight, honor the sacred memory of Saint Augustine tomorrow, and close the festivities tomorrow evening with a modest Church gathering, we do it for one reason alone: to bring the name of Saint Augustine, this precious and holy name, to life in people’s hearts.

Tomorrow you will hear who Augustine was from the distinguished theologian Mr. Stergios Sakkos. Tonight I will speak to you briefly. I will speak about Saint Augustine’s family and upbringing, rather than his work as bishop of Hippo, a small city in Africa.

I will speak about his parents, because no one in this world was born from a rock. Socrates may have wished to come from rocks, so that he would have no family ties in this world. But God ordained that every human being should be born of other human beings.

Only angels have no parents. Every human being born into this world has parents,

In this world, parents play a great role in every person’s life. A person is like a tree. Just as a tree has roots we cannot see, so every person has roots. A person’s roots are their family: their father, their mother, their grandmother and their grandfather.

and it is through them that a person grows. That is why it matters so much to study the lives of the parents of humanity’s outstanding figures. As I believe I said before, when speaking on the feast of the Three Holy Hierarchs, without mothers there would be no saints.

And if there were no corrupt mothers, there would be no criminals. A woman plays a vital part in a person’s development. She helps shape a person’s character and the good or evil inclinations within them. As I said on the feast of the Three Holy Hierarchs, without Emmelia there would have been no Saint Basil the Great.

Emmelia was the mother of Basil the Great, an excellent mother who brought nine children into the world, three of whom became saints. Blessed was Emmelia, the mother of Basil the Great. And there would have been no Gregory the Theologian, poet and great teacher of the Church, without his saintly mother, that root from which he grew. For as John Chrysostom says, or rather, as Paul says, a mother and father are the root, and the root is what matters most.

For a tree, everything depends on its root. If the root is rotten, the fruit will be rotten too. If the root is sound, the fruit will be sound, delicious, and full of juice. So, I say again, without Emmelia there would have been no Basil.

Without Nonna there would have been no Gregory. And without Anthousa? What can we say of Anthousa? At nineteen she was widowed with one beloved child. Though she could have married again, and many sought her hand, none of those suitors won her heart. She devoted herself to her child.

What can we say of Anthousa, widowed at eighteen or nineteen, who gave herself to raising and nurturing her only son? Without Anthousa there would have been no John Chrysostom, the glory and adornment of our whole Church, the foremost orator of our Holy Church.

So behind these great hierarchs stand noble women. In the same way, behind Augustine stands an unseen strength, a radiant figure, a root of great holiness.

And so we must speak today of his mother. Her name was Monica. Many Italian and French women bear that beautiful name, yet the name of Augustine’s mother remains unknown in our own country.

I shall say a few words about this devout woman, who had such a profound influence on Saint Augustine’s life, and then bring this talk to a close, my dear Christians. Augustine’s father was Patricius, an idol worshipper through and through. He did not believe in the true God. He was quick tempered, angry, impulsive, harsh, and brutal.

He often caused scenes at home. The neighborhood where Monica and Patricius lived was often disturbed by the shouting when he came home in the evening in a drunken state.

He broke everything: chairs, tables, whatever he could lay his hands on. And he insulted Monica. What did Monica do? Ah, Monica was not like the modern women of today, with painted nails and feet, short dresses, and all their unbecoming display.

She was not one of them. If she had been, she would have run straight to a lawyer and asked for a divorce. But she did not ask for a divorce. She endured, bearing the cross of a brutal and barbarous husband.

She endured because she believed in the Gospel. She knew that the best way for a woman to tame such a husband was neither retaliation, insults, quarrels, nor divorce. It was patient endurance, the full measure of patient endurance that a woman in her situation could show.

And she, though her husband was such a brutal and fierce man, endured him. She endured him. As our people say, if we take a rock, a hard stone, and throw it against another rock, it makes a great noise. But if we take a rock and throw it onto a mattress of cotton, if we throw a rock into cotton, we will not hear it strike.

By her patient endurance, she quenched the fierce fire in Patricius’s angry, passionate soul. She bore with him to the end, for ten or fifteen years. At last, when Augustine was seventeen, Patricius became gravely ill. At his bedside was a woman praying for him. And before he died, Christ worked a miracle.

That rough man, who had shouted at his wife, beaten her, and treated her cruelly, asked Monica to forgive him for it all. He asked to be baptized, and shortly before he departed this world, he was baptized. How great Monica’s joy was! She had won her husband. She had brought him to Christ and into Paradise. She won him because the Lord had seen her patient endurance, for the Lord said, “Blessed are those who endure.”

Monica proved to be a devoted and loving wife. Even more, she proved to be a noble Christian mother to her sons, especially Augustine, whom she loved tenderly. Monica had other children too, but her love was centered on Augustine.

And Augustine, there you see what he inherited, was like his father: headstrong and rough. His mother could hardly bring him in from the streets. He loved games more than his books. He raided other people’s trees, climbing the almond, apple, and pear trees and stripping them of their fruit.

He ran from street to street, and again and again his mother had to go looking for him and bring him home. But, like a little wild animal, he broke away from the family and went back out into the streets with his companions.

When he grew older, he fell in with bad company and became a corrupt, wayward young man. I do not wish to draw back the veil over Saint Augustine’s life now and lay bare everything he did.

Anyone who wishes can buy a book translated throughout the world. It is one of the finest books ever written: his Confessions. And yet, in this false world of ours, we are ashamed to go to a spiritual father, open our hearts, and confess our sins.

Saint Augustine sat down and wrote a six-hundred-page book, confessing all his sins. He held nothing back. O my God, what are we beside the saints? We are ashamed even to open our mouths and speak of our sins. But Saint Augustine took up his pen and wrote through his tears, as though the ink were mingled with them. He wrote of his sins in infancy, in childhood, at school, and in his youth. He wrote them all down, and we read them.

Far from losing respect for this great man, we esteem him all the more. His is a rare confession by someone who laid bare the depths of his own soul. Psychologists, teachers, those who work with children, and anyone who wants to understand confession should read that priceless book, the Confessions, translated, as I have said, into so many languages.

And as he grew up, her son became a faithful likeness of the prodigal son in the Gospel.

His mother grieved. She wept, sighed, and shed tears. Once, in her despair, she went to a saintly bishop of the time and told him of the suffering her son Augustine caused her. She could not stop crying.

Then the saintly bishop, having heard her sorrow, said:

“A child for whom his mother weeps so much, shedding so many tears for his salvation, cannot be lost. Your child will be saved.” And Saint Monica left the bishop comforted.

Four, five, six, ten years passed, and more. Augustine sank deeper into the fire of sin and ruin. But at last Monica’s tears and prayers, offered through some twenty years of anguish, were answered. A miracle happened. What miracle? These are miracles too, my Christians, but they are small beside the greater miracle: a young man so far from God, who had chased pleasures and amusements, returned to Him. That was the miracle.

What miracle? Augustine repented and returned to Christ. He became a Christian and was baptized, yes, baptized as an adult, when he was over thirty. His friends were astonished. Augustine the philosopher? Augustine the orator? Augustine the man of the world, the lover of amusements and revelry, the man given to every kind of sin? That very Augustine became a Christian. And more than that, he became a priest, a bishop, and a teacher of Christianity, all through a sermon.

What sermon was that? Augustine went to Milan, that great Latin city. There, where the Church of Saint Ambrose stands, he went into the Church one day. It was full of people, women, men, and children.

Saint Ambrose was preaching there, a teacher of the Gospel. His words flowed like honey; he wept for the sinners of this world. His words were like fire reaching into their souls. Augustine listened and listened.

At last, when Augustine left the Church, he was in tears, sighing over his sins. From then on, a friendship grew between him and Saint Ambrose, whom he regarded as his spiritual father. And now I ask one more thing of you tonight.

My dear Christians, you have given up your evening walk, and some of you other amusements, to come here tonight to the Church of Saint Panteleimon. When you go home, I ask you to open Holy Scripture.

You are not Christians, you are not people of God, if you do not read. Others turn on the radio to listen; others read newspapers and magazines. But you who come to church will never, never become true Christians, we will never become true Christians, unless we read a page from the Holy Bible, a page of Holy Scripture, even a single verse of Holy Scripture.

Never go to bed without it. We may go to bed without food, but never without spiritual food, without the word of God.

So when you go home tonight, I ask you, men and women, to open your Gospel, open the New Testament, turn to the Apostle Paul’s Epistle to the Romans, and read the passage that brought Augustine to metanoia, to repentance and a return to God. It is Romans chapter 13, verses 12 through 14. Read it. Augustine was once troubled, sitting in the shade of a tree around noon, as Constantine the Great had been at midday. He opened the book. Or perhaps he opened some…

Then a mysterious voice spoke to Augustine, as though from heaven: “Take it and read. Open it, Augustine. Open it and read.”

He opened the Gospel, and his tear-filled eyes fell upon a verse. I will not tell you which verse; open the book and read it for yourselves. That verse, together with Ambrose’s sermons, helped bring him to metanoia, to repentance, and back to Christ.

Augustine repented, truly repented, and at the age of thirty-two he was baptized in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit. He had been a raven and became a dove; he had been a pebble and became a diamond. He had lived in darkness and came into the light. Augustine is a Latin name, not a Greek one, and the preacher hears in it the dawn: the man who had been in darkness became radiant, and his light shone upon the world.

The rest, how he lived as a bishop, what he did and taught, what struggles he endured, how he suffered, and how he died, our dear fellow worker and spiritual son Stelios will tell you tomorrow.

Come back tomorrow, all of you, to celebrate and honor this holy man. I will close with this: Monica’s joy was beyond words when her son returned. “Mother, I believe in Christ. I am leaving the world of sin behind. I will belong to Christ.”

Monica died at the age of fifty-six, a mother who had suffered, been tormented, and known great pain. Before her death, she and her son had a profound conversation, recorded in Augustine’s Confessions. It is deeply moving, more than a piece of fine writing.

Who wrote down these words? It is a mother speaking to her son, just hours before the angels would take her soul away. “My child,” she says, “I have suffered much in this world. I have wept many tears for you and endured much pain. I leave this vain world content, because God has heard my tears. I leave content because I see that you are a Christian, and because you will walk in the way of God. I ask nothing more of you. Wherever you bury me, do not put marble over my grave. I do not want costly crosses. I want nothing. A little earth is enough to cover the body of sinful Monica.”

One thing, my child: when you celebrate the Divine Liturgy, when you put on your vestments and serve at the altar, do not forget your mother, Monica. Pray to God that I may enter the Kingdom of Heaven. That, my dear friends, is her life. Whoever reads the life of Augustine and is not moved to tears is not human.

There is more to life than the cinema or the pleasures of the flesh. Beyond the pleasures of the flesh and of material things, there are spiritual joys. Beyond earthly delights there is a divine longing that stirs the depths of the human heart.

Man was not created for the earth; he was created for the heavens. This desire to explore the universe is yet another sign that man was created for great and lofty things. Just as a fish cannot live outside the sea, and birds cannot live without air, so man cannot live apart from God, outside the spiritual air.

Augustine’s example is a great and noble one. So too is the example of Monica, who was the subject of my humble talk today. I am speaking to you women: take Monica as your example, along with the other saintly women. I know women face such hardships, because they regularly come to my office weeping bitterly. I am not speaking of modern women who run to the courts and to a lawyer over the slightest thing and get divorced. I am speaking of Christian women.

There are men like Patricius today, some worse than Monica’s husband: brutal men given to taverns, drunkenness, wild living, gambling, insults, and blasphemy. They come home at one in the morning and bring violence into the house, striking, stabbing, and tormenting their wives.

…grow stronger, these new crucifiers. The Jews crucified Christ, but how many men crucify their own wives? What should the women do? Divorce? No, not divorce. Patient endurance, and again patient endurance. Patient endurance, and again patient endurance. It is impossible for God not to hear a woman’s tears. We have many examples of women who accomplished what we bishops could not, what the priests could not, what no one else could: they brought corrupt men, scoffers, atheists, and unbelievers close to God through their own example. An intellectual from Athens once told me this. He had studied at the universities in Paris, and he said, “Neither philosophy nor art brought me close to Christ. Neither the example of others nor the words of speakers and teachers brought me close to Him. My saintly wife brought me close to Christ through her great patient endurance and her tears.”

Women, do some of you have husbands like this? Bear it with patient endurance, and great is your reward in heaven. There are also mothers who weep and suffer for their children. Ah, the children of the twentieth century, who have left God’s path and whom fathers and mothers struggle to bring home. Their mothers suffer.

What should they do? Let them endure patiently, shed tears, kneel, and plead with Christ as Monica did, and the miracle will come. Think of the tears women shed in this world because their husbands are indifferent.

The tears of Christian women are not wasted. Not one drop sent heavenward is lost. Those tears water some young tree, some little flower, and help it grow.

I do not mean tears shed over a lost lover. Some women weep for that reason, but those are devilish, satanic tears. I am speaking of the tears of the saints. Just as there are satanic tears, there are also the tears of saintly men and women. The tears a woman sheds before Christ, the tears of a mother, the tears of a wife, those tears are precious stones. Angels carry them up to heaven, before the Holy Trinity. There they become heavenly rain. Wherever that rain falls into human hearts, it softens them, and from those hearts bloom the most beautiful virtues.

Those tears bore fruit. His mother’s tears, the tears of a mother, brought forth Saint Augustine: a mighty tree whose branches still reach toward heaven. That is all, my dear friends. I have admired him since childhood, since my school days, though I am unworthy to bear his name. I gaze upon his icon with tears, and I have turned to him throughout the trials of my life.

Misfortunes often come upon me. I am often persecuted, and my life has been full of turmoil. For thirty-five whole years I have carried on my back a cross of suffering for the truth, and for the truth alone.

Often I rise in the middle of the night, open Augustine’s books, and find comfort in them. I ask his holy soul to strengthen me on this path, so that I too may fulfill my work as a bishop and teacher of our holy Church.

My beloved, pray for your bishop, for the teachers, and for the clergy. And I, humble as I am, raise my hands and bless you all. I pray that the Lord will strengthen us on the path of virtue and duty. Amen.

God is wondrous in His saints.

My beloved Christians, men, women, and children of the village of Maniati: today is a feast and a celebration. We honor one of the greatest saints and martyrs of our holy Church. Today we celebrate Saint Charalambos.

Today we celebrate Saint Charalambos. Christians go to the churches that keep his feast. They light candles before his holy icon and venerate his relics at the monastery in Meteora, Thessaly, where his holy skull is kept. In many ways they show their devotion to Saint Charalambos.

But these things are not enough, however many candles you light before his icon. However many times you kneel before his holy relics, Saint Charalambos asks for something more than candles and acts of veneration. He asks for something greater.

What is this greater thing he asks of us? He asks us to do what he did in his life: to follow his holy example. But what can we do? Certainly, we cannot work his miracles. Yet even if we cannot work his miracles, we can follow the virtues of Saint Charalambos in our own lives. And if we are to follow Saint Charalambos in our lives and take his holy example to heart...

He asks us to follow his holy example. We must know his life: who he was, where he was born, what he did, what miracles he performed, and how he was martyred. So listen closely, my beloved Christians, and let us learn who Saint Charalambos is.

Saint Charalambos was born around the year 200 after Christ. Where was he born? In a land where, wherever you dig, you find the relics of saints. Wherever you go in that land, you come upon the graves of heroes and martyrs, ancient and more recent. Where was he born? In Thrace, Macedonia, central Greece, or Crete?

No. He was born in the land of saints and martyrs, the land that gave birth to so many martyrs and great bishops of the Church. That land is Asia Minor. He is your fellow countryman.

You too were born and raised in those holy places. That is why the people of Pontus and Asia Minor hold Saint Charalambos in special esteem: he is one of their own. This extraordinary rose was born in that holy land, in Asia Minor.

But where in Asia Minor? It is a vast region. Smyrna is in Asia Minor, and so is Pontus. Amasia, Trebizond, Iconium, Caesarea, Antalya, all of them belong to Asia Minor.

So where in Asia Minor was he born? Across from Samos, in the region of Magnesia.

A river runs swiftly there, pouring its waters into the Aegean Sea. It is called the Meander. He was born in Kastrio, there where it once stood, stood, stood, and is no more. There were beautiful churches there, and relics of saints. The mountains and valleys bore witness that Greece was born in unforgettable Aydin, in Asia Minor.

He was born in Aydin, in Asia Minor, a place that has given rise to martyrs from ancient times down to our own day. In 1921, the Turkish irregulars entered Aydin and slaughtered women and children. They cut out the tongues of five hundred young men

To this day, some of those young people are still in Athens. Their hair is white now, and they walk the streets of the refugee neighborhoods. They were eighteen years old then, with Greece and Christ in their hearts. The barbarians came in the night, burned Aydin, and cut out the tongues of five hundred young men. But there is an eye of justice that sees all things. One of those who set fire to Aydin and cut out the tongues of its children...

He cut out the tongues of Aydin’s children and threw them to the dogs. It was Menderes. He too was eighteen years old, but justice has an eye that sees all. There is a God, and there is justice. He was hanged by the Turks themselves for the heinous crime of setting fire to Aydin and cutting out the tongues of Greece’s children. Saint Charalambos was also born in Aydin, and there he drew his faith and love for God. That was where he was born.

He was born to parents who were poor, but devout and faithful to God. He had little schooling, but what good is schooling? He had no degree from any school or university, but his faith was as strong as a mountain. He worked miracles, and his fellow villagers chose him to be a priest of the Most High. Well then.

Saint Charalambos celebrated the Divine Liturgy, but not as priests do today, nor as bishops and Patriarchs do. When he put on his priestly stole and entered the holy Church, approaching the Holy Table, his eyes filled with tears.

He knelt, and the Church was filled with the fragrance of angels. Everyone bowed in worship. They entered the Church one way and left the Church of God changed. He served there for five or ten years.

Or rather, I am mistaken: there were no churches then. Saint Charalambos celebrated the Divine Liturgy in caves and ravines, far from the eyes of unbelievers, and there he performed great miracles. But then a persecution was proclaimed, a cruel persecution. Death to the Christians! And the first person seized in the region of Magnesia was Saint Charalambos.

They brought him before the governor, something like the prefect of the province, a man named Lucian. They showed him the statues and idols, the stones they worshipped as gods, and said, “We give you two hours to fall down and worship these statues, these stones we worship as gods.”

“If you do not, we will torture you.” He answered, “I do not bow down to stones. I do not worship idols. I do not acknowledge false gods. There is one true God, our Lord Jesus Christ.” At once the governor ordered them to tie him tightly to a pillar and beat him with oxhide whips. Then he ordered a rare form of torture, one we read about in the lives of the saints.

He ordered them to flay him alive, as butchers skin an animal. They were to take a knife and strip the skin from his head to his feet. The governor himself took up the knife first, foaming with hatred for Christ.

But as soon as the knife touched the saint’s skin, let unbelievers refuse to believe it; we believe that what happened to Saint Charalambos is true, as soon as the tyrant’s sharp knife touched him, the tyrant’s hands were severed and hung from Saint Charalambos’s shoulders.

The tyrant fell to the ground, writhing in pain, and begged Saint Charalambos to heal him. Saint Charalambos prayed for the man who had tried to kill him, his own torturer. Just as Christ restored the ear that Peter had cut off on the night of Holy Thursday, so Christ restored the tyrant’s severed hands to their place.

It was a great miracle, and many believed. The tyrant let him go, and he continued his spiritual work in the province of Magnesia. Years passed, and the harsh Roman emperor Severus came through that region.

What did Severus do? A delegation came before him and said, “Your Majesty, here in our region there is a man named Charalambos, a Christian priest. He has some mysterious power.

He does extraordinary things. He casts out demons, heals the sick, and goes to the graves and raises the dead. If we let him carry on, every idol worshipper will come to believe in Christ.”

Severus sent a detachment of soldiers. They found Saint Charalambos in a cave, kneeling in prayer to God at a secluded hour. They seized him, bound him, and brought him before the emperor. The emperor studied his face with a curious look.

He saw that Saint Charalambos’s face was serene. To test his power, they brought him a man possessed by a demon. The demon had dwelt in that man’s heart for thirty-six years.

“If you have the power,” they said, “cast out the demon.”

Saint Charalambos advances with a wooden cross and battles the demons. Once again, it is a fearsome struggle. Some may say, “Demons do not exist.” But demons do exist. They are evil spirits that trouble people’s lives. So he advances against the demon with his wooden cross. Before the demon comes out, he asks the possessed man, “Tell me, why did you enter this man? Why are you tormenting him? What has he done?” And the demon answers in a hoarse voice from deep within the possessed man.

“I have tormented this man for thirty-six years,” the demon said. “He deserves it, because one day he killed someone. As soon as he committed that crime, I entered his heart, and for thirty-six years I have tormented him.”

Then Saint Charalambos commanded, “I, Charalambos, a servant of the Lord, command you to come out of this man’s body at once.” And what a miracle! The demon had taken root deep within him, like a tree whose roots reach far into rough soil. Yet it came out.

As easily as a dentist pulls a rotten tooth from someone’s mouth with forceps, Saint Charalambos, through the Cross, pulled this demon out of the man’s being. The demon writhed and cried out, then left him.

They saw that miracle, his second. He performed a third and a fourth as well. Then he said, “Let us go to the graves. There we shall see a dead man raised.” As soon as they reached the graves and Charalambos knelt down, the dead man sprang up from the grave.

The dead man was raised by the power of the crucified Lord. And more miracles followed. Yet these people still did not believe. Miracles alone do not make people believe. Christ worked miracles. The Most Holy Theotokos worked miracles.

Charalambos worked miracles. But if a person has no desire to believe, even seeing every miracle in the world will not persuade him. Faith in our Church is a matter of the heart’s disposition, of a person’s willingness to believe in God.

The tyrant foamed with rage when he saw the saint wield such mysterious power: casting out demons, healing the sick, and raising the dead. And what did he do? He uttered a blasphemy.

What does he say? He says, “Christ, come down! Come down from heaven so I can fight you. And if you won’t come down to earth, we’ll go up to the stars to hunt you down and destroy you.”

What terrible blasphemy! They demanded that Christ come down into the world so they could fight Him. In their pride, they imagined they could climb to the stars, like the atheists today who say they will go up among the stars and hunt down God.

They would cast God down from the stars. Such is human pride. And as soon as he spoke that blasphemy, the earth began to shake, the sun grew dark, the forces of nature raged, and they were all seized with great fear.

I will not go on recounting his martyrdom or his miracles, for the miracles of Saint Charalambos are countless. I will tell you just one, closely connected with his life. What did they do when they could not break his resolve, when nothing they tried had worked? What did they think of doing in the town where Saint Charalambos lived? Let the young men hear this, and the young women too. Let the whole village hear it, the village preparing to dance indecent dances tonight. I could name those dances right here.

So let them hear what Charalambos did, and what his enemies did. They found the most beautiful woman, a well-known prostitute. They seized her, hired her, and gave her money. They told her, “We will shut you in a room with Saint Charalambos.”

‘Surely you will manage to lead him into sin and disgrace him. For the flesh is like a pig; the flesh is fire; the flesh is a demon, the worst demon of all.’ So they took the Saint and shut him in a room with this prostitute, whom those scoundrels had paid to lead him into sin.

She came in naked, completely naked, and tried with all her strength to tempt him. Let us have Christian eyes, then, not the eyes of birds of prey. In that room the woman threw herself at the Saint to tempt him, but he had spiritual strength. The desires of the flesh could not touch him; he was all spirit. He knelt, looked upon the precious Cross, and said, ‘Cross of the Lord, help me.’

And what happened next? The Synaxarion says that Saint Charalambos set down a staff he had. The staff grew into a great tree, filling the whole room with fruit and blossoms. The prostitute was stunned. “My God,” she said. She fell to her knees and began to weep. “Forgive my sins. Saint Charalambos, please, I will give up my sinful life. I will never again go out to places of entertainment or join in the revelry. Please.” In the morning, they were waiting for her to come out of that house of sin and say she had defeated Charalambos. But when she came out, with tears in her eyes, she said, “I was defeated. I was defeated. I was defeated. Saint Charalambos overcame me.”

From then on she became a Christian and believed in Christ. The years passed. Saint Charalambos grew old, and his hair turned white. He reached the age of 113. When they saw that nothing had worked, not the woman, not their corrupt mockery, not torture, flaying, imprisonment, or anything else, they could not bend that rock, that unshakable rock. So they took him outside with a detachment of soldiers and executed him there.

And as his body fell to the earth, his soul flew like a white dove into heaven to be united with Christ, whom he had loved and served for so many years with complete self-sacrifice.

That is the story of the sufferings of Saint Charalambos, your fellow countryman from Asia Minor. Now, what conclusion should we draw?

The conclusion? What is the conclusion? Everyone who celebrates the feast of Saint Charalambos should imitate his faith. Saint Charalambos refused to bow down to idols, to those stone images, and chose martyrdom instead. But you may say to me, “There are no idols today.” You would be wrong. Of course, we no longer have the idols the ancients had. If we dug into the ground here, we would find it full of idols, like the ones our ancestors had on the Acropolis and everywhere else.

People worshipped false gods, covered their images with gold and silver and set them in marble and stone, then fell down before them. Our holy faith swept all that away. Those idols are gone, yet idols still exist.

What is an idol? Look: when you love a thing or a person more than God and treat it as your god, it becomes an idol, and you become an idolater. If you, Chariton, love money above everything, and for its sake go to court, put your hand on the Gospel, and swear a false oath, then you do not worship Christ. You worship gold. You worship Mammon. Money is your god.

And there are others who make an idol, a god, of the human body. They become frantic at the sight of women. They leave their work and their shops and wander here and there. They go down from our decent villages to Thessaloniki to meet women living corrupt lives and, in a single night, squander whole fortunes.

Money, which the world bows down to, is an idol. The flesh is an idol. Those women living corrupt lives become idols and do great harm. Only a few days ago, one such woman came to Florina from Thessaloniki, one of those night creatures who roam all over Macedonia.

After she came, the next day or a few days later, a young married woman with two children came to me. She said, ‘Bishop, help me. My husband has not come home for ten days. We have been married ten years, and he had never stayed away from home. He was always with me.’

‘He always came home when evening fell. He never went to cafés or places like that. But when that wretched woman came to town, a friend led him to a nightclub where she was. He spent the whole night there, reveling until morning. She turned his head. Now he will not come near home. He has gone off with her to Thessaloniki and is spending his money.’

And he has left me and my children hungry at home. These women break up marriages. They are cursed, like the woman who tried to lead Saint Charalambos into sin. I have submitted petitions to the government, and I stand by every word of them. Think of the harm these cabaret women have done, these corrupt women who hold identity cards and licenses issued by the state. The state should have intervened. There are about four thousand of them in this small country: two thousand in Athens, which they have defiled and turned into another Rome, another Sodom; and another two thousand in entertainment venues elsewhere, in Kozani, Thessaloniki, and the provinces. From there they come and defile our mountains and valleys, break up married couples, and drain people’s wallets.

And here nearby is Philotas. What did I hear? The priest told me that one Sunday he rang the bell, and only five or ten people came into the Church. The collection plate received no more than ten or twenty drachmas. But that same evening, there were two people from Thessaloniki, a nightclub opened, and people went dancing.

Everyone went, even the elderly, whose legs were trembling. They all rushed to that nightclub. By morning, the women had collected the money. The Church had received ten drachmas in its collection plate; those two women took fifty thousand drachmas that night, then got up and left.

Oh, world, corrupt world, where are you going? Now I hear, and I am nearly finished, that dancers like these were expected here in your village too, from down there. Two have not arrived yet. People are expecting them at any moment.

One of them is hiding somewhere, waiting for the bishop to leave. Bats come out at night because they cannot face the light of day. So this bat, too, is hiding somewhere. They will bring her out at night, gather our fine young men, the sons of Pontus and Amasya, and gather the girls to give them lessons in indecency. Then, in the early hours of the morning, she will empty their wallets and leave, making fools of the Greek people here.

That is why I came here tonight. I do not know what they will do. I do not know. Not everyone here tonight is from Maniaki. I love Maniaki. There are 110 villages in my diocese, but Maniaki holds a place in my heart, because I believe it is a lily of heaven, a star of faith.

This village is one of the few villages that remain faithful to the tradition of our forefathers, and villages like this must remain unstained and free from shameful conduct and corruption. That is why I decided to come today, though I had pressing work at the Metropolis. I do not ask you to feel sorry for me. No, not for me. You may tear me apart; you may do whatever you wish to me tonight. But you must not set yourselves against Saint Charalambos.

Εορτάζει ένας από τους μεγαλύτερους Αγίους της Εκκλησίας μας. Εορτάζει ένα από τα μεγαλοφυέστερα πνεύματα ολοκλήρου της ανθρωπότητας. Εορτάζει ο Άγιος Αυγουστίνος. Ο Άγιος Αυγουστίνος είναι γνωστός εις την Δύσην ολόκληρο.

Εάν πάμε στην Ιταλία, στη Γαλλία, στην Αγγλία, στις Ηνωμένες Πολιτείες, θα συναντήσουμε το όνομα του Αυγουστίνου. Χιλιάδες ανθρώπων φέρουν το όνομα του Αυγουστίνου. Ιδιαίτερα δε ο Άγιος Αυγουστίνος τιμάται στην Ιταλία και όλως ιδιαίτερα τιμάται εις μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της Άνω Ιταλίας.

Η Ιταλία τιμάται και εορτάζεται, όπως λέγω, ιδιαίτερα εις το Μιλάνο, παλαιότερα Μεδιόλανα. Εκεί είναι εκτισμένη μία από τις ωραιότερες εκκλησίες, είναι εκτισμένη η εκκλησία του Αγίου Αμβροσίου, του Διδασκάλου και Πνευματικού Πατρός του Ιερού Αυγουστίνου, και μαζί με τον Άγιο. Οι κάτοικοι του Μιλάνου εορτάζουν και τον Ιερό Αυγουστίνο. Εις τους επιστημονικούς κύκλους, Αυγουστίνος ως ένα οξύ

Και εξέχον πνεύμα, γνωστός εις τους φιλολογικούς κύκλους, γνωστός εις τους φιλοσόφους, γνωστός εις τους ρήτορας, γνωστός εις τους θεολόγους, γνωστός εις τον κόσμο ο Ιερός Αυγουστίνος, και μόνον εδώ εις την Ελλάδα είναι άγνωστος.

Άλλα ονόματα Αγίων είναι γνωστά. Είναι γνωστός ο Άγιος Γιώργιος, είναι γνωστός ο Άγιος Νικόλος, είναι γνωστός ο Άγιος Σπυρίδων, και όχι μόνον αυτοί οι μεγάλοι διδάσκαλοι της Εκκλησίας και Πατέρες, αλλά είναι γνωστοί και άλλοι Άγιοι πολύ μικροτέρας αξίας.

Είναι γνωστός ακόμα και ο Άγιος Φανούριος, είναι γνωστός και ο Άγιος Νεκτάριος, είναι γνωστοί και άλλοι, οι οποίοι σε σύγκριση με τον Ιωάννη Αυγουστίνο είναι όπως οι αστέρες απέναντι ηλίου, διότι, όπως λέγει και ο Παύλος, αστήρ αστέρος διαφέρει. Ούτω πως και οι Άγιοι διαφέρουν, όπως αστέρι από αστέρι· άλλο είναι μικρότερο και άλλο μεγαλύτερο. Ούτω πως και στο νοητόν στερεώμα της Εκκλησίας μας διαφέρει Άγιος από Άγιο.

Και να μην εορτάζεται ένας Ιερός Αυγουστίνος, όχι διότι εγώ φέρω το όνομα του μεγάλου τούτου ανδρός της Εκκλησίας, αλλά διότι δυστυχώς και στην Εκκλησία δεν υπάρχει η αξιολόγηση των Αγίων σύμφωνα με τις υπηρεσίες τις οποίες προσέφεραν στην ανθρωπότητα.

Αυτός άγνωστος ο Άγιος. Ολίγοι, μα ελάχιστοι, φαντάζομαι, αν ψάξουμε την Ελλάδα ολόκληρο, αν κοσκινήσουμε τα 8 εκατομμύρια των Ελλήνων, των Χριστιανών Ελλήνων, ζήτημα θα βρούμε 5 to 3 οι οποίοι να φέρουν το όνομα του Αυγουστίνου.

Άγνωστος ο μέγας ούτος διδάσκαλος, οικουμενικός διδάσκαλος της καθόλου Εκκλησίας μας. Ακριβώς αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο απόψε σας εκάλεσα, ευσεβές εκκλησίασμα, εις τον Ιερόν τούτον Μητροπολιτικόν Ναόν.

Εκάλεσα για να υπομνήσω εις την αγάπη σας τον Αστέρα, τον Ήλιο αυτόν της Εκκλησίας μας. Σας εκάλεσα για να τον τιμήσω ευπρεπώς. Και αύριο επίσης θα κάνουμε θεία λειτουργία και την επομένη και το βράδυ πάλι κατά τις 8 η ώρα θα σας συγκεντρώσουμε στην Αίθουσα της Αγάπης.

Δεν αγαπώ, ξέρετε πολύ καλά, ότι η ψυχή μου απεχθάνεται τας εορτάς και πανηγύρεις, διότι όπου είναι εορτή και πανήγυρις δεν υπάρχει η πνευματική κίνηση στη ζωή. Απεχθάνομαι, μισώ εορτάς, πανηγύρεις του κόσμου, σύμφωνα με τον Ιησάϊου που λέγει Ο Θεός μισεί τας εορτάς και πανηγύρεις.

Πώς γίνονται σήμερα εορταί και πανηγύρεις; Δεν έχουν το βαθύ εκείνο χριστιανικό πνεύμα που πρέπει να διακρίνει τας εορτάς. Γιατί θέλω να μην εορτάζουν οι χριστιανοί που εορτάζουν ως ειδωλολάτραι. Δεν είμαι λοιπόν εγώ ο οπαδός των φεστιβαλικών εορτών.

Δεν είμαι ο οπαδός εορτών και πανηγύρεων. Εάν λοιπόν απόψε κάνουμε την εορτή, εάν αύριο ακόμα, αλλά πρότερον εορτάσουμε την Ιερά Μνήμη του Ιερού Αυγουστίνου, και αν αύριο το βράδυ με μια σεμνή εκκλησιαστική τελετή κλείσουμε την όλη πανήγυρη, τούτο πράττομε μόνο και μόνο διότι θέλουμε να ζωηρέψουμε μέσα εις τας ψυχάς των ανθρώπων το όνομα, το εκλεκτό αυτό και Άγιο όνομα του Ιερού Αυγουστίνου.

Και ποιος μεν είναι ο Αυγουστίνος, τούτο θα το ακούσετε αύριο από τον εκλεκτό θεολόγο, τον κύριον Στέργιον Σάκκον. Απόψε δε εγώ λίγο-λίγο θα απασχολήσω το εξαιρετικό εκκλησίασμα. Θα ομιλήσω όχι περί του έργου του Ιερού Αυγουστίνου ως επισκόπου Ιππώνος, μιας μικράς πόλεως της Αφρικής, αλλά θα ομιλήσω δια την κατά σάρκα προέλευση του Ιερού Αυγουστίνου.

Θα μιλήσω για τους γονείς του, διότι κανείς, μα κανένας στον κόσμο δεν γεννήθηκε από το βράχο. Κανείς, αν και ο Σωκράτης ήθελε να κατάγεται από βράχους, εις τρόπον ώστε να μην έχει συγγένεια μέσα εις τον κόσμο αυτόν, αλλά ούτως όρισε ο Θεός ότι πας άνθρωπος να γεννάται από άνθρωπο.

Και μόνο οι άγγελοι δεν έχουν γονείς, ενώ οι άνθρωποι, πας άνθρωπος γεννόμενος στον κόσμο,

Στον κόσμο έχουν μεγάλο ρόλο εις τη ζωή εκάστου ανθρώπου. Όπως το δέντρον, ο άνθρωπος είναι όπως το δέντρον. Και όπως το δέντρον έχει ρίζα που δεν φαίνεται, έτσι και κάθε άνθρωπος έχει τη ρίζα του. Και η ρίζα του ανθρώπου είναι το οικογενειακό περιβάλλον, ρίζα του ανθρώπου είναι ο πατέρας του, ρίζα του ανθρώπου είναι η μητέρα του, ρίζα του ανθρώπου είναι η γιαγιά του, είναι ο παππούς του,

και αναπτύσσεται ο άνθρωπος. Έχει μεγάλη αξία για τον άνθρωπο η έρευνα του βίου των γονέων των εκλεκτών ανθρώπων της ανθρωπότητας. Όπως κι άλλοτε, νομίζω, είπα ομιλών κατά την εορτήν των Τριών Ιεραρχών, εάν δεν υπήρχαν μητέρες, δεν θα υπήρχαν Άγιοι.

Όπως κι αν δεν υπήρχαν μητέρες διεφθαρμένες, δεν θα υπήρχαν κακούργοι. Η γυναίκα παίζει το σπουδαίο των ρόλων στην ανάπτυξη του ανθρώπου. Ανθρώπου. Η γυναίκα ζυμώνει τον χαρακτήρα του ανθρώπου. Η γυναίκα είναι ο συντελεστής της αναπτύξεως ή των αγαθών ή των πονηρών ενστίκτων που υπάρχουν στον άνθρωπο. Όπως έλεγα την εορτή των Τριών Ιεραρχών, εάν δεν υπήρχε η Εμμέλεια, δεν θα υπήρχε Μέγας Βασίλειος.

Η Εμμέλεια ήταν η μητέρα του Μεγάλου Βασιλείου, άριστη μητέρα, η οποία έφερε στον κόσμο εννέα παιδιά, εκ των οποίων τα τρία έγιναν Άγιοι. Ευλογημένη γυναίκα η Εμμέλεια, η μητέρα του Μεγάλου Βασιλείου. Και δεν θα υπήρχε Μέγας Γρηγόριος, Θεολόγος, ποιητής και Μέγας διδάσκαλος Εκκλησίας, εάν δεν υπήρχε η Αγία του μητέρα, η ρίζα αυτή. Διότι έτσι λέγει ο Χρυσόστομος, ο Παύλος, ο Παύλος λέγει ότι η μάνα και ο πατέρας είναι η ρίζα και η ρίζα είναι το πάνω.

Είναι το παν του δέντρου, το παν είναι η ρίζα. Εάν η ρίζα είναι σάπια, και οι καρποί είναι σάπιοι. Και αν η ρίζα είναι γερή, τότε και οι καρποί είναι γεροί και εύγευστοι και εύχυμοι. Λοιπόν, εάν δεν υπήρχε, λέγω, η Εμμέλεια, δεν θα υπήρχε Βασίλειος.

Εάν δεν υπήρχε Νόννα, δεν θα υπήρχε Γρηγόριος. Εάν δεν υπήρχε Ανθούσα, τι να είπαμε για την Ανθούσα, η οποία σε ηλικία 19 ετών έμεινε χήρα με ένα μονακριβό παιδί της και μόνο για το παιδί αυτό, ενώ ηδύνατο να έρθει εις δεύτερον γάμον, ενώ πολλοί την εζήτουν εις δεύτερον γάμον, ενώ πολλοί νηστήρες δεν ξεδίκουν την καρδίαν της.

Τι να είπαμε για την Ανθούσαν, η οποία σε δεκαέργεια κληκεία, δεκαοκτώ ετών, έμεινε προσηλωμένη στην ανατροφή του παιδιού της και έθρεψε και ανέθρεψε και ανέπτυξε τον Υιόν της, τον Μονογενή. Αν υπήρχε αμφούσα δεν θα υπήρχε χρυσόστονο στο κάψιμα και εγκαλούπισμα της καθόλου μας Εκκλησίας, ο Βασιλεύς των Ρητόρων της Αγίας μας Εκκλησίας.

Και αν δεν υπήρχε πίσω όπως πίσω λοιπόν της Μεγάλος Ιεράρχας υπάρχουν ευγενείς, υπάρχουν γυναικών, ούτω πως και πίσω από τον Αυγουστίνον υπάρχει μια αόρατος δύναμις, μια μορφή φωτεινή, υπάρχει μια ρίζα, αγιοτάτη ρίζα.

και συνεχώς η Μητροστίνο πρέπει να εμίσαμε για την ημέρα αυτού. Η δε μητέρα αυτού φέρει το όνομα Μόνικα. Μόνικα, με το ωραιότατο όνομα πολλοί Ιταλίδες και Γαλλίδες τιμώνται, ενώ και το όνομα της μητρός του Αυγουστίνου μένει άγνωστον στην δική μας πατρίδα.

Περί της παιδός γυναικός αυτής, η οποία επέδρασε σημαντικότατα εις τον βίον του Ιερού Αυγουστίνου, Θα είπαμε λίγα στιν ασδέξεις για να κλείσω με τις σύντομα τα αυτήν ομιλίαν, αγαπητοί μου χριστιανοί. Η Μόνικα, πατέρας του ήταν ο Πατρίκιος, πατέρας του Αυγουστίνο Πατρίκιος, η δολολάκρης 100%, και μόνο δολολάκρης, δεν πίστευε στον Ιθυνόν Θεό, Ήτο οξύθυμος, οργίλος, ορμητικός, απότομος, βάναυσος.

Συχνά δημιουργεί σκηνάς οικογενειακάς και συχνά οι συνοικίες την οποία κατόκει ο η Μόνικα και ο Πατρίτιος εντράσσονται από τα γραφεία σπονάς ο οποίος έρχεται κατά σβραδινά ώρα στην οικία του μέχρις ως ελληνική καταστάση.

Τα πάντα έσπαζε. Έσπαζε τα καθίσματα, τα τραπέζια, τα πάντα. Και ύβριζε τη Μόνικα. Και η Μόνικα; Α, η Μόνικα, η Μόνικα δεν ήταν σαν τις δικές, σαν τις σημερινές γυναίκες, τις μοντέρνες γυναίκες, με τα νύχια τα βαμμένα και με τα πόδια βαμμένα και με τα κοντά φουστάνια και με την όλη ασχημοσύνη τους.

Δεν ήταν από αυτές, διότι αν ήταν από αυτές αμέσως θα έτρεχε στον δικηγόρο και θα ζητούσε διαζύγιο. Όχι, δεν ζήτησε διαζύγιο, αλλά υπέμενε, διότι σήκωσε τον σταυρόν αυτόν του βάναυσου και βαρβάρου ανδρός της.

Και υπέμενε, υπέμενε διότι επίστευε στο Ευαγγέλιο, υπέμενε διότι εγνώριζε ότι ο καλύτερος τρόπος με τον οποίο μια γυναίκα θα τιθασεύσει τον άνδρα της δεν είναι η αντεκδίκηση, δεν είναι οι ύβρεις, δεν είναι οι διαπληκτισμοί, δεν είναι τα διαζύγια, δεν είναι όλες αυτές οι συζυγικές, αλλά είναι η υπομονή, η όλη υπομονή την οποία πρέπει να επιδείξει μια γυναίκα η οποία έτυχε τον άνδρα αυτής.

Άμα αυτής και είχε σύζυγον και ούτω βάναυσον και άγριον άνθρωπον, τον υπέμενε, υπέμενε. Εάν λάβουμε, όπως λέγει ο λαός μας, εάν πάρουμε ένα βράχο, μια σκληρά πέτρα και το ρίψουμε πάνω στο βράχο, σε ένα βράχο θα κάνει κρότον μέγα. Εάν πάρουμε όμως ένα βράχο και το ρίψουμε σε ένα στρώμα βάμβακος, εάν πάρουμε ένα βράχο και το ρίψουμε σε βαμβάκι, δεν θα ακουστεί ο κρότος του βράχου.

της υπομονής, Επιπτευόχειδων, η βήθη, η άγρη βήθη της αφρίας και πανάψου ψυχής του Πατρικίου. Τον υπέμενε ως το τέλος, τον υπέμενε δέκα, δεκαπέντε έτη και επιτέλους όταν ήταν εις την ηλικίαν δεκαεπτά ετών ο Αυγουστίνος, ησθένησε βαρέως ο Πατρίκιος και πλησίον του Πατρικίου μια ύπαρξις γυναικεία προσηύχετο υπέρ αυτού και προτού ακόμη αποθάνει, ο λίγας φορας που τον αποθάνει, ο των θαυμάτων του Χριστέ,

Ο Αγρήκος ο Μέδησος, ο οποίος έφραβε και έδερνε και χακοπούει την γυναίκα του, εκείνος ζήτησε συγχώμηνα από την Μόνικα δι' αυτά σύμβριστου, εκείνος ζήτησε να βαπτιστεί και ο λίγας στιγμάς πρώτου να αποθάνει εκ του κόσμου τούτου, να αποθάνει, ζήτησε ιωρά και βαπτίστη, είδα χαρά της Μόνικας η το μεγάλη, εκέρδισε τον άνδρα της, τον εκέρδισε και από εδώ λάθροι τον έκανε Χριστένον, τον εκέρδισε και τον εισήκαγε στον Παράδει Τον εκέρδισε διότι ο Κύριος είδε την υπομονή αυτής, διότι είπε ο Κύριος «Μακάριοι οι υπομένοντες».

Σύζυγος εκλεκτή ανεδείχθη, στοργική σύζυγος ανεδείχθη η Μόνικα, αλλά πολύ περισσότερο ανεδείχθη μητέρα ευγενής, Χριστιανή μητέρα δια των γιών της, τον Αυγουστίνο, τον οποίο ηγάπα τρυφερώς. Είχε κι άλλα τέκνα η Μόνικα, αλλά η αγάπη της συνεκεντρώνετο στο τέκνο της, τον Αυγουστίνο.

Κι ο Αυγουστίνος, ιδού η κληρονομικότης, ήτο κι αυτός σαν τον πατέρα του, ορμητικός, βάναυσος. Δύσκολα τον εμάζευε η μητέρα του από τους δρόμους, αγαπούσε περισσότερο τα παιχνίδια παρά τα βιβλία του, ρήμαζε τα ξένα δέντρα, ανέβαινε πάνω στις αμυγδαλιές, επάνω στις μηλιές, επάνω στις αμυγδαλιές, στις αχλαδιές και τα ρήμαζε τα φρούτα.

και η άτροχη από θρόμος σε θρόμο και η μυθέρα του κατ' επανάληψη το να ζητούσε μέσα εις τις τράτες για τον πρισιλέξη εις τον οίκον της. Πουλάκι, εις τον ετοιμόρροπο, δεν θα είσαι μωρίαν, αλλά αυτός σαν ένα μικρό νατίδας των ζώων, διέσπα τον οικογενειακό κλοιόν και έφυγε εις τους δρόμους με άλλες παρέες.

Όταν δε μεγάλωσε, τότε έσμιξε με κακοποιά στοιχεία και έγινε ένας διεφθαρμένος νέος, ένας άσωτος νέος. Δεν θέλω αυτή την ώρα να σύρω τον πέπλο της ζωής του Ιερού Αυγουστίνου για να αποκαλύψω τον βίον του.

Όποιος θέλει από εσάς δύναται να αγοράσει ένα βιβλίον το οποίο έχει μεταφραστεί στον κόσμο ολόκληρο. Είναι ένα από τα εκλεκτότερα βιβλία του κόσμου, είναι οι Εξομολογήσεις. Άρα, κόσμε, ντουνιά ψεύτη, εμείς ντρεπόμαστε να πάμε σε έναν πνευματικό και να ανοίξουμε την καρδιά μας, να πούμε τα αμαρτήματά μας.

Τα αμαρτήματά μας, ο Ιερός Αυγουστίνος έκαθισε και έγραψε βιβλίο 600 σελίδων και έγραψε όλα τα αμαρτήματά του, δεν έγραψε και τίποτα. Ω Θεέ μου, τι είμαστε εμείς μπροστά στους Αγίους. Εμείς ντρεπόμαστε να πούμε, να ανοίξουμε το στοματάκι μας και να πούμε τα αμαρτήματά μας, και ο Ιερός Αυγουστίνος πήρε την πένα του και έγραψε με δάκρυα, με το μελάνι σμιγμένο μέσα στα δάκρυά του έγραψε, έγραψε τα αμαρτήματά του, τα αμαρτήματα της νηπιακής του ηλικίας, τα αμαρτήματα του παιδός, τα αμαρτήματα του σχολείου, τα αμαρτήματα της νεότητας, τα έγραψε όλα, και εμείς που τα λαμβάζουμε.

Αντί να χάνωμεν τον σεβασμό στη μεγάλη αυτή προσωπικότητα, περισσότερον τον εκτιμώμεν, διότι είναι η σπανία εξομολόγησις ανθρώπου, ο οποίος απεκάλυψε τον εαυτό του εις τα βάθη. Όσοι είναι ψυχολόγοι, όσοι είναι καθηγητές, όσοι ασχολούνται με το παιδί, όσοι θέλουν να γνωρίσουν τι είναι εξομολόγηση, ας διαβάσουν το ανεκτίμητο αυτό βιβλίο των Εξομολογήσεων, το οποίο, όπως είπα, είναι μεταφρασμένο σε τόσες και τόσες γλώσσες.

και όταν μεγάλωσε έγινε πίστων αντίγραφον του ασφότου Υιού της, το Ευαγγελίο.

Η μητέρα του εστενοχωρείτο, η μητέρα του έκλαιγε, ανεστέναζε, έχυνε δάκρυα. Κάποτε, πάνω στην απελπισία της, επήγε σε έναν Άγιο Επίσκοπο της εποχής και είπε το μαρτύριον το οποίο υπέφερε από τον υιό της, τον Αυγουστίνο, και έκλαιε συνεχώς.

Τότε ο Επίσκοπος, Άγιος, που ήκουσε το παράπονόν της:

Ο Θεός είναι παιδί, παιδί που η μάνα κραίει τόσο πολύ, που γίνεται τόσα δάκρυα για τη σωτήρια του, τέτοιο παιδί είναι αδύνατο να σωθεί, να σωθεί το παιδί σου. Και έφυγε η Αγία Μόνικα από το εξομολογητήριο αναπαυμένη.

Περάσανε τέσσερα, πέντε, έξι, δέκα χρόνια, περισσότερα χρόνια. ο Αυγουστίνος ελεγχίζεται περισσότερο μέσα εις των πυρών της αμαρτίας και της καταστροφής, αλλά επιτέλους τα δάκρυα, τα δάκρυα, οι προσευχές της Μόνικας, επί μίαν εικοσαετίαν ανησυχούσης, επροσευχές της το θαύμα έγινε, ποιο θαύμα, Δεν είναι τα θαύματα, χριστιανοί μου, θαύματα είναι και αυτά, μικρά όμως και ασήμαντα θαύματα, αλλά τα θαύματα μεγαλύτερα είναι όταν ένας τέτοιος νέος που ήταν μακρά από τον Θεό, τέτοιος νέος ο οποίος ήτο κυνηγός των ηδονών και των διασκεδάσεων, επέστρεψε εις τον Θεό. Έγινε το θαύμα.

Ποιο θαύμα; Μετενόησε ο Αυγουστίνος, επέστρεψε στον Χριστό, έγινε χριστιανός, εβαπτίσθη ο Αυγουστίνος, ναι, εβαπτίσθη σε μεγάλη ηλικία, τριάντα και πλέον ετών. Πώς, θαύμασαν, υπόβλησαν οι φίλοι, ο Αυγουστίνος, ο Αυγουστίνος ο Φιλόσοφος, ο Αυγουστίνος ο Ρήτορο, ο Αυγουστίνος ο Κοσμικός, Ο Αυγουστίνος των διασκεδάσεων, ο Αυγουστίνος των γλεντιών, ο Αυγουστίνος παντός είδους αμαρτιών, αυτός λοιπόν ο Αυγουστίνος κατόρθωσε, έγινε χριστιανός, και όχι απλώς χριστιανός, και πρεσβύτερος και επίσκοπος και δάσκαλος της χριστιανοσύνης, από ένα κήρυγμα.

Ποιο κήρυγμα? Επήγε στο Μεδιόλανο, στη Μεγάλη Λαυτινπότηνη. Εκεί τότε, στο Μεδιόλανο, στο Μιλάνο, όπου σήμερα η μεγαλύτερη εκκλησία είναι του Αγίου Αμβροσίου. Το θαύμα: επήγε μια μέρα στην εκκλησία, μπήκε μέσα στην εκκλησία, κόσμος πολύς, γυναίκες, άντρες, παιδιά.

Είχον θείον κήρυγμα επάνω στο δεσποτικό, ήτο ένας διδάσκαλος του Ευαγγελίου, ο Ιερός Αμβρόσιος. Εδίδασκε η γλώσσα του ή τον μελήρητος, το κλάμα του ή το για τους αμαρτωρούς της γης, οι λόγοι του σαν φέρει πύρινα διαφέροντις ψυχές, ήχοε, ήχοε ο Αυγουστίνος.

Και επιτέλους όταν εξείδε εις το νεό, έθεάφη δακρύων και αναστενάζονται τα αμαρτήματα του. Έκτοτε συνεδέθη μία φιλία με τον Ιερό Αμβρόσιο, τον οποίο θεωρεί πατέρα του πνευματικόν. Ένα λοιπόν το κύριο, άλλο απόψε σας παρακαλώ.

Καλό, καλό ευσερές εκκλησίες μου που αφήκατε τον περίπατο σας και άλλοι την άδεια σκέδαση και αυτά γίνεται εδώ στο ναό του Αγίου Παντελεήμωνος Απόψε θα σας παρακαλέσω να πάτε στα σπίτια σας και να ανοίξετε, διότι δεν σας εννοώ.

Δεν είστε χριστιανοί, δεν είστε άνθρωποι του Θεού εάν δεν διαβάζετε. Εάν άλλοι ανοίγουν τα αυτιά τους για να ακούσουν τους ραδιοφωνικούς σταθμούς, Εάν άλλοι διαβάζουν εφημερίδες και περιοδικά εσείς που έρχεστε στην εκκλησία δεν θα γίνετε ποτέ, μα ποτέ, πραγματικοί χριστιανοί, ποτέ δεν θα γίνουμε πραγματικοί χριστιανοί εάν δεν διαβάζουμε μία σελίδα από το Άγιο Βιβλίον, μία σελίδα από την Αγία Γραφή, ένα ρητόν από την Αγία Γραφή.

Να μην πέφτουμε ποτέ, νηστικοί μπορεί να πέσωμε, αλλά ποτέ να μην πέφτουμε χωρίς την πνευματική τροφή, χωρίς τον λόγο του Θεού.

Λοιπόν του Θεού, όταν λοιπόν απόψε πάτε στα σπίτια σας, θα σας παρακαλέσουν άντρες ή γυναίκες να ανοίξετε το Ευαγγέλιό σας, να ανοίξετε την Καινή Διαθήκη, να ανοίξετε τον Παύλο των Αποστόλων, την προς Ρωμαίους επιστολή και να διαβάσετε το χωρίο εκείνο που έφερε σε μετάνοια και επιστροφή τον Αυγουστίνο. Είναι η προς Ρωμαίους επιστολή, κεφάλαιο 13, στίχοι 12, 13, 14. Διαβάστε το. Άνοιξε κάποτε, στενοχωρημένος που ήταν κάτω από τη σκιά ενός δέντρου, ο Αυγουστίνος, περί μεσημβρίαν, όπως ο άλλος Μέγας Κωνσταντίνος. Ή άνοιξε κάποιο...

Και κάποιος με τη φτερούγα του, αείρων φτερούγων αγγέλων, του λέει: «Διάβασε, λάβε, άνοιξε, Αυγουστίνε», του λέει μια φωνή μυστική, μια φωνή από τον ουρανό, μια φωνή του έλεγε: «Άνοιξε, άνοιξε να διαβάσεις».

Και ανοίγει το Ευαγγέλιο και πέφτουν τα μάτια του, γεμάτα δάκρυα, επάνω στο ρητόν αυτό. Δεν σας το λέγω για να σας δημιουργήσω την περιέργεια, να ανοίξετε να το διαβάσετε το ρητόν αυτό. Και αυτό το ρητόν ήτο εκείνο το οποίον, μαζί με τα κηρύγματα του Αμβροσίου, συνετέλεσαν στη μετάνοια και επιστροφή του.

Μετενόησε Αυγουστίνος, μετενόησε ειλικρινός και χειρουργίαν 32 ετών εβαπτίστης τ' όνομα του Πατρός και του Λού και του Αγίου Πνεύματος. Κοράκι ήτο περιστέρι έγινα, χαλίχη ήτο αδιαμάντι έγινε, σκοτεινός ήτο φωτεινός έγινε, διότι Αυγουστίνος είναι λέξεις όχι ελληνική αλλά είναι λέξεις λατινική και σημαίνει αυγή, ότι σημαίνει δειμάς το αβγάζω, ότι δειμάς σημαίνει η αυγή, τούτο σημαίνει φωτεινός, φως, φωτεινός σκότωση το φως έγινε, ο ήλιος, ο σύγκλος εφώτισε τον κόσμο.

Τα καλύτερα, πώς έζησε ως επίσκοπος, ποια ήταν η δράση του, ποια ήταν η διδασκαλία του, ποιος ήταν ο αγώνας του, ποια ήταν τα μαρτύριά του, πώς απέθανε, πώς εξέπνευσε. Τα αυτά πάντα αύριο, ο εκλεκτός συνεργάτης και πρεβοτικό μου τέχνον, αγαπητός μου, στέλιος υπόλοιπος.

Καλό να είστε αύριο όλοι εδώ για να εορτάσουμε και πανηγυρίσουμε τον ιερό τούτον άνδρα. Τούτο μόνο λέγω, κατακλείων, ότι η χαρά της Μόνικας ήταν απερίγραπτος όταν ο υιός της πλέον επέστρεψε. «Μάνα, πιστεύω στον Χριστό, αφήνω πλέον τον κόσμο της αμαρτίας, θα ανήκω εις τον Χριστό».

Και στην ηλικία των 56 ετών η Μόνικα, βασανισμένη, τυραννισμένη, πονεμένη μάνα, απέθανε. Προτού να αποθάνει, είναι ένας σπουδαίος διάλογος μεταξύ μητρός, μητρός, ένας διάλογος σπουδαίος μεταξύ μητρός και υιού, ο οποίος υπάρχει στις εξομολογήσεις των Ιουλίων αυτών. Είναι συγκεκριμένο βαθύτατα. Λογοτέχνημα όχι.

Ποιος είναι ο συγγραφέας που έγραψε τα λόγια αυτά; Ομιλεί η μάνα στο παιδί. Ολίγες ώρες προτού άγγελοι να πάρουν την ψυχή της και τη μεταφέρουν. Παιδί μου, λέει, πολλά υπέφερα στον κόσμο αυτό, πολλά έκλαψα για σένα και πόνεσα. Φεύγω ευχαριστημένη από τον μάταιο κόσμο, γιατί τα δάκρυά μου τα ήκουσε ο Θεός. Φεύγω ευχαριστημένη γιατί σε βλέπω χριστιανό, φεύγω ευχαριστημένη γιατί θα βαδίσεις τον δρόμο του Θεού. Εμένα, σε παρακαλώ, τίποτε άλλο: πού θα με θάψεις, δεν θέλω μάρμαρα να μου στήσεις επάνω στο μνήμα μου, δεν θέλω πολύτιμους σταυρούς, δεν θέλω τίποτα. Λίγο χώμα φτάνει να σκεπάσει το σώμα της αμαρτωλής Μόνικας.

εις τον κόσμο αυτόν. Ένα, παιδί μου, όταν λειτουργάς, όταν φοράς τα άμφια και λειτουργείς στο θυσιαστήριον, μην ξεχνάς τη μάνα σου, τη Μόνικα, παρακάλεσε τον Θεό για να πάω στη βασιλεία των Ουρανών. Ταύτα, αγαπητοί μου, ταύτης είναι ο βίος, Όποιος διαβάζει τον βίο του Αυγουστίνου και δεν συγκινείται και δεν κλαίει, δεν είναι άνθρωπος.

Δεν είναι τα θέα του Αγκηματογράφη, δεν είναι η Ιδονέ της Σαρκός, πέρα από την Ιδονέ της Σαρκός ή της Ήλης υπάρχουν πνευματικά Ιδονέ, πνευματικά Ιδόνα πέραν των αρώτων της γης, υπάρχει ο Θεϊκός Θερός, ο οποίος συμβολίζει τα στίχα του ανθρώπου.

Δεν επλάσθη ο άνθρωπος διά την γη, επλάσθη για τους ουρανούς. Και η τάση αυτή του ανθρώπου να ερευνά σήμερα το σύμπαν είναι μια ακόμη απόδειξη ότι ο άνθρωπος επλάσθη για τα μεγάλα και υψηλά. Και όπως το ψάρι δεν μπορεί να ζήσει έξω από τη θάλασσα, και όπως τα πτηνά δεν μπορούν να ζήσουν έξω από τον αέρα, ούτω και ο άνθρωπος δεν ζει έξω από τον Θεό, έξω από τον πνευματικό αέρα.

Το παράδειγμα του Αυγουστίνου είναι μεγάλο και υψηλό. Ομοίως το παράδειγμα της Μόνικας, η οποία ήταν σήμερα το θέμα της ταπεινής μου ομιλίας. Απευθύνομαι στις γυναίκες. Παράδειγμά σας η Μόνικα, μαζί με τις άλλες αγίες γυναίκες. Υπάρχουν, το γνωρίζω πολύ καλά, διότι έρχονται τακτικά στο γραφείο μου γυναίκες και κλαίουν μαύρα δάκρυα. Δεν ομιλώ για τις μοντέρνες γυναίκες, οι οποίες με το παραμικρόν τρέχουν στα δικαστήρια, τρέχουν στον δικηγόρο και λαμβάνουν διαζύγια. Ομιλώ για τας χριστιανάς γυναίκας.

Υπάρχουν άνδρες Πατρίκιοι, νεότεροι Πατρίκιοι, χειρότεροι από τον άνδρα της Μόνικας. Υπάρχουν άνδρες βάναυσοι, άνθρωποι της ταβέρνας, άνθρωποι της μέθης και της κραιπάλης, άνθρωποι χαρτοπαίκτες, άνθρωποι υβριστές, άνθρωποι βλάσφημοι, οι οποίοι έρχονται τη νύχτα κατά τη μία η ώρα και φέρνουν στο σπίτι, για να πράξουν εγκλήματα, για να χτυπήσουν τη γυναίκα, για να τη μαχαιρώσουν, να την τυραννήσουν.

...δυναμίζουν, νέοι σταυρωτές. Σταύρωσαν τον Χριστόν οι Εβραίοι, αλλά πόσοι και πόσοι άντρες σταυρώνουν τις γυναίκες των. Τι να κάνουν οι γυναίκες; Διαζύγιο; Όχι διαζύγιο. Υπομονή και πάλι υπομονή, υπομονή και πάλι υπομονή. Είναι αδύνατον τα δάκρυα μιας γυναίκος να μην τ' ακούσει ο Θεός. Και έχουμε παραδείγματα πολλά γυναικών, που δεν κατορθώσαμε εμείς οι δεσποτάδες, που δεν κατόρθωσαν οι παπάδες, που δεν κατόρθωσαν τίποτε άλλο, παραδείγματα ανδρών διεφθαρμένων, μυκτηριστών, αθέων και απίστων. Έχουμε παραδείγματα τέτοια που τους έφεραν κοντά στον Θεό, το παράδειγμα της γυναίκας των. Μου έλεγε κάποτε ένας διανοούμενος των Αθηνών, ο οποίος πήγε στα πανεπιστήμια των Παρισίων, των Παρισίων και μορφώθηκε, και μου έλεγε: «Δεν με έφερε κοντά στον Χριστό ούτε η φιλοσοφία, ούτε η τέχνη, ούτε τα παραδείγματα των άλλων, ούτε η ομιλία των ρητόρων και των διδασκάλων. Με έφερε κοντά στον Χριστό η αγία μου γυναίκα με την υπομονή της τη μεγάλη, με τα δάκρυά της και την υπομονή της».

Λοιπόν, γυναίκες, έχετε τέτοιους άντρες; Υπομένετε, υπομένετε και ο Μισθός Σιμώνας των Πολύσεων της Ουρανής. Αλλά υπάρχουν κι άλλες μητέρες που κλαίνε και υποφέρουν για τα παιδιά τους. Αχ, τα παιδιά του 20ού αιώνος, τα παιδιά τα οποία έχουν φύγει από τον δρόμο του Θεού, τα παιδιά τα οποία είναι δύσκολο σήμερα να συμμαζέψει ο πατέρας και η μάνα. Υποφέρουν οι μητέρες.

Τι να κάνουν; Ας κάνουν υπομονή, ας δακρύσουν, ας γονατίσουν, ας παρακαλέσουν τον Χριστό όπως τον παρακάλεσε η Μόνικα και το θαύμα θα γίνει. Τα δάκρυα, τα δάκρυα που χύνουν οι γυναίκες στον κόσμο αυτόν από την αδιαφορία των ανδρών τους.

Τα δάκρυα των γυναικών των χριστιανών, τα δάκρυα αυτά δεν πάνε χαμένα, γιατί μια σταγόνα του ουρανού δεν πάει χαμένη, αλλά κάποιο δεν βρίβειον και κάποιο ανθίλιον ποτίζουν τα δάκρυα των γυναικών που χύνονται.

Όχι δι’ έρωτα, όχι διότι κλαίνε μερικές γυναίκες διότι χάσαν τον ερωμένο τους, διαβολικά σατανικά δάκρυα. Δεν είναι λόγος των δακρύων αυτό, είναι λόγος των δακρύων των Αγίων. Όπως υπάρχουν δάκρυα σατανικά, υπάρχουν και δάκρυα Αγίων ανδρών και Αγίων γυναικών. Τα δάκρυα που χύνει η γυναίκα μπροστά στο Χριστό, τα δάκρυα της μάνας, τα δάκρυα της γυναικός, τα δάκρυα αυτά, τα δάκρυα είναι πετράδια, τα φέρουν άγγελοι και τα πάνε στον ουρανό, επάνω στην Αγία Τριάδα, και τα δάκρυα αυτά γίνονται βροχή, ουράνιος βροχή και όπου πέφτει μέσα στις καρδιές, μαλακώνει τις καρδιές και μέσα από τις καρδιές αυτές γίνονται άνθη των ωραιοτέρων αρετών.

Τα δάκρυα έφεραν, τα δάκρυα της μάνας του, της μάνας, μιας μάνας, εδημιούργησαν έναν ιερό Αυγουστίνο, ένα πελώριο δένδρον το οποίο ακόμα με τη φυλλωσιά του πιάνει τον ουρανό. Ταύτα, αγαπητοί μου. Μικρός θαυμαστής εκ παιδικής μου ηλικίας και μαθητικών μου χρόνων, μικρός θαυμαστής του, του οποίου αναξίως φέρω το όνομα, δακρύζω, ατενίζω την εικόνα του ανδρός και πάντοτε εις την περιπέτειά μου και στη ζωή μου.

Πολλάκις μου συμβαίνουν δυστυχήματα, πολλάκις διώκομαι, πολλάκις, και ο βίος ο ειδικός μου είναι πολυτάραχος. 35 ολόκληρα χρόνια είναι αυτά που σηκώνω στην πλάτη ένα σταυρό μαρτυρίου για την αλήθεια και μόνο για την αλήθεια.

Πολλάκις σηκώνομαι τη νύχτα, τα μεσάνυχτα, και ανοίγω τα βιβλία του Αυγουστίνου και παρηγορούμαι και παρακαλώ την Αγία του Ψυχή να με ενισχύσει στον δρόμο αυτόν ώστε να φέρω κι εγώ εις πέρας το έργο μου ως επισκόπου και δασκάλου της Αγίας ημών Εκκλησίας.

Αγαπητοί μου, υπέρ του επισκόπου σας, υπέρ των δασκάλων, υπέρ των ωραίων, και εγώ ο ταπεινός υψώνω χείρας και ευλογώ πάντας εσάς και εύχομαι Κύριος να ενισχύει εμάς εις τον δρόμο της αρετής, του καθήκοντος. Αμήν.

Ο Θεός εν τοις Αγίοις αυτού.

Αγαπητοί μου χριστιανοί, άντρες, γυναίκες και παιδιά του χωρίου Μανιατίου, εορτή και πανήγυρις, εορτάζει ένας από τους πιο μεγάλους Αγίους και μάρτυρας της Αγίας ημών Εκκλησίας. Εορτάζει ο Άγιος Χαράλαμπος.

Εορτάζει ο Άγιος Χαράλαμπος. Οι χριστιανοί τρέχουν στις εκκλησίες όπου εορτάζει ο Άγιος, ανάβουν κερί μπροστά στην Αγία του εικόνα, προσκυνούν τα λείψανά του επάνω στο μοναστήρι των Μετεώρων της Θεσσαλίας όπου υπάρχει η Αγία του Κάρα και κατά ποικίλους τρόπους εκδηλώνουν την ευλάβειάν των στον Άγιο Χαράλαμπο.

Αλλά δεν φτάνουν αυτά, όσα κεριάκια ανάψεις μπροστά στην εικόνα του. Όσες φορές και να γονατίσεις μπροστά στα Άγια του Λείψανα, ο Άγιος Χαράλαμπος ζητεί παραπάνω από τα κεριά και παραπάνω από τα προσκυνήματα ζητεί κάτι άλλο ανώτερο.

Ανώτερο, τι ζητεί από εμάς; Ζητεί να κάνουμε και εμείς ό,τι έκανε και αυτός στη ζωή του. Να μιμηθούμε το Άγιο του Παράδειγμα. Μα τι μπορούμε εμείς να κάνουμε; Τα θαύματά του ασφαλώς δεν μπορούμε να τα κάνουμε. Αλλά αν δεν μπορούμε να κάνουμε τα θαύματά του, μπορούμε στο βίο μας να αντιγράψουμε τας αρετάς του Αγίου Χαραλάμπους. Αλλά για να αντιγράψουμε τον Άγιο Χαράλαμπο στη ζωή μας, για να μην πούμε το Άγιο του Παναγίου

Το Άγιό του παράδειγμα. Πρέπει να γνωρίζουμε τη ζωή του, να μάθομε ποιος ήτο, πού εγεννήθηκε, τι έκανε, τι θαύματα και κατά ποιον τρόπον εμαρτύρησε. Ας προσέξουμε, αγαπητοί μου χριστιανοί, να μάθομε ποιος είναι ο Άγιος Χαράλαμπος.

Ο Άγιος Χαράλαμπος γεννήθηκε στα 200 περίπου μετά Χριστόν. Γεννήθηκε, πού εγεννήθηκε; Εγεννήθηκε σε μια χώρα που όπου και αν σκαλίσεις θα βρεις λείψανα Αγίων. Όπου και αν πας στη χώρα αυτή θα συναντήσεις τάφους Ηρώων και Μαρτύρων Παλαιότερον και Νεοτέρον Πού εγεννήθηκε; Στη Θράκη, στη Μακεδονία, στη Στερεά Ελλάδα, στην Κρήτη;

Όχι, στην χώρα των Αγίων, στην χώρα των Μαρτύρων και η χώρα των Αγίων που εγέννησε τους περισσότερους μάρτυρας και τους μεγαλύτερους ιεράρχας Εκκλησίας, η χώρα των Αγίων είναι η Μικρά Ασία, είναι συμπατριώτης σας.

Και εσείς στα Άγια αυτά μέρη γεννηθήκατε και εκεί ανατραφήκατε, γι' αυτό οι Πόντιοι και οι Μικρασιάτες έχουν σε ιδιαίτερον εκτίμηση τον Άγιο Χαράλαμπον, διότι είναι πατριώτης των. Εγεννήθη στα Άγια Χώματα, το ρόδον αυτό το εξαίρετον, εγεννήθη στην Μικρά Ασία.

Σε ποιο μέρος της Μικράς Ασίας; Διότι η Μικρά Ασία είναι και η Σμύρνη και ο Πόντος αυτός είναι μέσα στο μεγάλο συγκρότημα της Μικράς Ασίας. και οι αμάσια και οι τραπεζούς και το Ιππόνιον και η Κεσάρια και η Αθάλια και τα πάντα είναι Μικρά Ασία.

Σε ποιο λοιπόν μέρος εγεννήθη της Μικράς Ασίας; Γεννήθηκε απέναντι από τη Σάμο, είναι η επαρχία Μαγνησίας.

Είναι ένα ποτάμι που τρέχει γοργά και χύνει τα ρεύματά του μέσα στο Αιγαίον Πέλαγος. Είναι ο λεγόμενος Μέανδρος. Στο Κάστριο, εκεί γεννήθηκε, εκεί που ήτανε, ήτανε, ήτανε, δεν είναι πια, δεν είναι πια, εκεί που υπήρχαν όμορφες εκκλησίες, εκεί που υπήρχαν λείψανα αγίων, εκεί που τα βουνά και τα λαγκάδια μαρτυρούσαν ότι η Ελλάς γεννήθηκε στο αλησμόνητο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας.

Της Μικράς Ασίας γεννήθηκε, στο Αϊδίνι που εγέννησε μάρτυρας, από την αρχαιοτάτη εποχή μέχρι σήμερο, έως το 1921 που οι βάρβαροι Τούρκοι, οι Τσέτες, μπήκανε μέσα στο Αϊδίνι και έσφαξαν τα γυναικόπαιδα και έκοψαν μετά από 500 παιδιών παλικαριών τον πρόσκοπο,

που μέχρι σήμερα, ακόμα στην Αθήνα, υπάρχουν πλέον με άσπρα μαλλιά και γυρίζουν μαζί τους δρόμους και μέσα στις συνοικίες των προσφυγικών τα παιδιά αυτά, που 18 χρονών, που είχαν στην καρδιά τους την Ελλάδα και τον Χριστό, και μπήκαν οι βάρβαροι τη νύχτα και έκαψαν το Αϊδίνι και κόψανε τις γλώσσες πεντακοσίων παλικαριών. Αλλά έστι δίκης οφθαλμός, ος τα πάνθ' ορά. Ένας από αυτούς που έβαλε φωτιά και έκαψε το Αϊδίνι και έκοβε τις γλώσσες των παιδιών του Αϊδινίου.

του Αϊδινίου και τις πετούσε στα σκυλιά. Ήταν ο Μεντερές. 18 χρονών κι αυτός άνθρωπος, αλλά έστι δίκης οφθαλμός. Υπάρχει Θεός, υπάρχει δικαιοσύνη. Κρεμάστηκε από τους ίδιους Τούρκους για το απεχθές έγκλημα να βάλει φωτιά μέσα στο Αϊδίνι και να κόβει τις βράσες των παιδιών της Ελλάδος. Στο Αϊδίνι λοιπόν γεννήθηκε και ο Άγιος Χαράλαμπος και από εκεί μέσα αντλούσε την πίστη και την αγάπη στο Θεό. Εκεί γεννήθηκε.

Γεννήθηκε, οι γονείς του πτωχοί, αλλά ευσεβείς και πιστοί στον Θεό. Γράμματα δεν έμαθε πολλά, αλλά τι να τα κάνεις τα γράμματα; Δεν βγήκε από σχολές, δεν βγήκε από πανεπιστήμια, αλλά είχε πίστη βουνό. Έκανε θαύματα και οι χωριανοί του τον προτίμησαν και τον έκαναν ιερέα του Υψίστου. Ε, λοιπόν.

Λειτουργούσε ο Άγιος Χαράλαμπος, μα δεν λειτουργούσε όπως λειτουργούν οι παπάδες σημερινοί, μα δεν λειτουργούσε όπως λειτουργούν οι Δεσποτάδες και οι Πατριάρχες. Όταν έβαζε το πετραχήλι και έμπαινε μέσα στην Αγία Εκκλησία και στην Αγία Τράπεζα, τα μάτια του βουρκώνανε.

Γονάτιζε και μοσχοβολούσε η Εκκλησία από την ευωδία των Αγγέλων. Και όλοι τους ήταν προσκυνημένοι. Διαφορετικοί μπαίνανε στην Εκκλησία, διαφορετικοί βγαίνανε μέσα από την Εκκλησία του Θεού. Λειτουργούσε μέσα στην Εκκλησία 5 to 10 χρόνια.

Ή μάλλον, λάθος κάνω, δεν υπήρχαν εκκλησίες τότε, μέσα στα σπήλαια, στις χαράδρες, μακριά από τα μάτια των απίστων, εκεί λειτουργούσε ο Άγιος Χαράλαμπος και έκανε τα θαύματα τα μεγάλα. Αλλά να, κηρύχτηκε διωγμός, διωγμός σκληρός. Θάνατος, θάνατος εις τους χριστιανούς. Και ο πρώτος ο οποίος ελήφθη εξ επαρχίας Μαγνησίας ήταν ο Άγιος Χαράλαμπος.

Τον οδήγησαν μπροστά στον έπαρχο, σαν να πούμε στον νομάρχη της επαρχίας, μπροστά στον έπαρχο τον Λουκιανό και του είπανε, του δείξανε τις πέτρες που προσκυνούσαν για θεούς, τα αγάλματα, τα είδωλα και του είπαν ότι σου δίνω προθεσμία δύο ωρών να πέσεις, να προσκυνήσεις τα αγάλματα, τις πέτρες που προσκυνούμε για θεούς.

Εάν δεν το κάνεις, θα σε βασανίσωμε. Και εκείνος απήντησε: Πέτρες δεν προσκυνάω, είδωλα δεν λατρεύω, ψεύτικους θεούς δεν αναγνωρίζω. Ένας είναι ο αληθινός Θεός, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Και αμέσως διέταξε ο έπαρχος να τον δέσουν σφιχτά, να τον δέσουν σε μια κολόνα, να τον χτυπήσουν με βούνευρα και μετά ένα σπάνιο μαρτύριο που συναντούμε στα Συναξάρια των Αγίων.

Διέταξε εκείνος να τον γδάρουν ζωντανό όπως γδέρνουν οι χασάπηδες. Έτσι διέταξε να πάρουν μαχαίρι, να τον γδάρουν από το κεφάλι μέχρι τα νύχια. Και το μαχαίρι το πήρε πρώτος ο έπαρχος, αφρισμένος από μίσος εναντίον του Χριστού.

Αλλά μόλις άγγιξε το μαχαίρι επάνω στο δέρμα, στο πετσί του Αγίου, ας μην πιστεύουν οι άπιστοι, εμείς πιστεύουμε ότι όσα έκανε ο Άγιος Χαράλαμπος είναι αληθινά και όχι ψέματα. Ότι μόλις άγγιξε, λέει, επάνω το μαχαίρι το κοφτερό του τυράννου, επάνω στο δέρμα του Αγίου, αμέσως, λέγει, εκεί κόπηκαν τα χέρια του τυράννου και κρεμάστηκαν επάνω στον ώμο του Αγίου Χαραλάμπους.

Και τότε ο τύρανος έπεσε χάμω και σπαρταρούσε από τον πόνο και παρακαλούσε τον Άγιο Χαράλαμπο να τον κάνει καλά. Ο Άγιος Χαράλαμπος προσευχήθηκε για το δολοφόνο του, για το δήμιό του. Και όπως ο Χριστός πήρε τη νύχτα της Μεγάλης Πέμπτης, όπως λέω, ο Χριστός πήρε το αυτί που έκοψε ο Πέτρος και το κόλλησε στο μέρος, έτσι και πάλι ο Χριστός πήρε τα κομμένα χέρια του τυράννου και τα κόλλησε πάλι στη θέση τους.

Το θαύμα ήτο μεγάλο, πίστευσαν πολλοί, τον άφησε ο τύραννος και εξακολουθούσε την πνευματική του εργασία μέσα στην επαρχία της Μαγνησίας. Πέρασαν χρόνια, οπότε περνάει από τα μέρη της Μαγνησίας ο σκληρός αυτοκράτωρ της Ρώμης, ο Σεβήρος.

Τι έκανε ο Σεβήρος, τι ενήργησε ο Σεβήρος; Παρουσιάστηκε μπροστά στο Σεβήρο μια επιτροπή και λέγει: «Μεγαλειότατε, εδώ στα μέρη μας υπάρχει ένας Χαράλαμπος, παπάς, ιερεύς των χριστιανών, αυτός έχει κάποια μυστηριώδη δύναμη.

Αυτός κάνει μεγάλα πράγματα, αυτός βγάνει δαιμόνια, αυτός θεραπεύει αρρώστους, αυτός πάει στα μνήματα και ανασταίνει νεκρούς. Αν τον αφήσουμε, δεν θα μείνει ούτε ένας ειδωλολάτρης που θα πιστεύσει στον Χριστό».

Ο Σεβήρος διατάσσει απόσπασμα και τον ανακαλύπτουν σε σπήλαιο, Μέσα σε σπηλιά την ώρα Απόκρατη προσεχεί του γονατισμένος το Θεό Τον αλπάζουν οι στρατιώτες, τους σεβίρους, τον δένουν, τον αντιγούρε όποιος το Αυτοκράτορος και ο αυτοκράτορας με ένα βλέμμα περίεργο εξετάζει το πρόσωπό του.

Γαλήνιο είδε το πρόσωπο του Αγίου Χαραλάμπους. Για να δοκιμάσει αν έχει δύναμη, φέρνουν μπροστά στον Άγιο Χαράλαμπο ένα δαιμονισμένο, που το δαιμόνιο είχε 36 χρόνια φωλιάσει μέσα στην καρδιά του δαιμονισμένου.

Βράζει λέει αν έχεις δύναμη βγάλε το δαιμόνιο

Το δαιμόνιο και ο Άγιος Χαράλαμπος με ένα σταυρό ξύλινο προχωράει και παλεύει ο Χαράλαμπος με τους δαίμονες, φοβερά πάλι. Ας λένε μερικοί «δεν υπάρχουν δαίμονες». Δαίμονες υπάρχουν, δαιμόνια, πνεύματα πονηρά τα οποία ταράσσουν τη ζωή των ανθρώπων. Με ένα σταυρό λοιπόν ξύλινο προχωράει εναντίον του δαίμονος, αλλά προτού να βγει το δαιμόνιο ρωτάει το δαιμονισμένο: «Για πες μου, γιατί μπήκες μέσα στον άνθρωπον αυτόν; Γιατί τον βασανίζεις; Τι έκανε;» Και το δαιμόνιον με βραχνιά φωνή απαντά μέσα από τα βάθη της υπάρξεως των δαιμονισμένων.

Αυτόν τον άνθρωπο τον βασανίζω 36 χρόνια, δίκαια βασανίζεται, γιατί αυτός μια μέρα εσκότωσε άνθρωπο και για το έγκλημα αυτό που έκανε, αμέσως μόλις έκανε το έγκλημα αυτό, μπήκαμε στην καρδιά του και 36 χρόνια τον βασανίζω, τον τυραννώ.

Και τότε ο Άγιος Χαράλαμπος διατάσσει: «Εγώ ο δούλος του Κυρίου, Χαράλαμπος, σε διατάσσω αυτή τη στιγμή να βγεις μέσα από το κορμί του ανθρώπου». Και ω του θαύματος, το δαιμόνιο που φώλιασε βαθιά, σαν δέντρο που έχει ρίξει βαθιά τις ρίζες μες στα άγρια χώματα, έτσι και το δαιμόνιο βγήκε.

Και με όση ευκολία ένας οδοντιατρός με την τανάλια μέσα από το στόμα του ανθρώπου, έτσι με το σταυρό έβγαλε μέσα από την ύπαρξη το σάπιο αυτό δόντι, το δαιμόνιον που τον εβασάνιζε. Σπαρτάρισε το δαιμόνιο, έβγαλε φωνές και εγκατέλειψε πλέον το δαιμονισμένο.

Το είδαν το θαύμα αυτό, δεύτερο θαύμα. Κι άλλο και τρίτο και τέταρτο θαύμα έκανε, έως ότου τότε είπε: «Να πάμε στα μνήματα», λέγει. Θα δούμε ανάσταση νεκρού και πάνω στα μνήματα εκεί και μόλις έφτασε στα μνήματα και γονάτιζε ο Χαράλαμπος, πετάχτηκε από πάνω από τα μνήματα.

Ο νεκρός αναστήθηκε με τη δύναμη του αισθαυρωμένου νίτρου του Και μετά, μετά θαύματα συνέχεια. Μα αυτοί δεν πίστευαν, γιατί όσα θαύματα, δεν είναι εκεί να δούμε θαύματα. Θαύματα έκανε ο Χριστός, θαύματα έκανε η Παναγία.

Θαύματα έκανε ο Χαράλαμπος. Αν δεν έχει διάθεση να πιστεύσει ο άνθρωπος, όλου του κόσμου τα θαύματα να δει, δεν πιστεύει. Δεν είναι ζήτημα θαυμάτων η Εκκλησία μας. Είναι ζήτημα διαθέσεως, είναι ζήτημα καλής θελήσεως για να πιστεύσει ο άνθρωπος στο Θεό.

Άφρισε ο τύρανος, βλέποντας τον Άγιο να έχει μια τέτοια δύναμη μυστηριώδη. Να εκβάλλει δαιμόνια, να θεραπεύει αρρώστους, να ανασταίνει νεκρούς. Άφρισε, και τι κάνει; Τότε, λέγει, βγάζει μια βλασφημία ο τύρανος εκεί.

Τι λέγει; Λέγει: «Χριστέ, κατέβα, κατέβα από τον ουρανό κάτω να σε πολεμήσω. Και αν εσύ δεν κατεβείς κάτω στη γη, εμείς θα ανεβούμε πάνω στα άστρα, να σε κυνηγήσουμε και να σε εξοντώσουμε».

Βλασφημία μεγάλη. Είχαν την αξίωση να κατέβει ο Χριστός στον κόσμο, να τον πολεμήσουν. Και είχαν την υπερηφάνεια να ανεβούν πάνω στα άστρα, σαν τους αθέους σήμερα, που λένε ότι θα ανεβούν στα άστρα, θα κυνηγήσουν το Θεό.

Θα τον γκρεμίσουν από τα άστρα το Θεό. Η υπερηφάνεια των ανθρώπων. Και μόλις είπε τη βλασφημία αυτή, άρχισε η γη να σείεται, ο ήλιος να σκοτεινάζει, τα στοιχεία της φύσεως να μαίνονται, και όλοι τους φοβηθήκανε τρόμο μεγάλο.

Δεν συνεχίζω το μαρτύριο, δεν συνεχίζω τα θαύματα, γιατί είναι άπειρα τα θαύματα του Αγίου Χαραλάμπους. Ένα μόνο, σας διηγούμαι ένα μόνο που έχει μεγάλη σχέση με τη ζωή του Αγίου Χαραλάμπους. Τι έκαναν; Αφού δεν μπόρεσαν να κάμψουν τη θέλησή του, αφού δεν μπόρεσαν να κάνουν τίποτα, τι σκεφτήκανε στο χωριό εκείνο που έμενε, στην πόλη που έμενε ο Άγιος Χαράλαμπος; Ας το ακούσουν οι νέοι, ας τα ακούσουν οι νέες, ας τα ακούσει το χωριό που ετοιμάζεται απόψε να χορέψει χορούς αισχρούς· μπορώ να τους κατονομάσω μέσα στο χωριό.

Ας ακούσουν λοιπόν τι έκανε ο Χαράλαμπος, τι έκαναν οι εχθροί. Βρήκαν την πιο όμορφη γυναίκα, μια πόρνη διάσημη, και την άρπαξαν και την εμίσθωσαν και της έδωσαν χρήματα. Της είπαν: «Θα σε κλείσουμε μέσα σε ένα δωμάτιο με τον Άγιο Χαράλαμπο».

Οπωσδήποτε θα κατορθώσεις να τον παρασύρεις στην αμαρτία και να τον εξευτελίσεις. Γιατί η σάρκα είναι γουρούνι, η σάρκα είναι φωτιά, η σάρκα είναι δαιμόνιο, το χειρότερο δαιμόνιο. Τον παίρνουν λοιπόν τον Άγιο και τον κλείνουν μέσα σε ένα δωμάτιο που ήταν αυτή η πόρνη μεγάλη, που την είχαν πληρώσει τα καθάρματα για να παρασύρει τον Άγιο στην αμαρτία.

Μπαίνει μέσα αυτή γυμνή, ολόγυμνη, προσεπάθησε με όλη τη δύναμή της, όπως τον παλιό Σοκράτη, Ανάληψης της Θεοτόκου, Ευαγγελισμός, Σαν τα κοράκια να πέσουν κάτω. Όχι λοιπόν μάτια τέτοια ορνέων, αλλά μάτια χριστιανικά. Εκεί μέσα στο σπίτι η πόρνη όρμησε πάνω στον Άγιο να τον παρασύρει, αλλά ο Άγιος είχε δύναμη πνευματική. Δεν μπορούσε να τον εγγίσει η σάρκα, δεν ήταν σάρκα, ήταν πνεύμα, και γονάτισε και έβλεπε τον Τίμιο Σταυρό και είπε: «Σταυρέ του Κυρίου, βοήθησέ με».

Και μετά τι έγινε; Ακούμπησε, λέει το συναξάριο, ένα ραβδί, ένα ραβδί που είχε, και μέσα στο ραβδί αυτό έγινε ολόκληρο δέντρο και γέμισε ολόκληρο το δωμάτιο με καρπούς και με άνθη. Τάχασε η πόρνη, τάχασε, θεέ μου λέει, γονάτισε κι άρχισε να κλαίει, συγχώρεσε τα αμαρτήματά μου, «Άγιε Χαράλαμπε, σε παρακαλώ, θα πάψω πλέον τον αμαρτωλό μου βίο, δεν θα ξαναπάω πλέον στα κέντρα να διασκεδάσω, δεν θα γλεντήσω, σε παρακαλώ». Το πρωί περιμένανε να βγει έξω από το σπίτι της αμαρτίας να πει ότι ενίκησε τον Χαράλαμπο, και όταν βγήκε έξω με δάκρυα στα μάτια είπε: «Νικήθηκα, νικήθηκα, νικήθηκα, με ενίκησε ο Άγιος Χαράλαμπος».

Και από τότε έγινε χριστιανή και επίστευσε αυτή στον Χριστό. Πέρασαν τα χρόνια, γέρασε ο Άγιος Χαράλαμπος, άσπρισαν τα μαλλιά του. Λοιπόν, έφτασε τα 113 χρόνια ο Άγιος Χαράλαμπος και μετά, μετά, τέλος πάντων, όταν είδαν ότι δεν έκαναν τίποτα, ούτε με γυναίκα, ούτε με γέλια διεφθαρμένα, ούτε με βασανιστήρια, ούτε με εκδοράς δερμάτων, ούτε με φυλακίσεις, ούτε με άλλο, δεν μπόρεσαν να κάμψουν τον βράχο, τον ακλόνητο βράχο, τότε αποφάσισαν, τον έβγαλαν έξω, ένα απόσπασμα στρατιωτικών, και εκεί τον εξετέλεσαν.

Και ενώ το κορμί του έπεφτε στη γη, η ψυχή του σαν περιστέρι άσπρο πετούσε πάνω στα ουράνια για να ενωθεί με τον Χριστό, που τόσα χρόνια τον αγάπησε και τόσα χρόνια τον υπηρέτησε με την απόλυτο θυσία.

Αυτή είναι η ζωή των μαρτυρίων του Αγίου Χαραλάμπους, που είναι πατριώτης σας από τη Μικρά Ασία. Λοιπόν, τώρα το συμπέρασμα. Ποιο συμπέρασμα;

Συμπέρασμα, ποιο συμπέρασμα; Ότι πρέπει όλοι όσοι εορτάζουν την εορτή του Αγίου Χαραλάμπους να μιμηθούν την πίστη, την πίστη που είχε αυτός, ο Άγιος Χαράλαμπος. Ο Άγιος Χαράλαμπος δεν προσκύνησε τα είδωλα, τις πέτρες που είχαν, και προτίμησε να μαρτυρήσει. Μα θα μου πείτε: «Σήμερα δεν υπάρχουν είδωλα». Λάθος κάνατε. Βέβαια δεν έχουν τα είδωλα σήμερα που είχαν οι αρχαίοι. Πάμε να σκάψουμε εδώ στη γη. Θα είναι γεμάτο είδωλα, όπως είχαν πάνω στην Ακρόπολη οι προγονοί μας, και παντού είχανε.

Είχανε, λατρεύανε τους θεούς τους ψεύτικους, τους καλύπτανε σε χρυσάφι, σε ασήμια, σε μάρμαρα και πέφτανε και τους προσκυνούσανε. Τα σάρωσε αυτά η Αγία μας θρησκεία. Είδωλα δεν υπάρχουν, όμως υπάρχουν είδωλα.

Ποια είναι είδωλο, τι δείτε είδωλο. Όταν ένα πράγμα ή ένα πρόσωπο το αγαπάς παραπάνω από τον Θεό και το έχεις σαν Θεό, αυτό πλέον γίνεται είδωλο και είσαι ειδωλολάτρης. Εάν, ω Χαρίτων, τα λεπτά τα αγαπάς παραπάνω από όλα και για τα λεπτά αυτά πας στα δικαστήρια και παλαμίζεις το Ευαγγέλιο και παίρνεις ψεύτικο όρκο, δεν λατρεύεις τον Χριστό, λατρεύεις τον χρυσό, λατρεύεις τον Μαμωνά. Έχεις τον Μαμωνά Θεό, το χρήμα Θεό.

Και πάλι υπάρχουν άλλοι που λατρεύουν, έχουν για είδωλα, για Θεό τη σάρκα την ανθρώπινη, έχουν τη γυναίκα, τρελαίνονται όταν δουν γυναίκες, αφήνουν τις δουλειές των, βγαίνουν από τα μαγαζιά των, πηγαίνουν δεξιά και αριστερά, κατεβαίνουν από εδώ, από τα αγνά μας χωριά, κατεβαίνουν κάτω στη Θεσσαλονίκη για να συναντήσουν γυναίκες διεφθαρμένες και μέσα σε μια νύχτα να καταστρέψουν ολόκληρες περιουσίες.

Είδωλο το χρήμα που προσκυνάει ο κόσμος, είδωλο η σάρκα, είδωλο οι γυναίκες οι διεφθαρμένες, που κάνουνε κακό μεγάλο. Δεν είναι πολλές ημέρες που ήρθε στη Φλώρινα μια τέτοια από κάτω, από τη Θεσσαλονίκη, από αυτές τις νυχτερίδες που πετούνε σε όλη τη Μακεδονία.

Λοιπόν, ήρθε αυτή και κατόπιν, την άλλη μέρα ή μετά από λίγες μέρες, να και έρχεται μια κοπέλα, μια γυναίκα νέα παντρεμένη με δύο παιδιά. Μου λέει: «Δέσποτα, βοήθησέ με. Δέκα μέρες έχει να πατήσει ο άντρας μου. Δέκα χρόνια παντρεμένοι, ποτέ δεν έλειψε από το σπίτι του, κοντά μου ήτανε».

Τη νύχτα γύριζε πάντα, μόλις βράδιαζε, ούτε καφενεία, ούτε ποτέ, αλλά από την ώρα που ήρθε αυτή η καταραμένη μέσα εδώ στην πόλη και τον παρέσυρε κάποιος φίλος και πήγαν σε ένα εξωτικό κέντρο, και εκεί βρίσκεται αυτή και γλεντούσε όλη τη νύχτα μέχρι τις πρωινές ώρες, ξεσήκωσε τα μυαλά του και δεν πατάει πλέον κοντά, αλλά τρέχει και έφυγε μαζί της κάτω στη Θεσσαλονίκη και ξοδεύει τα χρήματά του.

Και μου άφησε νηστικό και είμαι νηστική μες στο σπίτι εγώ και τα παιδιά μου. Αντροχωρίστρες είναι αυτές, αντροχωρίστρες είναι αυτές, κατηραμένες είναι αυτές, σαν τη γυναίκα εκείνη που ήταν να παρασύρει τον Άγιο Χαράλαμπο στην αμαρτία. Το κράτος, έχω κάνει υπομνήματα, τα υποστηρίζω με όλη την ψυχή μου. Το κράτος, όσο κακό κάναν αυτές οι ντιζέζ, τα διαφθαρμένα αυτά γύναια, τα οποία έχουνε στα χέρια τους ταυτότητες και άδειες του κράτους, δυστυχώς όλα αυτά τα γύναια θα έπρεπε να τα μαζέψει σε μια νύχτα. Μπορούσε σε μια νύχτα. Το μικροκράτος είναι περίπου τέσσερις χιλιάδες. Δύο χιλιάδες είναι μέσα στην Αθήνα, που τη βρόμισαν την Αθήνα και έγινε η Αθήνα Ρώμη και τη Σωδία και Σόδομα, και άλλες δύο χιλιάδες βρίσκονται στα διάφορα κέντρα, άλλες στην Κοζάνη, άλλες στη Θεσσαλονίκη, άλλες στις διάφορες επαρχίες, και από εκεί έρχονται και έχουν βρομίσει τα βουνά και τα λακκάδια μας και έχουν χωρίσει τα αντρόγυνα και ξαφρίζουν τα πορτοφόλια των ανθρώπων.

Ανθρώπων. Κοντά εδώ είναι ο Φιλώτας. Τι είχα μάθει; Μου είπε ο παπάς ότι μια Κυριακή χτύπησε την καμπάνα. 5 to 10 άνθρωποι πήγαν μέσα στην εκκλησία. Ο δίσκος δεν μάζεψε παραπάνω από 10 to 20 δραχμές. Αλλά το βράδυ, το ίδιο βράδυ, ήταν δυο από τη Σαλονίκη, άνοιξε το μαγαζί, άνοιξε το κέντρο και χορεύανε.

Έγινε, δεν έμειναν και οι γέροι ακόμα, οι γέροι που τρέμουν τα πόδια τους, τρέξανε όλοι στο εξωτικό κέντρο. Κατά τις πρωινές ώρες μάζεψε τα λεφτά. Η εκκλησία μάζεψε δέκα δραχμές στον δίσκο της. Και αυτή το βράδυ, οι δύο, μαζέψανε πενήντα χιλιάδες δραχμές και σηκωθήκανε και φύγανε.

Ω αν ο ντουνιά, ο ντουνιά διαφαρμένε ντουνιά, που πας Λοιπόν, μαθαίνω και τελειώνω ότι και εδώ, εδώ στο χωριό σας, ήταν να έρθουν τέτοιες χορεύτριες από κάτω, από την αυτή. Δυο δεν ήρθαν ακόμα. Τις περιμένουνε από ώρα σε ώρα.

Μια είναι κρυμμένη, κάπου είναι κρυμμένη και περιμένει να φύγει ο δεσπότης, όπως οι νυχτερίδες βγαίνουν τη νύχτα γιατί δεν μπορούν να αντικρίσουν το φως της ημέρας. Έτσι και αυτή η νυχτερίδα κάπου είναι κρυμμένη, να τη βγάλουν τη νύχτα, να μαζέψουν τα λαμπρά μας παλικάρια, τα παλικάρια του Πόντου, της Αμασίας, να μαζέψουν τα κορίτσια, να δώσουν μαθήματα αισχρότητος και τις πρωινές ώρες να ξαφρίσει τα πορτοφόλια και να φύγει και να κοροϊδεύει εδώ τον ελληνικό λαό.

Γι' αυτό ήρθα απόψε εδώ. Δεν ξέρω τι κάνουν. Δεν γνωρίζω. Εδώ δεν είστε μόνον απόψε από το Μανιάκι. Εγώ το Μανιάκι το αγαπώ. Έχω 110 χωριά στην επαρχία μου, αλλά το Μανιάκι το έχω στην καρδιά μου γιατί πιστεύω ότι το Μανιάκι είναι κρίνον του ουρανού, άστρον της πίστεως.

Λίγα από τα λίγα χωριά που μένουν πιστά στην παράδοση των πατέρων μας και τα χωριά αυτά πρέπει να μείνουν αμόλυντα και καθαρά από τα αίσχη και από τη διαφθορά. Γι' αυτό σήμερα, μολονότι είχα εργασία απόλυτη στη Μητρόπολη, απεφάσισα να έρθω. Δεν θέλω να με λυπηθείτε. Όχι εμένα, όχι εμένα. Εμένα μπορεί να με μαδήσετε, εμένα μπορεί να μου κάνετε ό,τι θέτε απόψε, αλλά δεν επιτρέπεται να τα βάλετε με τον Άγιο Χαράλαμπο.