Christmas, Holy Communion, and the Danger of Greed

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The Lord said, “Whoever eats my flesh and drinks my blood has eternal life.”

My dear Christians, only a few days separate us from the great feast of Christmas. As the Fathers tell us, especially John Chrysostom, and let those who follow the old calendar hear this detail, until his time Christmas was celebrated together with Theophany. There was no separate feast of Christmas.

John Chrysostom was the first to separate the celebration into two feasts: Theophany and Christmas. You cannot imagine the criticism he faced. Most people insisted on keeping the celebration at Theophany. But he defended the separation so firmly that, in the end, this great feast came to be celebrated on December 25 in both East and West. John Chrysostom calls it the root, the foundation, the mother of all feasts.

If Christ had not been born, there would have been no Theophany, no Presentation of the Lord, no Crucifixion, no Resurrection, and no Ascension. Christmas, then, is the beginning of the feasts.

We too, unworthy as we are, will celebrate Christmas once more. For some of us, perhaps it will be the last time. But the question is: will we, will the Christian world, celebrate Christmas as God desires? Sadly, most people, though they call themselves Christians, do not celebrate Christmas in a Christian way. They celebrate it as pagans do.

Look around in these days before Christmas, and you will see everyone, men and women alike, preparing for the feast in material ways. They clean their windows, put their finest coverings on the tables, and get their best dishes ready for the meals they will serve.

They put up the Christmas tree, a custom of foreign rather than Orthodox origin. Especially down in Athens, we strip the trees for it. Millions upon millions are spent decorating them with little lights and all kinds of gifts.

We prepare the most expensive meal, hold dances and parties, take those cursed playing cards into our hands, and let the young go out to amuse themselves and revel. This is preparation for the feast in material terms: Christmas without Christ.

What a strange thing: Christmas without Christ. Few souls prepare spiritually to welcome the King of the world. Who truly celebrates Christmas? First of all, the one who, like the Apostle Paul, feels the weight of his sinfulness. He feels like a wretched worm of the earth, steeped in sin, and says with the Apostle Paul, “Christ Jesus came into the world to save sinners, of whom I am the first.”

Who celebrates Christmas? The one who believes, not five percent, not twenty percent, but one hundred percent, one hundred and one percent! He believes that on this night, here on our little planet, a speck in the vastness of the universe, something beyond our grasp, beyond imagination, takes place.

Christ is born. Who celebrates Christmas? The one who joins his voice with the angels above, in heaven, and sings a sweet hymn to Christ.

It is the song of the ages: “Glory to God in the highest, and on earth peace, goodwill toward men.” Who celebrates Christmas? The one who, like the Magi, sets out into the night, opens his treasures, and brings precious gifts to Christ, that is, the one who gives alms, great and small, to people in need.

Who celebrates Christmas? The one who approaches with the shepherds in deep humility and worships the King of the world. Who celebrates Christmas? The one who makes his heart a manger, a clean manger in which Christ is born once again.

What is that manger? Our heart. Who is Christ? My God. Christ is born in the heart of every person. This happens through Holy Communion. Whoever worthily receives the spotless Mysteries feels, in the depths of his heart, the heart of Christ beating; he feels Christ Himself alive within him.

Because Holy Communion is the chief element and mark of a spiritual, higher life, allow me, my dearest spiritual children, you who have continued to attend these talks for months, to speak for a little while during these holy days about this Mystery of Holy Communion.

What is this Mystery? Christ Himself established it. When did He establish it?

He instituted it, he instituted it on his last night. Each of us has a night that will be the last night of our life. Christ, too, had a last night, an unforgettable night. He was born on a night, and on that final night he was with his beloved disciples in the upper room in Jerusalem, together with Judas the betrayer. Christ’s eyes filled with tears, for soon he would depart from this vain world.

He saw the darkened soul of Judas, ready to betray Him to His enemies. He saw His disciples troubled and anxious. He saw the future of the Church; He saw the whole world. As He ate with His disciples, He raised His eyes to heaven, took blessed bread, the bread of the earth, and said, “Take, eat; this is My Body.” Then He took the cup filled with wine, blessed it too, and spoke the words we hear at every Divine Liturgy: “Drink of it, all of you; this is My Blood, shed for you and for many for the forgiveness of sins.”

A sacred moment. At that moment, this Mystery took place: the Mystery of the Holy Eucharist. The words Christ spoke that night, the words that filled His disciples’ eyes with tears, those priceless words of Christ reveal His great love, for only someone who loves...

Enough, enough, look at a mother. They tell of a mother who found herself in the desert. Her milk dried up, and she had none to give her child.

Her child had no water. What did the mother do? What Christ did. She opened a vein. Her breast had no more milk to give, and there was no water anywhere in that wilderness. So she opened a vein and nourished her child with her own blood. Christ, too, opens His veins for us, like a loving mother, with a love greater than that of the mother who gave birth to us. With boundless, unimaginable love, He opens His heart and gives us His precious blood. He pours His ineffable blood into our veins to give us life unto ages of ages. ‘Like a pelican wounded in Your side, O Word, You gave life to Your children, letting life-giving streams fall upon them.’ A single drop of Christ’s blood has infinite worth. But today I am not going to speak at length about the priceless worth of the Lord’s blood. I want to turn to another point: what Christ said on the night of the Mystical Supper happens again and again in the Divine Liturgy. The Divine Liturgy is the Mystical Supper, bringing before us the Lord’s Passion and all its greatness, as we find it in the Gospels of our Christ. The bread is Christ’s body, and there is the wine. Impossible? Unbelievable? Indeed, it is unbelievable unless we trust Christ more than our eyes, our ears, our senses, and the words of philosophers and scientists. We give great weight to Christ’s words. Just as a child needs only to hear it from its mother, and a pupil from a teacher, so for us it is enough that Christ says it. Christ’s words stand firm; no one can shake them.

“But how? How can this be?” Human reason cries out and protests within us. Yet, my dear brothers and sisters, this is not the only mystery. Holy Communion is not the only mystery.

All around us, wherever we turn, right or left, up to the high vaults of heaven, down to the depths of the sea, out into the deserts, we encounter mystery. Ask the chemists. Ask the astronomers. Ask the doctors. Ask even a dentist.

Once, in Athens, I found myself in the office of a famous doctor. I said to him, “Doctor, have you examined the teeth? Have you solved their mysteries?” Science is still studying even a single little tooth, and that one tooth still holds mysteries.

And not only a tooth! O my God, “How wonderful are Your works, O Lord! In wisdom You have made them all.” Take a little stone, a pebble, a grain of sand, a drop of water. What is one drop of the ocean? What is one little stone, one pebble in a river? Could you have imagined it? We who live in this age will be judged more severely, because science has opened up new horizons and shown us more of the mystery and wonder around us.

Would you have expected a small, plain white stone, worth nothing, the sort children played with in the street, to be opened up by science? And what would be found inside that little stone? A tremendous power.

What kind of power? The power of a nuclear explosion: nuclear energy, atomic energy. If science could contain even a small amount of that energy in a very small box, we would no longer need electric companies.

One little box would be enough to light all of Greece. One little box would be enough to drive a ship for three or four years. One little box would be enough to run all the factories. The possibilities are immense, almost boundless.

So you ask: who placed such power inside a little stone? There is only one answer: God. The God who placed such power in a little stone, a grain of sand, a drop of the ocean, is the same God who has placed His boundless power in a little piece of consecrated bread, a crumb, and a drop of blood.

We marvel at the mystery hidden in little stones. Let us marvel, then, at the mystery within His great Mystery, the Holy Eucharist. We partake of the Body, and we believe. We believe and confess that it is the Body of our Christ. We believe that it is the Blood of Christ.

But how can this be? Think of diamonds: sparkling diamonds, diamonds of great value. There was one displayed in a shop window in New York, guarded by hundreds of police officers so no one could steal it or smash the glass. A diamond that shines like the sun at night, that adorns the heads of queens and emperors, that could buy all of Florina, what am I saying, all of...

What am I saying, Florina? Even all of Greece! Such a tiny stone, and worth so much. Now I ask you: what is a diamond? Suppose we could ask the diamond itself, and suppose it could speak as we do. We might ask it, “Diamond, what were you a thousand years ago? What were you two thousand years ago?” And the diamond would tell us, “A thousand or two thousand years ago, I was in my mother’s womb. Yes, just as we all were. I was as tiny as a pin. I was a little thing.”

Yet it began as something small and unremarkable, something dirty. Just as we were once hidden in our mothers’ wombs, that little diamond was hidden within its mother. And who is its mother? The earth, that great mother which conceals so many mysteries.

For a thousand years, two thousand years, it lay within its mother. It was coal. Then something happened, I do not know how. It underwent a change, a transformation, and the coal became a diamond. That is what the chemists say. Ask them. Those diamonds people prize so highly were once hidden in the earth, in its heat, in its great furnace. They were once coal, and they became diamonds.

Diamonds, He makes diamonds. So, if God can turn coal into a diamond, can He not turn blessed bread and blessed wine into the body and blood of Christ? My brothers and sisters, I will give you no more examples. Let these two be enough: nuclear energy and the change of carbon into a precious diamond. And I remember my grandmother, who could not read or write, who did not even know how to sign her name.

Coal into diamond.

On holy days like these, my grandmother would gather us grandchildren around her. She could not read, and she was a poor, little-known woman, but her faith ran deep. I will never forget how she knelt before Christ, weeping and worshipping Him with all the fervor of her love. I will never forget how deeply my grandmother believed in God. If only I believed as she did, our grandmother who could not read. When she was preparing us to receive Holy Communion, she would say, “Go to the Church, sit quietly, pay attention, and you will receive the little diamond.” What little diamond? “You will receive the little diamond.” That little diamond was Holy Communion. And it truly is a priceless diamond, worth far more than any earthly diamond: each time we open our sinful mouths and receive, from the sacred spoon, the Body and Blood of our Christ. Holy Communion. Its effects are immense. I will say no more about the effects of the Holy Eucharist. Just this much.

This is all I will say: Holy Communion is medicine. It heals sickness of the body and sickness of the soul. It brings forgiveness and mercy. It unites us with Christ and with one another. It is the feast of our Christ’s love.

These things may sound abstract, and I cannot explain them all tonight. In another talk, I hope to speak about the fruits of Holy Communion. For now I will say only this: those fruits are great. Tonight we sang of the great works accomplished through faith, and great they truly are. Whoever believes in Holy Communion has Christ within and works wonders.

Let me tell you something: none of us receives Holy Communion as Christians did a hundred or two hundred years ago, or in the earliest days, not the priests, not the bishops, none of us. I will give you three glimpses of Holy Communion.

I will show you three scenes, three pictures. If I had the means to make films, I would put them on screen. But where are the religious films? I searched through Athens and wrote everywhere. There are films about gangsters, films about lust, films full of ugliness, but no religious films.

When will cinema serve Christ? How can we show stories from the lives of the martyrs, from the life of the Church, and from the Passion of the Lord Jesus Christ?

So, three pictures. Here is the first. If any of you ever goes to Rome, you should visit a certain place. Rome has many sights, as everyone who has been there will tell you.

But what moves Christians most is the catacombs of Rome. Underground! What are the catacombs? In those days, when Nero and the other tyrants ruled, no one was allowed to mention Christ in public. So what did the Christians do? They dug deep burrows. Just as a hare digs into the earth and hides, the Christians dug passages beneath the ground. They dug tunnels stretching 20, 30, 100, 200, even 1,000 kilometers.

Deep beneath the ground are passageways, thirty, forty, even fifty metres down. There, in those passageways, Christians gathered at night, at midnight. They knelt and received the immaculate Mysteries. These passageways beneath Rome were the catacombs.

Then a crisis arose. Nero’s police had arrested about a hundred Christians and locked them in the dungeons. They were preparing to throw them to the lions the next day, or within a few days.

In a few days they were to be thrown to the hungry lions in the amphitheater in Rome, which still stands today. Were they afraid? Far from it. They rejoiced that they would be counted worthy to bear witness to Christ as martyrs. They had only one worry. What was it? They hoped that, on the day before their execution, a Christian would visit them. Even Nero allowed visits to the condemned on that day. They longed for someone to bring them the diamond: Holy Communion. Those prisoners, facing death in the jaws of lions and other wild beasts, waited eagerly. They waited for a Christian to bring it to them. They waited. Down in the catacomb, the priest celebrated the Divine Liturgy. After everyone had received Holy Communion, he set aside a portion of the artos, the blessed bread, and called out, “This artos is for the martyrs.”

Who among you will go to the prisoners and bring them Holy Communion? Silence. Then a fourteen-year-old boy, about the age of the children we have here, stands up and says, “Father, I will take them Holy Communion.” “Are you afraid?” “No, I am not afraid.”

“No one, absolutely no one, will take Holy Communion from where I hold it against my chest.” The priest placed the divine artos, the blessed bread, in a beautiful little box and said to him, “My child, go to our brothers. Go to the martyrs.”

“Go to those who will shed their blood for Christ tomorrow. Take them Holy Communion, and may His blessing be with you.” The boy knelt and kissed the priest’s hand.

The priest’s young helper comes out of the catacombs like a flash of lightning and heads for the prisons. But as he makes his way through the narrow streets of Rome, a group of children who know him appears before him. They are pagan children, children who do not believe. “Stop!” they call to him. “Stop!” But he keeps going. One of them sees how tightly he is holding his hand against his chest and realizes, “He’s got something precious there. He’s carrying a treasure!” All the children fall on him like crows and begin to beat him. Still, he keeps that hand pressed firmly against his chest. They try to pull it away, beating him until he lies dying. As he breathes his last, he says, “Lord my God, remember me when You come into Your Kingdom.” Then Rakin, a senior police officer who believed in Christ, comes over. He drives the children away, takes the boy in his arms, and holds him as he dies.

Let us marvel at the priest who celebrated the Divine Liturgy, at little Tarcisius who carried Holy Communion with such longing, and at those heroes who awaited the most precious gift of all. They were waiting for Holy Communion, not a pardon from Nero.

Holy Communion. Let us look at another scene of Holy Communion. Would you like another? Let us leave Rome and go somewhere else. Where shall we go, my brothers and sisters? Where shall we go? Let us go to Missolonghi, where God counted me worthy to serve. Famous Missolonghi, sacred Missolonghi. I still met elders who told me of the suffering of Missolonghi in 1821. The people were shut inside their fortifications, surrounded, hungry, and without proper clothing. They had nothing to eat. They ate rats, seaweed, even animal hides. They were reduced to skeletons, but they would not surrender their souls. At last, when they saw they could hold out no longer, the bell of Saint Paraskevi rang in Missolonghi. All the women and children gathered, and they said, ‘Tomorrow we make our escape. We do not know how it will turn out or how we will survive, but we choose to break out.’ ‘Now go to confession,’ the bishop said.

Joseph of Rogon was one of the most heroic bishops in our country’s recent history. He said to them, “My children, my brothers, you who face death, our end is near. The end of the city is near.”

“Tomorrow there will be fire and destruction, but through that fire Greece will emerge alive.” Three or four priests put on their vestments and heard their confessions, with tears and sighs. During the night they celebrated the Divine Liturgy. Before receiving Holy Communion, the people embraced one another and asked forgiveness.

The young asked forgiveness of their elders, and the elders of those older still. They all embraced and exchanged a pure kiss of love. Having forgiven one another, they came forward for Holy Communion. First came the renowned generals, then the soldiers with their rifles. They knelt as they received Holy Communion, and their tears fell into the chalice, mingling with the Blood of Christ.

Soon they all cried out with one voice, “May God forgive us! Brothers, forgive me! Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.” The next day, with Christ in their hearts, they seemed no longer to walk upon the earth. What were they? Lions!

Like lions, they were full of fire as they went out across the plain of Messolonghi. I have shown you Holy Communion in the prisons of Rome and Holy Communion in Messolonghi. If you ever visit Messolonghi, you will find in the town hall a beautiful painting by a German artist. It shows Joseph of Rogon giving Holy Communion to the Christians of Messolonghi. Now let me show you another scene of Holy Communion.

You may say, “That was in those days.” But our country, Greece, lives on, and it continues along the path of faith. To bring this to a close, one day, during those unforgettable fifteen years when I was a preacher in Athens, I went into an office there.

It was a lawyer’s office, and on his desk I saw a photograph.

A photograph. I quickly picked it up and looked at it. And what did I see? It showed a mountain, dry and utterly barren. And there on the mountain was a humble priest, with no cap or anything else, wearing only his priestly stole and holding a chalice. Below him, soldiers knelt in deep katanyxis, a spirit of compunction.

A photograph.

And they came forward to receive the Immaculate Mysteries. I asked the lawyer about it. “Ah,” he said, “this is a keepsake from my father. He was a captain. My father was killed there. This is Kale Groto,” he told me, “high up on Kale Groto, where the army reached during the Asia Minor campaign, beyond the Sakarya River. That was where it fought its most historic battle. We reached the heights beyond the Sakarya, where you can see the streams.”

The general said, “Let us kneel and say our prayers,” and ordered the military priests to celebrate the Divine Liturgy one last time. There, on those forbidding rocks, the captain knelt, the young soldiers knelt, and everyone knelt.

The next day, bodies from that company of two hundred soldiers lay beyond the Sakarya, landmarks of our eternal homeland.

They had received Holy Communion. That photograph was found in a wallet and sent back from there. One of Athens’s most distinguished lawyers kept it before him as a remembrance. “O my country! O Christians! What greatness!” And look at what we have become today: we no longer have such feeling.

How many will receive Holy Communion unworthily during these holy days? And how many will stay away from Holy Communion?

…Holy Communion, one of the glories of our faith. That brings us to the end, my dear ones. I have told you what this Mystery is. I have told you that Christ instituted it, that it is His Body and Blood, and that its effects are wondrous. I have shown you three films. The first was about Tarsicius, who died holding Holy Communion in his arms. Then I showed you Messolonghi, where the Greek fighters received the immaculate Mysteries. Finally, I showed you Kale Groto.

There near Ankara, alongside Plastiras’s heroic regiments, the sons of Greece received Holy Communion. Our country endured and showed the greatness of its faith. I will finish with a story.

Surely you have all heard of Napoleon. In the days of his glory, someone asked Napoleon, who was emperor over all Europe, “Your Majesty, what was the finest moment of your life?” Everyone has difficult moments and beautiful ones.

If I asked you for the finest moment of your life, each of you would give a different answer. When they asked Napoleon, they expected him to name a victory over the Germans or the Russians, some other conquest, or perhaps the day he married.

The most beautiful moment of my life was when my mother took me to the Church and I received Holy Communion for the first time. Do you hear that? Do you hear? The most beautiful moment! There is no more beautiful moment. We need only believe, draw near, and receive the most pure Mysteries. My fellow Christians, this is a Mystery beyond our grasp. No philosopher, no orator, no writer, even one with the gifts of countless orators, could ever describe it. This Mystery is received in faith and silence; in silence above all.

God is so great, and Christ is so exalted, that even the heavens of heavens cannot contain Him. Yet He is so humble that He can dwell in the heart of every Christian. Let us come forward with faith and humility. And may our great God, the Lord Jesus Christ, through the intercessions of the Most Holy Theotokos, have mercy on all our souls. Amen!

Thank you.

About someone, about whom? It speaks of a rich man. Yes, a rich man. How rich was he? He had fields, vineyards, olive groves, and many properties.

And that year the Almighty granted that the earth should bear fruit. He sowed one and gathered ten, twenty, thirty. The trees bent under their fruit. The vines were full of grapes. The fields were full of crops. The sheep were full of milk. And he gathered everything,

He put it all into a storehouse. But before long the storehouse was full. There was no longer room for anything else. From that moment the man began to think and reflect. He was rich, very rich. Was he happy? No.

He was not happy. Why was he not happy? Someone seeing him gather the harvest, the wool, the milk and the butter, and fill his storehouse, someone seeing him with so much income, would say, 'How fortunate, how happy!' But he was not happy. Why? Because there was a worm in his heart. What worm? A microbe. What microbe?

May God protect you. A microbe, cholera! Terror and fear. The microbe strikes. People are vaccinated to be saved from it. But I know another microbe worse than the cholera microbe. I know a microbe worse than the cancer microbe. Science kills the cholera microbe. And as for the cancer microbe, God will enlighten people to kill that too.

But there is a worse microbe. I do not know whether it exists in your village, though this cholera, this curse of humanity, is widespread everywhere. And what is this microbe called? Greed. Yes, greed. I will show that this microbe has brought more destruction to the world than all its choleras and cancers. You too have experienced the effects of this microbe, because the world’s cholera and greed reached even here. I will demonstrate it at the end. For now, pay attention to a few simple words. A microbe. So what should this man have done when his storehouse was full of wool, butter, produce, wheat, and corn? What should he say when he went to church? For you may sow and get no crop at all. But he sowed,

and gathered ten, twenty, a hundred. What if the wind had not blown? Have you ever felt a wind blowing as though it came from an oven? What if He had not sent a good breeze? Or if locusts had appeared? He sent a breeze. Whose is the breeze? God’s. He sent the sun to warm the seeds.

He sent a little rain to fall and bring forth the crops. So the man ought to go and say, “Glory to You, O God.” As for the loads that no longer fitted inside, the surplus, he ought to say, “What is left over is not mine. It belongs to the widow and the orphan.” Keep what you need for yourself, for your wife, for your children. What is left over is not yours. Who said so?

What is left over belongs to society, to the people, to the poor and unfortunate. Do not keep it, because what you retain beyond your needs is fire in your house. Yet this man did not want to lose anything at all. This microbe was in his heart, and he was distressed because he had nowhere to put his produce and income. That is what the greedy person is like. He is not content,

with what God has given him. He grieves because he does not have more. He labors, he labors. He was poor; he left the village barefoot, pitiful, wretched,

He went down to Thessaloniki, down to Athens, to Australia, to New York. So he went and worked. He made one million. He does not stop, does not stop to say, “Glory to God,” but wants to make two million. He made two million; he does not stop; he makes four. He made four million; he will make eight. He does not stop; he finds no rest, whatever he becomes.

However rich he becomes, he does not stop. This microbe is an insatiable evil. I will tell you a story that seems like a fairy tale, but it is not a fairy tale; it is a reality. A king learned that one of the people of his kingdom was greedy. He was never satisfied. The king summoned him, took him up onto a rise, onto a rock, and said to him,

Below the rock the whole plain could be seen, as from the tower here. From the rock where the king had placed him, he showed the greedy man the plain. Below lay crops, gardens, olive groves, and such things. Now listen to what the Gospel says here. The king said to the greedy man, “Do you see these? They can become yours. All these can become yours.” “Ah, my king!”

He fell at the king’s feet and bowed to him. “Ah, if only they were mine, if only they were mine!” “They can be yours.” “But how?” “It is easy. Tomorrow morning, wake up early.” “Yes, I wake up early,” he says. “I wake up early.” “When you get up very early, be here below the rock. And as soon as the sun comes up, have you got legs?” “Of course I have legs,” he says, “strong ones! I have legs like a hare.” “Then start running.”

“Run, run. All the ground you cover by this evening, when the sun sets, will be yours.” “I can cover this plain, and two plains,” he says. “Very well,” he tells him. “Agreed. You have the legs; can you endure it?” “I am going to sleep,” he says. “I will sleep all day, and get up early, early in the morning.” And there he was, early in the morning, before the sun came up. Then he saw the sun rise.

He did not stop anywhere, anywhere. His tongue hung out like that of a thirsty dog in summer. He kept running: “This is mine, and this is mine, and this is mine, and this is mine, and this is mine, and this is mine!” He reached a beautiful orchard. “Ah, what beautiful crops! What a beautiful fountain! How beautifully the birds sing! This is mine too!” And as he was saying, “Mine too,” his heart gave out. That is the story of the greedy man.

Unhappy homes! A woman down in Athens tells me, “Ah, what am I to do? I would rather have gone to a village and had a shepherd, a shepherd, than have this miser. He has ships, four or five ships. What I go through! Every day he weighs out the sugar, the coffee, everything for me. He comes home in the evening and counts it all. He counts it. He counts it.”

The miser will not buy anything. The greedy man will not buy clothes for his wife. He will not buy exercise books for his child. He falls ill and will not get medicine or call a doctor. Even as he is dying, he will not get them. Money, money! Have you seen how they speak of money? Money, as though they had a sweet in their mouths. Money, money, money!

To have their fill of money, money from here, money from there, continually and without ceasing. A great microbe in the human heart, causing great destruction in the world. And he finds no rest. On Sunday the bell rings: nothing to him; he will be in his shop. On Good Friday he does not go to church. He works on weekdays and on Sunday. A great microbe! This microbe has also ruined our own country. Look: people leave Greece. They leave, ten thousand, twenty thousand, thirty thousand, two hundred thousand. Why are you leaving, young people, children of Greece? Why do you leave? Let us examine it. The poor leave, those here in Pyrgos or these parts who have nothing to eat. Very well: if they have nothing to eat, if they suffer, it is understandable. A man has children, he has a wife; he will go to Australia.

But there are others too. A mother in a village told me, “Here we had everything. I had fields, a house and savings.” “Mother, I am leaving.” “My child, where will you go? You are my only one.” “I am leaving.” “Why are you leaving?” He had his eye on Germany. He had heard that there were plenty of marks in Germany. Marks, he says! And he wanted to go there, not simply,

, to earn his bread, but to go and fill his pockets with marks and dollars. They leave and leave things behind. When they go abroad and find work, they accumulate money. Abroad, in Australia, New York, Chicago, in the great cities, we have rich people who left here, left Greece. Now they have restaurants, property and businesses. They have a surplus. They have money.

Where do they take the money? Have they ever sent a drachma to their school? To the church? To good charitable institutions? Nothing. Have they sent anything to their mother? Not even to their mother. I have an old woman in the home for the aged; her son is in Australia and has money. She writes and writes. He does not send even a letter, not even a letter. That is the greedy man: he does not even write to his mother, nor send her a dollar or a mark. Everything is for himself, everything for him. Greed harms the person himself. Greed harms the home. Greed harms the homeland. Greed harms humanity.

For this microbe does not affect only individuals; it does not affect only families. It also affects great nations, my brothers and sisters. Here is an example.

I told you that this cholera reached even here and wiped out two hundred of you. It reached here, yes, here in Pyrgos. If cholera came here to Pyrgos, it might kill five or six. But cholera does not reach here, because you are high up in the mountains, breathing clean air; you have no such illness. Yet the cholera did reach here. How did this microbe reach here? This is how. Germany, what was Germany? A prosperous country.

In industry it had factories; it had money. But what did it say? They were not satisfied, though Germany could have been the happiest country in the world without war. The happiest country. Intelligent, capable, active, very capable. But the microbe entered their hearts. Which one? Greed. To expand.

To expand, farther and farther, to reach the shores of our homeland. To expand as far as the river. They said, “We shall rule the whole world.” Germany was not enough for them, nor the factories, coal, riches, everything. To expand, to expand! And they expanded. This German cholera reached even here in Pyrgos, and you suffered losses. You suffered losses. England too: Germany wanted to expand; England wanted to give up nothing. And we suffered because of this microbe of greed that devours the great powers.

For our homeland did not wage such wars. It never wanted to spread across the world; it remained here among its rocks. But Germany, through the greed of its people, reached all the way down here. And because of this, think of it, five hundred million young people were killed; millions of Germans were slaughtered. What caused it? Greed.

If an angel came down into the world, into the world, to remove this microbe from people’s hearts, there would not even be communism, my brothers and sisters. Communism arose as a reaction. Do you know how much of Russia they possessed? They possessed and exploited half of Russia, half of Russia, while the people went hungry and suffered. If those tsars, those boyars, those rich people of Russia, I speak plainly,

, and openly before my people, and I hide nothing from my people. They held vast property: one had a whole plain like Kailaria; another had another plain, another great estate. They had luxuries, while the wretched peasants of Russia went hungry. This microbe! If they had shared what they had, if they had shared it, today we would not have this other cholera.

For one cholera was the German one; the other was communism, which brought destruction. Communism would not have existed. From greed came the German catastrophe, and from greed came godless communism as a reaction against the greedy rich. And if there is to be a third world war, no, it is coming, my brothers and sisters. Do not fear cholera; fear greed. The great powers struggle. The Americans are prosperous; the Russians are prosperous. Great, vast, prosperous countries.

Yet there is greed in their eyes, like the man I described to you: to take over the world, the whole earth. Now they even go to the moon. They struggle over who will take possession of the moon. Is there no remedy? What can we do? There is a remedy. What is it? The Gospel tells us. Take the Gospel. Nothing else, my brother; the Gospel tells us the remedy. Today Christ, through the parable, tells us how we can uproot greed from our hearts,

So that we may become people of God and live with love and peace in the world. What is it? Come, you greedy person, who wants to devour all of Pyrgos and all the meadows and leave nothing. Come, you rich people of the earth; come, great nations, and open your ears. Christ says, “He who has ears to hear, let him hear.” People have stopped up their ears. Kosmas the Aetolian says it too. Kosmas the Aetolian passed through Pyrgos. You ought to have a cross here bearing the words, “Kosmas the Aetolian, eternal teacher of the nation.” What did he say? “Years will come when Satan will block people’s ears with sealing wax; he will block their ears and they will not listen.” Among a thousand people, it is doubtful whether even one listens,

, to Christ. That is why Christ says, “He who has ears to hear, let him hear.” If they listened to the Gospel, what does the Gospel say? It contains the vaccine, the remedy. What is the remedy? Come, greedy person, and hear what Christ says, so that you may be cured of this evil that torments humanity. What is the remedy? Look: at night the bears sleep; the wolves sleep,

The jackals sleep; the criminal sleeps in prison, behind bars; the birds sleep in the forest, and little children sleep in their mothers’ arms. The village sleeps. One man does not sleep. One man does not sleep. At night you see the greedy man sitting and counting, counting, counting. At one in the night he counts. We hear that Onassis does not sleep at one in the morning; he gets out of bed and counts and counts. And that man who started out from Thessaloniki with a pair of trousers, not even a pair of trousers, counts and counts and counts. He does not sleep at night. He thinks: to acquire another business, to do this, to steal, to do that. Like the devil, he does not want to sleep at night. At one o’clock he wonders what to do, how to steal, how, how, how! That night he was there with his pencil, calculating, thinking how to steal the next day and expand the kingdom of wrongdoing. That night, when everyone was asleep, the birds in the branches, the children in their mothers’ arms, everyone, at one in the night, the devil’s night, Satan’s night, that night,

“Who is this insolent man? Who is knocking at my palace at such an hour, one o’clock?” The knocking grows louder. He goes downstairs and opens the door. It was Death. “At such an hour? Please, one minute, one hour!” “Nothing. Now, now!” Like a hawk swooping down, seizing a hen and carrying it aloft. “Now, now!” “But let me give you, I bow before you, Death. Give me time! Give me one year, two years!” “Not even a day. Now, now! I have orders from heaven to take you from among your papers and your money.” Death seized him and took him to hell. These are the Lord’s words, hot as fire. “He who has ears to hear, let him hear.” Shall we listen? Do we have such a thing in your village? Be poor, poor with the Gospel. My brothers and sisters, no one can become rich with the Gospel. If you believe in the Gospel, you will have your bread, your work, your health, your children; you will live like Christ. With the Gospel you cannot become rich. With the devil, people have made millions and own apartment buildings. But do not be deceived: “How fortunate the man down in Thessaloniki who has an apartment building!”

“How fortunate that other man who has ships and bank deposits!” No, my brothers and sisters. Take a look, it is coming, it is coming. Take a look at the map; find it on the map. Very far away, the disaster came. They were on little islands, a hundred little islands, in a great country. They were on those islands: one was drinking, another had a prostitute in his arms,

Others were enjoying themselves; others were in hotels. Others were swimming, eating, stealing, playing cards, getting married at that very hour. Others were in the courts. And suddenly, my God, my God, from the sea, from the sea a wind blew. The sea rose, a towering wave, and swept in. It swept them away like a broom. How many? A million people in the water, and now they float on the water. Where are the schools? Where are the courts, the money, the revelry, the women, where is everything? My fellow Christians, I fear, I fear, I fear the wrath of God. Look at Pyrgos: Pyrgos is high up. If the Almighty wills it, how far away is Thessaloniki? Is Thessaloniki very far away? May God not unleash His wrath,

, and the waters down in Thessaloniki swell and swell: a hundred, two hundred, three hundred, five hundred, a thousand, two thousand. Airplanes would come and search: where is Greece? Not just where is Pyrgos! The airplanes overhead would look down, and bodies would be brought up with hooks, bodies, bodies, bodies. It is coming, it is coming: the wrath of God for prostitution, adultery, theft, blasphemy, for all our wickedness. My brothers and sisters, to whom am I speaking? Am I speaking to stones? If I did not believe in Christ, I would break this staff and become a shoeshiner. I believe in Christ; I believe in the Gospel; I believe these things. Let us repent, men and women, and return to Christ. May the Panagia and the saints help us, so that we may have joy and gladness in this world. And when the end of our life approaches and Death comes to seize us, may we too be able to say, “Remember me, Lord, when You come into Your kingdom.”

Είπε ο Κύριος: «Ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα έχει ζωήν αιώνιον».

Λίγες ημέρες, αγαπητοί μου χριστιανοί, λίγες ημέρες μας χωρίζουν από τη μεγάλη εορτή των Χριστουγέννων. Η εορτή των Χριστουγέννων, όπως λέγουν οι πατέρες και μάλιστα ο Ιερός Χρυσόστομος, ας ακούσουν μια λεπτομέρεια οι Παλαιοημερολογίται, μέχρι την εποχή του Χρυσοστόμου ήταν ενωμένη με τα Θεοφάνια. Δεν υπήρχε εορτή των Χριστουγέννων.

Πρώτος ο Ιερός Χρυσόστομος εχώρισε την εορτή των Θεοφανίων σε δύο γιορτές, μια εορτή τα Θεοφάνια και άλλη εορτή των Χριστουγέννων. Το τι άκουσε ο Ιερός Χρυσόστομος δεν μπορείτε να φανταστείτε. Οι περισσότεροι επέμεναν να εορτάζουν στα Θεοφάνια, αλλά υπεστήριξε τόσο σθεναρώς ο Ιερός Χρυσόστομος τον χωρισμό των Θεοφανίων σε δύο μεγάλες εορτές, ώστε εις το τέλος επεκράτησε να εορτάζεται σε Ανατολή και Δύση, 25 Δεκεμβρίου, η μεγάλη αυτή εορτή, που ο Ιερός Χρυσόστομος την ονομάζει Ρίζα, την ονομάζει Θεμέλια, την ονομάζει Μητρόπολη όλων των εορτών.

Αν δεν έγινα το ο Χριστός, δεν θα υπήρκαν θεοφάνεια, δεν θα υπήρχαν οι παπαντοί, δεν θα υπήρχε σταύρωσης, δεν θα υπήρχε ανάληψης, Ανάστασης και Ανάληψης. Η αρχή λοιπόν των εορτών είναι τα Χριστούγεννα.

Θα εορτάσουμε κι εμείς η Ανάξια διαμήρα ακόμη φορά, και σήμερα για μερικούς από εμάς ίσως για τελευταία φορά θα εορτάσουμε την εορτή των Χριστουγέννων. Γεννάται όμως το ερώτημα: Θα εορτάσουμε, θα εορτάσει ο κόσμος ο χριστιανικός, θα εορτάσουμε όπως θέλει ο Θεός, θα εορτάσουμε κατά το θέλημα του Θεού τα Χριστούγεννα; Δυστυχώς ο περισσότερος κόσμος, αν και ονομάζεται χριστιανικός, δεν εορτάζει τα Χριστούγεννα χριστιανικώς, αλλά τα εορτάζει ειδωλολατρικώς.

Εάν ρίξαμε μια ματιά στις ημέρες αυτές, στις παραμονές των Χριστουγέννων, θα δούμε ότι όλοι οι άνθρωποι, άντρες και γυναίκες, προετοιμάζονται υλικώς για την εορτήν αυτή. Να καθαρίσουν τα τζάμια των σπιτιών τους, να στρώσουν τα καλύτερα στρωσίδια στα τραπέζια τους, Να προετοιμάσουν τα σερβίτσα που θα παραθέσουν επάνω στα γεύμα, στα τραπέζα τους.

Να φτιάσουν το δένδρο που δεν είναι προελέξιος Ορθοδόξου αλλά είναι προελέξιος Φάνγκικια από τη συνήθεια που ρημάζουμε τα δένδρα κάτω στην Αθήνα ιδίως, εκατομμύρια των εκατομμυρίων ξοδεύονται να στολίσουν το δένδρο με διάφορα φαναλάκια και με διάφορα δώρα.

Να ετοιμάσουμε το ακριβότερο τραπέζι, να κάνουμε χορούς, να κάνουμε πάρτι, να πιάσουμε στα δάχτυλά μας τα καταραμένα χαρτιά, να διασκεδάσουμε οι νέοι και να οργιάσουμε. Αυτή είναι η υλική προπαρασκευή της εορτής, δηλαδή Χριστούγεννα χωρίς Χριστό.

Τι περίεργο πράγμα, Χριστούγεννα χωρίς Χριστό. Ολίγες είναι οι ψυχές εκείνες που προετοιμάζονται πνευματικώς για να υποδεχθούν τον βασιλέα του κόσμου. Ποιος εορτάζει Χριστούγεννα; Χριστούγεννα εορτάζει εκείνος που πρώτα πρώτα, σαν τον Απόστολο Παύλο, αισθάνεται την αμαρτωλότητά του, αισθάνεται ότι είναι ένα σκουλήκι βρωμερό της γης, αισθάνεται ότι είναι μέσα στην αμαρτία βουτημένος και λέγει μαζί με τον Απόστολο Παύλο ότι Χριστός Ιησούς ήλθεν εις τον κόσμον αμαρτωλούς σώσαι, ων πρώτος ειμι εγώ.

Ποιος εορτάζει Χριστούγεννα; Εορτάζει Χριστούγεννα εκείνος που πιστεύει όχι 5% ούτε 20% αλλά 100%, 101%. Πιστεύει ότι τη νύχτα αυτή, τη νύχτα αυτή επάνω στο μικρό μας πλανήτη, που είναι ένας κόκκος μες στο άπειρο, συμβαίνει κάτι ασύλληπτο, αφάνταστο.

Γεννήθη ο Χριστός. Ποιος εορτάζει Χριστούγεννα; Αυτός που μαζί με τους Αγγέλους, επάνω στους αιθέρες, εις τον Ουρανό, μαζί με τους Αγγέλους, ενώνει, σμίγει τη φωνή του και ψάλλει κι αυτός ολόγλυκο τραγούδι στο Χριστό.

Το τραγούδι των αιώνων: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Ποιος γιορτάζει Χριστούγεννα; Εκείνος που σαν τους μάγους ξεκινάει τη νύχτα και φέρνει στο Χριστό, ανοίγει τους θησαυρούς και μοιράζει τα πολύτιμα δώρα, δηλαδή εκείνος που σκορπάει ελεημοσύνας μικράς και μεγάλας στον κόσμο.

Ποιος γιορτάζει Χριστούγεννα; Αυτός που μαζί με τους βοσκούς, με άκρα ταπείνωση πλησιάζει και προσκυνάει τον Βασιλιά του κόσμου. Ποιος γιορτάζει Χριστούγεννα; Αυτός που κάνει την καρδιά του μια φάτνη, μια καθαρή φάτνη μέσα στην οποία για μια άλλη φορά γεννιέται ο Χριστός.

Ποια είναι η φάτνη; Η καρδιά μας. Ποιος είναι ο Χριστός; Ο Θεός μου. Γεννιέται ο Χριστός, γεννιέται ο Χριστός μέσα στην καρδιά του κάθε ενός ανθρώπου. Είναι η Θεία Κοινωνία. Όποιος κοινωνάει επαξίως των Αχράντων Μυστηρίων, στα βάθη της καρδιάς του αισθάνεται να πάλλει η καρδιά του Χριστού, αισθάνεται να πάλλει ο ίδιος ο Χριστός να είναι.

Και επειδή η Θεία Κοινωνία είναι το κυριότερο στοιχείο και γνώρισμα μιας πνευματικής και ανωτέρας ζωής, κατά την περίοδο αυτή των Αγίων ημερών, θα επιτρέψετε, προσφιλέστατά μου πνευματικά τέκνα, όσοι επί μήνας ολοκλήρους συνεχίζετε την ακρόαση των μαθημάτων εδώ, θα επιτρέψετε δι' ολίγον να παρουσιάσω ενώπιόν σας το μυστήριον αυτό της Θείας Κοινωνίας.

Τι είναι το μυστήριον αυτό; Εμπρόθυνση στο μυστήριον αυτό το ίδρυσε ο ίδιος ο Χριστός. Πότε το ίδρυσε;

Το ίδρυσε, το ίδρυσε την τελευταία νύχτα. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε κάποια νύχτα που είναι η τελευταία νύχτα της ζωής μας, και ο Χριστός είχε την τελευταία νύχτα, μια νύχτα αλησμόνητη. Μια νύχτα γεννήθηκε και μια νύχτα, τελευταία νύχτα, πέρασε μαζί με τους αγαπημένους μαθητάς του, επάνω στο υπερώον των Ιεροσολύμων, μαζί με τον Ιούδα τον Προδότη. Δάκρυσαν τα μάτια του Χριστού, γιατί σε λίγο πια θα φεύγει από τον μάταιον αυτόν κόσμον.

Έβλεπε τη μαύρη ψυχή του Ιούδα που ήταν έτοιμος να τον προδώσει στους εχθρούς του, έβλεπε τους μαθητάς του ταραγμένους και ανήσυχους, έβλεπε το μέλλον της Εκκλησίας, έβλεπε τον σύμπαντα κόσμον και ενώ έτρωγαν οι μαθηταί και ο Χριστός, ύψωσε τα μάτια Του στον ουρανό, πήρε ψωμί αγιασμένο, το ψωμί της γης και είπε λάβετε φάλγεται τούτο εστί το σώμα μου Και μετά πήρε το ποτήρι που ήταν γεμάτο κρασί, το ευλόγησε κι αυτό και είπε τα λόγια εκείνα που ακούμε κάθε φορά στη λειτουργία: πείτε εξ αυτού πάντες τούτο εστί το αίμα μου του υπερημών και πολλων εκκληνόμενων εις άφησης αμαρτιών.

Ιερά στιγμή. Τη στιγμή εκείνη έγινε το μυστήριον αυτό, το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας. Αυτά τα λόγια που είπε ο Χριστός τη νύχτα εκείνη, Αυτά τα λόγια που γέμισαν τα μάτια των μαθητών με δάκρυα, αυτά τα λόγια, τα ανεκτίμητα λόγια του Χριστού που δηλώνουν τη μεγάλη του αγάπη, γιατί μόνο ένας που αγαπάει...

Φτάνει, φτάνει, κοιτάξτε τη μάνα. Λένε για μια μάνα που βρέθηκε μέσα στην έρημο και εστέρεψαν οι μαστοί της και δεν είχε να δώσει γάλα στο παιδί της.

Παιδί της, νερό δεν υπήρχε. Τι έκανε η μάνα; Ό,τι έκανε ο Χριστός. Τι έκανε; Έσκισε τη φλέβα της. Αφού το βυζί της δεν είχε άλλο, δεν είχε να δώσει γάλα να το ποτίσει, αφού νερό δεν υπήρχε γύρω στην ερημιά, έσκισε τη φλέβα της και με το αίμα της έθρεψε το παιδί της. Έτσι και ο Χριστός σκίζει τις φλέβες του, σαν μάνα στοργικιά, παραπάνω από τη μάνα που μας εγέννησε. Με μια αγάπη άπειρη και αφάνταστη σκίζει την καρδιά του και μας δίνει το αίμα του, το ανεκτίμητο αίμα του. Μας μεταγγίζει μες στις φλέβες μας το αίμα του, το άφατο αίμα του, για να μας ζωογονήσει εις αιώνας αιώνων. Ως πελεκάν τετρωμένος στην πλευρά σου, Λόγε, σους παίδας εζώωσας, επιστάξας ζωτικούς αυτοίς κρουνούς. Το αίμα του Χριστού, μια σταλαγματιά του αίματος έχει μια αξία άπειρη. Αλλά δεν πρόκειται σήμερα εγώ να θεολογήσω και να φιλοσοφήσω επάνω στην ανεκτίμητη αξία του αίματος του Κυρίου. Σπεύδω σε άλλο σημείο: ότι αυτό που είπε ο Χριστός τη νύχτα του Μυστικού Δείπνου, αυτό γίνεται πάντοτε, επαναλαμβάνεται πάντοτε στη Θεία Λειτουργία. Η Θεία Λειτουργία δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο Μυστικός Δείπνος, για να παράστασε εις τον παθόν του Κυρίου όλο το μεγαλείο το οποίο έχουμε μέσα εις Ευαγγέλια του Χριστού μας. Το σώμα, το ψωμί σώμα του Χριστού και το κρασί. Αδύνατο, απίστευτα, κι όντως είναι απίστευτα, απίστευτα, εάν δεν μας κάνει ο Χριστός, εάν δεν μας θεωρούν ο Χριστός παραπάνω από τα μάτια μας, παραπάνω από τα αυτιά μας, παραπάνω από τις αισθήσεις μας, παραπάνω από τα λόγια των φιλοσόφων και επιστημόνων. Εμείς δίνουμε μεγάλη σημασία στα λόγια του Χριστού. Το ίδιο ο Χριστός: όπως για το παιδί φτάνει να το πει η μάνα, όπως για ένα μαθητή φτάνει να το πει ο δάσκαλος, έτσι για εμάς φτάνει που το λέγει ο Χριστός. Τα λόγια του Χριστού είναι διαγωνότα που δεν μπορεί κανείς να τα κλονίσει.

Μα πώς, πώς, μα πώς, μα πώς; Φωνάζει μέσα, διαμαρτύρεται μέσα η λογική του ανθρώπου. Αλλά, αδέρφια μου αγαπητοί μου, το μυστήριον δεν είναι μόνο το μυστήριον αυτό. Η Θεία Κοινωνία δεν είναι το μόνο μυστήριον.

Γύρω μας, όπου να στρέψουμε δεξιά και αριστερά, άνω στους υψηλούς θόλους του ουρανού, κάτω στα βάθη των θαλασσών, εις τας ερήμους, όπου και να στρέψουμε είναι για μας το μυστήριο. Ρωτήστε τους χημικούς, ρωτήστε τους αστρονόμους, ρωτήστε τους γιατρούς, ρωτήστε ακόμα και έναν οδοντίατρο.

Κάποτε στην Αθήνα κάτω βρέθηκα μέσα σε ένα ιατρείο ενός διασήμου ιατρού. Του λέγω: «Γιατρέ μου, εξετάσατε τα δόντια, ελύσατε τα προβλήματα;» Μέχρι σήμερα ένα δοντάκι εξετάζει η επιστήμη και ακόμα ένα δόντι έχει μυστήρια μέσα.

Όχι ένα δόντι μόνο, τι λες; Ω Θεέ μου, Ὡς θαυμαστὰ τὰ ἔργα σου, Κύριε· πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας. Πάρτε ένα πετραδάκι, ένα χαλικάκι, μια άμμο, μια σταγόνα. Τι είναι μια σταγόνα του ωκεανού; Τι είναι ένα πετραδάκι; Τι είναι ένα χαλικάκι στο ποτάμι; Το φαντάζεστε; Το περιμέναμε; Αχ, εμείς που ζούμε στα χρόνια θα κολαστούμε περισσότερο, γιατί άνοιξαν οι ορίζοντες, οι διά της επιστήμης που βλέπουν περισσότερο το μυστήριο και το θαύμα.

Περιμένατε από ένα πετραδάκι άσπρο, μικρό, ασήμαντο, που δεν είχε καμιά αξία, που παίζανε τα παιδιά βόλια στους δρόμους, περιμένατε ένα πετραδάκι να το πάρει η επιστήμη, να το ανοίξει, και μέσα σε ένα πετραδάκι τι να υπάρχει; Να βρεθεί μια δύναμη.

Δύναμης; Τι δύναμης; Η πυρηνική έκρηξη, η πυρηνική ενέργεια, η ατομική ενέργεια που αν μπορέσω, αν μπορέσουμε σε ένα μικρό κουτάκι, σε ένα πολύ μικρό κουτάκι να κλείσουμε μια μικρά ποσότητα, ποσότητα ενεργείας, πυρηνικής ενεργείας, ατομικής ενεργείας, εάν έχω σε ένα μικρό κουτάκι, πολύ μικρό, κατόρθωσε η επιστήμη να κλείσει την ατομική ενέργεια, τότε δεν χρειάζονται ηλεκτρικές εταιρείες.

Ένα μικρό κουτάκι φτάνει να φωτίζει όλη την Ελλάδα. Ένα μικρό κουτάκι φτάνει να κινεί ένα καράβι τρία-τέσσερα χρόνια. Ένα μικρό κουτάκι φτάνει να κινεί τα εργοστάσια όλα. Τεράστια προοπτική, μεγάλη, απέραντος.

Λοιπόν, και ρωτάτε: ποιος έκλεισε μέσα σε ένα πετραδάκι τέτοια δύναμη; Μία απάντηση: μόνο ο Θεός. Ο Θεός λοιπόν, που σε ένα πετραδάκι, σε έναν κόκκο της άμμου, σε ένα σπυρί της άμμου, ο Θεός που σε μια σταγόνα των ωκεανών έκλεισε τέτοια δύναμη, ο ίδιος ο Θεός είναι εκείνος που έκλεισε μέσα σε ένα ψωμάκι, σε ένα ψίχουλο αγιασμένο και σε μια σταλαγματιά αίμα έκλεισε τη δύναμή του την απέραντη.

Θαυμάζουμε το μυστήριο που είναι κλεισμένο σε μικρά πετραδάκια. Ας θαυμάσουμε το μυστήριο που είναι κλεισμένο μέσα στο μέγα του μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Σώμα μεταλαμβάνουμε, πιστεύουμε. Πιστεύουμε και ομολογούμε ότι είναι το σώμα του Χριστού μας. Πιστεύουμε ότι είναι το αίμα του Χριστού.

Μα πώς; Τέτοιο παράδειγμα: υπάρχουν διαμάντια, αστραφτερά διαμάντια, διαμάντια μεγάλης αξίας, διαμάντια. Υπάρχει κάποιο διαμάντι που το βγάζανε στη βιτρίνα της Νέας Υόρκης και το φυλάγανε εκατοντάδες αστυνομικοί, για να μην το κλέψουν, να μην σπάσουν τις βιτρίνες. Διαμάντι που τη νύχτα αστράφτει σαν τον ήλιο, διαμάντι που στολίζει τα κεφάλια βασιλισσών και αυτοκρατόρων, διαμάντι που μπορεί να αγοράσει όλη την Βλώνα, τι λέω την

Τι λέγουν τη Γλώρνα, ούτε η Ελλάδα. Ένα μικρό πετραδάκι, τόσην αξία. Και σας ρωτώ: τι είναι το διαμάντι; Αν μπορούσαμε να το ρωτήσουμε, το διαμάντι. Και αν μπορούσε το διαμάντι να μας μιλήσει, όπως μιλούμε εμείς, και το ρωτήσαμε: «Διαμάντι, τι ήσουνε; Προ χίλια χρόνια τι ήσουνε; Προ δύο χιλιάδες χρόνια τι ήσουνε;» Θα μας έλεγε το διαμάντι: «Εγώ προ χίλια και δύο χιλιάδες χρόνια ήμουν μέσα στην κοιλιά της μάνας μου. Ναι, όπως εμείς όλοι μας. Ήμουνα ένα σαν την καρφίτσα. Ήμουνα ένα μικρό πράγμα.»

Είναι ένα μικρό πραγματάκι, ασήμαντο και ακάθατο πραγματάκι. Ήμουν μέσα στην κοιλιά της μάνας μας και τώρα οι μαθητές, οι άνδρες, έτσι ακριβώς και το διαμαντάκι ήταν κρυμμένο μέσα στη μάνα του. Ποια είναι η μάνα του; Η γη, η μεγάλη μάνα που κρύπτει όλα τα μυστήρια.

Ήμουν μέσα στη μάνα μου χίλια, δύο χιλιάδες χρόνια. Μα ήμουνα κάρβουνο, ήμουνα. Και έπειτα, δεν ξέρω τι έγινε, από κάρβουνο που ήμουνα υπέστη μια αλλοίωση, μια μεταβολή και από κάρβουνο που ήμουνα έγινα διαμάντι. Αυτό λέγουν οι χημικοί. Ρωτήστε, να ρωτήσετε, ότι τα διαμάντια που τα θέλουν σπουδαία, κάποτε μέσα στη γη κρυμμένα, μέσα στη ζεστασιά, μέσα στην υψικάμινο της γης ήταν κάποτε κάρβουνα και έγιναν διαμάντια.

Διαμάντια, κάνει διαμάντια. Ε, λοιπόν, όπως ο Θεός κάνει το κάρβονο διαμάντι, δεν μπορεί ο Θεός ο ίδιος το ψωμάκι του ευλογημένου και το κρασί του ευλογημένου να το κάνει σώμα και αίμα του Χριστού; Δεν θέλω, αδελφοί μου, να σας φέρω άλλα παραδείγματα. Αρκεί αυτά τα δύο παραδείγματα, τόσο της πυρηνικής ενεργείας όσο και της μεταβολής του άνθρακος σε πολύτιμο διαμάντι, να αρκέσουν δι' αυτά. Και θυμούμαι τη γιαγιά μου την αγράμματο, που δεν ήξερε να βάλει την υπογραφή της.

Καρδιαμάντη.

Μας μάζευε εμάς τα εγγόνια της τέτοιες άγιες ημέρες, που δεν ήξερε να διαβάζει βιβλία, αλλά ήταν μια πτωχιά και πολύ άσημη γυναίκα και μας μάζευε, αλλά πίστευε βαθιά. Ποτέ δεν θα ξεχάσω που γονάτιζε μπροστά στον Χριστό και έκλαιγε και Τον προσκυνούσε με όλη την ερωτική της. Ποτέ δεν θα ξεχάσω ότι η γιαγιά μου με βαθιά πίστη πίστευε στον Θεό. Μακάρι εγώ να πίστευα όπως πίστευε η γιαγιά μου, η αγράμματη προγονή μας. Την έλεγα λοιπόν να μας ετοιμάζει να κοινωνήσουμε και μας έλεγε: «Να πάτε στην εκκλησία, να καθίστε φρόνιμα, να προσέχετε και θα πάρετε το διαμαντάκι». Ποιο το διαμαντάκι; Διαμαντάκι θα πάρετε. Το διαμαντάκι ήταν η Θεία Κοινωνία και πράγματι διαμάντι, ανεκτίμητο, μείζον περισσότερο από τα διαμάντια, είναι κάθε φορά που ανοίγουμε τα αμαρτωλά μας στόματα και δεχόμαστε εντός, δι' αυτού του ιερού κοχλιαρίου, το αίμα και το σώμα του Χριστού μας. Θεία Κοινωνία. Τα αποτελέσματά της τεράστια. Δεν θα μιλήσω πέραν των αποτελεσμάτων της Θείας Ευχαριστίας. Τόσο μόνο λέμε.

Τόσο μόνο λέγω: φάρμακο είναι η Θεία Κοινωνία, φάρμακο που θεραπεύει αρρώστιες σωματικές, που θεραπεύει αρρώστιες ψυχικές. Είναι συγχώρεση, είναι έλεος, είναι ένωση με τον Χριστό, είναι συναδέλφωση, είναι το συμπόσιον της αγάπης του Χριστού μας.

Αφηρημένα βέβαια είναι αυτά, αλλά δεν μπορώ απόψε να τα αναπτύξω όλα. Επιφυλάσσομαι σε μια άλλη ομιλία να παρουσιάσω τα αποτελέσματα της Θείας Κοινωνίας. Τούτο μόνο λέγω: τα αποτελέσματα αυτά μεγάλα, τα της πίστεως κατορθώματα ψάλαμε απόψε, αλλά μεγάλα τα της πίστεως κατορθώματα. Όποιος πιστεύει στη Θεία Κοινωνία έχει μέσα τον Χριστό και κάνει θαύματα.

Σας αναφέρω: δεν κοινωνούμε εμείς, ούτε οι παπάδες, ούτε οι δεσποτάδες, ούτε κανείς δεν κοινωνάει όπως κοινωνούσαν προ 100 χρόνια, προ 200 χρόνια, όπως κοινωνούσαν στα αρχαία χρόνια οι χριστιανοί. Θα σας φέρω τρία στιγμιότυπα, τρεις Θείας Κοινωνίας.

Θα σας φέρω τρεις εικόνες, τρεις φωτογραφίες που αν είχα ένα κινηματογράφο με μια επιχείρηση τέτοια κινηματογραφική θα παρουσίαζα φιλμ. Θρησκευτικά δεν υπάρχουν, έψαξα την Αθήνα κάτω, έγραψα παντού. Φιλμ θρησκευτικά δεν υπάρχουν, φιλμ γκανγκστερικά, φιλμ ερωτικά, φιλμ αηδίας και αυτά.

Αλλά φιλμ, πότε ο κινηματογράφος θα μπει στην υπηρεσία του Χριστού; Πώς θα μπορέσουμε κι εμείς να παρουσιάσουμε έργα τέτοια από τη ζωή των μαρτύρων, από τη ζωή της Εκκλησίας, από τη ζωή των παθών του Κυρίου Ιησού Χριστού;

Λοιπόν, τρεις εικόνες. Πρώτη εικόνα. Αν πάτε ποτέ στη Ρώμη, όπως τα είναι πολλοί, πρέπει να επισκεφθείτε, ποιος κανείς στη Ρώμη από σας, από σας εδώ πέρα, όποιος πάει στη Ρώμη, όπως λένε αυτοί που πάνε στη Ρώμη, έχει πολλά τα αξιοθέατα η Ρώμη.

Αλλά εκείνο που συγκινεί περισσότερο τους χριστιανούς είναι οι κατακόμβες της Ρώμης. Κάτω! Τι είναι οι κατακόμβες; Στα χρόνια εκείνα που βασίλευε ο Νέρωνας και οι άλλοι τύραννοι, δεν επιτρεπόταν κανείς να αναφέρει δημοσία τον Χριστό. Και αυτοί τι έκαναν; Σκάψανε βαθιά λαγούμια. Σαν το λαγό που ανοίγει λαγούμια μες στη γη και κρύβεται, έτσι και οι χριστιανοί ανοίξανε λαγούμια κάτω στη γη. Σήραγγες 20, 30, 100, 200, 1000 χιλιόμετρα σκάψανε βαθιά.

Βαθιά, διάδρομοι βαθιοί κάτω στη γη, 30, 40, 50 μέτρα, και μέσα εκεί στους διαδρόμους τη νύχτα, τα μεσάνυχτα, μαζεύονταν οι χριστιανοί, γονάτιζαν και κοινωνούσαν τα άχραντα μυστήρια. Κάτω από τη Ρώμη υπήρχαν οι διάδρομοι αυτοί, οι κατακόμβες.

Τότε συνέβη κρίσις. Είχε πιάσει η αστυνομία του Νέρονος, είχε πιάσει καμιά εκατοστή χριστιανούς, τους έκλεισε μες στα μπουντρούμια και ήταν αυτοί έτοιμοι να τους ρίξουν την άλλη μέρα ή ύστερα από λίγες μέρες.

Τις μέρες ήταν να τους ρίξουν στα πεινασμένα λιοντάρια στο αμφιθέατρο της Ρώμης που μέχρι σήμερα σώζεται. Φοβηθήκανε; Κάθε άλλο. Χαρά είχανε ότι θα αξιωνότανε να μαρτυρήσουν για το Χριστό. Μια αγωνία μόνο είχανε. Τι αγωνία; Περιμένανε κάποιος από τους χριστιανούς να τους πάει την προηγουμένη ημέρα, την παραμονή, ημέρα που επέτρεπε και ο Νέρων ακόμη να επισκεφτούν τους καταδίκους. Ε, περιμένανε την προηγουμένη ημέρα να βρεθεί κάποιος χριστιανός να τους φέρει το διαμάντι, να τους φέρει τη Θεία Κοινωνία. Περιμένανε με λαχτάρα οι κατάδικοι, οι ετοιμοθάνατοι που θα πέφτανε στα δόντια των λιονταριών και των θηρίων. Περιμένανε το χριστιανό να τους φέρει. Περιμένανε. Ο παπάς, ο ιερέας, κάτω στην κατακόμβη, κατακόμβη, κάνει τη Θεία Λειτουργία. Και αφού έκαναν τη λειτουργία, την κοινωνήσανε όλοι, μετά χωρίζει τον Άρτο, ένα μέρος του Άρτου, και φωνάζει: «Αυτός ο Άρτος είναι για τους μάρτυρας».

Ποιος από εσάς θέλει να πάει πέρα στις φυλακές του να μεταφέρει τη Θεία Κοινωνία; Σιωπή. Ένα παιδί, σαν γι' αυτό εδώ τα παιδιά που έχουμε, ηλικίας δεκατεσσάρων ετών, σηκώνεται και λέγει, προχωράει και λέγει: «Πάτερ μου, εγώ θα μεταφέρω τη Θεία Κοινωνία». «Δεν φοβάσαι;» «Όχι, δεν φοβάμαι».

Κανείς, μα κανείς, δεν θα μπορέσει από τα στήθη μου να πάρει τη Θεία Κοινωνία. Ο ιερεύς το έδωσε μέσα σε ένα όμορφο κουτάκι. Έκλεισε μέσα τον θείο Άρτο και του λέει: «Παιδί μου, πήγαινε, πήγαινε στα αδέρφια μας, πήγαινε στους μάρτυρας».

Πήγαινε σε αυτούς που αύριο θα χύσουν το αίμα τους για τον Χριστό. Πήγαινε να τους δώσεις τη Θεία Κοινωνία και να είναι η ευλογία σου μαζί. Γονάτισε, φίλησε το χέρι του παπά.

Ο παπάς του ιερέως κενάθωνε, σαν αστραπή βγαίνει από τις κατακόμβες και βαδίζει να πάει στις φυλακές. Μα εκεί που γύριζε μέσα στα σοκάκια της Ρώμης, να, παρουσιαστήκανε μπροστά παιδιά που τον ξέρανε, παιδιά ειδωλολατρικά, παιδιά που δεν πιστεύανε, παιδιά σε βύχη. Του λέγουν, του λέγουν «Σταμάτα», του λέγουν «Σταμάτα». Δεν λέει αυτός, δεν σταματούσε. Ένας, όπως τον έβλεπε να είχε το χέρι του εδώ, να κρατάει σφιχτά, κατάλαβε: «Βρε, κάτι νέο έχει μέσα αυτός, θησαυρό κρατάει, κάτι κρατάει». Πέσανε όλα τα παιδιά πάνω σαν κοράκια και αρχίζανε να τον χτυπάνε. Μα αυτός το χέρι που το είχε κολλημένο, το είχε κολλημένο εδώ στο στήθος του, ακούνητο ήτανε. Προσπαθούσαν να τον ξεκολλήσουν, τον χτυπούσανε και τον άφησαν νεκρό. Και την ώρα που ήταν πια νεκρός, ξεψυχούσε: «Κύριε Θεέ μου, μνήσθητί μου όταν έρθεις στη βασιλεία σου». Και ο Ρακήν, κάποιος μεγάλος αστυνομικός που είχε κεντρική αστυνομική πληθύστο Χριστό, ένας αστυνομικός αξιωματούχος, πλησίασε, τους έδωσε χρόνια, τους πέταξε δεξιά και αριστερά, τον πήρε στην αγκαλιά του και πήγε να τον ξεψυχήσει.

Ευαγγελισμός, Ευα Να θαυμάσουμε τον ιερέα που ετέλεσε τη Θεία Λειτουργία, να θαυμάσουμε τον μικρόν Ταρσίζιο που με τέτοια λαχτάρα μετέφερε τη Θεία Κοινωνία, να θαυμάσουμε εκεί τους ήρωας οι οποίοι περιμέναν ως πολυτιμότερον δώρον όχι την άφεση του Νέρονος αλλά περίμεναν τη Θεία Κοινωνία.

Η κοινωνία, δούμε μια εικόνα της πλειοκοινωνίας. Θέλετε άλλη πλειοκοινωνία; Φύγετε, ας φύγουμε από τη Ρώμη και ας πάμε... Πού να πάμε, αδέρφια μου; Πού να πάμε; Να πάμε κάπου αλλού, όχι πια στη Ρώμη. Στο Μεσολόγγι να πάμε, που με αξίωσε ο Θεός να υπηρετήσω, στο Μεσολόγγι το ξακουσμένο, το Μεσολόγγι που ήταν ιερά. Πρόλαβα ακόμα γέροντες να μου διηγούνται τα βάσανα του Μεσολογγιού το 1821. Κλεισμένοι ήταν μέσα στα ταμπούρια τους. Περικυκλωμένοι ήσανε, πεινασμένοι ήσανε, γυμνοί ήσανε, δεν είχαν τι να φάνε. Τρώγανε ποντίκια και φύκια και δέρματα ζώων τρώγανε. Σκελετήρισαν, αλλά δεν παρέδωναν την ψυχή τους. Αλλά τότε, όταν πια είδαν ότι δεν μπορούσαν να σταθούνε, τότε χτύπησε η καμπάνα της Αγιάς Παρασκευής στο Μεσολόγγι. Μαζευτήκαν όλα τα γυναικόπαιδα και είπανε ότι αύριο κάνουμε έξοδο. Δεν ξέρω με τι θα γίνει, πώς θα ζήσουμε. Προτιμούμε έξοδο. Και τώρα να εξομολογηθείτε, είπε ο δεσπότης.

Ο Ιωσήφ, ο Ρωγών Ιωσήφ, ένας από τους πλέον ηρωικούς ιεράρχας της νεοτέρας μας πατρίδος. Ο Ρωγών, ο Ρωγών Ιωσήφ τους λέγει: «Παιδιά, αδέρφια, μελλοθάνατοι, πλησίασε το τέλος μας, πλησίασε το τέλος της πόλεως».

Αύριο φωτιά, καταστροφή, αλλά μέσα από τη φωτιά θα βγει η Ελλάς ολοζώντανη. Σουμολογείτε, τρεις παπάδες, τέσσερις παπάδες, πήραν πετραχίδια, τους ψημολογήσανε Στουμπλώγησης με δάκρυα, με ένα στεναγνιούς, μετά τη νύχτα έγινε η τελητουργία Και όταν πλησίαζε, προτού να κοινωνήσουν, αγκάλιαζαν ο ένας τον άλλο, συγχώρεση ζητούσαν.

Οι μικροί από τους μεγάλους, οι μεγάλοι από τους γέροντας, όλοι τους αγκαλιαστήκαν, όλοι φιληθήκαν με αγνό φίλημα αγάπης. Όλοι συγχωρηθήκαν και μετά πλησιάσαν να κοινωνήσουν. Πρώτα-πρώτα οι στρατηγοί ένδοξοι, οι στρατιώτες με τα καριοφίλια τους πλησίαζαν και κοινωνούσαν και γονάτιζαν και κάθε φορά που κοινωνούσαν τα δάκρυά τους πέφτανε μες στο δισκοπότηρο και αναμιγνύοντο, ανακατευόταν τα δάκρυά τους με το αίμα του Χριστού μας.

Και μετ' ολίγον όλοι αυτοί με μια φωνή είπανε: «Θεός χωρέσει μας, αδέρφια συγχωρεθώ με, μην είσαι τι μου κύριο όταν άρχισε τη βασιλεία σου» Και μετά την άλλη μέρα, που ήταν όλοι που είχαν βάλει μέσα στην καρδιά τους τον Χριστό, δεν ήταν πλέον άνθρωποι, δεν πατούσαν πια τη γη. Τι ήταν αυτοί; Λέοντες, πειλέοντες.

Σαν λιοντάρια ήτανε, γεμάτοι φωτιά να βγουν έξω να σκορπιστούν πέρα από τον κάμπο του Μεσολογγίου. Σας έδειξα μια Θεία Κοινωνία μέσα στα κάτεργα της Ρώμης, σας έδειξα μια άλλη κοινωνία μέσα εις το Μεσολόγγι. Όταν πάτε ποτέ στο Μεσολόγγι, στο Δημαρχείο υπάρχει μια ωραία εικόνα ενός Γερμανού ζωγράφου, ο οποίος ζωγράφισε τη Θεία Κοινωνία την ώρα που ο Ρωγών Ιωσήφ κοινωνούσε τους Χριστιανούς του Μεσολογγίου, και τώρα μια άλλη κοινωνία.

Θα μου πείτε: «Τον καιρό εκείνο». Όχι τον καιρό εκείνο. Η Ελλάδα, η πατρίς μας είναι αιωνία. Η πατρίς μας συνεχίζει τον δρόμο της πίστεως. Μια ημέρα, για να τελειώνω, μία ημέρα πήγα σε ένα γραφείο των Αθηνών, στα χρόνια εκείνα τα αλησμόνητα που ήμουν ιεροκήρυκας 15 χρόνια μέσα στην Αθήνα.

Όταν πήγα σε ένα γραφείο δικηγόρου, κοιτάζω στο γραφείο του επάνω, είχε μια φωτογραφία.

Φωτογραφία. Γρήγορα φωτογραφία. Την κοιτάζω, την παίρνω στα χέρια μου. Τι να δω; Ήτανε, η φωτογραφία ήτανε, ένας, οι ζωγράφες, πάνω στη φωτογραφία φαινότανε ένα βουνό, ξηρό, ξηρότατο βουνό. Και πάνω στο βουνό, τι να δω; Βλέπω έναν παπά, ταπεινό παπά, χωρίς τη σκούφια, χωρίς τίποτα, με ένα πετραχήλι μόνο, να κρατάει ένα δισκοπότηρο, και κάτω γονατισμένοι στρατιώτες, φαντάροι. Στρατιώτες με μια κατάνυξη.

Φωτογραφία.

Και πλησίαζαν να κοινωνήσουν τα Άχραντα Μυστήρια. Ρωτώ τον δικηγόρο. «Αχ», λέει, «είναι κειμήλιο αυτό του πατέρα μου. Ήτανε λοχαγός, ήταν ο πατέρας μου, σκοτώθηκε ο πατέρας μου. Είναι το Καλέ Γκρότο», μου λέει, «πάνω στο ψηλό το Καλέ Γκρότο, που έφτασε η στρατιά της Μικράς Ασίας, πέρα από τον Σαγγάριο, που έδωσε την πιο ιστορική του μάχη, πέρα από εκεί, από τον Σαγγάριο, που εφτάσαμε πάνω που βλέπουμε τα τσάια».

Ο στρατηγός: «Να γονατίσουμε, να κάνουμε την προσευχή μας», και διέταξε τους στρατιωτικούς ιερείς να τελέσουν για τελευταία φορά τη Θεία Λειτουργία. Και πάνω στα βράχια, εκείνα τα φοβερά βράχια, γονάτισε ο λοχαγός, γονάτισαν τα παιδιά, γονάτισαν όλα.

Την άλλη μέρα από τους 200 στρατιώτες του λόφου ούτε πέντε άφησαν τα κορμιά τους πέρα του Σαγγαρίου. Ο Ρώσιμα της αιωνίου μας πατρίδος.

Κοινωνούσαν και άφησε την εικόνα αυτή, βρέθηκε μέσα στα πορτοφόλια του. Και την έστειλε από το περί του εκεί πέρα. Και του είχε ως ενθύμιο μπροστά ένας από τους πιο εκλεκτούς δικηγόρους των Αθηνών. «Ω Πατρίσμου, Ω Χριστία, Ω Μεγαλία!» Τώρα που καταντήσαμε την Άγια, δεν έχουμε πια αισθήματα.

Πόσοι τις Άγιες ημέρες αυτές θα κοινωνήσουν αναξίως; πόσοι θα μείνουν μακρά της θείας κοινωνίας;

...κοινωνίας, που είναι και τα μεγαλεία της πίστεώς μας, τελείωσε, αγαπητοί μου. Σας είπα ποιο είναι το μυστήριο. Σας είπα ότι το ίδρυσε ο Χριστός. Σας είπα ότι είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού. Σας είπα ότι τα αποτελέσματά του είναι θαυμαστά. Σας παρουσίασα τρία φιλμ. Ένα φιλμ, τον Ταρσίζιο, που πέθανε κρατώντας στην αγκαλιά του τη Θεία Κοινωνία. Σας παρουσίασα κατόπιν το Μεσολόγγι με τους ελληνικούς αγωνιστές που κοινώνησαν τα άχραντα μυστήρια. Σας παρουσίασα κατόπιν το Καλεμβάτο.

Πέρα στην Άγκυρα, που εκεί με τα ηρωικά συντάγματα του Πλαστήρα κοινωνούσαν τα παιδιά της αιωνίου Ελλάδος, για να στήσει η πατρίς αιωνία και παρουσίασε όλο αυτό το μεγαλείο της πίστεως. Τελειώνω με ένα ανέκδοτο.

Ασφαλώς όλοι θα έχετε ακούσει για τον Ναπολέοντα. Ρώτησαν λοιπόν τον Ναπολέοντα στις ημέρες της δόξης του. Τον ρώτησαν τον Ναπολέοντα, ποιος τον ρώτησαν λέγει, «Μεγαλειότατε», που ήταν αυτοκράτορας όλη την Ευρώπη, «Μεγαλειότατε», του λέγει, «ποια είναι η πιο ωραία ώρα της ζωής σου, η πιο ωραία;» Γιατί κάθε άνθρωπος έχει τις άσχημες ώρες και τις όμορφες ώρες.

Και θα σας ρωτήσω ποια είναι η όμορφη ώρα της ζωής σας, θα μου πει ο καθένας διάφορες ώρες. Αλλά ρώτησαν τον Ναπολέοντα ποια είναι η ωραιότερη ώρα, περίμεναν να απαντήσει. Η πιο ωραία ώρα είναι που νικούσα τους Γερμανούς, η πιο ωραία ώρα που νικούσα τους Ρώσους, η πιο ωραότερη ώρα που νικούσα Σάρωνα στον κόσμο αλόκαιρα, η πιο ωραότερη ώρα είναι που πατρευόμουνα,

Η πιο ωραία ώρα της ζωής μου είναι την ώρα που με πήρε η μάνα μου και με πήρε στην εκκλησία και κοινώνησα για πρώτη φορά τη Θεία Κοινωνία. Τα ακούτε, τα ακούτε; Η πιο ωραία ώρα. Δεν υπάρχει, δεν υπάρχει πιο ωραία ώρα. Αρκεί να πιστεύουμε, αρκεί να πλησιάσουμε, να κοινωνήσουμε τα Άχραντα Μυστήρια. Χριστιανοί μου, είναι ασύλληπτο μυστήριο. Δεν θα μπορέσει ποτέ φιλόσοφος, δεν θα μπορέσει ποτέ ρήτορας, δεν θα μπορέσει ποτέ συγγραφέας, και αν έχει την δύναμη μυριάδων ρητόρων, να περιγράψει το μυστήριο. Τούτο μυστήριο πίστη, σιωπή, διά σιωπής μάλλον.

Επίσης, μάλλον, να τρέβετε για τις γλώσσες. Λοιπόν, είναι τόσο μέγας, τόσο ψηλά ο Θεός, τόσο μέγας ο Χριστός, που δεν τον χωρούν οι ουρανοί των ουρανών, αλλά είναι και τόσο ταπεινός, ώστε να χωρέσει στην καρδιά του κάθε ενός Χριστιανού. Ας πλησιάσουμε με πίστη, με ταπείνωση, ας πλησιάσουμε. Και ο Μέγας Θεός, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, διά πρεσβειών της Παναγίας Θεοτόκου, είστε αναφέρει το έλεος της όλας της ψυχάς. Αμήν!

Ευχαριστώ.

για κάποιον, για ποιον. Μιλεί για ένα πλούσιο. Ναι, πλούσιο. Τι πλούσιος είπε αυτός. Ότι είχε κοράφια, είχε αμπέλια, είχε ελαιοστάσια, είχε κτήματα πολλά.

Και εκείνο το χρόνο έδωσε ο μεγάλος δύναμος να ευφορήσει η γη. Δηλαδή έσπειρε ένα δέκα, είκοσι, τριάντα, εμάζευε. Τα δέντρα λυγίζανε από τον καρπό. Τα αμπέλια ήταν γεμάτα από σταφίδια. Τα χωράφια γεμάτα από σπαρτά. Τα πρόβατα ήτανε. Και μάζεψε όλα.

μέσα σε μια αποθήκη. Αλλά σε λίγο η αποθήκη γέμισε. Δεν υπήρχε πλέον χώρος για άλλα πράγματα. Και από την ώρα εκείνη ο άνθρωπος αυτός άρχισε να σκέφτεται και να συλλογίζεται. Πλούσιος ήταν, πολύ πλούσιος. Ήταν ευτυχισμένος; Όχι.

Δεν ήταν ευτυχισμένος. Γιατί δεν ήταν ευτυχισμένος. Ένας άλλος που τον έβλεπε να μαζεύει τον καρπό, να μαζεύει το μαλλί, το γάλα, τα βούτυρα, να γεμίζει την αποθήκη. Ένας που τον έβλεπε να έχει τόσα εισοδήματα θα έλεγε καλότυχο, ευτυχισμένος, μα δεν ήταν ευτυχισμένος. Γιατί. Γιατί μέσα στην καρδιά του είχε ένα σκουλίκι. Ποιο σκουλίκι. Ένα μικρόβιο. Ποιο μικρόβιο.

Θεός θα σας φυλάξει. Δεν τώρα. Η μικρόβιο λέει. Χολέρα μικρόβιο. Τρόμος και φόβος. Έπεσε η μικρόβιο. Μπολιάζονται οι άνθρωποι να σωθούν από το μικρόβιο. Αλλά εγώ ξέρω ένα άλλο μικρόβιο που είναι χειρότερο από το μικρόβιο της χολέρας. Ξέρω ένα μικρόβιο που είναι χειρότερο από το μικρόβιο του καρκίνου. Και το μικρόβιο της χολέρας σκότωσε. Το σκοτώνει η επιστήμη. Και το μικρόβιο του καρκίνου και αυτό θα φωτίσει ο Θεός να το σκοτώσουν οι άνθρωποι.

Μικρόβιο που είναι χειρότερο. Δεν ξέρω αν υπάρχει στο χωριό σας. Αν και παντού είναι διαδομένο αυτή η χολέρα. Αυτή η καρφότητα. Και το μικρόβιο είναι αυτό. Λίγα λόγια. Τι έπρεπε να κάνει αυτός όταν γέμισε η αποδίκη του. Από μαλλιά. Από βούτυρο. Από καρπό. Από σιτάρι. Από καναμπόκι. Από καπατάκο. Τι να πει. Να πάει στην εκκλησία και να πει. Τι μπορεί να σπείρεις και να μην πιάσεις ούτε τον καρπό. Μα αυτός έσπρεε.

Ή έπιασε δέκα και είκοσι και εκατό. Εάν δεν φυσούσε αέρας. Είδες κανένα φορά που φυσά ένας αέρας σαν να βγαίνει από το φούρνο. Μπορεί αν δεν έστειλε αεράκι καλό. Ή αν έβγαινε ακρίλα και τα δέντρα ψηφίζει ακόμα. Έστειλε αεράκι. Το αεράκι ποιος είναι του Θεού. Έστειλε ήλιο να θερμάνει τα σπέρματα.

έστειλε τόσα και βροχούλα να πέθει επάνω να γίνουν οι χαροπλοί. Λοιπόν έρχεται να πάει και να πει δόξα σε ο Θεός. Και εκείνα τα φορτώματα που δεν χωρούσανε πια μέσα εκείνα που περισσεύανε να πει. Εκείνα που περισσεύουν δεν είναι ηλικά μου. Είναι της χείρας προφανού είναι αυτό. Όσα περισσεύουν γράψε για τώρα αυτό σου, για την γυναίκα σου, για τα παιδιά σου. Και εκείνο που περισσεύει δεν είναι δικό σου. Ποιος το είπε.

Αυτό περισσάβει είναι της κοινωνίας, είναι του λαού, είναι των πτωχών το δυστυχισμένο. Μην το κρατάς γιατί αυτό που κρατάς περισσότερο από εκείνο που χρειάζεται για τα σανάγκα σου. Είναι φωτιά. Αυτό λοιπόν αφού η Τάη δεν ήθελε να χάσει τίποτε απολύτως. Ήτανε μέσα στην καρδιά του το μικρόβιον αυτό και ήταν στενοχωρημένος γιατί δεν είχε που να βάλει τα προϊόντα του και τα εισοδήματα. Έτσι είναι ο πλεονέκτης. Δεν μένει ευχαριστημένος.

για αυτά που του δώσε ο Θεός λυπείτε γιατί δεν έχει περισσότερα κοπιάζει συνήθισα κοπιάζει φτωχός ήταν έφυγε από το χωριό υπόλοιτος ελεηνός θρυσάτλη

πήγε κάτω στην Θεσσαλονίκη, πήγε κάτω στην Αθήνα, πήγε στην Αυστράλια, πήγε στη Νέα Υόρκη. Λοιπόν, πήγε δούλεψε. Το έκανε ένα εκατομμύριο, δεν σταματάει, δεν σταματάει να πει δόξα ο Θεός, για να τα κάνει δύο εκατομμύρια. Τα έκανε δύο εκατομμύρια, δεν σταματάει, τα κάνει τέσσερα, τα έκανε τέσσερα εκατομμύρια, θα τα κάνει οκτώ, δεν σταματάει, δεν ησυχάζει, ο νας να γίνει, ότι να γίνει.

Πλούσιος να γίνει δεν σταματάει. Χόρτα. Θα σας πω ένα διήγημα που σαν παραμύθι αλλά δεν είναι παραμύθι είναι μια πραγματικότητα. Ένας βασιλιάς έμαθε ότι είχε ένας κάτι ένας εκ των ανθρώπων του βασιλείου του ότι ένας ήταν πλεονέκτης. Δεν χόρτανε ποτέ. Και τον κάλεσε ο βασιλιάς και τον ανέβασε σε ένα ύψωμα σε ένα βράχο και του λέει ο βασιλιάς

Από κάτω από τον βράχο φαινότανε όπως εδώ από τον πύργο. Φαινότανε όλοι οι παιδιάς των γαλαρίων έτσι από τον βράχο που τον έβασε ο βασιλιάς του δείξε στον πλεονέκτη τον κάπο. Και από κάτω στον κάπο ήτανε διαμάτα Σπαρτά και Περιβόλια και Λεωστάση και Τετέριακη. Και τώρα ακούστε τι λέει εδώ το Ευαγγέλιο. Ο βασιλιάς τον πλεονέκτη τα βλέπεις αυτά μπορεί να γίνουν δικά σου. Όλα αυτά μπορεί να γίνουν δικά σου. Αχ βασιλιά!

και έπεσε στα πόδια και τον προσκυνούσε. Αχ, να ήταν δικά μου, να ήταν δικά μου. Δικά σου μπορεί να είναι. Μα πώς. Να λέει πως τα εύκολο πράγμα είναι. Αύριο το πρωί λέει, ξυπνάς πρωί. Πώς ναι εγώ ξυπνάω πρωί λέει. Ξυπνάω πρωί λέει. Άμα ξυπνείς πρωί πρωί, να είσαι από εδώ στο βράδυ, από κάτω. Και μόλις βγει ο ήλιος, έχεις πόδια. Μωρέ έχω πόδια λέει, γεράγω λέει. Λάγω πόδια έχω. Αρχίσεις λοιπόν να τρέσεις.

Να τρέχεις, να τρέχεις. Και όσο τρέχεις, όσο μέρος πάσεις, μέχρι το βράδυ που θα βασιλεύσει ο ήλιος, είναι λυκός. Εγώ και αυτό το κάμπο, λέει, δύο κάμπος έχω προλαμβάνω, λέει. Πολύ καλά, το λέει. Σύμφωνοι. Έχεις φόδια, αντέχεις. Μωρέ πάω το να κοιμηθώ, λέει. Θα κοιμούμαι όλη η μέρα, λέει. Και το πρωί, πρωί θα σηκωθώ. Ακουματινά τον εκεί ήρθε. Προτού να βγει ο ήλιος, το ρολόι βασιλιάς, να τον είδε ότι βγήκε ο ήλιος.

Δεν σταματούσε πουθενά. Πουθενά. Έβλε την γλώσσα του έξω σαν τον παλιό σκυρό. Καλοκαίρι που διψάει και βγάλει τον σκυρό έξω. Έξω. Έξω. Και αυτό δικό μου. Και αυτό δικό μου. Και αυτό δικό μου. Και αυτό δικό μου. Και αυτό δικό μου. Και αυτό δικό μου. Και αυτό δικό μου. Και φτάνει σε ένα ωραίο περιβόλι. Αχ, τι φράδι έχει. Αχ, τι ωραία σπαρτά έχει. Αχ, τι ωραία βρύση έχει. Αχ, τι ωραία πουλιά και λαδάνε. Και αυτό πειράει το βράστο. Τον κάπου ολόκληρος έγινε. Έπεσε καρδιά. Αχ,

Δυστυχισμένα τα σπίτια. Μου λέει κάτω στην Αθήνα μια κυρά. Αχ λέει τι να κάνω λέει. Προτιμούσα να πάω σε ένα χωριό να έχω ένα τζοπάνο. Ένα τζοπάνο που έχω αυτό το φιλάργυρο. Έχω πλυστεί. Καράβια έχει. Τέσσερα πέντε καράβια. Τι τραβάω. Μουζικήζει κάθε μέρα. Τη ζάχαρη, το καφέ, τα πάντα. Γυρίζει το βράδυ τα μετράει όλα. Τα μετράει. Τα μετράει. Δεν αδύνει.

Ο φυλάγυρος δεν αγοράζει. Ο πλεονέκτης ρούχος στην γυναίκα του δεν αγοράζει. Ο πλεονέκτης κετράδια στον παπαιδί του δεν αγοράζει. Αρρωστάει, φάρματα δεν παίρνει. Γιατρό δεν παίρνει. Πεθαίει, δεν παίρνει. Λεπτά, λεπτά είναι γαλά. Είδατε πώς μιλάνε για τα λεπτά. Λεπτά, λες και τρώνε γαλά από τον πούρικο. Λες και έχουν γλύκισμα στο στόμο. Λεπτά, λεπτά, λεπτά.

Να φορτάσουν λεπτά, λεπτά από εδώ, λεπτά από εκεί. Συνεχώς και ακατάπαστα. Μικρόβιο μεγάλο, δεν στην καρδιά του ανθρώπου. Λοιπόν ποιο μικρόβιο, βλέπεις.

Μα είναι και κάτι άλλοι που δεν φεύγουνε. Μου λέγε σε ένα χωριό μια μάνα. Εδώ λέει, τα είχαμε όλα λέει. Όχι αυτός να ζήσει μόνο, μονάχριο. Και χωράφηκα και σπίτι είχα και καταθέσεις είχα. Μάνα θα φύγω. Παιδί μου που θα φύγεις. Ένας είσαι. Θα φύγω. Γιατί θα φύγεις. Είχε το μάτι του στην Γερμανία. Έμαθε ότι εκεί στην Γερμανία μάρκα πολλά. Μάρκα σου λέει. Και ήθελε να πάει εκεί. Όχι απλώς.

να βγάλει το καρβέρι του, αλλά να πάει να γεμίσουν οι τσέπες του από μάρκα και από δολάρια. Και φεύγουν και αφήνουν. Και όταν πάω στο εξωτερικό και πιάσουν δουλειά, μαζεύουν λεπτά. Έχουμε στο εξωτερικό στην Αυστάλεια και στη Νέα Υόρκη και στο Σικάβο και το τρέο στις μεγάλες πολιτείες. Έχουμε πλούσιους που φύγανε από εδώ, από την Ελλάδα, φύγανε πάντως. Και τώρα έχουν ρεστορά, έχουν περιουσίες και έχουν επιχειρήσεις. Έχουν περισσεύματα, έχουν λεπτά.

Στήρανε ποτέ στο σκολιό τους. Στο σκολιό. Έχω μέσα στο γεροκομείο μια αγριά. Στήρα αυτή μια αγριά. Το παιδί της είναι στην αυστά. Είναι η λεπτά του. Ξία κάνει κακό στον ίδιο τον άνθρωπο. Λεωνεξία κάνει κακό στο σπίτι. Κάνει κακό στην πατρίδα. Λεωνεξία κάνει στην ανθρωπότητα.

Διότι το μικρόβιο δεν προσβάλλει μόνο τα άτομα, δεν προσβάλλει μόνο τις οικογένειες, προσβάλλει ακόμα αδέρφια μου και τα έθνη τα μεγάλα. Παράδειγμα.

που σας είπε ότι έφτασε μέχρι εδώ η χαλέρα και ξεπάστρεψε 200 από εσάς. Έφτασε μέχρι εδώ η χολέρα. Α, εδώ έφτασε. Ναι, εδώ στον πύργο έφτασε η χολέρα. Και ξεπάστρεφε. Αν έρχονταν η χολέρα εδώ στον πύργο, θα ξηκότουνε 5 έξι. Εδώ όμως δεν φτάνει η χολέρα γιατί είστε πάνω ψηλά, βουνά, αναπνέετε αέρα καθαρό και ασθένειας εσείς δεν έχετε. Κι όμως η χολέρα έφτασε. Πού έφτασε. Μικρόβλη. Πώς έφτασε. Να πώς έφτασε. Η Γερμα

Σε βιομηχανία είχε εργοστάσια, είχε λεπτά. Αλλά, τι είπε, δεν ευχαριστούντανε που μπορούσε η Γερμανία χωρίς πόλεμο να είναι το πιο ευτυχισμένο κράτος του κόσμου. Το πιο ευτυχισμένο κράτος. Εξυπνοί, ικανοί, δραστηροί, ικανότατοι. Αλλά μέσα στην καρδιά τους μπήκε το μικρόβιο. Τι, της πλεονεξίας. Να ξαπλώσουν.

Να ξαπλώσουν μέχρι τα ακρογιάλια της πατρίδας μας. Να ξαπλώσουν. Να φάσουν μέχρι το Λεφράτι ποταμό. Να καταλάβουν ολόκληρο το μικρόβιο και λέγανε εμείς θα κυβερνήσουμε ολόκληρο τον κόσμο. Δεν τους έφτανε η Γερμανία, δεν τους φτάνανε τα εργοστάσια, τα κάρμουνα, τα πλούτη, τα πάντα. Να ξαπλώσουν. Να ξαπλώσουν και ξαπλώσανε. Συγχωράραν αυτοί οι Γερμανικοί μέχρι εδώ στο πύργο και χάσατε. Χάσατε

Γιατί η πατρίδα μας δεν έκανε τέτοιους πολέμους. Δεν θα ήθελε ποτέ να ξαπλώσει τον κόσμο. Σταυράτισέ με. Η γερμανιαξία των ανθρώπων έφτασε μέχρι το 6 ετίας αυτού. Σκεφτείτε 500 εκατομμύρια νέοι. 500 εκατομμύρια γερμανοί. Ποιος η αιτία.

κατέβαινος άγγερος κάτω στον κόσμο. Στον κόσμο να φερέσει μέσα από τις καρδιές των ανθρώπων το μικρόβιο. Ούτε κομμονισμός θα υπήρχε αδέρφια μου. Ο κομμονισμός γεννήθηκε ως μια αντίραση εναντίον. Ξέρετε τι Ρωσία είχανε. Την Ισή Ρωσία την είχανε και την εκμεταλλεύοντο. Την Ισή Ρωσία. Και ποινούσε και δυστυχούσε. Αν αυτή η τσάρη, αν αυτή η μογιάρη, αν αυτή η πλούσιμη της Ρωσίας μιλώ ανθρίπια.

και καθαρά μπροστά στο λαό μου και δεν κρύβω τίποτα από το λαό μου, εάν ήσανε αυτοί μέσα στην αυτοί και δεν είχανε άλλος μισή, είχανε περιουσία άλλος ένα κάπο σαν τα καηλάρια. Ο άλλος είχε ένα κάπο σαν την, είχε περιουσία σαν την αυτή. Και μίσανε τίποτα, πρόχανε σαρβίσα πολυτελείας και φιλούσαν οι ταλέπωροι, οι χωρικοί της Ρωσίας. Το μικρόβιο, αν τα μοιράζανε, αν τα μοιράζανε, σήμερα δεν θα είχαμε αυτή την άλλη χολέρα.

Διότι μια χορέα ήταν η γερμανική, η άλλη χορέα θα ήταν ο κομμουνισμός που κατέστρεψε. Δεν θα υπήρξε ο κομμουνισμός. Από την πλονεξία προείθε η γερμανική καταστροφή και από την πλονεξία προείθε ο κομμουνισμός άθεος σαν μια αντίδραση εναντίον των πλονεκτών πλουσιών. Και αν θα γίνει τρίτος παγκόσμιος πόλεμος, όχι, έρχεται αλέθια μου. Ποιο βάζετε, φοβηθείτε την πλονεξία. Αν θα γίνει, κατομμύρια, ευτυχισμένη είναι η Ρω

Δεν υπάρχει φάρμακο. Τίποτα άλλο στο Ευαγγέλιο. Λέει το φάρμακο. Ο Χριστός σήμερα με την παραβολή μας λέει πως θα μπορέσουμε να ξεριζώσουμε μέσα από τις καρδιές μας την πλειονεξία.

για να γίνουμε άνθρωποι του Θεού και να ζήσουμε αγαπημένα και ειρηνικά στον κόσμο. Ποιο είναι, έλα ρε εσύ πλεονέκτη, έλα πλεονέκτη που θες να φας όλο τον πύργο και όλα τα λιμπάδια και να φύγεις τίποτα, έλα εσύ κάτω ο νοοράσις και η πλούσιη της γης, ελάτε εσείς τα μεγάλα έθνη, τετώστε τα αυτιά σας. Ο έφανοντα, είδετε λέει ο Χριστός, εγώ τα είπα λέει, ο έφανοντα ακούει αυτό, βουλώσαν οι άνθρωποι τα αυτιά τους, το λέει και ο κοσμάς ο ε

για το Χριστό. Γι' αυτό ο Χριστός λέει που έχουν όταν ακούει να ακούει αυτό. Αν ακούγαν το Ευαγγέλιο, τι λέει το Ευαγγέλιο? Υπάρχει μέσα το εμπόλιο. Υπάρχει το φάρμακο. Ποιο είναι το φάρμακο? Έλας και ο πλεονέκτης να ακούς τι λέει ο Χριστός να θεραπευθείς από το κακό αυτό που τυραννεί την ανθρωπότητα. Ποιο είναι το φάρμακο? Να, η καθόντα είναι τη νύχτα. Κοιμάται, κοιμούνται οι αρκούδες, κοιμούνται οι λύκοι.

Κοιμούνται τα τσακάλια, κοιμούνται ο καφούργος μέσα στην πυρακή, στα σίγερα, κοιμούνται τα πουλιά πάνω στα δάση, κοιμούνται τα μικρά παιδιά στην αγκαλιά της μάνας, κοιμούνται αυτόν, κοιμάνε το χωριό. Ένας και πρόσκοπο της ατύμβειας, εκείνη τη νύχτα που όλοι κοιμούντανε, τα πουλιά στα κραδιά και τα παιδιά με τις αγκαλιές και το πάνκι, όλα κοιμούντανε. Την νύχτα, τη μια η ώρα, τη νύχτα του διαόρου, τη νύχτα του, στη νύχτα εκείνη

Τίποτα, μάμα, κοινό χάρε, μια χρόνια, χωριό σας, σχοριό, διάκειο, στουφάκις, στις Καλονίκη, ό,τι πολυκατοικία.

τόσο άλλος που έχει πλοία και καταθέσεις. Όχι αδέρφια μου, για ρίξτε μια ματιά, έρχεται, έρχεται, ρίξτε μια ματιά στο χάρτη, αντέστε στο χάρτη να βρείτε, πολύ μακριά ήρθε εσύ φορά, καθόταν σε κάθε νησάκια, ήταν 100 νησάκια, ήταν 100 νησάκια σε μια αχβαμεγάλη χώρα, καθόταν στα νησάκια, άλλος έπινε, άλλος είχε αγκαλιά την πόρνη.

Άλλος διασκέδασε. Άλλος ήτανε μες στα ξενοδοχεία. Άλλοι κολυμπούσανε. Άλλοι πρόγανε. Άλλοι κλέβανε. Ήτανε χαρτιά. Πατρευόταν την ορατίνη. Άλλοι, άλλοι, άλλοι. Ήτανε στα δικαστήρια. Έξαφθε, ο Θεέ μου, τη θάλασσα. Η θάλασσα, για μετρήστε, είκοσι λεπτά έκτοσε απάνω στα νερά. Λειπούνε. Κολλιάξε τα πάντα. Χριστιανοί μου, πολλά. Το θεό, το θεό, το θεό, το θεό, το θεό, το θεό, το

πιστεύω παιδάκια μου να μεταρρύσουμε πρέπει οι γυναίκες για να έχουν αγκαλία σύμφωνα με αυτόν τον κόσμο αξιοθάμεν δε όταν πλησιάζει το τέλος της ζωής μας και ήρθε ο χάρος να μας αρπάξει αξιοχάρος την ώρα που βρεθάμε την ώρα που διασκεδάζουμε την ώρα που μετά αξιοχάροι και εμείς να πούμε μην είστε τίμου κύριε όταν άφησεν τη βασιλεία σου