The Third Commandment and Reverence for God's Name

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Through the prayers of our most reverend hierarch and the venerable priests of the city, whose presence encourages the preacher in his work of proclaiming the Gospel, we continue our sacred teaching, dear listeners, men and women of the holy and apostolic Church of Philippi.

We are explaining the Ten Commandments. The first begins, “I am God.” As we have said, the fundamental truth of our faith is that God exists. God exists! God exists, despite the demons. God exists, despite all the atheists of every age who, with the devil’s eraser...

Like little children, they try to erase God’s name, written on everything He has created, from the stars in the sky to the flowers of the field. The first commandment proclaims that God exists. The second says that there are no other gods besides the true God. We must not make a god or an idol of any person or thing. We must worship no human being, but God alone.

God, who has revealed Himself in our most holy faith as three Persons, as the threefold radiance of the Godhead: Father, Son, and Holy Spirit. Holy Trinity, have mercy on the world and save it. Tonight, with God’s help, we shall explain the third commandment.

Tonight’s subject is deeply religious, and I ask you to pay close attention as we explain this third commandment of the Ten Commandments: “You shall not take the name of the Lord your God in vain.”

The third commandment speaks about the name of God.

My dear friends, there are many names in the world.

There are names in this world that we revere, names that stir our hearts. Most sacred and worthy of reverence is the name of the mother who gave birth to us. The name of our father, whose life was mingled with tears as he worked to raise and care for us, should also be revered. Revered indeed.

The names of great teachers and spiritual fathers deserve even greater respect. We owe them so much. As one noble son of Macedonia said of his distinguished teacher, “I owe my life to my father, but to my teacher I owe the way to live well.” So the names of both our parents and our spiritual fathers deserve respect.

We also hold in reverence the names of the heroes who shed their blood so that our country’s flag might fly in freedom. We honor, too, the names of humanity’s great benefactors. But beyond the names of our mother, our father, our teacher, and our spiritual father, beyond the names of the great heroes of the faith and of our country, there is another name. When the Apostle Paul heard it, his heart beat with the holiest fervor. It is a name that, as he himself says, is above every name.

That name is the name of God. And our true God is our Lord Jesus Christ. God bestowed on Him the name above every name, so that at His name every knee should bow, in heaven, on earth, and under the earth, and every tongue confess that Jesus Christ is the one Holy One, the one Lord. The names that call to mind the Godhead, the Father, the Son, and the Holy Spirit, deserve reverence. So, too, in their own place, do the names of the Most Holy Theotokos (All-Holy) and all the saints. Above all, we must revere the name of God. Whenever...

Our lips are unclean. They must be holy and pure before we take the name of God upon them. We should wash them with rosewater before speaking the name of Christ.

They tell a story about a great astronomer who discovered the laws of universal gravitation.

Newton, they say, had such reverence for God that whenever he heard God’s name, he stood up. Think of a soldier who snaps to attention when a general passes by, and all the more when a king passes by. So it would be with us if we truly believed in God, if we understood who God is, and if we loved Him with all our hearts...

More than anyone else in the world. If the Lord is the Alpha and the Omega of our existence, the axis around which the whole world, the whole universe, turns, if we truly thought and felt this way, then we would hold the name of God in reverence. “You shall not take the name of the Lord your God in vain.”

Put simply, we must not use it for vain, small, and insignificant things.

We should not invoke the name of God over small and insignificant things. We must not use God’s name irreverently. So the question is: Do people keep this commandment today? Sadly, many break this third commandment of the Ten Commandments, and it does not trouble them. But if a court officer comes to their home and serves them with a summons to appear in court, perhaps in a magistrate’s court...

For example, if someone receives a summons even from the lowest court, telling him to appear on a certain day and at a certain hour to answer for a breach of the criminal code, a human law, he cannot sleep at night.

Yet when a person breaks the commands of the moral law, the eternal law, the law of God...

You may feel nothing when you break God's law. But be certain: one day there will be a knock at your door. It will not be a person or a court officer. In one way or another, an angel will come and call you to account, not for breaking the criminal laws of human society, but for breaking the moral law, for breaking the third commandment. Who breaks the third commandment? Let me give you a few examples.

Let me give you an example to make this transgression clear.

Many people are neither irreverent nor unbelievers, yet they use the name of God carelessly, very carelessly, and bring it into their everyday affairs.

I remember a food merchant in a town in southern Greece.

You know, trade today depends on advertising. So this food merchant set a barrel outside his door, in front of his shop. Forgive me for speaking of such humble things, but I need to give you a striking example.

It shows what people can sink to. Everything in this world has become business, a matter of trade and exploitation, even sacred names. So this merchant opened his barrel of sardines and called customers over.

Calling on customers to come and buy his cheap wares, he told the crowd, “I want you to weep, not laugh, at what I am about to tell you. There is nothing in this world to laugh at; everything is worthy of tears and lamentation.” I had a heated exchange with this man over his irreverent words. Yet as he advertised the cheap sardines in his barrel, he claimed that the sardines he was selling were God. Yes, God!

He brought the name of God down from its lofty place and made God equal to a cheap product he was selling. And he is not alone. Many people use God's name to advertise the cheap products of their businesses. It would take too long to list them all. They equate the highest of all realities, God Himself, with their cheap goods.

That merchant's words are irreverent. So are the words of others, whether they are in business or not, who casually bring the name of God into everyday affairs.

A few days ago, during the royal wedding in Athens, police officers had blocked off certain streets with wire barriers to keep the crowds from passing through. I do not blame the officers; they were carrying out orders.

When the crowd tried to break through, one officer stood firmly in front of the barrier and said, “Not even God is getting through here.” That is another example of the irreverence we hear in everyday speech.

That officer could have expressed himself in a fitting way. But he should never have suggested that a wire barrier could stop God. May God’s wrath not fall upon us. As the saying goes, the wrath of the people is the wrath of God.

For if it does, no barbed wire, no police line, no machine guns, no tanks, and no airplanes will stop it.

Your plan will hold nothing back. Gentlemen, when you speak this way and think you can restrain a people with barbed wire and other means, you show little understanding of the worth within every human being. In saying this, I am not advocating anarchy in my country. I want to condemn the words of a policeman who imagines he can stop the crowd, the people, with a rope, and says that not even God can cross it. Those words are impious.

There are other irreverent expressions too. Some people, with their limited understanding, try to weigh the infinite God. You hear them criticize things they find strange. And I agree with you: much in life is puzzling. We are shortsighted and cannot see beyond our own noses.

I am speaking of the mysteries of God, and of the strange things we see in human life. You have heard people say that God does not do things properly. Yet they have not understood what God is, or what divine providence means.

They too break the Third Commandment. I remember the story of a scientist from centuries ago, an educated man, who criticized God's works. He said, “How beautifully God made the nightingale, with its lovely song!”

“He made the goldfinch and all the other birds. But why did God make the vulture? There is a hideous vulture in Africa with a bare neck. Why would God create such an ugly bird?”

He wrote this criticism in a scientific book three or four hundred years ago. But what was later shown? We owe more to that ugly bird, repulsive as it may seem, than we do to the nightingale and the other birds. Why? God did not give it a beautiful voice, but He gave it an extraordinary sense of smell. It can detect the stench from miles away.

When lions and other wild animals die in the vast African wilderness, the vultures smell them at once. They gather as quick as lightning, crowd around the carcasses, and devour them in minutes. In this way they bury the dead beasts of the wilderness.

Someone has said that without these vultures, the air would become polluted and epidemics of cholera would spread. So the birds that scientist called disgusting, the birds he said God should never have made, also perform a great service for humanity. God appointed the nightingale to sing in the forests.

God appointed the nightingale to sing in the forests, and the vultures to feed there as well. At this point, I would like to pause and remind you of a sorrowful sight. I pray that God will spare our country from such a sight in the days of your children and grandchildren. Because of our sins, yours and mine, I was called up as a military priest and found myself high in the mountains, amid the terrible shedding of Greek blood.

The priest, for Greeks were on one side, and Greeks were on the other.

They were Greeks, and I found myself up in those mountains. What a sight it was after the war ended! How many bodies had fallen into ravines that no one could reach. Hundreds of young Greek men lay in those ravines and mountains.

An officer told me through his tears, “If only you had seen it. I saw vultures come from Africa by the hundreds, flocks of crows and vultures swooping into the gorges and eating the flesh of Greece's sons.”

Vultures came from Africa and from across the Balkans to feed on the bodies lying there. Somewhere in Isaiah it says, “If you listen to Me, you shall eat the good things of the earth. But if you do not listen to Me, the sword of the Lord and the birds of prey shall eat your flesh.”

It is a terrible, dreadful subject. May neither you, nor your children, nor your grandchildren ever see such a sight again: vultures flying over our mountains and eating the flesh of Greece's sons. But let me return to the subject. Such people speak irreverently. So do some scientists who look at the achievements of their science and admire them as a little child admires a doll. Their hard work deserves our respect, yet they sit and marvel at the fine things they have made.

Sadly, they become proud and imagine, as we said yesterday, that their achievements are greater than God, and that science no longer needs Him. I will give you just one example.

It was about fifty years ago.

About fifty years ago, a great ocean liner slid from the slipway of a shipyard, I think it was in England, and into the sea. In those days, it was considered a marvel, the very latest in shipbuilding. That liner was called the Titanic, and it was about to set out on its maiden voyage into...

There it was in the Atlantic Ocean, with tickets at an enormous price. It carried more than a thousand passengers: certainly no poor folk, but wealthy people, shipowners, industrialists, and the cream of English society and other countries.

On board there was music, fine cooks, and everything else that could delight a person on this ocean liner’s maiden voyage. It was ready to set sail.

A man approached the captain of the Titanic. He was a simple man, but simple people often have great wisdom. Joy should be given to everyone, not just to a few, to one group or one clique.

“Is it strong?” he asked. The captain laughed. “It is so strong,” he said, “that not even God could sink it.” The ship set sail, the music began to play, and for a day or two they crossed the Atlantic amid laughter, dancing, and merriment. Oh, unhappy people! They did not know how close they were to death.

“Watch therefore, for you do not know what hour your Lord is coming.” And there, in the midst of their feasting, music, and merriment, suddenly, at midnight, a dreadful crash was heard.

Tables overturned. The music stopped. Glasses fell from their hands, and the dancing ceased. From every mouth came one cry: “God, save us!”

Save us! On that dreadful night, when there were no means of communication like those we have today, very few were saved. The captain was deeply humbled. To comfort himself, the sailors, and the passengers who would soon be buried beneath the dark waves of the ocean, he gave an order. It is perhaps the most moving moment in the story of the Titanic. At an hour when neither philosophy nor any other power in this world could comfort them, the captain ordered the band to play one last time that beautiful hymn, “Nearer, My God, to Thee.” Now, he said, as death draws near, we too draw nearer to God. “Nearer, my God, to Thee.” If I had time, I would read you the whole hymn. It is one of the most beautiful, and with that hymn many souls departed this world for their heavenly homeland.

To our heavenly homeland. And there was the captain who had said that not even God could sink his ship. An iceberg had broken away from the north, drifted into its path, struck the side of that giant vessel, and torn it apart.

Such irreverent words! “You shall not take the name of the Lord your God in vain.” All these people break the commandment, and there are others besides them. Who are they, my dear friends? Those who go to court and swear oaths over the small and passing affairs of this world. I doubt that oaths are used so excessively in any other country as they are in ours.

In our country, there are oaths in the magistrates’ courts, oaths in the courts of first instance, oaths in the Supreme Court, oaths in the naval court and the air force court, oaths when a civil servant takes office. Why must a civil servant swear an oath? Oaths when we change our form of government. Oaths, oaths, oaths, oaths. When I was in Florina, I met a poor man with a family. I have told you how much these simple people can teach us. He had tried to find work and finally found a job. Someone had helped him.

A man was appointed as a field guard. He was a simple, uneducated man who had never read the Gospels, but he had a conscience. His work involved dealing with damage to the fields, and he was repeatedly taken to court. Some time later I saw him and asked, “How are things?” “Sadly, Father, I resigned,” he said. “Why did you resign? You had a salary and could support your family.” “No, Father,” he said, “I would sooner beg than be a field guard.”

“I was better off financially,” he said, “but what was I supposed to do? What could I bear? In a single day I swore twenty oaths. What could I do? I felt condemned. I was not lying, but at night I could not sleep.”

“I couldn’t sleep. What if, on top of all those oaths, I said something more and ended up in Hell? I can’t bear it,” he said. “Oh, dear, oh, dear! Once you’ve taken your oath as a rural guard, why must you keep swearing on the Gospel?” he asked me. “Suppose I stay in that job for ten years, or twenty, until I can draw a pension. By thirty years, I’ll have sworn five thousand oaths. I’m lost, Father, I’m lost. I do believe in God, at least a little.” And he left his job as a rural guard because he could not bear having to swear oaths continually. My dear ones, let me turn to something else.

I have noticed something in the courts. I do not blame the judges, but we must admit that standards have fallen in every part of life. Fifty or sixty years ago, when a witness came forward, everyone stood up.

They all rose at the bench, including the presiding judge. Once I went to a local court. A magistrate was sitting there with a dusty Gospel book before him, administering an oath to a shepherd. I said to him, “Aren’t you ashamed? What are you doing at this moment?” Such a lack of feeling, such a lack of feeling!

Stand up, educated man! Stand up, presiding judge! Stand up, prosecutor! They would rise if the king appeared before them while they sat on the bench. But why do I labor this point, my dear friends? I agree with distinguished members of the legal profession and the judiciary: we ought to abolish oaths in court.

...from the courts. This institution has failed. We must find another way to establish whether someone is telling the truth: a fine for anyone who lies, the loss of civil rights, or some other penalty. But we cannot go on with what happens every day. This also agrees with the Gospel, for the Gospel says, “Do not swear at all.” Theologians may try to wring some other meaning from those words, but there is none. I listen to John Chrysostom, to Gregory of Nazianzus, whose relics we have, and to the Fathers. They all say the same thing. I could preach a whole sermon to you on this, but John Chrysostom says in one of his homilies: just as you are forbidden to steal, to kill, or to commit adultery, still more are you forbidden to swear an oath. For an oath is worse, he says. Christ says it. But who am I? What is Christ to you? Do as you wish, but Christ cannot be...

Now, you cannot dismiss John Chrysostom. He says that swearing an oath is worse than murder. But what does John Chrysostom actually say? I have made a mistake. Ah, our homeland, our homeland, with your fine customs and great civilization! What have you become? A country of perjurers and false witnesses, waiting in crowds around the courts.

So let someone who lived five hundred years before Christ be our teacher on this matter. Yes, they were Christians. To tell the truth, there were Christians before Christ, and there are idolaters after Christ. That may sound strange, but there was such a Christian before Christ. What was his name? This was five hundred years before Christ.

He had never heard the Gospel or seen Christ, yet his heart told him what was right. Anyone who reads Basil the Great will know the story. I recommend his fine homily on Greek literature; this example is found there.

His name was Clinias, and he was a disciple of the philosopher Pythagoras. He had a dispute with a neighbor and was summoned to court. There they told him, “Swear an oath by Zeus, by the god.”

They had a statue of their god there. They told him, “Put your hand on it and swear by Zeus.” He replied, “Why should I swear? Won’t I tell you the truth?” “No,” they said, “you must swear for your word to count.” “I will not swear,” he told them. He refused, and he lost his case. How much do you think he lost? Three talents, a thousand pounds! Cleinias, the disciple of Pythagoras, lost a thousand pounds rather than take an oath. And now, over the smallest, most trivial matters, people go day and night to lay their hands on the Holy Gospel and swear.”

Those who rush to swear oaths over small and insignificant matters also break the Third Commandment. One priest on Kalymnos, a venerable man whom I deeply respect, Father Amphilochios, stood up against this custom. He told his spiritual children there, “None of you whom I hear in confession must go and swear an oath.”

The courts were thrown into an uproar, and the matter caused quite a stir. They called the poor priest backward. Father Amphilochios is not backward. He is a distinguished figure in our Christian homeland. He stood firm and understood the Gospel well.

If I had time, I would tell you what he said about oaths. But I will finish with this hope: since leading figures in the courts and the legal profession agree, may the blessed day come when this desecration of holy things ends and the courts find another way to determine when people are telling the truth.

Alongside these people who break the divine commandment, allow me to mention another matter. It deserves a sermon of its own, but my days here are drawing to a close, and soon I shall spare the city my troublesome presence. So I must hurry and bring these subjects together.

And I tell you, alongside those who break the Third Commandment are the blasphemers. At this point, we would need the prophet Jeremiah to weep over them.

We would need Elijah the Tishbite, with the fire of his words, to condemn this terrible sin. We would need a John Chrysostom. Whatever we say falls short. We cannot convey the full weight of the sin of blasphemy.

Blasphemy has spread widely through our country. And who in our country, my beloved, does not blaspheme?

The young blaspheme, and so do white-haired elders who may enter the grave at any hour. The uneducated blaspheme in the fields and mountains, and the ravines echo with their blasphemies.

But educated people and scholars blaspheme too, even people who hold the highest offices. I could name names, but I will keep silent so that no one can accuse me of making a political speech. It is not for lack of courage that I refrain from naming them.

What grieves me is that, although newspapers have repeatedly reported their blasphemy, they have not seen fit to deny this dreadful report: that Christ and the Most Holy Theotokos are blasphemed in the offices of high officials.

There is blasphemy even in the army, and I say this with pain. If any place should be beyond the reach of blasphemy, to use a military expression, it should be the Greek army. Our soldiers wear the Precious Cross on their caps. Other nations choose other emblems: beasts, eagles, and the like. Of all the emblems it could have chosen, Greece chose the Precious Cross.

Our army, then, which bears the Cross and is called devoted to Christ, the army for which we offer a special supplication here, ought to be free from the stain of blasphemy.

Sadly, I must admit that soldiers blaspheme, men of rank blaspheme, and officers in the highest positions blaspheme.

High-ranking positions. Let me tell you just one incident. When I was a military priest, during those difficult days our nation was going through, I visited a military unit and went to its headquarters. I asked to see the general, but he was busy. So I waited in the hallway with some others. Suddenly, the door to the general’s office opened.

A general came out beside himself with anger. He had a just complaint against a man of rank and rebuked him harshly for his conduct. I did not like the way he spoke to him, but I thought, he is a general; let him say a word on the soldier’s behalf.

But as he went on, I heard him blaspheme Christ and the Most Holy Theotokos in such a way that I shuddered. I was some distance away; he had not noticed me. I did not stop. I do not tell you this to praise myself, I did nothing remarkable, but as an example. I said to him, ‘Halt, General! This is not a land of atheists.’

‘This is Greece, the land that built churches of Hagia Sophia and the Parthenon. You cannot blaspheme here in Greece.’ What followed is beyond description. He ordered my arrest. It was wartime, and I was serving as a soldier and a priest. He ordered the division’s legal adviser, a captain, to arrest me and take me to prison, because I had supposedly insulted a general during a campaign.

And I answered him, ‘If I have insulted anyone…’ ‘You have insulted someone greater than a king: the One before whom generals and kings are nothing at all.’

Word of the incident went up through the ranks, all the way to headquarters and the commander in chief. And the result, do not laugh, was that within a few days, alongside the stars he already wore, the general received another star.

The hieromonk, meanwhile, had further dealings with the Holy Synod. In any case, if you think I am exaggerating, the man who was then prefect of Kavala witnessed the incident. At the time, he was serving as legal adviser to that military formation.

So there is blasphemy there too. There is blasphemy.

But if that general had spoken one bad word against the queen of Greece or the king, he would have faced a court-martial and execution. He would have been stripped of his rank.

Our king is so great, our queen is so great, and our Christ is so small, and our Most Holy Theotokos so small!

That is why I can hardly speak when I think of it. We are all sinners; we commit every kind of sin. But this sin is dreadful, dreadful. There is no excuse for it.

Now let us leave those in high places and come to the ordinary people here. Is there anyone among us who blasphemes God? My child, come closer. Let us speak together with love and tenderness.

Do you blaspheme? I will ask you four times, number one, number two, number three, number four, and then my sermon will be done. Do you blaspheme? If you do, my child, you are not a civilized person.

For a civilized person, even if he does not believe, does not insult the holy things held sacred by millions of people.

Do you blaspheme? Then you should not call yourself civilized. I will go further: you should not even call yourself a savage. Even those who live in the jungle have a god and worship that god.

It makes no difference whether their god is false, whether it is a stone or a statue. They say that somewhere in Africa a tribe worships the sun. Someone keeps watch, and as soon as he sees the sun rise at dawn... Mock their god, this happened to a Frenchman, and if you do it at that moment, a thousand hands will seize you and tear you apart. For even a savage will not let you insult his god.

Do you blaspheme? You are not worthy to be called civilized. Do you blaspheme? You are not worthy even to be called a dweller in the jungle. Do you blaspheme? I will go further: you are not worthy even to be called a beast. They say a hunter was walking through a forest when he heard a roar and was frightened.

He went on, and what did he see? A lion was roaring. The poor lion had stepped on a large thorn while walking in the mountains, and it had lodged in its paw. It held the paw up as though asking for help; it could not pull the thorn out by itself. The hunter was afraid. Who would go near a lion?

Still, he said, ‘I will go up to it.’ He approached carefully, took hold of the thorn, and pulled it from the lion’s paw. From then on, the lion could not do enough to thank him. It wagged its tail, followed him everywhere, and always stayed close to him. It followed him like a little dog.

For having a single thorn removed from its paw, the lion followed the hunter faithfully. And God has saved you, not merely pulled a thorn from your foot. Without God’s protection, not one of us would be alive here in the Church at this moment.

He has done far more than pull thorns from our feet: He has saved us and sustained us. And yet you blaspheme God. Think of a dog in your yard. You toss it a bone, just one bone. It cannot speak to thank you, but it wags its tail. For a dog, its tail is its language.

With its tail it says, ‘Master, thank you for remembering me.’ And you, human being: God showers His gifts upon you all day long. ‘When You open Your hand, all things are filled with goodness.’ He gives you every good thing, yet you behave like a rabid dog. Only a rabid dog fails to recognize its master and bites the hand that feeds it.

I have seen a rabid dog bite its master. Have we become like rabid dogs, biting the hand of God and blaspheming the holy things of our faith?

Do you blaspheme? Here is my last question. I have said you are not civilized, not even a savage, not even a beast. Now I will go further: if you blaspheme, you sink very low indeed, down through the whole order of living creatures.

You descend every rung of that scale, passing below the animals, so that one could say: “Man, though held in honor, did not understand; he was compared to the beasts and became like them.” You sink still lower. I tell you, if you blaspheme, you are worse even than the devil. You have gone beyond him, for the devil commits every sin except one: he does not blaspheme. The devil does not blaspheme, says John Chrysostom. He hears the name of God and trembles. The devil trembles.

You blaspheme the One before whom angels, archangels, and the whole world tremble. You have sunk so low that you have even surpassed Satan.

But you may ask me, ‘What are we to do now?’ Yes, it is true: among all the nations, there were two countries in this world given to blasphemy.

It was blasphemy. The Italians were the first to blaspheme the Madonna, the Most Holy Theotokos. But the Pope, the Franks, and the monks led a campaign there, and blasphemy in Italy has greatly diminished. Then, unfortunately, came we Greeks. Ah, that was many years ago. Do you know how far blasphemy has gone? Today I was reading something about some old songs that our friend had...

Our prayer... Young people have beautiful songs, songs for weddings and Baptisms. Our folk tradition is beautiful. The old, blessed folk songs have a fragrance, as they say: they smell of incense and thyme. And where have we ended up now? With those dreadful, vile songs heard in Piraeus and Athens, songs that make you want to shut your eyes. A people’s songs, too, show what its culture has become.

When we have come to the bouzouki clubs and to sin in our songs, we have become a people in decline. Where are the songs of courage? Where are the beautiful songs our young people used to sing, ladies?

Take a wedding song. One such song told how a pure young woman imagined her husband. Among the things she hoped for was a man who loved God, went to the Church, prayed, and cherished all that is good.

Now listen. I do not want you to laugh; I want you to weep, because I weep too. There is a new song sung and played in taverns everywhere. No one protests. No prosecutor or police officer intervenes. In it, a young woman describes the husband she wants: this way and that way. And at the end, do not laugh, my brothers and sisters. Weep. Weep, Greece.

In that wretched, miserable song, a song born, it seems, not of Greece but of Hell and Hades, the young woman says she wants her husband to put oil in his hair and curse his Cross. To curse his Cross.

I ask you: when I speak of that song, “I want my husband...,” please do not imagine that I belong to any political faction. I belong only to God and to unity. I give these examples plainly, and I belong...

Now imagine the song said, “I want my husband to be this and that, and to insult my king.” I ask you, would anyone let that song circulate? Would they? Is the king so great, while our Christ and His Cross are so small?

I cannot bear this, and together with other honorable preachers I struggle to make our country an Orthodox kingdom. But an Orthodox kingdom is not made by endlessly chanting “Many years.” In Byzantium they sang that acclamation three times a year: at Pascha, at Christmas, and when the king came. Here we hear it at every Liturgy: “Many years, many years, many years.”

Let our homeland truly be an Orthodox kingdom, instead of having blasphemies resound from one end of it to the other, across its fields and seas. But what should we do? Are you asking me?

I am a sinful priest-monk. If only I could understand that myself and go to a cave on the Holy Mountain, as some would like me to do, to weep for my sins.

Are you asking me? Ask two Saints. Ask Saint Kosmas, who passed close by here, through Mount Pangaion, and blessed these mountains. What does Saint Kosmas say? “Take a knife and cut off my nose, and I forgive you. Cut off my ears or my hands, and I forgive you. Uproot the vines in my field or set fire to my house, and I forgive you. Insult my mother, who is all I have, and I forgive you. But insult my Christ and the Most Holy Theotokos, and I have no eyes to look upon it.”

Go to that person, counsel him, and tell him what a great sin it is. Do it once, twice, three, four, even five times.

But what must be done? All of us must act, my brothers and sisters. Ah, how concerned we have become with material things alone! Today I read in a local newspaper that downy mildew had appeared on the tobacco crop somewhere. Everyone responded, and rightly so. I do not blame them; I commend them.

Agronomists came to stop the mildew, because if they leave it, it will spread. Mildew harms tobacco, but sin is a far more terrible blight. Where is our campaign against it? Where is the struggle of the Church, of the associations, and of all religious people?

Where is the effort of our people, of prosecutors and judges, of all of us, to uproot this dreadful, filthy evil from our homeland? We do not believe in the Lord Jesus Christ; we do not love Him. If we loved Him, we could not bear to hear Christ blasphemed in our neighborhoods and our homes.

Even small children can help in this honorable struggle to uproot the accursed habit of blasphemy from our homeland. They really can help.

How can small children help? Listen. I was in a small town in Macedonia. The Holy Synod had sent me there to carry out my duty. The town had four thousand people, yet no one set foot in the Church.

Some teachers helped me gather about a hundred children. I asked them, “Tell me, children, do you blaspheme? Do you hear blasphemy?” All but three stood up. Out of a hundred children, only three did not.

One little boy told me, “My father blasphemes.” Another said, “My uncle blasphemes.” Another, “My neighbor does.” Another, “My brother does.” And so it went on. “Children,” I told them, “fire will fall and burn us. We’ll be destroyed. Nothing will be left here.” There was so much blasphemy, yet they did not understand. “What can we do? We’re only children.” “What can you do?” I said. “Listen, my children. Go home, and when you hear your father blaspheming, say, ‘Father, what you’re doing is wrong.’ Leave it at that for the moment. But if he does it again, say, ‘Father, you’ve hurt me deeply. Why did you blaspheme our heavenly Father? Besides our father here on earth, we have another Father. I won’t eat today. I’ll fast.’” And you know how mothers worry when their children refuse to eat. “Will you do that, my children?” “We will,” they said. They were fine, strong, spirited boys. “Will you do it?” I asked. “Will you? Well, children, if you do, the next day I’ll…”

They were children of the catechism school who had stood up to their parents and would not let them blaspheme Christ or the Most Holy Theotokos in front of them.

Ah, my brothers and sisters, this sin is so great, so great. If cholera broke out in a house in Kavala, the radio station would announce, “Attention, attention! There is cholera in such and such a house.”

Remember: we will see good days only if we respect and worship God. I pray that here in Kavala, on this holy ground where Saint Paul walked, everyone will work together: young and old, men and women, people of every station and education, clergy and laity. Let there be no mouth in Kavala that blasphemes Christ. Let every voice in the city become one harp for Christ, sounding this praise: “Praise and exalt Christ above all, unto the ages.” Amen.

Δι' ευχών του Σεβασμιωτάτου Ιεράρχου και του Τιμίου Πρεσβυτερίου της Πόλεως, οι οποίοι διά της παρουσίας των εγκαρδιώνουν τον Ιεροκήρυκα εις τον αγώνα του Ιερού Κηρύγματος, συνεχίζομεν, προσφιλείς ακροαταί, άνδρες και γυναίκες της Ιεράς και Αποστολικής Τάρτης Εκκλησίας των Θουλίπων, την ιεράν διδασκαλία.

Ερμηνεύομεν τον Δεκάλογο. Η πρώτη εντολή του Δεκαλόγου αρχίζει: Εγώ είμαι ο Θεός. Όπως αναπτύξαμε, η θεμελιώδης αλήθεια της πίστης μας είναι η ύπαρξη του Θεού. Υπάρχει Θεός, υπάρχει Θεός, εις πείσμα των δαιμόνων, υπάρχει Θεός, εις πείσμα όλων των αθέων όλων των αιώνων που με τη γομολάστιχα του διαβόλου

Δια όλου, σαν μικρά παιδιά, προσπαθούν να ζήσουν το όνομα που είναι γραμμένο σε κάθε δημιούργημά του, από τα άστρα του ουρανού μέχρι τα άνθη του αγρού. Η πρώτη εντολή διακηρύττει την ύπαρξη του Θεού. Η δευτέρα εντολή λέγει: εκτός του αληθινού Θεού δεν υπάρχουν έτεροι θεοί. Πρόσωπο ή πράγμα να μην το κάνουμε Θεό, να μην το κάνουμε είδωλο. Άνθρωπο να μην προσκυνήσουμε, Θεό μόνο να προσκυνάμε.

Θεόν, ο οποίος παρουσιάστηκε εν τη αγιωτάτη ημών θρησκεία ως Τρισυπόστατος Θεός, ως Τρισήλιος Θεότης, ως Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα. Αγία Τριάς, ελέησον και σώσον τον κόσμον. Η τρίτη εντολή είναι αυτή την οποίαν απόψε, με τη βοήθεια του Θεού, θα ερμηνεύσουμε.

Και το θέμα το αποψινόν θα είναι κατεξοχήν θρησκευτικόν. Και θα σας παρακαλέσω να δώσετε ιδιαίτερη προσοχή στην ανάπτυξη της τρίτης αυτής εντολής του Δεκαλόγου. Οὐ λήμψῃ τὸ ὄνομα κυρίου τοῦ θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ.

Ομιλεί διά το όνομα του Θεού η τρίτη εντολή.

Υπάρχουν, αγαπητοί μου, πολλά ονόματα στον κόσμο.

Στον κόσμο ονόματα σεβαστά, ονόματα που μας προκαλούν συγκίνηση. Ιερώτατον, σεβαστόν είναι το όνομα της μάνας που μας εγέννησε. Σεβαστόν πρέπει να είναι, σεβαστόν το όνομα του πατέρα που ζύμωσε, που ζυμώθηκε με τα δάκρυα η ζωή του, για να μας αναστήσει και να μας αναθρέψει. Σεβαστόν.

Σεβαστά, ακόμη περισσότερο, πρέπει να είναι τα ονόματα των λαμπρών διδασκάλων, των πνευματικών πατέρων, που σε αυτούς οφείλομεν, όπως έλεγε ένα ευγενές τέκνον εδώ της Μακεδονίας για τον λαμπρό διδασκαλό του, ότι στον πατέρα μου οφείλω το ΖΙΝ, η ζέτερο διδασκαλό μου οφείλω το ΕΒΖΙΝ Σεβαστά, λοιπόν, είναι τα ονόματα και των σαρκικών γονέων μας και των πνευματικών μας γονέων.

Σεβαστά ακόμη είναι τα ονόματα των ηρώων, οι οποίοι έχυσαν τα αίματά των διά να κυματίζει ελευθέρα η σημαία της πατρίδος μας. Σεβαστά ακόμη είναι τα ονόματα των μεγάλων ευεργετών της ανθρωπότητας. Αλλά πέρα από τα ονόματα της μητέρας, του πατέρα, του δασκάλου, του πνευματικού μας πατρός, πέρα από τα ονόματα των μεγάλων ηρώων της πίστεως, της πατρίδος, υπάρχει ένα άλλο όνομα, ένα όνομα που, όταν το ήκουε ο Απόστολος Παύλος, κτυπούσε η καρδιά του με τους πιο ιερούς παλμούς, ένα όνομα που, όπως λέγει ο ίδιος, είναι υπέρ παν όνομα.

Και το όνομα αυτό είναι το όνομα του Θεού. Ο δε αληθινός Θεός ημών είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Και το όνομα, λέει, αυτό εχάρισε εις αυτόν ο Θεός, όνομα το υπερπανώνομα είναι εις το όνομα αυτού του Θεού κάμψη γόνυ, γονατίση παν γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων. Και πάσα γλώσσα εξομολογήσεται ότι εις Άγιος, εις Κύριος Ιησούς Χριστός. Το όνομα, λοιπόν, που υπενθυμίζει το όνομα της Θεότητος, το όνομα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, το όνομα της Υπεραγίας Θεοτόκου και όλων των αγίων προσώπων, κατά δεύτερον λόγον, αλλά προπαντός το όνομα του Θεού πρέπει να είναι σεβαστό. Όσες φορές

Είμεθα βρωμενά και ακάθαρτα τα χείλη μας, πρέπει να είναι χείλη άγια και καθαρά για να πάρουμε στα χείλη μας το όνομα του Θεού. Πρέπει να πλύνουμε τα χείλη μας με ροδόσταγμα για να φέρουμε το όνομα του Χριστού.

Λένε για κάποιο μεγάλο αστρονόμο που ανεκάλυψε τους νόμους της παγκοσμίου έλξεως.

Ο Έλξεως, λέγουν, ότι τόσο σεβασμό είχε στον Θεό, ώστε αυτός ο μεγάλος αστρονόμος, όσες φορές άκουε το όνομα του Θεού, σηκωνόταν όρθιος. Σαν τον στρατιώτη που, άμα περνάει μπροστά του ο στρατηγός, ακόμα δε περισσότερο όταν περνάει μπροστά του ο βασιλιάς, στέκεται κλαρίνο. Έτσι ακριβώς και εμείς, αν πιστεύαμε πραγματικά στον Θεό, αν αισθανόμασταν ότι είναι ο Θεός και αν τον αγαπούσαμε τον Θεό τελείως...

Περισσότερο από κάθε άλλο πρόσωπο εις τον κόσμο. Εάν ο Κύριος είναι δι' ημάς το άλφα και το ωμέγα της υπάρξεώς μας, ο άξονας πέριξ του οποίου περιστρέφεται ολόκληρος ο κόσμος, ολόκληρο το σύμπαν, εάν, λέγω, κατά αυτόν τον τρόπο εσκεπτόμεθα και αισθανόμεθα, τότε το όνομα του Θεού θα είναι σεβαστό. Οὐ λήμψῃ τὸ ὄνομα κυρίου τοῦ θεοῦ σου ἐπὶ ματαίῳ.

Απλούστερα, δεν πρέπει για μάταια, για μικρά και ασήμαντα πράγματα.

πράγματα να αναφέρει στο όνομα του Θεού. Δεν πρέπει να μεταχειριζόμεθα το όνομα του Θεού με ανευλάβεια. Και τίθεται το ερώτημα: Τηρείται η εντολή αυτή στον καιρό μας; Δυστυχώς, πολλοί είναι οι παραβάτες της τρίτης αυτής εντολής του δεκαλόγου. Το ότι παραβαίνουν την εντολή αυτή δεν τους κάνει αίσθηση. Εάν όμως έρθει ένας κλητήρας στο σπίτι, δικαστικός κλητήρας, και τους δώσει μια πρόσκληση στο δικαστήριο, στο ειρηνοδικείο παραδείγματος χάριν

Παραδείγματος χάριν, στο μικρότερο δικαστήριο, και τους πει ότι την τάδε ώρα, την τάδε ημέρα, πρέπει να παρουσιαστείτε στο δικαστήριο για να δικαστείτε για κάποια παράβαση του ποινικού κώδικα, του νόμου του ανθρωπίνου, δεν κοιμούνται τη νύχτα.

Αλλά όταν παραβαίνει ο άνθρωπος όχι διατάξεις ανθρωπίνων νόμων, αλλά όταν παραβαίνει ο άνθρωπος τις διατάξεις του ηθικού νόμου, του αιώνιου νόμου, του νόμου του Θεού.

Λόγω του Θεού ούτε μία αίσθηση, αλλά να είσαι βέβαιος ότι κάποια μέρα στο σπίτι σου θα χτυπήσει, όχι άνθρωπος, όχι κλητήρας, θα χτυπήσει άγγελος κατά διαφόρους τρόπους και θα σε καλέσει να δώσεις λόγο για την παράβαση, όχι των διατάξεων του ποινικού νόμου των ανθρωπίνων κοινωνιών, αλλά να δώσεις λόγο δια παράβαση του ηθικού νόμου, για την παράβαση της τρίτης εντολής. Ποιοι παραβαίνουν στην τρίτη εντολή; Θα αναφέρω μερικά παραδείγματα για να δώσω.

Και να δώσω μία διασαφήνιση, για να διασαφηνίσω την παράβαση αυτή.

Είναι πολλοί που δεν είναι ασεβείς, άπιστοι, αλλά παίρνουν το όνομα του Θεού επιπόλαια, πολύ επιπόλαια και το αναμειγνύουν στα σκηνά των υποθέσεων.

Ενθυμούμαι σε μία πόλη της Παλαιάς Ελλάδος ότι κάποιος έμπορος τροφίμων,

ξέρετε ότι σήμερα το εμπόριο στηρίζεται πάνω στη διαφήμιση, αυτός λοιπόν ο έμπορος των τροφίμων έβγαλε μπροστά στην πόρτα του, μπροστά στο μαγαζί του, ένα βαρέλι, με συγχωρείτε για τα ταπεινά πράγματα αλλά είναι ανάγκη να σας παρουσιάσω ένα κτυπητό παράδειγμα.

που καταντά ο άνθρωπος. Διότι όλα στον κόσμο αυτό έγιναν business, έγιναν εμπόριο και εκμετάλλευση, και τα ονόματα τα ιερά και τα όσια. Αυτός λοιπόν ο έμπορος που έβγαλε, άνοιξε το βαρέλι από σαρδέλες, προσκαλώντας τους πελάτες του.

Πελάτας του να έρθουν να αγοράσουν το ευτελές εμπορεύμα του, έλεγε στον κόσμο: «Θέλω να μην γελάσετε, αλλά να κλάψετε για αυτό το οποίο θα σας είπω, διότι δεν είναι τίποτε γελοίον εις τον κόσμον, αλλά όλα είναι άξια θρήνων και κοπετών». Αυτός, λοιπόν, ο άνθρωπος, με τον οποίο είχα και ένα επεισόδιο ζωηρόν για αυτή την ασεβή του έκφραση, αυτός, λοιπόν, ο άνθρωπος, διαφημίζοντας το ευτελές του αυτό προϊόν ενός βαρελίου, έλεγε ότι οι σαρδέλες που πουλά είναι Θεός. Ότω!

ό τον άνθρωπο του ύψης των Θεών, το όνομα του Θεού το κατέβασε τόσο χαμηλά και έκανε τον Θεό ίσο με ένα ευτελές προϊόν του εμπορίου του. Και δεν είναι μόνον αυτός, αλλά είναι πολλοί οι οποίοι θέλουν να διαφημίσουν ευτελή προϊόντα της βιομηχανίας των, και θα ήταν μακρός ο λόγος να σας παρουσιάσω όλα αυτά τα υποκείμενα, τα οποία ταυτίζουν την ύψιστη έννοια του Θεού, εξισώνουν, για να μιλήσω έτσι με μια γλώσσα μαθηματική, εξισώνουν τον Θεό με τα ευτελή των προϊόντα.

Ασεβής είναι η έκφραση αυτή του εμπόρου, αλλά ασεβής είναι και η έκφραση άλλων ανθρώπων, όχι μόνο του εμπορίου, αλλά και άλλων ανθρώπων, οι οποίοι όλως επιπολαίως αναμειγνύουν το όνομα του Θεού εις κοινάς υποθέσεις.

Προ ημερών που εγινόταν κάτω στην Αθήνα η γάμη των πριγκίπων, των πριγκίπων, και εκεί οι αστιφύλακες, δεν κατηγοράψουν αστιφύλακας όρων αντιστάξεως είναι κι αυτά και εξελούν διαταγάς είχαν πιάσει ορισμένους δρόμους της Αθήνας με σύρματα για να περάσει ο πολύς ο κοινός λαός.

Κάποιος λοιπόν αστυφύλακας, όταν το κύμα του λαού θέλησε να διασπάσει τα σύρματα και να προχωρήσει, στάθηκε εκεί μπροστά στα σύρματα αποφασιστικός και είπε: από εδώ λέγει δεν περνάει ούτε Θεός Άλλη έκφραση της ασεβείας αυτής, η οποία γράφει και στους καθημερινούς φίλους.

Μπορούσε αυτό το όργανο της τάξης με κατάλληλο τρόπο να εκφραστεί. Αλλά ποτέ όμως να παρουσιάσει ότι τάχατε ένα συρματόσχοινο είναι εμπόδιο και δεν περνάει ο Θεός. Είναι να μην πιάσει οργή ο Θεός, να μην πιάσει, γιατί οργή λαού, οργή Θεού.

Να μην πιάσει και όχι συρματόπλεγμα, όχι τάξη, όχι πολυβόλα, όχι το ρηκτά, όχι αεροπλάνα.

Στο πλάνο δεν κρατάτε τίποτα. Όταν έτσι εκφράζεστε, κύριοι, και νομίζετε ότι με συρματοπλέγματα και με διάφορα μέσα μπορείτε να συγκρατήσετε ένα λαό, εσείς έχετε μικράν έννοιαν της αξίας την οποίαν εγκλείει ο άνθρωπος. Ταύτα λέγων, δεν συνιστώ την αναρχία εις το κράτος μου, αλλά θέλω να κακίσω και να καυτηριάσω την έκφραση ενός αστυφύλακος, ο οποίος ούτως πως νομίζει ότι μπορεί να σταματήσει τον όχλο, το λαό, και να λέγει ότι δεν περνάει από το σχοινί του ούτε Θεός. Ασεβής η έκφραση αυτή.

Υπάρχουν ακόμη και άλλες ασεβείς εκφράσεις. Είναι και οι άνθρωποι οι οποίοι με το μικρό τους μυαλό θέλουν να ζυγίσουν την άπειρη θεότητα και πολλές φορές τους ακούτε και λέγουν, επικρίνουν διάφορα παράξενα. Και ομολογώ και εγώ μαζί σας ότι υπάρχουν πολλά περίεργα και πολλά παράξενα στη ζωή και είμαστε κοντόφθαλμοι και δεν βλέπουμε πέρα από τη μύτη μας.

Τα μυστήρια του Θεού, κλείνοντας λέγω, τα μυστήρια του Θεού, τα περίεργα και παράξενα που παρουσιάζει η ανθρώπινη κοινωνία, λένε πολλές φορές, και τους έχετε ακούσει, άνθρωποι οι οποίοι δεν πλησιάζονται, αλλά όμως δεν έχουν αισθανθεί τι θα πει Θεός, τι θα πει θεία πρόνοια, και λέγουν ότι δεν τα κάνει καλά ο Θεός.

Και αυτοί είναι παραβάτες της Τρίτης Εντολής. Ναι, και θυμούμαι ότι προ διακοσίων χρόνων κάποιος επιστήμονας, όχι απλοϊκός άνθρωπος, επικρίνοντας τα έργα του Θεού, έλεγε το εξής, αυτός επέκρινε το εξής γεγονός: ότι δεν ξέρω τι έλεγε, λέγει, ρωτούσε, και έλεγε, λέει, τι καλά, λέει, έφτιαξε ο Θεός τ' αηδόνι και λαλάει ωραία.

Έφτιαξε την καρδερίνα, έφτιαξε τα πουλιά, έφτιαξε όλα. Αλλά εκείνο, λέει, το γύπα, το όρνεο, ένα όρνεο γυπαετός που είναι κάτω στην Αφρική, απαίσιο με γυμνό λαιμό, είναι τέτοιο άσχημο πουλί, λέει, γιατί το δημιούργησε ο Θεός; Τι το ήθελε και το δημιούργησε ο Θεός;

Το επέκρινε μέσα σε επιστημονικό βιβλίο προ 300 to 400 χρόνων. Και τι απέδειξε; Δεν χρωστούμε τόσο στο αηδόνι και τόσο στα πουλιά, όσο χρωστούμε στο άσχημο αυτό πουλί που προκαλεί την αηδία. Γιατί; Γιατί ο Θεός δεν του έδωσε φωνή, αλλά του έδωσε, του έδωσε όσφρηση, τρομεράν όσφρηση. Από μακριά χιλιόμετρα, πολύ σε μακρινή απόσταση, οσφραίνεται τη δυσοσμία.

Όταν λοιπόν μέσα στην Αφρική, στις ζούγκλες τις απέραντες, ψοφούν εκείνα τα λιοντάρια, ψοφούν τα άγρια αγρίμια κατά εκατοντάδες και χιλιάδες και μικρά, αμέσως αυτά οσφραίνονται ότι κάποιο λιοντάρι ή κάποιο θηρίο ψόφησε και αμέσως με ταχύτητα αστραπής μαζεύονται όλα, συνωθούνται όλα και μέσα σε λίγα λεπτά το ξεκαθαρίσανε, το φάγανε, και ο τόπος γίνονται νεκροθάφτες των θηρίων της ερήμου.

Που είπε κάποιος ότι αν αυτά δεν υπήρχαν, τα όρνεα αυτά, θα μολυνόταν ο ατμοσφαιρικός αέρας και θα έπεφταν επιδημίες χολέρας στον κόσμο. Ώστε αυτά τα όρνεα που αυτός τα επέκρινε και τα έλεγε ότι είναι αηδή και ότι δεν έπρεπε να τα φτιάξει ο Θεός, αυτά τα όρνεα, οι γυπαετοί, προσφέρουν υψίστη υπηρεσία και αυτά στην ανθρωπότητα, διότι τα όρισε ο Θεός, το αηδόνι να κελαηδάει μέσα στα δάση.

Μες στα δάση και τους ΙΠΑΣ να είναι κρυφά, φταίτε τερί μου. Θα ήθελα στο σημείο αυτό να κάνω μια παρέκβαση και να υπενθυμίσω εις την αγάπη σας κάποια θλιβρά εικόνα, που εύχομαι ο Θεός ούτε τα παιδιά σας ούτε τα εγγόνια σας να μην δει η πατρίδα μας τέτοιο θέαμα. Για τους αμαρτίας σας δικάζουν και εγώ. Επεστρατεύτηκα ως στρατιωτικός ιερεύτης και βρέθηκα πάνω στα ψηλά βουνά, στη φοβερά αιματοχυσία του ελληνικού αίματος.

Ο Πρεσβύτερος, διότι Έλληνες ήταν και από τη μια μεριά, Έλληνες ήταν και από την άλλη.

Ελληνικά, και βρέθηκα εκεί στα ψηλώματα. Τι να δεις; Έληξε ο πόλεμος. Πόσα κορμιά πέσανε μέσα στις χαράδρες που δεν μπορούσε άνθρωπος να τις πλησιάσει, διότι πέφτανε μέσα στις χαράδρες και μέσα στα βουνά εκατοντάδες παιδιών, ελληνικών παιδιών.

Και τι να δεις, μου έλεγε κλαίοντας ένας αξιωματικός. Τι να δεις, λέει, είδα όρνεα, όρνεα που ήρθαν από την Αφρική, κατά εκατοντάδες, σμήνη κοράκων, ορνέων, που πέφτανε μέσα στα φαράγγια και έτρωγαν τα σάρκα των παιδιών της Ελλάδας.

Από την Αφρική ήρθανε γυπαετοί, ήρθανε όρνεα και από τα Βαλκάνια όλα να φάνε τα κρέατα που είχαν πέσει μέσα. Κάπου λέγει μέσα ο Ισαΐας, εάν με ακούσετε τα γαθά της γης φάγεται, εάν δε με ακούσετε μάχαιρα κυρίου και όρναια θα φάγουν τα σφάρκα σας.

Φοβερό το θέμα, απαίσιο το θέμα. Ούτε εσείς, ούτε τα παιδιά σας, ούτε τα εγγόνια σας να δουν πια αυτά τα θεάματα, όρνεα να πετούνε πάνω στα όρη μας και να τρώγουν τα σάρκα των παιδιών της Ελλάδος. Αλλά ας επανέλθω εις το θέμα, ότι ασεβώς εκφράζονται αυτοί. Επίσης ασεβώς εκφράζονται και μερικοί επιστήμονες που βλέπουν τα επιτεύγματα, τα κατορθώματα της επιστήμης των, κάθονται και τα καμαρώνουν όπως ένα μικρό παιδί καμαρώνει την κούκλα του. Έτσι και αυτοί οι επιστήμονες, οι άξιοι πάσης εκτιμήσεως για τους κόπους των, αυτοί κάθονται και θαυμάζουν σαν τις κούκλες όλα τα ωραία πράγματα που κάνουν.

Και υπερηφανεύονται δυστυχώς και νομίζουν ότι αυτά που κάνουν, όπως έλεγαμε και χθες, είναι ανώτερα από το Θεό. Και ότι δεν έχει πλέον ανάγκη η επιστήμη από το Θεό. Θα σας αναφέρω ένα και μόνο παράδειγμα.

Είναι τώρα 50 περίπου χρόνια.

Προ χρόνια, είναι τώρα 50 χρόνια, που από τα σκαριά ενός ναυπηγίου, νομίζω της Αγγλίας, γλίστρησε μέσα στη θάλασσα ένα μεγάλο υπερωκεάνιο που για την εποχή εκείνη αποτελεί το θαύμα. Το υπερωκεάνιο εκείνο που εθεωρείτο η τελευταία λέξη της ναυπηγικής εποχής εκείνης, το υπερωκεάνιο, λέγω, εκείνο ονομάζεται ο Τιτανικός και πρόκειται να κάνει το παρθενικό του ταξίδι μέσα

Μέσα στον Ατλαντικό Ωκεανό, τα εισιτήριά του πανάκριβα. Χίλιοι και πλέον επιβάτες, όχι βέβαια φτωχαδάκια, αλλά πλούσιοι και εφοπλιστές και βιομήχανοι και ό,τι τέλος πάντων είχε να παρουσιάσει η αριστοκρατία της Αγγλίας και άλλων χωρών.

Μέσα στο πλοίο και μουσική και μάγειροι εκλεκτοί και ό,τι άλλο μπορούσε να ευχαριστεί τον άνθρωπο για ένα παρθενικό ταξίδι του υπερωκεανίου αυτού. Ήταν έτοιμο να ξεκινήσει.

Άνθρωπος επλησίασε τον καπετάνιο του Τιτανικού και του λέγει ο απλοϊκός εκείνος άνθρωπος, γιατί πολλές φορές απλοϊκοί άνθρωποι έχουν σοφία μεγάλη. Δεν δώσει χαρά, όχι στους ολίγους, όχι σε μια μερίδα, όχι σε μια κλίκα, όχι σε μια παρακάτα.

Είναι γερό; του λέει. Γέλασε. Είναι, λέει, τόσο γερό που δεν μπορεί να το βουλιάξει ούτε ο Θεός. Πώς ξεκίνησε το καράβι, έβαλαν τη μουσική και παίζανε, προχωρήσανε μία-δυο ημέρες μέσα στον Ατλαντικό Ωκεανό, γέλια, χαρές, χοροί, διασκεδάσεις, ω δυστυχισμένοι άνθρωποι, ετοιμοθάνατοι ήρθαν.

Γρηγορείτε ούν, ότι ουκ οίδατε ποια ώρα ο Κύριος υμών έρχεται. Και πάνω στα γλέντια και στις μουσικές και διασκεδάσεις. Και εις όλην αυτήν την ανάχηση και την διασκέδασή των. Ξαφνικά, ξαφνικά, ένας κρότος δαιμονιώδης ακούγεται τα μεσάνυχτα.

Αναποδογυρίστηκαν τα τραπέζια, έπαψε η μουσική. Πέσαν από τα χέρια τους τα ποτήρια, έπαψε ο χορός. Και από τα στόματα όλων ακούγεται μια φωνή: Θεέ, σώσε μας.

Σώστε μας! Τη φοβερά εκείνη νύχτα, που δεν υπήρχαν και τα μέσα τότε της επικοινωνίας όπως υπάρχουν σήμερα, που μέσα στη φοβερά νύχτα πολύ ολίγοι σώθησαν, τότε αυτός ο πλοίαρχος ήταν ταπεινός και τόσο πολύ, ώστε για να παρηγορήσει τον εαυτόν του, να παρηγορήσει τους ναύτας, να παρηγορήσει τους επιβάτας, που εντός ολίγου θα θάβονταν μέσα στα μαύρα κύματα του ωκεανού, διέταξε, και το συγκινητικότερο επεισόδιο του ναυαγίου του Τιτανικού, διέταξε την ώρα εκείνη που δεν μπορούσαν πια να παρηγορήσουν τον άνθρωπο ούτε η φιλοσοφία ούτε άλλη τις δύναμις του κόσμου, τότε, λέγω, ο πλοίαρχος διέταξε τη μουσική να παίξει για τελευταία φορά το ωραιότατο εκείνο εμβατήριον: «Εγγύτερον προς Σε, Θεέ». Τώρα, λέει, που πλησιάζει ο θάνατος, πλησιάζομε και εμείς πλησιέστερον προς Θεό. «Θεέ, εγγύτερον προς Σε, Θεέ». Και αν είχα ώρα, θα σας διάβαζα ολόκληρο το τραγούδι αυτό, που είναι από τα ωραιότερα τραγούδια, και με το τραγούδι αυτό ψυχές πολλές έφυγαν από τον κόσμο αυτόν προς την ουράνια πατρίδα.

Στην ουράνιον πατρίδα. Ιδού λοιπόν ο πλοίαρχος, ο οποίος έλεγε ότι το πλοίο είναι τόσο γερό που δεν μπορεί να το πνίξει ούτε Θεός, πώς επλήγηκε ένα παγόβουνο, εγλίστρησε από το βόρειο πόλο, απεσπάθη από εκεί και με ταχύτητα αστραπής εκτύπησε τα πλευρά του κολοσσού του του και το διέλυσε.

Ασεβείς εκφράσεις, ου λήψει το όνομα Κυρίου του Θεού Επιματέου. Παραβάται Οι παραβάτες είναι όλοι αυτοί, αλλά κοντά στους παραβάτες είναι παραβάτες και άλλοι. Ποιοι, αγαπητοί μου, είναι οι παραβάτες οι άλλοι; Είναι, αγαπητοί μου, οι άνθρωποι που πηγαίνουν στο δικαστήριο και ορκίζονται για τα μικρά και μάταια πράγματα του κόσμου. Αμφιβάλλω εάν σε άλλο κράτος γίνεται κατάχρηση του όρκου τόσο μεγάλη όσο γίνεται στην πατρίδα μας.

Πατρίδα μας, όρκοι στο ειρηνοδικείο, όρκοι στο πρωτοδικείο, όρκοι στον Άρειο Πάγο, όρκοι στο ναυτοδικείο, όρκοι στο αεροδικείο, όρκοι όταν ο υπάλληλος ορκίζεται. Τι χρειάζεται ο υπάλληλος να ορκίζεται; Όρκοι όταν αλλάζουμε πολίτευμα, όρκοι, όρκοι, όρκοι, όρκοι. Όταν ήμουν στη Φλώρινα, βρήκα πάλι, σας είπα ότι αυτοί οι απλοί άνθρωποι πολλά μας διδάσκουν, βρήκα ένα φτωχό οικογενειάρχη. Προσπάθησε να βρει δουλειά. Επιτέλους βρήκε δουλειά. Τον βοήθησε κάποιος.

και ενδουλήθηκε αγροφύλακας στα χωράφια, ήταν απλοϊκός άνθρωπος, Ευαγγέλια δεν είχε διαβάσει, αγράμματος ήτανε, αλλά μέσα η συνείδηση. Λοιπόν έγινε αγροφύλακας, έκανε μερικές ζημιές, έπιαν τις ζημιές, διάφορες ζημιές, τον πήγαιναν στο νηπίνο, τον πήγαιναν στο νηπίνο. Λοιπόν τον είδα ύστερα από λίγο καιρό και του λέω: «Τι γίνεται;» Λέει: «Δυστυχώς, πάτερ, παραιτήθηκα». «Γιατί παραιτήθηκες;» του λέω. «Αφού καλά ήσουν», λέω, «αγροφύ...» Αγροφύλακας ίσον, έπαιρνεστε ένα μισθό, συντηρούσε την οικογένειά σας. Όχι, λέει, πάτερ μου, λέει, προτιμούσα τώρα να ζητιανεύω, λέει, παρά να είμαι αγροφύλακας.

Γιατί, πιο καλά περνούσα, λέει, αλλά τι να σου πω, λέει, τι μπορούσα να υποφέρω, λέει. «Μία μέρα μόνο, σε μια μέρα μόνο έδωσα 20 όρκους», λέει. «Τι να κάνω», λέει, «κολάστηκα». «Δεν έλεγα ψέματα, αλλά τη νύχτα», λέει, «μπορούσα να κοιμηθώ».

Δεν κοιμηθώ. Μήπως κοντά σ' αυτά πω και κάτι παραπάνω και πάω στην κόλαση, λέει. Δεν υποφέρω, λέει. Πω, πω, πω, πω. Αφού, λέει, μια φορά ορκίστηκες ως αγροφύλακας, γιατί να ορκίζομαι συνεχώς στο Ευαγγέλιο, μου λέει αυτός. Και να καθίσω, λοιπόν, αγροφύλακας, λέει, 10 χρόνια, να καθίσω 20 χρόνια, να πάρω μια σύνταξη, και μέχρι τα 30 χρόνια θα έχω ορκιστεί 5.000 όρκους. Χάθηκα, λέει, πάτερ μου, χάθηκα, λέει. Πιστεύω στον Θεό λιγάκι, λέει. Πιστεύω λίγο στον Θεό. Και εγκατέλειψε τη θέση του αγροφύλακα, γιατί δεν υπέφερε να ορκίζεται συνεχώς. Αφήνω, αγαπητοί μου, κάτι άλλο.

Το οποίο έχω παρατηρήσει στα δικαστήρια, δεν επικρίνω τους δικαστάς, αλλά πρέπει να ομολογήσουμε ότι έχουμε υποστεί μια εγκατάπτωση στους όλους τους κλάδους. Προ 50 to 60 χρόνια οι δικαστές, όταν παρουσιάζονται ο μάρτυρας, ο μάρτυρας, ο μάρτυρας όταν παρουσιάζονται, σηκώνονταν όλοι όρθιοι.

Κλαρίνο ο Θεανγκελέφ, κλαρίνο όλοι τους, απάνω στην έδρα. Και το έκανε και θεωρεί ο Πρόεδρος. Μια φορά πήγα σε ένα ειρηνοδικείο και έτυχε εκεί να βρω και καθόταν ένας ειρηνοδίκης, όχι πάει μακριά, ένας ειρηνοδίκης και ήλθε το τσιβάρο του έτσι και είχε μπροστά το Ευαγγέλιο σκονισμένο και εκεί την ώρα όρκιζε ένα τσοπάνι, ένα βοσκό εκεί πέρα και κάποιος του λέει: «Δεν ντρέπεσαι;» Του λέω: «Τι ντρέπεσαι; Τι κάνεις την ώρα αυτή;» Τον όρκιζε και κάποιος, ο Κίσου λέει εδώ πέρα, τόση αναισθησία, τόση αναισθησία.

Σήκω επάνω σοι ο Μορφωμένος, σήκω επάνω σοι ο Πρόεδρος, σήκω επάνω σοι ο Εισαγγελέας, όχι απλώς, εάν την ώρα μου ασκήνει, την ώρα που ήταν στην έδρα τους, παρασταζόταν ο Βασιλιάς. Ναι, αγαπητοί, αλλά γιατί παιδεύομαι, παιδεύομαι; Εγώ, αγαπητοί μου, συμφωνώ μαζί με άλλους εκπροσώπους, εκλεκτούς εκπροσώπους του δικηγορικού και του δικαστικού σώματος, συμφωνώ ότι πρέπει να καταργήσουμε τον όρκο στα δικαστήρια.

...από τα δικαστήρια. Εχρεοκόπησε ο θεσμός αυτός. Άλλος τρόπος να βρεθεί, κατά τον οποίο να εξακριβώνεται, είτε χρηματική ποινή, όποιος λέει ψέματα, είτε στέρησις των πολιτικών δικαιωμάτων του, είτε δεν ξέρω τι άλλη ποινή να επιβληθεί, αλλά όχι αυτό που γίνεται κάθε ώρα. Έπειτα αυτό είναι και σύμφωνο με το Ευαγγέλιο, διότι το Ευαγγέλιο λέγει: «Μη ομόσαι όλως». Όλοι οι θεολόγοι να προσπαθήσουν να το στύψουν αυτό και να προσπαθούν να βρούνε, δεν υπάρχει. Εγώ ακούω τον Χρυσόστομο, ακούω τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό, που έχουμε τα λείψανά τους, ακούω τους πατέρας και λέγουν όλοι οι πατέρας ότι, όπως λέει ο Χρυσόστομος, δεν σας κάνω ειδική, μπορούσα να σας κάνω ιδιαίτερο κήρυγμα επάνω στο ζήτημα αυτό, αλλά ο Χρυσόστομος λέγει σε μια ομιλία του: όπως απαγορεύεται να κλέψεις, όπως απαγορεύεται να φονεύσεις, όπως απαγορεύεται να μοιχεύσεις, πολύ περισσότερο απαγορεύεται να ορκιστείς, διότι ο όρκος είναι χειρότερος, λέει ο Χριστός. Όμως εγώ τι είμαι; Ο Χριστός όμως για εσάς τι είναι; Κάντε ό,τι θέλετε, ο Χριστός όμως δεν μπορεί να...

Λοιπόν, ο Χρυσόστομος δεν μπορεί να τον φτύσετε. Λέει λοιπόν ο Χρυσόστομος ότι ο όρκος είναι χειρότερος από το φόνο. Αλλά τι λέει ο Χρυσόστομος; Λάθος κάνω. Αχ, πατρίδα μας, πατρίδα μας, με τα ωραία σου έθιμα και με το μεγάλο σου πολιτισμό, που κατήντησες να γίνεις χώρα ψευδόρκων, ψευδομαρτύρων, που μάτσα μάτσα περιμένουν να παίξουν από τα δικαστήρια.

Λοιπόν, δάσκαλό μας αυτό το θέμα να γίνει κάποιος. Έζησε 500 χρόνια π.Χ., γιατί χριστιανοί ήσαν, να πούμε μια αλήθεια, υπήρχαν χριστιανοί π.Χ. και υπάρχουν ειδωλολάτρες μετά Χριστό. Λοιπόν, ένας περίεργος λόγος είναι αυτός, μάλιστα υπήρχε ένας τέτοιος χριστιανός π.Χ. Πώς τον λέγανε; 500 χρόνια.

Δεν είχε ακούσει Ευαγγέλιο, δεν είδε το Χριστό και όμως η καρδιά του έλεγε. Ονομάζεται, όποιος διαβάζει Βασίλειο, το συνιστώ να διαβάσει μια ωραία ομιλία του Μεγάλου Βασιλείου. Περί των ελληνικών γραμμάτων, και εκεί μέσα είναι αυτό το παράδειγμα.

Αυτός λεγόταν Κλεινίας, ήταν μαθητής του Πυθαγόρου του φιλοσόφου. Τον καλέσαν στο δικαστήριο, είχε μια διαφορά με έναν γείτονά του. Του λέει λοιπόν στο δικαστήριο: «Να ορκιστείς στο Δία, στο Θεό».

Στο Θεό είχαν ένα άγαλμα. Λέει: «Βάλε το χέρι σου επάνω να ορκιστείς στο Δία». Λέει: «Γιατί να ορκιστείς; Δεν θα σας πω την αλήθεια;» «Όχι», λέει, «να ορκιστείς, λέει, για να είναι αυτός». «Εγώ δεν ορκίζομαι», του λέει. Δεν ορκίστηκε και από την υπόλοιπη, δεν ορκίστηκε και έχασε, πόσο νομίζετε; Έχασε τρία τάλαντα, δηλαδή πόσα; Χίλιες λίρες έχασε, χίλιες λίρες έχασε για να μη ορκιστεί ο Κλεινίας, ο μαθητής του Πυθαγόρου. Και τώρα για τα ελάχιστα, για τα μεδαμινά, πάνε οι άνθρωποι και μέρα νύχτα παλαμίζουν το Άγιο και το Ευαγγέλιο.

Της Τρίτης Εντολής είναι και όσοι για τα μικρά και ασήμαντα τρέχουν. Και μόνο ένας παπάς κάτω στην Κάλυμνο, σεβάσμιος κατά πάντα, τον οποίον σέβομαι απολύτως, πάτηρα ο Φιλόχιος εκεί την ψεφανάσταση και είπε στα πνευματικά του παιδιά στην Κάλυμνο «Κανένα παιδί μου πνευματικό που εξομολογώ, κανένα μην πάει να ορκίζεται».

Και αναστατώθηκαν τα δικαστήρια και έγινε ολόκληρη ιστορία. Και τον καημένο τον είπανε τον παπά καθυστερημένο. Δεν είναι καθυστερημένος ο πατήρ Αμφιλόχιος. Ο Πάτρα Αμφιλόχιος είναι μια φυσιογνωμία εκλεκτή της Χριστιανογίνωνας Πατρίδος και έσταθη ψηλά, πολύ ψηλά, και ερμήνευσε καλά το Ευαγγέλιο.

Και αν είχα καιρό, θα σας έλεγα τι έλεγε για τον όρκο. Αλλά τελειώνω και λέγω ότι άμποτε να έρθει άγια ημέρα, εφόσον συμφωνούν και ανώτατοι εκπρόσωποι δικαστηρίων και του δικηγορικού κόσμου, να πάψει αυτή η βεβήλωση των ιερών και να βρει κάποιο άλλο τρόπο το δικαστήριο να εξακριβώνει πότε λέγουν αλήθεια οι άνθρωποι.

Κοντά σε αυτούς τους παραβάτες της Θείας Εντολής, θα μου επιτρέψετε, αν και αυτό θα έπρεπε να γίνει θέμα ιδιαίτερας ομιλίας, αλλά επειδή οι μέρες τελειώνουν και θα απαλλάξω την πόλη της οχληράς μου ενοχλήσεως, δι' αυτό λοιπόν και εγώ σπεύδω και τα συνοψίζω τα θέματά μου.

Και σας λέγω ότι κοντά στους παραβάτες αυτούς της Τρίτης Εντολής Είναι, είναι ποιε, είναι ποιε, είναι ποιε, ποιε Η βλάση, η βλάσιμη Εδώ στο σημείο αυτό θα έπρεπε να είναι ένας Ιερεμίας προφήτης να κλάψει.

Θα έπρεπε ένας Ηλίας Θεσβίτης να πάρει τη φωτιά του λόγου του και να ελέγξει αυτό το φοβερό αμάρτημα. Θα έπρεπε να είναι ένας Χρυσόστομος. Ό,τι να είπομε είναι κατώτερον, δεν μπορούμε να ζωγραφίσουμε το μέγεθος της αμαρτίας της βλασφημίας.

Έχει πάρει μεγάλη διάδοση στην πατρίδα μας η βλασφημία, και ποιος, αγαπητοί μου, στην πατρίδα μας δεν βλαστημάει;

Βλαστημάνε οι μικροί, αλλά και οι γέροι ασπρομάλληδες, που από ώρα σε ώρα θα βάλουν, θα μπουν μέσα στον τάφο, και αυτοί βλαστημάνε. Βλαστημάνε οι αγράμματοι στα χωράφια και στα βουνά και αντιλαλούν τα φαράγγια από τις βλαστημιές.

Αλλά βλαστημάνε και αυτοί οι μορφωμένοι και επιστήμονες, και αυτοί ακόμα που κατέχουν ανώτατα αξιώματα. Και θα μπορούσα να αναφέρω ονόματα, αλλά για να μην δώσω αφορμή σε κανένα ότι κάνω απόπειρα πολιτικολογίας, για αυτό το λόγο σιωπώ. Δεν στερούμαι θάρρους να ονομάσω τα πρόσωπα αυτά.

Λυπούμαι μόνο που, ενώ εγράφησαν στις εφημερίδες συνεχώς ότι βλαστημούν, δεν θεώρησαν καθήκον τους να διαψεύσουν αυτή τη φοβεράν είδηση, ότι μέσα εις τα γραφεία των μεγάλων και επισήμων βλαστημείται ο Χριστός και η Παναγία.

Βλαστημούν ακόμα, εδώ με κάποιο πόνο το λέγω αυτό, γιατί αν υπήρχε, αν έπρεπε να υπάρχει ένα μέρος απυρόβλητον, να μεταχειριστώ κάποια φράση στρατιωτική, αν υπήρχε, λέω, κάποιο μέρος απυρόβλητον και απρόσβλητον από τις βλαστημίες, θα έπρεπε να είναι ο στρατός, ο στρατός ο ελληνικός, που επάνω στην κορυφή έχει τον Τίμιο Σταυρό, ο Σταυρός, ο στρατός μας που έχει στα πηλίκια, όχι, άλλα έθνη στα πηλίκια τους έχουν άλλα σήματα, έχουν θηρία, έχουν αετούς, έχουν, έχουν, έχουν. Η Ελλάδα από όλα τα σήματα διάλεξε τον Τίμιο Σταυρό.

Θα έπρεπε λοιπόν ο στρατός μας, ο σταυροφόρος και ο φιλόχριστος στρατός, όπως λέγεται, ο στρατός για τον οποίο ειδική δέηση κάνουμε εδώ, θα έπρεπε ο στρατός να είναι απυρόβλητος και να είναι απρόσβλητος από το μίασμα της βλαστημίας.

Δυστυχώς, ομολογώ μετά θλίψεως ότι βλαστημούν στρατιώτες, βλαστημούν βαθμοφόροι, βλαστημούν αξιωματικοί κατέχοντες ανώτατα αξιώματα.

αξιώματα, το λέγω επικράσπυρας, διηγούμενα μόνον έκδοτον. Όταν ήμουν στρατιωτικός ιερεύς, στις δύσκολες εκείνες τις ημέρες που διέρχεται το έθνος, επεσκέφτηκα μια μονάδα, πήγα στο στρατηγείο μιας μεγάλης μονάδος. Ζήτησα τον στρατηγό να τον δω. Ήτανε απασχολημένος. Και μαζί με άλλους ήμουν στο διάδρομο του στρατηγείου και περίμενα. Ξαφνικά άνοιξε το γραφείο, η πόρτα της μονάδας του στρατηγείου.

Και βγήκε έξω ο στρατηγός έξαλλος, οργισμένος σε βαθμό απίστευτο. Είχε ένα δίκιο παράπονο και επετέθη βέβαια εναντίον ενός βαθμοφόρου και τον είλε και δρυμύτατα για την ασχάτου διαγωγή. Και εμένα δεν μ' άρεσε η διαγωγή του αυτή κατά αυτόν τον τρόπο, αλλά επιτέλους λέγω, στρατηγός είναι, ας πει και ένα λόγο για το στρατιώτη.

Αλλά προχωρώντας, τον ακούω σε μια στιγμή να βλαστημάει κατά τέτοιον τρόπον το Χριστό και την Παναγία που έφριξα. Ήμουν στο βάθος, δεν με διέκρινε, δεν σταμάτησα. Δεν το λέγω αυτό για να παινέσω τον εαυτό μου, τίποτα δεν έκανα, αλλά ως παράδειγμα, του λέγω: «Αλτ, στρατηγέ, εδώ δεν είναι η χώρα των αθέων.

Είναι η χώρα Ελλάδας που έκτισε Αγιά Σοφιάδες και Παρθενώνες. Δεν μπορείς να βλαστημείς επάνω στην Ελλάδα». Το τι επηκολούθησε δεν περιγράφεται. Διέταξε να με συλλάβουν, στρατός, πόλεμος ήμουν, εγώ στρατιώτης ήμουν, παπάς. Διέταξε τον δικαστικό σύμβουλο της Μεραρχίας, λοχαγό, να με συλλάβει και να με οδηγήσει στις φυλακές, διότι ύβρισα τον στρατηγό εν καιρώ εκστρατείας.

Και εγώ του απαντώ ότι εάν εγώ... ...ήταν η εκλογή του Μητροπολίτου, του τότε, του έως τότε Αρχιμανδρίτου Αυγουστίνου Καντιώτου. Όχι απλώς βασιλέα, ύβρισες εκείνον, μπροστά στον οποίον στρατηγοί και βασιλιάδες είναι ένα πελώριο μηδενικό.

Το αποτέλεσμα του επεισοδίου πήγε παραπάνω, πήγε μέχρι το επιτελείο, έφτασε μέχρι τον αρχιστράτηγο. Το αποτέλεσμα, μην γελάσετε, αυτός σε λίγες μέρες κοντά στα άλλα άστρα του επήρε και ένα άλλο άστρο.

Και ο Ιερομόναχος είχε άλλες ιστορίες με την Αγία Ιερά Σύνοδο. Λοιπόν, το ζήτημα είναι το εξής. Αν νομίζετε ότι αυτά σας λέγω υπερβολικά, μάρτυς του επεισοδίου αυτού είναι ο τότε Νομάρχης Καβάλας, υπηρετών τότε ως δικαστικός σύμβουλος στην μεγάλη μονάδα.

Βλαστημούν λοιπόν εδώ, βλαστημούν.

Αν όμως αυτός ο στρατηγός έλεγε κακό λόγο, κακό λόγο για τη βασίλισσα των Ελλήνων ή για τον βασιλιά, στρατοδικείο και εκτέλεση. Δεν θα μπορούσε να μείνει, θα του ξήλωναν τα γαλόνια.

Μεγάλος είναι ο βασιλιάς μας, μεγάλη είναι η βασίλισσα και μικρός είναι ο Χριστός μας και μικρή είναι η Παναγιά μας.

Ε, γι' αυτό σας λέγω ότι δεν μου έρχεται να μιλήσω όταν σκέφτομαι αυτό. Όλες, τέλος πάντων, αμαρτίες. Αμαρτωλοί είμεθα, αλλά αυτό το αμάρτημα είναι απαίσιο, απαίσιο. Δεν δικαιολογείται το αμάρτημα αυτό.

Και ας αφήσουμε τώρα τους μεγάλους και ας έρθουμε στους μικρούς εδώ πέρα. Υπάρχει εδώ μέσα κάποιος που βλαστημάει τον Θεό; Παιδί μου, έλα κοντά, έλα από κάτω, να κουβεντιάσουμε μαζί με μια γλώσσα αγάπης και στοργής.

Βλαστιμής, βλαστιμής σε ρωτώ τέσσερις φορές θα σε ρωτήσω Τέσσερις φορές, νούμερο ένα, νούμερο δύο, νούμερο τρία, νούμερο τέσσερα και τελείωσα το κήρυγμα. Βλαστημείς; Εάν, παιδί μου, βλαστημείς, δεν είσαι άνθρωπος πολιτισμένος.

Γιατί ένας πολιτισμένος άνθρωπος, και αν ακόμα δεν πιστεύει, δεν υβρίζει τα όσια και ιερά που πιστεύουν εκατομμύρια άνθρωποι.

Βλαστημείς; Όχι, πολιτισμένος άνθρωπος δεν πρέπει να λέγεσαι. Αλλά εγώ προχωρώ περισσότερο και λέγω: δεν πρέπει να λέγεσαι ούτε άγριος. Γιατί και αυτοί οι άγριοι κάτω στη ζούγκλα έχουν το Θεό τους και προσκυνούν το Θεό τους.

Αδιάφορα αν ο Θεός τους είναι ψεύτικος, αδιάφορα αν είναι μια πέτρα, αν είναι ένα άγαλμα. Κάτω στην Αφρική λένε ότι λατρεύει κάπου μια φυλή τον ήλιο. Και φυλάει κάποιος και μόλις δει τον ήλιο να βγαίνει χαράματα, Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Κοροϊδέψτε το Θεό του και συνέβη αυτό. Συνέβη με έναν Γάλλο, συνέβη αυτό. Αν πάει την ώρα εκείνη και κοροϊδέψει το Θεό τους, τότε οι άγριοι χίλια χέρια θα τον πιάσουν, θα τον κάνουν κομμάτια, γιατί δεν επιτρέπει ο άγριος να υβρίζεις το Θεό του.

Βλαστημείς; Δεν είσαι άξιος να ονομάζεσαι πολιτισμένος άνθρωπος. Βλαστημείς; Δεν είσαι άξιος να ονομάζεσαι άγριος κάτοικος της ζούγκλας. Βλαστημείς; Προχωρώ, δεν είσαι άξιος να ονομάζεσαι ούτε θηρίο. Λένε ότι ένας κυνηγός, προχωρώντας μέσα στο δάσος, άκουσε μουγκρητό και τρόμαξε.

Προχωρώντας, τι να δει, τι συνέβη; Μούγκριζε ένα θηρίο. Ήτανε λιοντάρι. Το καημένο το λιοντάρι, περπατώντας μέσα στο βουνό, πάτησε με το πέλμα του ένα μεγάλο αγκάθι και καρφώθηκε στο πόδι του. Το σήκωνε πάνω, σαν να ζητούσε βοήθεια. Δεν μπορούσε να το βγάλει μοναχό του. Και ο κυνηγός φοβήθηκε. Ποιος πλησιάζει λιοντάρι;

Λέει, ας πάω κοντά του τέλος πάντων, και πλησίασε με τρόπο και πιάνει και του βγάζει το αγκάθι από το πέλμα του λιονταριού. Από την ώρα εκείνη το λιοντάρι δεν ήξερε με ποιο τρόπο να τον ευχαριστήσει. Κουνούσε την ουρά του, ακολουθούσε παντού και τον είχε πάντα κοντά του. Σαν σκυλάκι τον ακολουθούσε.

Για ένα αγκάθι που του έβγαλε από το πόδι, το λιοντάρι ακολουθούσε πιστά τον κυνηγό. Είναι λοιπόν και εσένα ο Θεός έσωσε, όχι αγάπη σου βγάλε, όχι αγάπη Που αν δεν υπήρχε η προστασία του Θεού, δεν θα ζούσε κανείς από μας την ώρα μέσα στην εκκλησία.

Όχι αγκάτια δεν μας έβγαλε, αλλά μας έσωσε από τός και το συντήρως και εσύ λοιπόν τον Θεό τον βλαστημάς. Εδώ ένα σκυλί, ένα σκυλί έχεις στην αυλή σου και του πετάς ένα κόκαλο, ένα κόκαλο. Και το σκυλί δεν έχει γλώσσα να σου πει ευχαριστώ, αλλά το σκυλί σου κουνάει την ουρά του, γιατί η γλώσσα του σκυλιού είναι η ουρά του.

Και με την ουρά του σου λέει: αφεντικό, ευχαριστώ που με θυμήθηκες. και σε ένα χάρτη άνθρωπε που όλη μέρα στους περνάει, στους κορπάει ο Θεός ἀνοίξαντος δέ σου τὴν χεῖρα τὰ σύμπαντα πλησθήσονται χρηστότητος, που σου σκορπάει όλα τα αγαθά, εσύ λοιπόν όχι σκυλή δεν είσαι αλλά λησασμένο σκυλή γιατί μόνο το λυσσασμένο σκυλί δεν γνωρίζει τον αφέντη του, και το λυσσασμένο σκυλί δαγκάνει τον αφέντη του.

Είδα λυσσασμένο σκυλί να δαγκάνει τον αφέντη του. Λυσσασμένα σκυλιά γίναμε λοιπόν, να δαγκάνουμε το χέρι του Θεού, να βλαστημάμε τα όσια και τα ιερά της πίστεώς μας.

Βλαστημείς; Το τελευταίο ερώτημα. Είπα ότι πολιτισμένος άνθρωπος δεν είσαι. Είπα ότι άγριος δεν είσαι. Είπα ότι θηριό δεν είσαι. Τώρα προχωρώ περισσότερο. Και λέγω, αν βλαστημάς, πέφτεις πολύ χαμηλά, τόσο χαμηλά, καταβαίνεις τη ζωολογική κλίμακα.

Κλίμακα, όλες τις βαθμίδες της αυτής, περνάς κατώτερα από τα ζώα, που μπορούσε να πει: «Άνθρωπος εν τιμή ων ου συνήκε, παρασυνεβλήθη τοις κτήνεσι και ομοιώθη αυτοίς». Κατεβαίνεις και λέγω ότι αν βλαστημάς, ούτε διάβολος δεν είσαι, και τον διάβολο πέρασες, γιατί ο διάβολος όλα τα αμαρτήματα τα κάνει. Ένα αμάρτημα δεν κάνει ο διάβολος: δεν βλαστημά ο διάβολος, δεν βλαστημά ο διάβολος, λέει ο Ιερός Χρυσόστομος, δεν βλαστημά. Ακούει το όνομα του Θεού και τρέμει, τρέμει ο διάβολος.

Αυτό που τρέμουν άγγελοι και αρχάγγελοι και κόσμος ολόκληρος, εσύ το βλαστημάς, δεν είσαι τίποτα και τον σατανά ξεπέρασες ακόμα.

Μα θα μου πεις, καλά, τι πρέπει να κάνουμε τώρα; Καλά, είναι γεγονός, γιατί από όλα τα έθνη, δυο κράτη, δυο κράτη εδώ στον κόσμο ήταν βλάσφημα.

Ήτανε βλαστημιά. Ήτανε πρώτα οι Ιταλοί που βλαστημούσαν τη Μαντόνα, την Υπεραγία Θεοτόκο, αλλά εκεί τώρα έγινε μια εκστρατεία από τον Πάπα και από τους Φράγκους και από τους καλογέρους και ελιγόστεψε πολύ η βλαστημία στην Ιταλία. Και ήτανε πρώτα, ερχόμαθα δυστυχώς εμείς οι Έλληνες. Α, χρόνια παλιά. Ξέρετε πού κατήντησε η βλαστημία; Σήμερα το διάβαζα κάπου, διάβαζα ότι σε κάτι στα παλιά τραγούδια που είχε η φίλη μας

Ευχή μας, οι νέοι έχουν ωραία τραγούδια, τραγούδια του γάμου, τραγούδια της βαπτίσεως. Είναι ωραία η λαϊκή μούσα, τα λαϊκά τραγούδια έχουν άρωμα, λέει, μυρίζουν λιβάνι και θυμάρι, μυρίζουν τα τραγούδια τα παλιά, τα ευλογημένα. Πού καταντήσαμε τώρα, στα φοβερά εκείνα και απαίσια τραγούδια, που μέσα κάτω στον Πειραιά και στην Αθήνα πρέπει να κλείνεις τα μάτια σου, γιατί το τραγούδι είναι και αυτό δείχτης πολιτισμού του κόσμου.

Και όταν καταντήσαμε στα μπουζούκια και στην αμαρτωλότητα μέσα των ασμάτων, είμαστε λαός εκφυλισμένος. Πού να τα τραγούδια γίνανε της λεβεντιάς, πού να γίνανε τα τραγούδια τα ωραία που τραγουδούσαν τα παιδιά μας, κυρίες.

Λοιπόν, τραγούδι του γάμου. Ένα τραγούδι του γάμου έλεγε πώς φανταζότανε η κοπέλα η αγνή τον άντρα της. Το φανταζότανε έτσι και έτσι, μεταξύ των άλλων. Εφανταζόταν η κοπέλα να πάρει έναν άντρα να αγαπάει τον Θεό, να πηγαίνει στην εκκλησιά, να προσεύχεται, να αγαπάει όλα αυτά τα ωραία.

Τώρα, για ακούστε, δεν θέλω να γελάσετε, θέλω να κλάψετε, να κλάψετε, γιατί κλαίω και εγώ. Τώρα ένα καινούργιο τραγούδι που τραγουδούνε μέσα στις ταβέρνες και δεξιά και αριστερά και το παίζουν, και κανείς δεν διαμαρτύρεται και κανείς εισαγγελέας δεν επεμβαίνει και ένας αστυνομικός. Λέγει η νέα πώς θα είναι ο άνδρας της, τον θέλει έτσι, τον θέλει έτσι. Στο τέλος, μην γελάσετε, αδέρφια μου, κλάψετε, κλάψετε, Ελλάδα.

Η νέα λοιπόν λέγει στο τραγούδι αυτό το ελεεινό και τρισάθλιο, που δεν το έβγαλε η Ελλάδα, αλλά το έβγαλε η κόλαση κι ο Άδης, σε αυτό το τραγούδι λέγει η νέα, θέλει τον άνδρα της να βάλει, λέγει, λάδι στο μαλλί του και να βρίζει τον σταυρό του, να βρίζει τον σταυρό του.

Σας ερωτώ, για να έχει το τραγούδι «θέλω τον άνδρα μου», μη περάσει από την ιδέα σας καμιά σκέψη ότι εγώ ανήκω σε παρατάξεις κλπ. Μόνο στον Θεό και στην ενότητα ανήκω. Αναφέρω παραδείγματα, τα αναφέρω χτυπητά και ανήκω...

Ναι, λοιπόν, θέλω να πω το εξής: για φανταστείτε στο τραγούδι να γράφει «θέλω τον άνδρα μου, τέτοιο και τέτοιο, να υβρίζει τον βασιλιά μου». Σας ερωτώ, θα μπορούσε να κυκλοφορήσει; Σας ερωτώ, θα μπορούσε να κυκλοφορήσει; Μεγάλος ο βασιλιάς, μικρός, πολύ μικρός ο Χριστός μας και ο Σταυρός του;

Το υποφέρω και αγωνίζομαι μαζί με άλλους τίμιους ιεροκήρυκας να φτιάξουμε ένα Ορθόδοξο Βασίλειο. Ένα Ορθόδοξο Βασίλειο, όχι με πολυχρόνια, γιατί τα πολυχρόνια που λέμε εδώ μέσα, μέσα τα πολυχρόνια. Στο Βυζάντιο, στο Βυζάντιο, τρεις φορές τον χρόνο το ψάλλαν το Πολυχρόνιο: το Πάσχα, τα Χριστούγεννα και όταν πήγαινε ο βασιλιάς μας το Πολυχρόνιο. Εδώ κάθε λειτουργία Πολυχρόνιο, Πολυχρόνιο, Πολυχρόνιο.

Αλλά να είναι όντως η πατρίς μας Ορθόδοξο Βασίλειο, Ορθόδοξο Βασίλειο, και όχι μέσα από ένα άκρο σε άκρο να βουγκάνε τα λιβάδια, να βουγκάνε τα πελάγια από τις βλαστημιές. Μα τι πρέπει να κάνουμε; Εμένα ρωτάτε;

Εγώ είμαι ένας αμαρτωλός ιερομόναχος, μακάρι να το καταλάβω. Να πάω σε καμιά σπηλιά στο Άγιον Όρος, όπως θέλουν και μερικοί, να κλάψω τα αμαρτήματά μου.

Εμένα ρωτάτε; Ρωτήστε δύο Αγίους. Ρωτήστε τον Άγιο Κοσμά που πέρασε ξυστά από εδώ, από το Παγγαίο πέρασε. Ξυστά και ευλόγησε τα βουνά εδώ πέρα, όλα τα βουνά τα ευλόγησε ο Άγιος Κοσμάς. Άγιος Κοσμάς, και τι λέγει ο Άγιος Κοσμάς; Λέγει: το να πάρεις ένα μαχαίρι να μου κόψεις τη μύτη, σε συγχωρώ· να μου κόψεις τα αυτιά, σε συγχωρώ· να μου κόψεις τα χέρια, σε συγχωρώ· να πας στο χωράφι μου, να ξεριζώσεις τα αμπέλια μου, να βάλεις φωτιά στο σπίτι μου, σε συγχωρώ· να βρίσεις τη μάνα μου, τη μάνα μου που δεν έχω τίποτε άλλο, λέει ο Κοσμάς, να βρίσεις τη μάνα μου, σε συγχωρώ· να βρίσεις τον Χριστό μου και την Παναγιά, δεν έχω μάτια.

Αγία Γραφή, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ευαγγέλιο, Θα τον πλησιάσεις τον άνθρωπο και να τον συμβουλέψεις και να του πεις τι μεγάλο αμάρτημα είναι. Και μια, και δυο, και τρεις, και τέσσερις, και πέντε φορές.

?

? Αυτά λέει ο Χρυσόστομος, αυτά ο Κοσμάς ο Αιτωλός.

Μα τι πρέπει να γίνει; Όλοι μας, αδερφοί μου. Αχ, πώς καταντήσαμε υλικόν κράτος. Αχ, πώς καταντήσαμε κράτος καθαρώς, δηλαδή, με τα υλικά και μόνο ασχολούμενο. Διάβασα σήμερα σε μια δική εφημερίδα ότι κάπου, λέει, παρουσιάστηκε ένας περονόσπορος στα καπνά, και όλοι πολύ καλά κάνανε· δεν τους επιτιμώ, αλίμονο, τους επαινώ.

Βγήκανε, ήρθαν, λέει, πάνω γεωπόνοι να σβήσουν τον περονόσπορο, γιατί, λέει, αν τον αφήσουν, θα ξαπλώσει. Ο περονόσπορος κάνει κακό στον καπνό, μα είναι περονόσπορος φοβερός η αμαρτία. Πού είναι η εκστρατεία μας; Πού είναι ο αγώνας, ο αγώνας της Εκκλησίας; Πού είναι ο αγώνας των Σωματείων; Πού είναι ο αγώνας όλων των θρησκευτικών προσώπων;

Πού είναι ο αγώνας του λαού μας; Πού είναι ο αγώνας των Εισαγγελέων και των Προέδρων και όλων μας να ξεριζώσουμε μέσα από την πατρίδα μας το κακό αυτό, το ακάθαρτο, το τρομερό; Δεν πιστεύουμε στον Κύριο Ιησού Χριστό, δεν τον αγαπούμε. Αν τον αγαπούσαμε, αν τον αγαπούσαμε, δεν θα υποφέραμε μέσα στη γειτονιά μας και στο σπίτι μας να βλαστημάται ο Χριστός.

Και στον αγώνα αυτόν τον τίμιο να ξεριζώσουμε από την πατρίδα μας το επάρατον αυτό, το κατηραμένον αυτό ελάττωμα της βλαστήμιας, μπορούν ακόμα να βοηθήσουν πια και τα μικρά παιδιά, μπορούν να βοηθήσουν.

Τα μικρά παιδιά πώς να βοηθήσουν; Ακούστε. Είμαστε, ήμουν σε μια πόλη, μικρά πόλη της Μακεδονίας. Εκεί με έστειλε η Αγία Ιερά Σύνοδος να εκτελέσω το καθήκον. Λοιπόν, όταν πήγα στην πόλη αυτή, τέσσερις χιλιάδες κόσμο είχε, τέσσερις χιλιάδες κόσμο, δεν πατούσε άνθρωπος στην εκκλησία.

Μαζεύτηκαν τα παιδιά, με βοηθήσαν κάτι δάσκαλοι, τους μαζέψαν, μαζεύτηκαν καμιά εκατοστή παιδιά, είχαν γίνει αγρίμια, 10 χρόνια, 15 χρόνια, φοβράχατας, απέσυα κατά. Ρωτώ λοιπόν τα παιδιά: «Δεν μου λέτε, παιδάκι μου», του λέω, «βλαστημάτε; Ακούσατε βλαστημιά;» Λοιπόν, σηκωθήκαν όλα πλην τριών, μόνο τρία παιδιά από τα εκατό παιδιά όλα.

Μια όλα. Μου λέει ένας μικρός πιτσιρίκος, λέει: «Εγώ, λέει, βλαστημάει ο πατέρας μου». Ο άλλος λέει: «Βλαστημάει ο μπάρμπας μου». Ο άλλος: «Βλαστημάει ο γειτονάς μου». Ο άλλος: «Βλαστημάει, λέει, ο αδελφός μου». Ο άλλος βλαστημάει... Πώς... Ου λέει βλαστημίες ούτω. «Ρε παιδιά», τους λέω, «θα πέσει η φωτιά να μας κάψει. Θα καταστραφούμε, λέω, δεν θα μείνει τίποτα εδώ πέρα». Τόση βλαστημία, δεν το καταλάβανε. «Τι να κάνουμε εμείς τα μικρά παιδιά;» «Τι να κάνετε;» λέγω. «Ακούστε, λέω, παιδάκια μου, να πάτε στο σπίτι σας και όταν ακούστε τον πατέρα να βλαστημάει, να πείτε: “Πατέρα, αυτό που κάνεις είναι κακό”. Και αφήστε τώρα. Και άμα το ξανακάνει, τι να κάνετε; Να πείτε: “Πατέρα, με πίκρανες, πολύ με πίκρανες. Γιατί βλαστήμησες τον ουράνιον Πατέρα; Διότι εκτός από τον Πατέρα της γης υπάρχει κι άλλος Πατέρας. Εγώ σήμερα δεν θα φάω. Θα μείνω νηστικός”». Και ξέρεις πως οι μανάδες τρέμουνε όταν τα παιδιά τους δεν τρώνε. «Βρε, θα το κάνετε, παιδιά μου;» «Θα το κάνουμε», λέει. Ήταν λεβεντόπαιδα, ήταν έτσι ροϊκοί, γεννά, λάτσα, γεροί. «Θα το κάνετε;» λέω. «Θα το κάνετε; Ε, άντε ρε, αν το κάνετε, λέω, παιδιά μου, εγώ την άλλη μέρα,»

Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, του Κατηχητικού Σχολείου, που έβαλαν μπροστά τους γονείς των και δεν τους επέτρεψαν να βλαστημούν μπροστά τους τον Χριστό και την Παναγία.

Αχ, αδερφοί μου, είναι τόσο μεγάλο το αμάρτημα αυτό, τόσο μεγάλο. Αν έπεφτε στη Θεοτόκου, η αναπόψη κακό να μην έρχεται. Ο διαφωνικός της σαθμός της Καβάλλας έλεγε, προσοχή, προσοχή, στην Καβάλλα στο τάδε σπίτι έπεσε χωλέρα.

Είναι επιτρέπτονες.

Και στον Θεό να θυμάστε, καλές ημέρες δεν θα δούμε. Καλές ημέρες θα δούμε μόνο εάν σεβαστούμε τον Θεό και αν λατρεύσουμε τον Θεό. Και αν όλοι, εύχομαι η Καβάλα, που είναι ιερά χώματα που πάτησε ο Άγιος Παύλος, εύχομαι στον τόπον αυτόν τον Άγιο, δεν ξέρω τι λέγουν άλλες πόλεις, εδώ με την Καβάλα δουλέψτε, μικροί μεγάλοι, άνδρες, γυναίκες, όλων των καταστάσεων, όλων πάσης μορφώσεως, δουλέψατε όλοι, κλήρος και λαός, ώστε στην Καβάλα ούτε ένα στόμα να βλαστημάει τον Χριστό, αλλά όλα συγκρόστε στην Καβάλα να γίνουν μια κιθάρα, μια κιθάρα του Χριστού, και απάνω στην κιθάρα αυτή να ακούεται: «Αινείτε, αινείτε και υπερυψούτε Χριστόν εις τους αιώνας». Αμήν.