The Repentant Thief and the Way to Salvation

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Reverend fathers, dear brothers, and beloved listeners,

Our subject is repentance. This is the last sermon in the series.

Before we begin this last sermon, let us briefly review what has gone before. Reviews are necessary for those who are here for the first time tonight to hear the preaching on repentance. They need to know what came before. A review is also useful for those who have followed the whole series.

As the Apostle Paul says, repeating these things is safe for you. We who preach the Gospel should not grow tired of saying the same things. Our listeners are greatly benefited by hearing something they have heard before. As you will remember,

Our regular listeners will remember. In our first talk, we tried to show what an unrepentant person is like. With colors drawn from Holy Scripture, we painted that person’s portrait before your eyes.

we spoke of the person who turns a deaf ear to the voices of heaven; the person who shuts his eyes so he will not see the wonders of God; the person whose heart has grown so hard that he mocks everything, laughing even as he commits the gravest crime.

We said that of the unrepentant person it could be said, ‘It would have been better if that person had never been born.’ In our second sermon we asked: Is there hope? What can the Church do to awaken a sinful soul, to rouse a sleeping conscience?

Our Church believes that even the greatest sinner can repent. That is why, during this season, she sings her most moving hymns of compunction. ‘My soul, my soul, arise! Why are you sleeping?’ She calls the soul to wake up. Just as an alarm rings loudly and wakes someone in the night, so the Church has her spiritual alarms.

And alarm clocks call out to you: wake up and set to work. Leave behind the night, the moonless night of sin.

First comes the remembrance of death. Then comes hearing the Word of God and reading Holy Scripture, especially certain passages we have pointed out from the pulpit. Then comes reading the lives of Saints, both men and women. Finally, we said that because metanoia, repentance, is a gift from heaven, a person must fall to their knees and ask God to grant it. Now we come to our final talk. You may say to me, ‘Everything you have said, the younger among us heard it in summary, and those who have been here longer heard it in greater detail, but it is all just words. We want something concrete. We want examples. Are there examples of people who repented? Are there examples of people who committed terrible crimes, who stained their hands with blood and injustice?’

There are people who have repented and returned to the Lord. Yes, my dear ones, there are such people in every generation. No generation, however corrupt, is without examples of them.

Even in the deeply corrupt days of Sodom and Gomorrah. And even when the Antichrist draws near, and evil floods the earth like waters rising over the mountaintops, divine grace will still work its miracle.

There will still be people who repent: few, perhaps, but unmistakable examples.

Among these examples, some stand out so vividly that they are more than examples. They are models for us.

These are models of repentance, the kinds of people our holy Church sets before us.

One model of repentance, showing the power of Jesus Christ, is Saint Mary of Egypt, who called herself wretched. The fifth Sunday of Lent is dedicated to her sacred memory.

And not only the fifth Sunday of Lent: April 1 is also dedicated to her memory. The Church commemorates her twice. This sinner from Alexandria rose to such a height of holiness that when she prayed, her feet did not touch the ground. She was suspended between heaven and earth.

What a beautiful phrase: she stood praying and weeping. And her rule of prayer, listen, my sinful brothers and sisters, you who rush to find lenient spiritual fathers...

she had the strictest spiritual father. People today seek the most lenient one. Listen, you men and women who have sinned and do not want your spiritual father to give you even a month under a rule of prayer. You want to receive the Holy Gifts immediately after committing a grave sin. Hear the rule of prayer given to Mary of Egypt.

For forty-seven full years she lived a harsh life in the desert.

In the desert, after some ninety-seven years, she was counted worthy to receive the Immaculate Mystery. On the sand of the desert, by the hand of an angel, words were written. Abba Zosimas, her spiritual father, saw and read them: “Here lies the body of Mary the wretched.” She died on the day she received the Immaculate Mysteries. Saint Mary of Egypt is a model of repentance. Another wondrous model is the sinful woman whose tears fall like diamonds and make our holy Church shine on Great Tuesday. She is the woman Kassiani sang of in her hymn: “The woman who fell into many sins.” With her tears and myrrh, she washed the most pure feet of our Lord and heard from the mouth of the Lord.

God’s words to her were full of mercy: “Her many sins are forgiven, for she loved much.” She loved more deeply than many who had followed the Lord. Another wondrous example of repentance is the Apostle Peter. He denied our Lord three times, but then went out from the courtyard of Annas and Caiaphas and wept bitterly. Yet for as long as the sun rises and rivers flow, the greatest example, the lifeline of every sinner, showing the saving power of our Lord Jesus Christ, the God-Man, is the Repentant Thief.

And it is this Repentant Thief whom we shall consider.

Tonight I will yield the preacher’s place to the Repentant Thief. I gladly bow before him, for he himself became a fervent preacher of repentance, an example beyond compare.

My brothers and sisters, let us draw near to Golgotha in compunction, with clear minds, and hear the thief preach to us. The scribes, Pharisees, and rulers of Israel hated our Lord Jesus Christ with a deadly hatred.

Never had anyone on earth been hated as Jesus Christ was. They brought him before the public and portrayed him as guilty of grave crimes, as a threat to public order, and as someone who hated the renowned Temple of Solomon.

They even claimed he would stir up a revolt against the Roman authorities. Their hatred of Jesus Christ showed itself in many ways, but especially in two. The first concerned the punishment imposed on those found guilty of offenses and crimes against public order.

The Jewish punishment was stoning. Though they accused Jesus Christ, they took care that he would not die by stoning. They wanted him to suffer another, harsher death.

It was a shameful death, a death on a cross, meant to make an example of the condemned. So his mortal enemies made sure he would suffer the Roman penalty instead of the Jewish one. That is why they cried out, “Crucify him! Crucify him!”

And they did more than seek his death on a cross. To dishonor him still further, they arranged for others to hang beside him, deepening the contempt and disgrace, as though he were the king of thieves and criminals.

Their hatred went so far that two thieves accompanied him in the last moments of his life. “And he was numbered with the transgressors.” How wondrous are your judgments, O Christ!

Who could have imagined that, in the blink of an eye, his destiny would change, that there on the cross he would become a disciple of the faith, an Apostle and an Evangelist?

Christ triumphed over the powers of darkness.

The thief was in the hands of the devil. The devil held him in his power and counted him as his own. But at the last moment, the hand of God, the hand of Christ, took him. With his bloodied hands, Christ snatched him from the devil’s grasp, like a shepherd who manages to rescue a sheep at the very last moment. Christ, the Good Shepherd, took the thief, and the thief became a trophy of Jesus Christ’s triumph.

Who was he? Who were his relatives? The Gospels have handed him down to us without a name. An ancient tradition of the Church, supported by writings of some importance, tells us that this unknown thief was named Dismas.

But let us leave his name aside and consider what matters here. The two men crucified with Christ were thieves by trade. Yet can theft be called a trade? Surely it cannot. Robbery is no proper way for a person to earn his bread.

For God’s law says that a man shall eat his bread by the sweat of his brow. Yet these two thieves were caught, put in prison as serious offenders, and condemned to carry their crosses to Golgotha, where they found themselves beside Christ.

But were they the only thieves in those days?

My brothers and sisters, they were not the only ones. In every age, the few thieves the authorities catch are not the only ones. There are other thieves, who have no hideouts high in the mountains.

Robbers who wear no cloaks. Robbers who carry no actual weapons. Robbers who are exceedingly polite and know how to address everyone with courtesy. Robbers who live in fine houses and have splendidly furnished offices. They do not rob people with guns; they rob them with a pen. They exploit the people, and yet they are the most welcome guests in a corrupt society. Drawing rooms, reception halls, and official offices are open to them; doors open as soon as they appear. This robbery of society is infinitely worse. But when a poor man is driven to steal from a bakery, or to set up a little cart on a main street in Athens to feed his children, the authorities arrest him at once for disturbing public order or committing theft, and throw him into prison.

Into prison, for tiny debts. But when those robbers who ride around in limousines and indulge in the most outrageous excesses, all under the cover of the law, when they commit the gravest crimes, as they do, they remain untouchable. There are small robbers and great robbers. The law arrests the small ones; it does not arrest the great ones. So the two robbers were not the only robbers in Jewish society or in the Roman Empire. Indeed.

Indeed, in the days of Jesus Christ there was a particularly vile kind of robbery. He braided a whip and spoke those terrible words, words that we who wear this black robe should always keep in mind.

He spoke those terrible words: “Do not make my Father’s house a den of thieves.”

A den of thieves, Christ? Where was this den of thieves? In the temple itself. Its thieves were not the two condemned men. They were the priests and chief priests of the Jews, who exploited sacred things in the most pitiful way. They had grown rich on the tears of widows and orphans, and they were the worst men in the Jewish nation for using God’s name for their own gain.

The Lord called these priests and chief priests of the Jewish people thieves. He spoke plainly, with the language of truth, however harsh that truth was. He called the famous Temple of Solomon a den of thieves. Because they had used the temple and its holy things for profit, He said, “Not one stone will be left upon another.” More tragic still, these thieves, clothed in priestly authority, became the judges of lesser thieves.

These men, whom Christ condemned as thieves at His judgment seat, put other thieves on trial and condemned the petty thieves. More tragic still, I firmly believe that if these great thieves with their official titles were gone from society, who knows? Perhaps there would be no petty thieves, no bandits in the mountains. There are bandits in the mountains because there are thieves in the cities. If, if ordinary people had, if they had...

If our poor people had bread, clothing, medicine, and a roof over their heads, and, more than shelter or medicine or bread, if they had love, for love is above all else,

if these humble people were surrounded by waves of love, no one born into our society would seek refuge in a bandit’s hideout.

It is true that many people, in earlier times and in our own, were driven by social injustice to flee to the mountains and become bandits. They were driven there because they found no love in society, love that can turn even wild beasts into lambs.

But sadly, my dear friends, society resembles a stepmother. I say a stepmother, though certainly not every stepmother is like this. There are saintly exceptions, before whom I bow. But anyone here who lost his own mother and was raised by a stepmother will understand what I am about to say.

Society is a stepmother. She has her own children, her cherished children. Like a stepmother who lavishes affection on her own children while leaving the others naked, barefoot, and miserable, with nothing for them but curses.

So society behaves like a stepmother: it shows some people an outrageous abundance of love and treats others with contempt. Unless society ceases to be a stepmother, unless it rids itself of its own thieves, banditry in the mountains will never disappear.

They will cease. But, my brothers, what has come over me? What has come over me? I did not come to the pulpit tonight for this.

I did not come to the pulpit today to speak about a social issue. I have put my finger on society’s festering wound to show you the deeper reasons why our society is shaking to its foundations.

I came to the pulpit tonight to present the thief to you as an example of metanoia, of repentance and turning back to God. I believe you will listen just as readily to this spiritual matter as you did to the social one: the repentance and return of the thief.

The repentant thief spoke from the Cross. He said only a few words, but those few words are of immeasurable worth.

The thief’s words carry tremendous power. No scale could weigh them.

Weigh the thief’s words carefully. They are few, yet few words have become so widely known. Go to Australia, Canada, Africa, Japan, or China, and you will find souls filled with inexpressible joy and emotion when they remember what the thief said.

As John Chrysostom says, the repentant thief became a theologian upon the Cross. He became a theologian without learning letters, a theologian and philosopher without attending any school.

Listen to those words: anthropology, theology, Christology, and eschatology. “We didn’t understand a thing,” you may say. That’s the language of theologians. But I won’t speak the way theologians do in theological schools.

I will try to make it all clear to everyone. The repentant thief showed something extraordinary upon the Cross. He gave a remarkable sign of metanoia, of repentance. And that sign was this:

The thief grasped what is bound up in human existence: the condition of fallen man, who has sunk into sin. The grateful thief understands the sinfulness of humanity.

He recognized his own sinfulness and the baseness of human character. He understood what sin is. The other thief, by contrast, had no sense of his condition or of his sins. Hardened as he was, he tried to place the blame for his plight on others.

He even had the audacity to say to the Lord, “If You are the Christ, save Yourself and us. Come down from the cross.”

He challenged Christ. He demanded a miracle he could see. What he asked would have been nothing for Christ. If Christ had moved His little finger upon the Cross, everyone would have been astounded, the scribes, the Pharisees, and the centurion alike.

But Christ did not wish to work a miracle from the Cross in that way. He wished to perform a miracle infinitely greater than the one the thief demanded: the miracle of redemption, the salvation of humanity.

The hardened, unrepentant thief blasphemed Christ and railed against everyone. The repentant thief, by contrast, recognized his own sin. He rebuked the man beside him: “Do you not fear God? We are punished justly, for we are receiving what our deeds deserve.”

He passes judgment on himself.

“We are receiving what our deeds deserve.”

That is how a person who repents speaks.

For, my dear ones, however much our surroundings may be to blame, however much others may be to blame, however hard we try to shift the responsibility...

We may lay the blame on various people, but one thing is certain: we have the final say. Thousands of decrees are issued in our nation, great and small, on all kinds of matters. Yet no decree in Greece is carried out unless the king signs it. In the same way, no decree of sin is carried out unless a person puts his own signature beneath it.

“The devil is to blame; the woman is to blame; this person is to blame; the world is to blame. Everyone is to blame!” Yet the greatest responsibility for sin belongs to each of us personally.

God has placed a strength within us. Even if the whole world were to fall upon a person, even if the demons of Hell were to hurl themselves against him, they could not break him.

A person has strength, but lacks moral character. And because we are responsible for our sins, there is Hell. There is the Second Coming. There is a day when God will judge the world.

He openly acknowledges his responsibility and the extent of it. He acknowledges his sin and his guilt, and says, “We are receiving what our deeds deserve.” He holds himself responsible. This is how a person who repents speaks.

Yes, the sinner feels unworthy even to live or to look up at the sky. He realizes that for the sins he commits...

Just for the sins he commits, my dear friends. Let me take only one of them: a sin that people today drink up like water. As someone drinks a cold drink or a glass of water in summer, so people today drink in sin. Somewhere the prophet Jeremiah says that people will drink in sin and commit it as easily as they drink water. Of all sins, take just one: blasphemy. For that sin alone, we ought to say to the Lord, “Glory to You.”

Glory to Your forbearance, O Lord! For this sin alone, let alone all our other sins, the earth ought to open and swallow us. The rivers ought to rise and drown us. The stars of heaven ought to fall like thunderbolts upon the heads of sinners. Wild beasts and all the forces of nature ought to turn against us. We ought to be destroyed. Yet the Lord is patient with us. “We are receiving what our deeds deserve.” A mark of repentance is the awareness of sin: to know that for this sin I deserve the severest punishment.

They say that once a king wished to visit a prison. That day the prison governor brought the prisoners out of their cells and lined them up in rows of four. The king inspected them and wanted to learn how each had come to be in prison.

He asked the first prisoner, “How did you come to be here?” The man replied, “Unjustly, my king! They put me here unjustly!” He asked the second, who said, “Unjustly.” He asked the third: “Unjustly.”

Only one man said to the king, “My king, I was punished justly. I should have been punished even more.” Then the king said, “Release the one who says he was punished justly. He is worthy of freedom; the others are not.”

The same is true of us. Few people in this world acknowledge their faults. Few weep and repent. Few speak as the repentant thief did: “We are receiving what our deeds deserve.” My brothers and sisters, put your hand on your heart.

We have all done so much wrong, clergy and laity, married and unmarried, adults and children, even infants, that God has punished us to some degree up to this day. And all of us here fear that He may punish us further. We each understand that punishment may come for a sin known only to ourselves.

“We are receiving what our deeds deserve.”

That is how someone who sincerely repents speaks.

The grateful thief shows us something else as well. He does more than proclaim that humanity is sinful. He does more than show a clear understanding of sin. He shows us something further.

He proclaims that our Lord Jesus Christ is without sin.

Of himself, the thief says that he is guilty and sinful, that the floodgates of heaven ought to open over his head. But he makes an exception for Jesus: “This man has done nothing wrong.” He has committed no wrongdoing, no sin at all.

Unbelievers and atheists still try to find fault with Him. They read the Gospel for that purpose alone. They take it and squeeze it, pressing it from every side.

They put the Gospel under a press. Why do you think they do that? They study it and keep studying it.

They read it this way and that, squeezing the Gospel. Why? To draw from it a single drop of sin, so they can say that the Lord was at fault, that the Lord sinned.

Unbelievers and atheists, however hard you squeeze the Gospel, however closely you examine the life of Jesus, however much you criticize Him, you will find neither a single fault nor a single sin.

He is the one of whom the Prophet Isaiah says that He is a king of righteousness and His ways are straight. He is the one of whom John the Forerunner testified: “He takes away the sins of the world.”

He is the one of whom the disciples said, “No deceit was found in His mouth.” He alone, in all the world, had the courage to ask, “Which of you convicts Me of sin?” He is without sin, and the thief proclaims it. The thief grasps who this man is: our Lord Jesus Christ.

At the same time, the repentant thief on the Cross proclaims the divinity of Jesus Christ. He calls Jesus Christ King. To the thief, Christ is a King. But where is His crown? As the thief spoke, he saw Christ before him in a pitiable state, sweating and in agony. Yet he saw the Lord’s Cross as the Lord’s throne. It was as though the ages passed before his eyes like a film: kingdoms, nations, and the whole world. Lit by the light of heaven, the thief saw, like a prophet, that above the ruins of the world and all its systems and rulers stood one throne: the throne of our Christ.

And before Christ’s throne come tribes and nations, kings, generals, wise men, magnates, the whole world. They will never cease to kneel before the Lord’s Cross, laying down their crowns and scepters, their wisdom and their sins, everything, and saying, “Hail, my King!”

So when the thief called Him King and Lord, the Holy Spirit illumined him. He understood that this condemned man had “no form or beauty,” that His appearance was diminished beyond that of the sons of men.

He understood that this condemned man, despised like a worm upon the Cross, was the King whose kingdom has no end.

He is the Lord, the Lord. The thief saw Him for the first time there. Unlike the disciples, the repentant thief had not seen Christ’s great and wondrous miracles. He had not seen Christ command the winds and the sea, and the sea grow calm.

He had not been near Christ to see the sick healed the moment His holy fingers touched them. He had not seen Christ take the loaves, bless them, and feed thousands of people.

He had not been with Christ when He stood before the tomb and cried out, “Lazarus, come out!” and Lazarus came out. The scribes had been near Christ. The Pharisees had been near Christ. Yet they did not believe, while the thief did.

What does this show us, my brothers and sisters? A person may see thousands of miracles and still remain an unbeliever. And a person may see none at all, as the thief saw none, and believe.

The Lord, the Lord, the King! Thomas too said, “My Lord and my God.” But he said it after such anguish, after so many miracles and so much testimony, when Christ appeared before him again. Thomas saw Him and said, “My Lord and my God.”

The thief said to Him at once, “My Lord and my King.” So the thief proclaims that man is sinful. He proclaims that our Lord Jesus Christ is without sin. The repentant thief proclaims His kingdom. And finally, the thief proclaims the immortality of the soul.

He proclaims the immortality of the soul beneath the light of the Cross.

In the few minutes he has left, the thief is illumined and sees, even as he is dying upon the cross. If we could come here to Athens at that very moment, we would find philosophers deep in thought. It is the same moment that the thief hangs upon the cross.

If we went to Athens, beneath the Acropolis, we would find our ancestors discussing philosophy. The Greeks have always loved wisdom. We would see philosophers in their various schools, straining their minds to answer the great and highest questions about God.

But if we asked them what lies beyond the grave, some would shrug and say, “I do not concern myself with the grave. I would rather enjoy life. Let us eat and drink, for tomorrow we die.” That is the Epicurean’s answer.

Others, and most of them, would doubt. Perhaps there is life beyond the grave; perhaps there is not. Even Socrates spoke about the immortality of the soul, yet in his heart he had no absolute certainty. Perhaps there is; perhaps there is not.

So we leave Athens and Rome. We leave the philosophers and come to the foot of the thief’s cross. What does the repentant thief answer? He has no doubt at all. For him there is no “perhaps.” He says: there is life beyond the grave.

A person’s life does not end with the gravedigger’s shovel. The thief sees that beyond the grave another life opens, a heavenly homeland. That is why he turns to the Lord. At that moment he asks for nothing else, just one little corner of Paradise. “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.” And here, my brothers and sisters, we come to the great question of Paradise. Christ Himself assured him: “Today, not tomorrow, today you will be with Me in Paradise.”

But what is Paradise? What is Paradise? It is more beautiful than anything the human mind can imagine, more than any noble heart can long for. Is it flowing, crystal-clear water? Fruit-bearing trees, the mysterious trees of the Apocalypse? Birds singing in the forests, angels playing golden harps? What is Paradise?

A mother had a daughter who was gravely ill and could die at any moment. The mother was a believer, and she tried to comfort her daughter with words of faith and reflection.

She said, “My daughter, one day we will meet in the world to come. We will meet in Paradise. Everything there is beautiful.” And the mother described the other world, the unspeakable beauty of Paradise. When she finished, her daughter said, “Mother, you have forgotten something. You have forgotten the most important thing of all.”

“Paradise is not the crystal-clear water. It is not the trees, those mysterious trees you read about in the Apocalypse. It is not the squares and streets of the Jerusalem above, or the golden trumpets, or even the angels and archangels.”

“You have forgotten the most important thing.” “My child, what have I forgotten?” “You have forgotten something without which there is no Paradise. Put it in Hell, and Hell becomes Paradise.”

The mother was astonished. “What have I forgotten, my child? Have I not told you everything? Did I not tell you about the trees described in the Apocalypse, and the river that flows through it? Did I not tell you what the Word of God says: that there will be no need of the sun there, and that pain, tribulation, and tears will give way to eternal joy, the joy of the angels?” “Mother, you have forgotten the most important thing.”

“What is it?” “Christ will be there. One glance from Him is enough. Wherever Christ is, there is Paradise; wherever Christ is absent, there is Hell.” “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.” Christ accomplished two great things upon the Cross. He offered His sacrifice, and the drops of His blood that fell upon the earth cleansed the whole earth of its sins. As I said, He accomplished two great things.

The first is this: until the day the Cross was raised between heaven and earth, and the Lord shed His precious blood, until that day, for five thousand years, Paradise had been closed.

Christ opened Paradise through His precious Cross. “Lift up your gates, O rulers, and the King of glory shall enter. Who is this King of glory? The Lord, strong and mighty, the Lord, mighty in battle”, the conqueror of death, the one who triumphed over Hades.

He conquered death, descended into Hades, and broke its ancient bars. Christ opened Paradise, which had been closed. And who, I ask you, was the first to enter? Abraham? Noah? Jeremiah? Isaiah? One of those great spirits of ancient times? None of them. The first to cross the threshold of Paradise and enter was the thief.

O Christ, Your faith will endure forever. Whatever happens on earth, however far the sciences advance, however much governments change, the faith of Christ will remain, with its immeasurable height and depth, and the breadth of its love.

…entered, accompanied by no kings or great rulers. Christ descended into the depths of Hades, shattered its age-old bars.

The first to enter Paradise came in Christ’s company. Christ made the thief His companion. The sciences will learn that there is something about man they cannot measure. Behold Christ, and the one who follows Him through all ages: His true companion is the repentant thief. “Today you will be with Me in Paradise.” At this point I could end tonight’s sermon. But allow me just two or three more minutes to add one last brushstroke to this picture of the repentant thief. Before I bring these evening sermons of Great Lent, and tonight’s sermon in particular, to a close, I want to draw your attention to,

, a trap that Satan can set. What trap might the devil set at this very moment? Perhaps someone here, behind one of those pillars, among the young people, down here or up in the women’s gallery, hears tonight’s sermon and thinks, “I must repent.” But as soon as that person goes outside, the devil may approach and say, “I agree with you.” Yes, the devil is cunning. He will say, “My child, I agree: you must repent. But you need not repent tonight or weep for your sins tonight. Enjoy life a little longer. Do you not see, ”

“, the thief repented at the very last moment? Live as he did. Enjoy yourself, do what he did, and at the final second of your life say, ‘Remember me, Lord.’” My brothers and sisters, that is a snare of the devil.

Satan turns the example upside down. The Church presents the thief as an example of repentance. The devil turns that example into an excuse to put repentance off. “The thief repented at the last moment,” he says, “at the final second. You can do the same.”

What did you say? You are mistaken. The thief repented at the last moment. But why at the last moment? How old was he? Twenty-five? They say he was twenty-seven. When did he come to know Christ? Only at the last moment. He had never known Christ before. So you cannot say the same about yourself. Why? Because all of you here have...

You have heard about Christ a thousand times. Perhaps a grandmother, a saintly woman, held you in her arms, taught you to make the sign of the Cross with your little hands, and taught you to say, “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.”

A mother who now lies in the earth held you before an icon of Christ and taught you to say, “Lord have mercy.” A loving father took you by the hand and brought you to the Church of Christ. A teacher who believed in Christ told you at school, as you sat at your desks like innocent little angels, that Christ is real.

Perhaps a priest and spiritual father spoke to you about Christ. A bell ringing, a coffin passing by, a lily, a star, all these things have called out to you. Christ has called you a thousand times over. So the example of the thief gives us no reason to leave repentance until the last moment. No, my brothers and sisters, no. Today is ours. Tomorrow is not ours. Now, my brothers and sisters, now, I say this to every one of you here.

Now, while your mind is clear, while your eyes can see, while your hands can make the sign of the Cross, while your feet can carry you to Christ’s Church, while your tongue can still speak... A time will come. It is coming.

Not long ago, I went to a hospital to visit a patient. He had once been one of the finest preachers and speakers. He spoke with such grace and eloquence. How deeply it struck me to see that wonderful preacher now lying on a bed of suffering.

He was paralyzed and could no longer speak. He struggled to form words, and it grieved him. He tried to show me with gestures what was in his heart, and tears filled his eyes.

His tongue could not express what was in his heart. Now, while our tongues can still speak, let us act. A time will come for me, and a time will come for you. It will come for you too, young person listening to me.

A time will come for us all.

A time will come when our tongues will falter and can no longer form words. While your tongue can still speak, my brothers and sisters, make it a lyre, a song of praise, an instrument for glorifying God. Fall on your knees before Christ, run to Him, speak to Him, and seal your life with the prayer of the thief. There is nothing greater in this world than that prayer: “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.” Amen. This is my wish for all of you. I, your humble hieromonk, wish it for you.

The preacher prays that all of you may receive the holy Passion of our Lord Jesus Christ with katanyxis, with compunction and tears, and that you may be counted worthy to celebrate His glorious Resurrection with your families, in gladness and joy. To Him be glory forever and ever. Amen.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Απόστολοι των Δώδεκα, Διδάσκαλοι και Πατέρες της Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, που είσαστε πρεσβείαν προς τον Κύριον, του ελεηθήναι και σωθήναι τας ψυχάς ημών. Αμήν.

Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθης εν τη βασιλεία σου.

Εδεσιμότατοι αδελφοί και πατέρες, προσφυλείς ακροατέ

Περί μετανοίας είναι ο λόγος. Είναι η τελευταία ομιλία η οποία γίνεται επί του θέματος τούτου.

Πριν εισέλθουμε στην τελευταία αυτή ομιλία, θα κάνουμε μία σύντομο περίληψη. Οι περιλήψεις είναι αναγκαίες. Αναγκαίες διά εκείνους οι οποίοι διά πρώτη φορά απόψε ευρίσκονται εις το νερόν του των αιών, διά να ακούσουν το κήρυγμα περί μετανοίας και πρέπει να έχουν υπόψη τα προηγούμενα, αλλά είναι επίσης αναγκαία και χρήσιμος και διά εκείνους οι οποίοι παρηκολούθησαν την σειρά των κηρυγμάτων περί μετανοίας.

Ευαγγελίας. Μαζί με τον Απόστολο Παύλο λέγομε και εμείς ότι υμίν δε ασφαλές. Το να λέμε εμείς οι κήρυκες του Ευαγγελίου τα ίδια πράγματα, δεν πρέπει να κουραζόμεθα. Οι δε ακροατές μας ωφελούνται τα μέγιστα ακούοντες κάτι το οποίο κι άλλοτε ήκουσαν. Όπως θα ενθυμούνται,

Ενθυμούνται οι ακροατές, οι τακτικοί. Εις την πρώτη ομιλία μας προσπαθήσαμε να δείξουμε ποιος είναι ο αμετανόητος. Με χρώματα που επήραμε από την Αγία Γραφή, εζωγραφήσαμε ενώπιον των οφθαλμών σας. Ευχαριστώ.

ο οποίος κωφεύει εις τας φωνάς του ουρανού, του ανθρώπου εκείνου ο οποίος έκλεισε τους οφθαλμούς διά να μη βλέπει τα θαυμάσια του Θεού, του ανθρώπου εκείνου ο οποίος έφτασε σε τόση πώρωση ώστε περιπαίζει τα πάντα, γελάει και καγχάζει και όταν ακόμα διαπράττει το μεγαλύτερο έγκλημα.

Είπαμε ότι δια των αμετανόητων άνθρωπων δύναται να λεχθεί ότι προτιμότερον να μη εγεννάτο ο άνθρωπος ούτος. Στη δευτέρα ομιλία μας ερωτήσαμε: υπάρχει ελπίς; Ή μάλλον τι είναι, ποια είναι που μπορεί η Εκκλησία να ξυπνήσει μια αμαρτωλή ψυχή, να ξυπνήσει μια κοιμισμένη συνείδηση;

Η Εκκλησία μας πιστεύει ότι μπορεί και ο μεγαλύτερος αμαρτωλός να μετανοήσει. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, κατά την περίοδο αυτή, ψάλλει τα κατανυκτικότερα άσματα. Ψυχή μου, ψυχή μου, Ανάστατη Καθέβρης, καλεί την ψυχή να ξυπνήσει Κι όπως υπάρχουν ξυπνητήρια που χτυπούν δυνατά και ξυπνούν τον άνθρωπο μέσω της νυκτός, έτσι και η Εκκλησία μας έχει τα πνευματικά της ξυπνητήρια.

Και ξυπνητήρια που φωνάζουν, που σε καλούν σε εργασία να αφήσεις τη νύχτα, την ασέληνον νύχτα της αμαρτίας.

Αμαρτίας είναι πρώτον η μνήμη του θανάτου, είναι κατόπιν η ακρόαση του Θεού Λόγου, είναι η ανάγνωση των Αγίων Γραφών και μάλιστα ορισμένων περικοπών, τα οποία και υπεδείξαμε εκ του άμβωνος. Είναι κατόπιν η ανάγνωση βίων Αγίων, ανδρών και γυναικών, και τέλος είπαμε ότι, επειδή η μετάνοια είναι δώρον ουράνιον, είναι ανάγκη να πέσει ο άνθρωπος στα γόνατα και να παρακαλέσει τον Θεό να του δώσει μετάνοια. Και τώρα εισερχόμαστε στην τελευταία ομιλία. Θα μας πείτε: «Αυτά όλα που είπατε, αυτά τα οποία ακούσαμε οι νέοι περιληπτικώς, αυτά που ακούσατε οι παλαιότεροι ανεπτυγμένως, αυτά όλα», θα μου πείτε, «είναι θεωρία, είναι λόγια. Εμείς είμαστε πράγματα, εμείς είμαστε παραδείγματα. Υπάρχουν παραδείγματα μετανοούντων ανθρώπων; Υπάρχουν παραδείγματα ανθρώπων που εγκλημάτισαν πολύ, που εγκλημάτισαν πολύ, που έβαψαν τα χέρια τους μέσα εις το αίμα και στην αδικία;»

Υπάρχουν παραδείγματα ανθρώπων που μετανόησαν και επέστρεψαν στον Κύριο, υπάρχουν, αγαπητοί μου, υπάρχουν εις όλας τας γενεάς. Καμία γενιά, οσονδήποτε διεφθαρμένη και να είναι, δεν στερείται παραδειγμάτων τοιούτων.

Και στην πλέον διεφθαρμένη εποχή Σοδόμων και Γομόρρας. Και όταν ακόμα πλησιάζει ο Αντίχριστος και το κακό θα έχει πλημμυρίσει ως όμβρια ύδατα καλύπτοντα τας κορυφάς των ορέων της γης, και τότε πάλι η Θεία Χάρις θα κάνει το θαύμα της.

Και θα υπάρχουν παραδείγματα μετανοούντων ανθρώπων, ολίγα μεν, αλλά χαρακτηριστικά.

μεταξύ των παραδείγματων μάλιστα υπάρχουν μερικά παραδείγματα, υποδείγματα που έχουν τόσο έντονο χρωματισμό, ώστε όχι απλώς παραδείγματα είναι, αλλά είναι κάτι παραπάνω από παραδείγματα, είναι υποδείγματα.

Είναι τούτοι μετανοίας και τα αυτά υποδείγματα, τοιούτους τύπους μετανοίας προβάλλει η Αγία ημών Εκκλησία.

Υπόδειγμα μετανοίας που δεικνύει την δύναμη του Ιησού Χριστού είναι η Οσία Μαρία, η αθλία, όπως έλεγε τον εαυτό της. Οσία Μαρία η Αιγυπτία, της οποίας την ιεράν μνήμη η 5η Κυριακή των Νηστειών είναι αφιερωμένη στη μνήμη της Οσίας Μαρίας της αθλίας, της Αιγυπτίας.

Και όχι μόνο η 5η Κυριακή των Νηστειών, αλλά και η 1η Απριλίου είναι αφιερωμένη πάλι στη μνήμη· δύο φοράς εορτάζει τη μνήμη. Έφτασε σε τέτοιο ύψος αγιότητος αυτή η αμαρτωλός της Αλεξανδρείας, ώστε όταν προσευχόταν, δεν πατούσε τη γη, αλλά ήταν μετέωρος μεταξύ ουρανού και γης.

Ωραίος ο λόγος, εστέκετο προσευχομένη και δακρύουσα. Και ο κανόνας της, ακούτε αμαρτωλοί μου αδελφοί, εσείς που τρέχετε να βρείτε επιεικείς πνευματικούς πατέρες...

τον αυστηρότερο πνευματικό πατέρα. Τώρα οι άνθρωποι της γενεάς μας ζητούν τον επιεικέστερο πνευματικό πατέρα. Ακούτε εσείς, αμαρτωλοί άνδρες και γυναίκες, που δεν θέλετε ούτε ένα μήνα κανόνα να σας βάλει ο πνευματικός πατέρας, αλλά θέλετε αμέσως, ύστερα από την αμαρτία τη μεγάλη που διαπράξατε, Να κοινωνήσετε αμέσως των θείων και των θείων μυστηρίων Ακούσατε τον κανόνα της Μαρίας Αιγυπτίας.

47 ολόκληρα χρόνια σκληρά ζωή έζησε εις την έρημον.

Στην έρημο και αξιώθη ύστερα προς 97 χρόνια να κοινωνήσει το Άχραντον Μυστήριον. Και πάνω εις την άμμον της ερήμου, χειρί Αγγέλου, έγραψε γράμματα, τα οποία είδε ο Αββάς ο Ζωσιμάς, ο πνευματικός αυτής πατέρας, και ανέγνωσε ταύτα και έλεγε: «Εδώ είναι το σώμα Μαρίας της αθλίας». Απέθανε την ημέρα που κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων. Υπόδειγμα μετανοίας η Μαρία η Οσία η Αιγυπτία. Υπόδειγμα μετανοίας θαυμαστόν είναι η αμαρτωλός γυναίκα, της οποίας τα δάκρυα ως αδάμαντες πίπτουν και λαμπρύνουν την Αγία ημών Εκκλησία κατά την Μεγάλη Τρίτη. Και αυτή είναι η αμαρτωλός γυνή, την οποία έψαλλε η Κασσιανή εις το άσμα, στο εκείνο ποίημα: «Η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή». Η αμαρτωλός γυνή που με τα δάκρυά της και με τα μύρα της έπλυνε τους παναχράντους πόδες του Κυρίου μας και ήκουσε από το στόμα του Κυρίου.

του Θεού, τους γεμάτω στο οργή λόγους Του, ότι αφένονται εαμαρτία αυτή σε πολλές, ότι γάθισε πολλοί. Η γάθισε περισσότερα από τους Αποστόλους των Κύριων ημών εις τον Χριστό, υπόδεικα μετανοίας θαυμαστών, είναι ο Απόστολος Πέτρος, ως της ειρνήθη τρεις των Κύριων, αλλά εξήθα άξο από το πρετόριον, έξω από την αυλή του Άνα και Καϊάπα, και άκλαψε πικρός, μετανοία σε όλο. Το πράγμα εκείνο το οποίο τον εφόσον ανατέλλει ο ήλιος και τα ρεύματα των ποταμών κυλούν, το υπεροχότερο μεγάλο παράδειγμα, το οποίο είναι το σωσίβιον όλων των αμαρτωλών, εις ύψος και βάθος και πλάτος, την δραστική δύναμη του Θεανθρώπου Κυρίου μας, το ασύγκριτον υπόδειγμα μετανοίας είναι ο Ευγνώμων Ληστής.

Τι ακόμη είστε εσείς; Τι ακόμη είστε εσείς;

Και αυτός ο Ευγνώμων Ληστής.

Δεν θα είμαι εγώ απόψε ο κήρυξ, παραχωρώ ευχαρίστως, υποκλίνομαι και παραχωρώ την θέσιν του ιεροκήρυκος εις τον ληστή τον Ευγνώμονα, διότι Αυτός υπήρξε ο Θερμός Κήρυξης Μετανοίας, υπόδειγμα μετανοίας ασύγκριτο.

Ας πλησιάσουμε, αδελφοί μου, ας πλησιάσουμε εν κατανύξει νοερώς και καθαράς διανοίας, ας πλησιάσωμε τον Γολγοθάν και ας ακούσουμε τον ληστή να κηρύττει προς εμάς. Οι γραμματείς και οι φαρισαίοι και οι άρχοντες του Ισραήλ εμίσουν θανασίμως τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν.

Σπανίως, τι είπα, ουδέποτε άνθρωπος επί της γης εξήθη τώρα όταν εμείς ήθε ο Ιησούς Χριστός και τον παρουσιάσουν ενώπιον της συνείς γνώμης ότι είναι ένοχος μεγάλων εγκλημάτων, ότι είναι βλάπτης της τάξεως, ότι είναι εκείνος ο οποίος μισεί τον περίφημο ναόν του Σολομώντος.

Επιτέλους θα κηρύξει επανάσταση εναντίον των Ρωμαϊκών αρχών. Το μίσος των εναντίον του Ιησού Χριστού εξεδηλώθη σε δύο σημεία. Σε πολλά μεν σημεία, αλλά σε δύο ειδικώς σημεία. Το ένα, η ποινή με την οποία οι Εβραίοι κατεδίκαζαν τους ενόχους διά διάφορα παραπτώματα και εγκλήματα εναντίον της τάξεως.

Η ποινή εβραϊκή ήταν ο λιθοβολισμός. Οι Εβραίοι είχαν τον λιθοβολισμό διά τον Ιησού Χριστό, τον οποίο κατηγορούσαν. Εφρόντισαν να μην υποστεί τον θάνατο του λιθοβολισμού, αλλά να υποστεί έναν άλλον θάνατο σκληρότερο.

Ένα θάνατον ατιμωτικό, μόνον αυτά προς παραδειγματισμόν εις τον διά σταυρού θάνατον, δεν καταδικάζεται ο εις θάνατον διά σταυρού. Εφρόντισαν λοιπόν οι θανάσιμοι εχθροί του να μην υποστεί την εβραϊκή ποινή, αλλά να υποστεί την ποινή της ρωμαϊκής εξουσίας. Δι' αυτό και εφώναζον: «Σταύρωσον, σταύρωσον αυτόν».

Και όχι μόνο εφρόντισαν ώστε να καταδικαστεί εις θάνατον διά σταυρού ο Ιησούς, αλλά εφρόντισαν ακόμα επάνω στο σταυρό του να τον συντροφεύσουν, για να τον ατιμάσουν ακόμη περισσότερο, για να προσδώσουν βαθύτερο χρώμα ατιμίας και περιφρονήσεως, για να τον παρουσιάσουν ως βασιλέα ληστών και κακούργων.

Εφρόντισαν η θανάση μέχρι του ώστε τις τελευταίες στιγμές της ζωής του να τον συντροφεύσουν δύο ληστές. Και μετά ανόμων ελογίσθη, των σοφών σου κριμάτων, Χριστέ.

Ποιος θα εφαντάζετο ότι εν ριπή οφθαλμού θα μεταβάλει το ριζικό, ότι της πίστεως μαθητής και Απόστολος και Ευαγγελιστής επί σταυρού, και ότι ο ληστής αυτός ο ευγνώμων θα είναι το μεγαλύτερο ανθρώπινο.

Έκαιπησε ο Χριστός, τριαμβεύσασε στα σκοτεινά δυνάμεις,

Ο ληστής ήτο στα χέρια του διαβόλου. Ο διάβολος, ό,τι τον είχε υπό την εξουσία του, ήταν δικό του. Την τελευταία στιγμή το χέρι του Θεού, το χέρι του Χριστού, τον πήρε με τα ματωμένα του χέρια, τον πήρε μέσα από τα χέρια του διαβόλου, σαν τον τσοπάνη που την τελευταία στιγμή κατορθώνει να πάρει το πρόβατο. Έτσι και ο Χριστός, ο καλός ποιμήν, τον ληστή τον πήρε και έγινε ο ληστής το τρόπαιον, το τρόπαιον του θριάμβου του Ιησού Χριστού.

Ποια είναι η ταυτότητά του, ποιοι οι συγγενείς του; Ανώνυμον μας τον παρέδωσαν τα Ευαγγέλια. Αρχαία παράδοση της Εκκλησίας, στηριζομένη εις γραφάς μη δευτερευούσης σημασίας, μας λέγει ότι το όνομα του ληστού του αγνώστου είναι ο Δισμάς.

Αλλά εμείς αφήνουμε το όνομα και ασχολούμεθα με την ουσία, με το περιεχόμενο. Οι δύο αυτοί συσταυρωθέντες, αυτοί οι δύο που συνεσταυρώθησαν με τον Χριστό επί Σταυρού, οι δύο αυτοί ως επάγγελμα είχαν το ότι ήταν ληστές. Ώστε το να είναι κανείς ληστής είναι επάγγελμα; Περίεργο πράγμα. Ασφαλώς δεν είναι επάγγελμα, ασφαλώς δεν είναι η ληστεία ο νόμος δια του οποίου τις πρέπει να τρώγει.

Διότι ο νόμος του Θεού είναι εν υδρό το πρόσωπο σου φαγή των άνθρωπων Δεν λείπουν ληστεία ευλογημένη Οι ληστές αυτοί οι δύο Είναι η μόνη ληστέ που τους έπιασαν Και τους έβαλαν τα σφυλακά ως βαρυπηνίτας Και τους διέψαν να όρθουν σταυρών τους Και να ακολουθήσουν τον Κορβωθάν και να βρεθούν κοντά στον Χριστό.

Το καιρό εκείνου ήταν η μόνη ληστέ αυτή

Αδελφοί μου, δεν είναι μόνον, δεν ήσαν μόνον αυτοί. Όπως και εις κάθε εποχή, δεν είναι μόνον αυτοί οι ολίγοι που συλλαμβάνει η εξουσία. Εκτός των ληστών αυτών, των ολίγων, υπάρχουν κι άλλοι ληστές. Ληστές που δεν έχουν τα λημέρια τους επάνω στα ψηλά βουνά.

Ληστές που δεν έχουν κάπα. Ληστές που δεν κρατούν όπλα πραγματικά. Ληστές οι οποίοι είναι ευγενέστατοι, οι οποίοι γνωρίζουν το σεις και το σας, ληστές που κατοικούν σε ωραία σπίτια, ληστές που έχουν θαυμάσια γραφεία επιπλωμένα, ληστές που δεν ληστεύουν τον κόσμο με τα όπλα αλλά ληστεύουν τον κόσμο με την πένα, ληστές που εκμεταλλεύονται τον λαό και όμως οι ληστές αυτοί είναι τα προσφιλέστατα πρόσωπα μιας διεφθαρμένης κοινωνίας. Τα σαλόνια, οι αίθουσες των υποδοχών, τα γραφεία τα επίσημα είναι ανοιχτά, ανοίγουν οι πόρτες εις την εμφάνισή τους και η ληστεία αυτή της κοινωνίας είναι απείρως χειρότερη. Και όταν ο φτωχός αναγκάζεται να κλέψει από το αρτοποιείον ή όταν αυτός αναγκάζεται να στήσει κάποιο καροτσάκι μέσα εις τους δρόμους τους κεντρικούς της Αθήνας για να ζήσει τα παιδιά του, αμέσως η εξουσία τον συλλαμβάνει ότι διατάραξε την κοινή τάξη, ότι έκανε κλοπή και τον ρίχνει στις φυλακές.

Στας φυλακάς, διά μικρά και ελάχιστα χρέη, αλλά όταν αυτοί οι ληστές, οι οποίοι τρέχουν με λιμουζίνες, οι οποίοι κάνουν όργια των οργίων, αλλά όλα αυτά σκεπασμένα με τον πέπλο του νόμου, όταν αυτοί οι ληστές διαπράξουν, τα διαπράττουν, τα μεγαλύτερα εγκλήματα, είναι ασύλληπτοι. Είναι οι μικροί ληστές και οι μεγάλοι ληστές. Ο νόμος συλλαμβάνει τους μικρούς ληστάς. Τους μεγάλους ληστάς δεν τους συλλαμβάνει. Δεν ήσαν λοιπόν οι δύο ληστές οι μόνοι ληστές μέσα στην εβραϊκή κοινωνία και στην ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Μάλιστα.

Μάλιστα, επί των ημερών του Ιησού Χριστού υπήρχε ένα είδος ληστείας, ένα είδος ληστείας βδελυρών πράξεων, ένα είδος ληστείας. Έπλεξε φραγγέλιο και είπε εκείνα τα λόγια, τα τρομερά εκείνα λόγια που θα έπρεπε πάντοτε να σκεφτόμαστε εμείς οι οποίοι φοράμε αυτό το μαύρο ρούχο.

Είπε τα λόγια εκείνα τα τρομερά, ότι μη ποιείτε τον οίκον του πατρός μου σπήλαιον ληστών.

Σπήλαιον ληστών, Χριστέ, φωλιά ληστών πού; Φωλιά ληστών, σπήλαιον ληστών και ληστές, ασφαλώς, ληστές του ναού. Δεν ήσαν οι δύο κατάδικοι ληστές, ήσαν οι ιερείς και αρχιερείς των Εβραίων, οι οποίοι εξεμεταλλεύοντο κατ' οικτρότερον τρόπον τα ιερά και τα όσια, οι οποίοι είχαν πλουτίσει από τα δάκρυα χηρών και ορφανών, οι οποίοι ήσαν οι μεγαλύτεροι θεοπαίχτες μέσα εις το Εβραϊκό Έθνος.

Αυτούς λοιπόν τους ιερείς και αρχιερείς του Εβραϊκού Λαού τους ονομάζει ο Κύριος με την γλώσσα της ειλικρινείας, με την γλώσσα της αληθείας, της ωμής αληθείας, ονομάζει ληστές. Και το ναό του Σολομώντος τον περίφημον ονομάζει σπήλαιον ληστών και επειδή μέσα εις το ναό του Σολομώντος έγινε η θεοκαπηλεία, έγινε η εκμετάλλευσις των οσίων και των ιερών, είπε: «Δεν θα μείνει λίθος επί λίθω». Το δε ακόμα τραγικότερο, περιβεβλημένοι την ιερατική εξουσία, αυτοί οι λησταί έγιναν και δικαστές των μικρών ληστών.

Των ληστών εδίκασαν αυτοί τους οποίους κατεδίκασε ο Χριστός στο κριτήριόν του ως ληστάς, κατεδίκασαν τους μικρούς ληστάς. Το δε ακόμη τραγικότερο είναι, και το πιστεύω κανόντως, ότι αν έλειπαν αυτοί οι μεγάλοι ληστές με τα επίσημα ονόματα, αν έλειπαν μέσα από την κοινωνία οι μεγάλοι ληστές της κοινωνίας, ποιος ξέρει, δεν θα υπήρχαν οι μικροί ληστές, δεν θα υπήρχαν οι ληστές των ορέων. Υπάρχουν οι ληστές των ορέων διότι υπάρχουν οι ληστές των πόλεων. Αν, αν είχε ο κοσμάκης, αν είχε.

Αν είχε ο πτωχός μας λαός το ψωμάκι του, αν είχε το ρούχο του, αν είχε τα φάρμακά του, αν είχε τη στέγη του, εάν παραπάνω από τη στέγη, παραπάνω και από τα φάρμακα, παραπάνω και από το ψωμί του, εάν ο λαός, ο μικρός, ο πτωχός λαός, είχε παραπάνω την αγάπη, διότι παραπάνω απ' όλα είναι η αγάπη.

Εάν ο μικρός αυτός λαός περιβάλλεται με αγάπη, με κύματα αγάπης, τότε κανείς από τα σπλάχνα της κοινωνίας δεν θα πήγαινε στο κρησφύγετο.

Είναι γεγονός ότι πολλοί παλαιότερα και νεότερα που αναγκάστηκαν και πήραν τα βουνά και έβγαιναν πάνω στα βουνά, αναγκάστηκαν από αδικία κοινωνική. Αναγκάστηκαν διότι μέσα στην κοινωνία δεν συνήντησαν την αγάπη, η οποία και τα θηρία ακόμη τα κάνει αρνιά.

Αλλά, δυστυχώς, η κοινωνία, η κοινωνία που μοιάζει, αγαπητοί μου, σαν τη μητριά, όπως είπα, μητριά, δεν είναι όλες οι μητριές, υπάρχουν και εξαιρέσεις μητριών αγίων, ενώπιον των οποίων υποκλίνομαι, αλλά ως επί το πλείστον, όποιος είναι εδώ, έχει ανατραφεί κάτω από μητριά, έμεινε ορφανός και έχασε την φυσική του μητέρα, αυτός μπορεί να καταλάβει αυτό το οποίο θα είπω.

Η κοινωνία είναι μητριά, έχει τα παιδιά της, τα χαϊδεμένα παιδιά της, παιδιά δικά της, όπως η μητριά τα δικά της παιδιά τα αγαπάει σκανδαλωδώς και τα άλλα παιδιά τα αφήνει γυμνά, ξυπόλυτα, ελεεινά, με κατάρες και αναθέματα.

Έτσι και η κοινωνία είναι μητριά, η οποία προς τους μεν δεικνύει αγάπη σκανδαλώδη, προς τους δε δεικνύει μια περιφρόνηση. Εάν η κοινωνία δεν παύσει να είναι μητριά, εάν η κοινωνία δεν καθαριστεί από τους ληστάς της κοινωνίας, πάντοτε κρούσματα ληστείας των ορέων δεν θα εκλείψουν.

Θα εκλείψουν. Αλλά, αδελφοί μου, τι έπαθα, τι έπαθα; Εγώ δεν ανέβηκα απόψε στον άμβωνα.

Για να ασχοληθώ με κοινωνικό θέμα, εγώ επάνω στον άμβωνα δεν ανέβηκα σήμερα. Έβαλα το δάκτυλό μου επάνω στην πυορροούσα πληγή της κοινωνίας και να υποδείξω τα βαθύτερα αίτια γιατί η κοινωνία μας σείεται εκ θεμελίων.

Εγώ ανέβηκα επάνω στον άμβωνα απόψε για να σας παρουσιάσω τον ληστή ως υπόδειγμα μετάνοιας και επιστροφής. Και πιστεύω με όση προθυμία με ακούσατε επί του κοινωνικού θέματος, με τόση προθυμία θα με ακούσετε και επί του άλλου θέματος, του θρησκευτικού θέματος, που παρουσιάζει επιστροφή και μετάνοια των ληστών.

Ο ευγνώμων επί του Σταυρού είπε λόγια, ολίγα λόγια είπε. Αλλά τα ολίγα λόγια που είπε ο ληστής είναι ανεκτιμήτου αξίας.

Του αξίας. Τα λόγια του ληστού έχουν τεράστια δύναμη. Δεν υπάρχει ζυγαριά.

Να ζυγίσετε τα λόγια αυτά του ληστού. Ολίγα λόγια, σπανίως λόγια έγιναν τόσο δημοφιλή. Έγιναν τόσο γνωστά, όπου να μεταβείτε την ώρα αυτή, είτε στην Αυστραλία, είτε στον Καναδά, είτε κάτω στην Αφρική, είτε στην Ιαπωνία, είτε στην Κίνα, όπου να μεταβείτε θα βρείτε ψυχές Οι οποίοι αισθάνονται άρρητη χαρά και συγκίνηση όταν θυμούνται τα λόγια του ληστού.

Ο ευγνώμων ληστής έγινε επάνω εις τον Σταυρόν, όπως λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, έγινε θεολόγος, θεολόγος χωρίς να μάθει γράμματα, θεολόγος και φιλόσοφος, χωρίς να φοιτήσει σε καμία σχολή.

Ακούσατε το, ανθρωπολογία, θεολογία και χριστολογία και εσχατολογία. Δεν καταλάβαμε τίποτα, θα μου πείτε. Αυτή είναι η γλώσσα των θεολόγων. Αλλά εγώ δεν θα ομιλήσω με τη γλώσσα των θεολόγων που ακούετε στις θεολογικές σχολές.

Αλλά θα προσπαθήσω αυτά να τα κάνω πολύ κατανοητά σε όλους. Ο ληστής, ο ευγνώμων ληστής παρουσίασε επί του Σταυρού φαινόμενον εξαιρετικό. Παρουσίασε σημείο μετανοίας αξιόλογον. Και το σημείο της μετανοίας το οποίο παρουσίασε είναι:

Συνέλαβε ο ληστής το νόημα που εγκλείει ο άνθρωπος, η ύπαρξη του ανθρώπου του εκπεσόντος, του ανθρώπου ο οποίος εβυθίσθη μέσα εις την αμαρτία. Ο ληστής, ο ευγνώμων, έχει γνώση της αμαρτωλότητας του ανθρώπου.

συναισθάνεται την αμαρτωλότητά του, την ποταπότητα των ανθρωπίνων χαρακτήρων, έχει ακριβή νέα η νέα της αμαρτίας Ουπία αντίθεσης του προς τον άλλο ληστή, ενώ ο άλλος ληστής δεν έχει καμία συνέστηση της θέσεώς του, δεν έχει καμία συναίσθηση των αμαρτημάτων και δι' αυτό, πεπωρωμένος όπως είναι, την ευθύνη της θέσεώς του να την επιρρίψει εις άλλους.

Και φάνη ακόμη μέχρι σημείο σε τη ούτω σημείο φρασίδητος, ώστε προς τον Κύριον και λέγει Εάν σύς ο Χριστός και τον εαυτόν σου και ημάς κατάβα από το σταυρό

Προκαλούσε το Χριστό, ζητούσε θαύμα να δει. Και στον Χριστό δεν ήταν τίποτα αυτό που ζητούσε ο ληστής. Το μικρό του δακτυλάκι να κουνούσε ο Χριστός επάνω στο σταυρό. Κάμπουνο θα γεννότανε όλοι. Και οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι και ο Εκατόνταρχος.

Αλλά δεν ήθελε κατά αυτόν τον τρόπο να θαυματουργήσει ο Χριστός από το σταυρό. Ο Χριστός ήθελε να κάνει ένα θαύμα απείρως μεγαλύτερο από τα θαύματα που εζήτηκε ο ληστής. Το θαύμα της λυτρώσεως, το θαύμα της σωτηρίας του ανθρώπου.

Εν αντιθέσει προς τον ληστήν τον πεπωρωμένο, τον αμετανόητο, που βλασφημεί τον Χριστό, που άφρισε το στόμα του εναντίον της κοινωνίας, εναντίον όλων ανεξαιρέτως. Εν αντιθέσει προς τον ληστήν, ο ληστής ο ευγνώμων συναισθάνεται την αμαρτωλότητά του και επιπλήττει, ελέγχει τον συνάδελφόν του και του λέγει: «Δεν φοβείσαι τον Θεό;» Και ημείς μεν δικαίως· άξια γαρ ων επράξαμεν απολαμβάνομεν.

Ονομάζει τον εαυτό του έλεγχο

«Εμείς άξια γαρ ων επράξαμεν απολαμβάνομεν».

Αυτή είναι η γλώσσα του μετανοούντος.

Διότι, αγαπητοί μου, όσον και αν φταίει το περιβάλλον μας, όσον και αν φταίνε οι άλλοι, όσον και αν προσπαθούμε να επιρρίψουμε την ευθύνη

Ευθύνας εις τα διάφορα πρόσωπα. Ένα είναι γεγονός: ότι την τελευταία λέξη θα την πούμε εμείς. Όπως κανένα διάταγμα στο έθνος μας, χιλιάδες διατάγματα βγαίνουν στο έθνος μας, μικρά, μεγάλα, επί ποικίλων υποθέσεων, όπως κανένα διάταγμα στην Ελλάδα δεν εκτελείται εάν δεν βάλει την υπογραφή του από κάτω ο βασιλέας, ούτως και κανένα από τα διατάγματα της αμαρτίας δεν εκτελείται εάν ο άνθρωπος δεν βάλει από κάτω την υπογραφή του.

«Φταίει και ο διάβολος, φταίει και η γυναίκα, φταίει και ο άνθρωπος, φταίει και ο κόσμος, φταίνε όλοι, όλοι, φταίνε όλοι». Αλλά τη μεγαλύτερη ευθύνη για την αμαρτία την έχει ο άνθρωπος, ο ίδιος ο άνθρωπος.

Όλος ο κόσμος· έχει μέσα του μια δύναμη ο άνθρωπος. Ο Θεός έκρυψε μια δύναμη στον άνθρωπο, ώστε όλος ο κόσμος να πέσει επάνω στον άνθρωπο. Ουνιδέμενος της κολάσεως να φέσκονται πάνω στον άνθρωπο δεν μπορούν να τον λυγίσουν.

Έχει δύναμη ο άνθρωπος, δεν έχει ποιότητα. Και ακριβώς διότι ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τα αμαρτήματά του, δι’ αυτό υπάρχει και κόλαση. Δι’ αυτό υπάρχει και Δευτέρα Παρουσία. Δι’ αυτό υπάρχει και ημέρα κατά την οποία θα κρίνει τον κόσμο.

Κηρύζει, αναγνωρίζει λοιπόν την ευθύνη του, το ποσοστό της ευθύνης του. Αναγνωρίζει την αμαρτία, την ενοχή του και λέγει, άξια γὰρ ὧν ἐπράξαμεν ἀπολαμβάνομεν. Θεωρεί τον εαυτόν του υπεύθυνο και αυτή είναι η γλώσσα του μετανοούντος.

Ναι, ο αμαρτωλός συναισθάνεται ότι δεν είναι άξιος να ζει, να βλέπει τον ουρανό. Ο αμαρτωλός αντιλαμβάνεται, συναισθάνεται ότι για τα αμαρτήματά του που διαπράττει...

Διαπράττει και μόνον, αγαπητοί μου. Από όλα τα αμαρτήματα να πιάσω ένα μόνο. Μόνον τώρα, που το πίνουμε εμείς οι άνθρωποι σαν νερό. Όπως πίνουν το καλοκαίρι ένα παγωμένο ποτό, ένα νερό, έτσι οι άνθρωποι σήμερα πίνουν την αμαρτία. Λέγει κάπου ο προφήτης Ιερεμίας ότι οι άνθρωποι θα πίνουν την αμαρτία, θα κάνουν την αμαρτία, όπως πίνει ένας νερό. Και ένα από όλα τα αμαρτήματα να πάρετε μόνο το αμάρτημα της βλασφημίας. Και μόνο για το αμάρτημα αυτό αξίζει να πούμε στον Κύριο «Δόξα σοι».

Δόξα τη μακροθυμία Σου, Κύριε, θα έπρεπε και μόνο για το αμάρτημα αυτό που διαπράττουμε, όπως και οι δύο άλλα αμαρτήματα τα άλλα, αλλά ειδικώς για το αμάρτημα αυτό, θα έπρεπε η γη να ανοίξει να μας καταπιεί, θα έπρεπε τα ποτάμια να φουσκώσουν και να μας πνίξουν, θα έπρεπε τα άστρα του ουρανού να γίνουν αστροπελέκια, να πέσουν επάνω στα κεφάλια των αμαρτωλών, θα έπρεπε τα θηρία να εξορμήσουν εναντίον μας και τα στοιχεία της φύσεως όλα, θα έπρεπε να κα να καταστραφόμε, να διαλυθόμε, αλλά όμως ο κύριος Μακροτίμη, άξια ο να πράξουμε, να απολαμβάνομαι, ονόρισμα μετάνοιας είναι, η συνάκτηση της αμαρτίας, ότι για την αμαρτία αυτή είμαι τα άξιοι της μεγαλύτερας ποινή του.

Λέγουν ότι κάποτε ένας βασιλεύς ηθέλησε να επισκεφθεί τας φυλακάς και ο διευθυντής των φυλακών την ημέρα εκείνη έβγαλε από τα κελιά τους φυλακισμένους, Βασιλεύσης, τους παρέταξε εις γραμμήν, εις τετράδες, και ο βασιλεύσης επιθεώρησε τους καταδείπους Και ήθελε να μάθει υπό ποίας συνθήκας ένας έκαστος εξ αυτών ευρέθη εις τας φυλακάς.

Και ρώτησε τον πρώτον φυλακισμένο: «Πώς ευρίσκεσαι εδώ;» Και εκείνος του λέει, «Άδικα, βασιλιά μου, άδικα με βάλαν, άδικα». Προτάει τον δεύτερον: «Άδικα». Προτάει τον τρίτον: «Άδικα».

Ένας μόνος είπε στον βασιλιά: «Βασιλιά μου, δίκαια με τιμωρήσανε, ακόμη περισσότερο έπρεπε να με τιμωρήσουν». Τότε ο βασιλεύς λέγει: «Αυτός ο ένας που λέγει ότι δίκαια τον τιμωρήσανε, να τον βάλετε έξω, να τον ελευθερώσετε. Είναι άξιος ελευθερίας, οι άλλοι δεν είναι άξιοι».

Αυτό ακριβώς συμβαίνει και στους ανθρώπους. Οι λίγοι στον κόσμο αναγνωρίζουν τα πταίσματά τους, Οι λίγοι κλαίουν και ματανούν, ο ίδιο μείνουμε την γλώσσα με την οποία ομιλεί ο ληστής ο ευγνώμων, Ότι άξια όναι πράξε να απολαμβάνουμε Αδελφοί μου, θέστε το χεράκι σας στην καρδιά.

Έχουμε διαπράξει τόσα, όλοι μας, κλήρος και λαός, και έγγαμοι και άγαμοι, και παιδιά και μεγάλοι και νήπια ακόμη, ώστε πολύ ή λίγο μας έχει μέχρι σήμερα τιμωρήσει ο Θεός. Και όλοι μας, φοβούμεθα όλοι μας που είμαστε εδώ πέρα, μήπως μας τιμωρήσει περισσότερο. Το καταλαβαίνουμε όλοι, ότι κι όλοι μας όμως, μήπως έρθει η τιμωρία για κάποια αμαρτία την οποία μόνο εμείς γνωρίζουμε.

Άξιο να πράξετε να απολαμβάνουμε.

Αυτή είναι η γλώσσα του μετανοούντος ειλικρινώς.

Και κάτι άλλο ακόμα παρουσιάζει ο ληστής ο ευγνώμων. Δεν είναι μόνον ο κήρυκας της αμαρτωλότητας του ανθρώπου. Δεν είναι μόνον εκείνος ο οποίος συνέλαβε ακριβή έννοια της αμαρτίας. Αλλά παρουσιάζει και κάτι άλλο φαινόμενο.

Ότι είναι ο κήρυκας της αναμαρτησίας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Ενώ δι' τον εαυτόν του λέγει ότι είναι ένοχος και αμαρτωλός. Και ότι έπρεπε να ανοίξουν οι καταρράκτες του ουρανού να πέσουν επί της κεφαλής του. Κάνει εξαίρεση και λέγει: Ούτως δεν, αυτός δεν, ούτως ουδεν άτοπον έπραξε Δεν έκανε κανένα άτοπο, καμία αμαρτία δεν έπραξε.

Προσπαθούν οι άπιστοι, προσπαθούν οι άθεοι, οι άθεοι μέχρι σήμερα. Διαβάζουν το Ευαγγέλιο μόνο και μόνο. Στύβουν το Ευαγγέλιο, το πιάνουν το Ευαγγέλιο και το στύβουν. Το συγκρύβουν το Ευαγγέλιο, το πιέζουν το Ευαγγέλιο.

Παίρνουν πρέσες επάνω στο Ευαγγέλιο, γιατί νομίζετε; Το μελετούν και πάει το μελετούν.

Εκατοντάστης, κυρίακης, το διαβάζουν από εδώ, το διαβάζουν από εκεί, το στύβουν το Ευαγγέλιο, γιατί νομίζετε; Για να βγάλουν από το Ευαγγέλιο μια σταγόνα αμαρτίας και να πούνε ότι ο Κύριος έσφαλε, ο Κύριος αμάρτησε.

Άπιστοι και άθεοι, κυρίακο γαβίζεται. Οσονδήποτε να στύψετε το Ευαγγέλιο, οσονδήποτε να ερευνήσετε τον βίον του Ιησού, οσονδήποτε να τον κριτικάρετε. Δε θα μπορέσετε να βρείτε ούτε ένα ελάττωμα, ούτε μια αμαρτία.

Είναι εκείνος που λέει ο Ησαΐας ο Προφήτης ότι είναι βασιλεύς δικαιοσύνης και οδοί αυτού ευθείαι. Είναι εκείνος για τον οποίο ο Ιωάννης ο Πρόδρομος εμαρτύρησε και είπε ότι ὁ αἴρων τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου.

Είναι εκείνος που οι μαθητές είπαν ότι δεν ευρέθη δόλος στο στόμα του. Είναι εκείνος που μόνος αυτός μέσα εις τον κόσμο είχε το θάρρος ολόκληρος να ερωτήσει και να πει: Τίς ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας; Είναι ο αναμάρτητος και κήρυκας της αναμαρτησίας του είναι ο ληστής ο οποίος συλλαμβάνει το νόημα που εγκλεί ο άνθρωπος, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός.

Αλλά συγχρόνως ο ληστής ο Ευγνώμων επί του Σταυρού κηρύσσει την Θεότητα του Ιησού Χριστού. Του, είναι κήρυκας Θεότητος, ονομάζει τον Ιησού Χριστόν. Ο Χριστός διά τον ληστήν τον ευγνώμονα είναι βασιλεύς. Βασιλεύς, είναι βασιλεύς. Πού είναι το στέμμα του; Την ώρα που τα έλεγε αυτά, ο ληστής μπροστά του είχε τον Χριστό σε μια ελεεινή κατάσταση. Έσταζε ο ιδρώτας, η αγωνία του ήταν σε μια κατάσταση που έφρει τον Ιουρανή. Ο ληστής Ευαγγελισμός, Ευα Ο Σταυρός του Κυρίου, ο Θρόνος του Κυρίου και βλέπει να περνούν μπροστά αιώνες, ως κινηματογραφική ταινία, μπροστά εις τη διάνοια του ληστού περνούσανε βασίλεια, κράτη, αιώνες, κόσμος ολόκληρος και προφήτης πλέον ο ληστής ελαμπόμενος και αυγαζόμενος από το φως του ουρανού, βλέπει ο ληστής ότι απάνω στα συντρίμματα του κόσμου, όλων των συστημάτων και καθεστώτων, ότι απάνω στέκεται ένας θρόνος, ο θρόνος του Χριστού μας.

Και κάτω από τον θρόνο του Χριστού έρχονται φυλές και έθνη, έρχονται βασιλείς, στρατηγοί, σοφοί, μεγιστάνες, όλος ο κόσμος. Και δεν θα πάψει ποτέ ο Σταυρός του Κυρίου να γονατίζουν και να αφήνουν κοντά στο Σταυρό τα στέμματά τους, τα σράβδια Του, η σοφία Του, την αμαρτία Του, τα πάντα και να λέγουν χαίρο βασιλεύση μου.

Λοιπόν, όντως λοιπόν ο ληστής, την ώρα που έλεγε τον Κύριο Βασιλέα και Κύριο, την ώρα εκείνη φωτίστηκε πλέον από το Πνεύμα το Άγιο. Και διέκρινε ότι ο κατάδικος εκείνος, ο οποίος δεν είχε είδος ουδέ κάλλος, το δε είδος αυτού εκλείπον παρά τους υιούς των ανθρώπων.

Ότι ο κατάδικος εκείνος που ήταν ο σκώληξ με το σταυρό, ότι ο κατάδικος εκείνος ήταν ο βασιλέας, της βασιλείας του οποίου δεν έχει τέλος.

Είναι ο Κύριος, ο Κύριος. Ο ληστής για πρώτη φορά τον αντίκρυ του είδε. Δεν είδε ο ληστής, ο ευγνώμων ληστής, δεν είδε τα θαύματα, τα μεγάλα και εξαίσια. Στον Χριστό όπως ήταν οι μαθητές του, για να δει τον Χριστό να διατάσσει τους ανέμους, να διατάσσει την θάλασσα και η θάλασσα να γίνεται γαλήνη.

Δεν ήταν κοντά στον Χριστό για να δει ότι όπου άγγιζαν τα Άγια του δάχτυλα, οι ασθενείς θεραπεύονταν την αυτή στιγμή. Δεν ήταν κοντά στον Χριστό για να δει ότι πήρε τα ψωμιά και τα ευλόγησε και έθρεψε χιλιάδες κόσμο.

Δεν ήταν κοντά στον Χριστό όταν ο Χριστός επήγε στα μνήματα επάνω και στάθηκε επάνω στα μνήματα και εφώναξε εις τα μνήματα. Λάζαρο δεν βρήκε έξω και ο Λάζαρος δεν βρήκε έξω Δεν ήταν κοντά στον Χριστό και τον θαύμασαν. Κοντά στον Χριστό ήτανε γραμματείς, κοντά στον Χριστό ήταν οι Φαρισαίοι, κοντά στον Χριστό ήτανε αυτοί, κι όλοι αυτοί δεν επίστεψαν, ο ληστής κι όμως επίστεψε.

Τι φανερώνει αυτό, αδερφοί μου; Μπορεί να δει χιλιάδες θαύματα, χιλιάδες θαύματα, κι όμως να μείνει άπιστος, και μπορεί να μην δει κανένα θαύμα, όπως δεν είδε ο ληστής κανένα θαύμα.

Ο Κύριος, ο Κύριος, ο Βασιλεύς. Το είπε και ο Θωμάς, «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», αλλά ύστερα από τόση αγωνία, ύστερα από τόσα θαύματα, ύστερα από τόση μαρτυρία, που ανάγκασαν τον Χριστό να παρουσιαστεί εκ νέου ενώπιόν του και να πει «Θωμά», και ο Θωμάς να τον δει και να πει «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου».

Ο ληστής του είπε αμέσως: «Ο Κύριός μου και ο Βασιλεύς μου». Τέλος, ο ληστής, κήρυξ της αμαρτωλότητας του ανθρώπου. Ο ληστής, κήρυξ της αναμαρτησίας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Ο Ληστής κήρυξης, ο ευγνώμης Ληστής κήρυξης της βασιλείας που και στα τέλος Τέλος, ο ληστής είναι κήρυξ της αθανασίας της ψυχής.

Κήρυξ της αθανασίας της ψυχής. Κάτω από το φως του Σταυρού.

Ολίγα ακόμη λεπτά, φωτίζεται και βλέπει ο ληστής. Που ξεψυχούσε ο ληστής επάνω στο σταυρό. Ερχόμαστε εδώ στην Αθήνα, που καθόμεθα, θα βρίσκαμε τους κόσμους, τους φιλοσόφους. Το ίδιο λεπτό, το ίδιο λεπτό που είναι πάνω στο σταυρό ο ληστής.

Εάν ερχόμαστε εδώ στην Αθήνα, κάτω από την Ακρόπολη, θα βρίσκαμε τους προγόνους μας να φιλοσοφούν. Διότι όντως το γένος των Ελλήνων είναι φιλόσοφο, τη σοφία να αγαπά. Θα βλέπαμε λοιπόν τους φιλοσόφους να είναι σε διάφορες σχολές και να στύβουν τα μυαλά τους για να λύσουν τα προβλήματα του Θεού, τα προβλήματα τα μεγάλα και ύψιστα.

Και αν τους καλούσαμε και τους ρωτούσαμε τι υπάρχει πέρα από τον τάφο, θα ύψωναν τους ώμους τους και θα μας έλεγαν: «Εγώ δεν ασχολούμαι με τάφο». Αγνώ, το προτιμώ να γλεντίζω τη ζωή, φάγομαι, πίωμαι, αύριο γαραποθνίσκομαι, ο επικούριος.

Ο άλλος, οι περισσότεροι, αμφιβάλλουν. Μπορεί να υπάρχει και μπορεί να μην υπάρχει. Και αυτός ακόμα ο Σοκράτης, και αυτός ο Σοκράτης ακόμα εξεφράστη για την αθανασία της ψυχής, αλλά μέσα στην καρδιά του δεν είχε απόλυτη βεβαιότητα. Μπορεί να υπάρχει και μπορεί να μην υπάρχει.

Φεύγουμε από τις Αθήνες, φεύγουμε από τη Ρώμη, εγκαταλείπωμε τους φιλοσόφους και ερχόμαστε κάτω από τον ληστή. Και ο ληστής τι απαντά; Ο ληστής ουδεμία αμφιβολία, ο ευγνώμων ληστής δεν αμφιβάλλει καθόλου, δεν υπάρχει γι' αυτόν εάν, αλλά τι λέει; Υπάρχει.

Ο άνθρωπος, δεν τελειώνει η ζωή του ανθρώπου με το φτυάρι, με το φτυάρι του νεκροθάπτου δεν τελειώνει η ζωή του ανθρώπου. Αλλά διακρίνει ότι πέρα από τον τάφο ανοίγει μια άλλη ζωή, ανοίγει μια άλλη πατρίς ουρανία, της οποίας σαχτάς δύο ώρα και βλέπει ο ληστής, και δι' αυτό λέγει προς τον Κύριον, δεν θέλει τίποτε άλλο την ώρα εκείνη, δεν ζητά τίποτε άλλο, ζητεί μια γωνιά, μια γωνίτσα, να βρεθεί μέσα εις τον Παράδεισο. Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη Βασιλεία Σου. Και εδώ ερχόμαστε, αδελφοί μου, στο μεγάλο θέμα, στο θέμα του Παραδείσου. Ο ίδιος ο Χριστός εβεβαίωσε τα λόγια Του και του είπε: Σήμερον, όχι αύριο, σήμερον μετ' εμού έση εν τω Παραδείσω.

Μα ποιος είναι αυτός ο Παράδεισος; Ποιος είναι ο Παράδεισος; Ό,τι ωραιότερο μπορεί να φανταστεί η ανθρώπινη διάνοια, ό,τι μπορεί να νοσταλγήσει μια ευγενής καρδία. Τι είναι ο Παράδεισος; Νερά, τρεχάμενα, κρυστάλλια νερά, είναι δέντρα καρποφόρα, μυστικά δέντρα της Αποκαλύψεως, είναι πουλιά που κελαηδάνε, μυστικά πουλιά που κελαηδάνε μέσα εις τα δάση, είναι άγγελοι που παίζουν κιθάρας χρυσάς. Τι είναι ο Παράδεισος;

Μια μάνα είχε μια θυγατέρα η οποία ήτο βαρύτατα ασθενής και κινδύνευε από στιγμή σε στιγμή να αποθάνει. Η μητέρα που πίστευε προσπαθούσε την κόρη της να την παρηγορήσει με τα λόγια της θρησκείας, με τα λόγια τα φιλοσοφικά.

Και έλεγε: Κόρη μου, μια μέρα θα συναντηθούμε στον άλλον κόσμο, θα συναντηθούμε στον Παράδεισο. Εκεί είναι όλα ωραία, και περιέγραφε η μητέρα τον κόσμο τον άλλον, τα κάλλη τα άρρητα του Παραδείσου. Όταν τελείωσε η μητέρα, λέγει η κόρη: Μητέρα, ξέχασες κάτι, το σπουδαιότερο από όλα ξέχασες.

Παράδεισος δεν είναι τα κρυστάλλια νερά, δεν είναι τα δέντρα, τα μυστικά της Αποκαλύψεως που είδες στην Αποκάλυψη, δεν είναι οι πλατείες και οι δρόμοι της Άνω Ιερουσαλήμ, δεν είναι οι σάλπιγγες οι χρυσές, δεν είναι οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι.

Ξέχασες κάτι το σπουδαιότερο από όλα. Παιδί μου, τι ξέχασα; Ξέχασες κάτι, λέει η κόρη στη μητέρα, που αν το αφαιρέσεις δεν υπάρχει Παράδεισος. Και αν το βάλεις στην κόλαση, η κόλαση γίνεται Παράδεισος.

Μα η μητέρα κατάπληκτος: Τι ξέχασα, παιδί μου; Δεν τα είπα όλα; Δε σου μίλησα για τα δέντρα που έχει, που λέει η Αποκάλυψη; Δε σου μίλησα για τον ποταμό που τρέχει και ποτίζει τα σπιχάς; Δε σου μίλησα για τον Λόγο του Θεού, ότι εκεί ήλιος δεν θα υπάρχει, ότι εκεί πλέον πόνος και θλίψη και δάκρυ, αλλά χαρά αιωνία, αγγελική χαρά θα επικρατεί; Μητέρα, ξέχασες το σπουδαιότερο.

Ποιο; Ότι εκεί, εκεί θα είναι ο Χριστός. Μια ματιά του φτάνει. Όπου είναι ο Χριστός, εκεί είναι ο Παράδεισος, και όπου λείπει ο Χριστός, εκεί είναι η κόλαση. Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη Βασιλεία Σου. Δύο μεγάλα κατορθώματα επέτυχε ο Χριστός επάνω στο σταυρό. Προσέφερε τη θυσία Του, και οι σταλαγματιές του αίματός Του που έπεσαν επάνω στη γη, αυτές οι σταλαγματιές του αίματός Του, καθάρισαν ολόκληρον τη γη, εκ των αμαρτιών αυτής. Όπως είπα, επέτυχε τα δύο μεγάλα κατορθώματα.

Το πρώτο, μέχρι της ημέρας εκείνης, μέχρι της ημέρας που εστήθη ο Σταυρός μεταξύ ουρανού και γης, και ο Κύριος έδωκε το τίμιον του αίμα. Μέχρι την ημέρα εκείνη, μετρήστε, πέντε χιλιάδες χρόνια, πέντε χιλιάδες χρόνια, ο Παράδεισος ήταν κλειστός.

Άνοιξε ο Χριστός τον Παράδεισο διά του τιμίου του Σταυρού. Ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ, νικητής του θανάτου, ο θριαμβευτής του Άδου.

Τον ίνιξε τον θάνατον, κατέβει μέχρι τον άδειο και συνάκρυψε μοχλούς αιωνίους πεπαιδημένος Χριστέ Τον άνοιξε τον Παράδεισο, τον κεκλεισμένο Παράδεισο. Και ποιος, παρακαλώ, πρώτος εμπήκε μέσα στον Παράδεισο; Εμπήκε ο Αβραάμ; Εμπήκε ο Νώε; Εμπήκε ο Ιερεμίας; Εμπήκε ο Ησαΐας; Εμπήκε ένας από όλα αυτά τα μεγάλα και έξοχα πνεύματα της αρχαιότητας; Κανείς. Πρώτος που διασκέλισε τον Παράδεισο και μπήκε μέσα, και έρχονται οι ουρανοί, έρχονται οι αστέρες και έρχονται τα πάντα, τα σύμπαντα, οι όνειρες ρόκλες.

Ω Χριστέ, η θρησκεία σου θα μείνει αιωνία. Ό,τι να συμβεί απάνω στην γη, οσοδήποτε και αν προοδεύουν οι επιστήμες, οσοδήποτε και αν αλλάζουν τα καθεστώτα, η θρησκεία του Χριστού, μια τεράστια θρησκεία, με τη ούτω ύψος, με τη ούτω βάθος, με τη ούτω πλάκα της αγάπης, με τη ούτω θεωρία του δέχτατος που μπήκε μέσα,

...μπήκε μέσα, ασυνοδεύοντας τους βασιλείς, οι Μεγάλοι και οι Μεγιστάνες, ο Χριστός κατά βάσκους και φώνας του Άδου, συντρίψας μοχλούς αιωνίους, συντρίψας το κεφάλι...

του Αγνάρου, συνοδεύεται. Είπας πιστής του, όχι στε! Ου η αγάπης, ο τοιμαγαλείος σου, ο Αγγέλων και Αρχαγγέλων, πρώτος που εισέρχεται μες τον Παράδεισο, συνοδευόμενος από δορυφόρο, τον κατέστησε δορυφόρο του. Θα μάθουν οι επιστήμες ότι κάτι δεν βάζει ο άνθρωπος. Ιδού ο Χριστός, πρώτος δορυφόρος, ο οποίος κινείται γύρω από τον Χριστόν εις αιώνας αιώνων, ο δορυφόρος ο πραγματικός του είναι ο ληστής, όχι τον του Παραδείσου, είναι ο ληστής ο Ευγνώμων. Σήμερον μετ’ εμού έση εν τω Παραδείσω. Και στο σημείο τούτο, να τελειώσω απόψε το κήρυγμα, αλλά επιτρέψατέ με δύο μόνο λεπτά, τρία λεπτά, να βάλω μια τελευταία πινελιά στην εικόνα του Ευγνώμονος Ληστού και να τελειώσω. Να τελειώσω πριν θέσω σφραγίδα εις τα εσπερινά αυτά κηρύγματα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και ειδικότερα το αποψινό κήρυγμα, θέλω να επιστήσω την προ-

προσοχή σας επάνω σε μία παγίδα την οποία δύναται να στήσει ο σατανάς. Ποια παγίδα μπορεί να στήσει αυτή την ώρα ο διάβολος; Μπορεί να υπάρχει εδώ μέσα κάποιος πίσω από εκεί, από την κολόνα ή από την άλλη κολόνα ή εκεί πέρα ή εδώ μέσα, μες στα πλήθη των νέων ή κάτω εδώ ή επάνω στον γυναικωνίτη, ή μπορεί να υπάρχει Υπάρχει κάποιος που να αισθάνεται απόψε το κήρυγμα, πρέπει να μετανοήσω, αλλά μόλις βγει προς τα έξω θα του πει, θα προσέστη, ο διάβολος δεν του είπε, συμφωνώ και εγώ μαζί σου, πω συμφωνεί ο διάβολος, ναι είναι πονηρός, θα πει ο διάβολος, συμφωνώ και εγώ παιδί μου μαζί, συμφωνώ πρέπει να μετανοήσεις, δεν είναι ανάγκη απόψε να μετανοήσεις, και απόψε να κλάψεις για τις αμαρτίες σου, γλέντισε ακόμα τη ζωή, δεν βλέπεις,

Ο νηστής δεν άξει στον ιεροκήρυκα, τελευταία στιγμή μετανόησε ο νηστής, άψε και εσύ σαν τον νηστή να γλεντείς τη ζωή, να διασκεδάσεις, να κάνεις ό,τι έκανε ο νηστής, να γλεντείς τη ζωή όπως σε βλέπτησε και αυτός και μετά πλέον το τελευταίο δευτερόνατο της ζωής σου λες στον μνηστήτη μου κύριε και αγαπάω αδελφοί μου υπαρχείς του διαδόλου είναι αυτό.

Ο σατανάς αντιστρέφει το παράδειγμα. Ενώ η Εκκλησία παρουσιάζει το παράδειγμα του ληστού ως παράδειγμα μετανοίας, ο διάβολος αναποδογυρίζει το παράδειγμα και μας παρουσιάζει το παράδειγμα της μετανοίας όχι πλέον ως παράδειγμα μετανοίας, ως παράδειγμα αναβολής. Ένα σου λέω: τελευταία στιγμή μετανόησε ο ληστής, το τελευταίο δευτερόλεπτο, και εσύ το τελευταίο δευτερόλεπτο.

Τι είπατε; Λάθος κάνετε. Ερώτημα: ο ληστής μετενόησε την τελευταία στιγμή. Γιατί την τελευταία στιγμή; Πόσο ετών ήταν; Ήταν 25 ετών; Λέγουν ότι ήταν 27 ετών, ήταν 27 ετών. Πότε γνώρισε τον Χριστόν; Τον εγνώρισε τον Χριστόν την τελευταία στιγμή. Δεν τον εγνώρισε πρώτα, δεν τον είχε γνωρίσει προηγουμένως τον Χριστόν. Συνεπώς, δεν μπορεί να είπε εσύ τα ίδια. Γιατί κάνει; Διότι εδώ μέσα όλοι που είστε έχει.

Έχετε ακούσει για τον Χριστό χίλιες φορές, έχετε ακούσει. Κάποια γιαγιά που σας πήρε στην αγκαλιά της, αγία γυναίκα, σας έμαθε να σταυρώνετε τα χεράκια σας και να λέγετε το «μνησθητι μου, κυριε, οταν ελθης εν τη βασιλεια σου».

Κάποια μάνα που είναι τώρα στο χώμα σας εκράτησε μπροστά στην εικόνα του Χριστού και σας είπε το «Κύριε ελέησον». Κάποιος πατέρας στοργικός σας πήρε από το χεράκι και σας πήγε στην Εκκλησία του Χριστού. Κάποιος δάσκαλος που πιστεύει στον Χριστό σας είπε μέσα στο σχολείο, στα θρανία που καθόσαστε αθώα αγγελούδια, ότι υπάρχει Χριστός.

Κάποιος παπάς πνευματικός σας ομίλησε για τον Χριστό, κάποια καμπάνα που εκτύπησε, κάποιο φέρετρο που πέρασε, κάποιο κρίνο και κάποιο άστρο, όλα αυτά· χιλιάκις, χιλιάκις σας φώναξε ο Χριστός. Συνεπώς, για μας δεν ισχύει αυτό το παράδειγμα. Δεν ισχύει ότι αυτά πρέπει να αφήσουμε την τελευταία στιγμή. Όχι, αδελφοί μου, όχι. Το σήμερο είναι. Το σήμερο είναι το δικό μας. Το αύριο δεν είναι δικό μας. Τώρα, αδελφοί, τώρα, απευθύνω προς όλους σας, προς όλους όσοι είστε εδώ μέσα.

Τώρα που ο εγκέφαλος είναι διαυγέστατος, που τα μάτια βλέπουνε, που τα χέρια είναι σε θέση να κάνουν το σημείο του Σταυρού, που τα πόδια μπορούν να τρέξουν στην Εκκλησιά του Χριστού, που η γλώσσα... Θα έρθει ώρα, και έρχεται ώρα, έρχεται ώρα.

Δεν είναι πολύς καιρός που μετέβηκα σε ένα νοσοκομείο και επισκέφτηκα κάποιον ασθενή. Ο ασθενής αυτός άλλοτε ήταν ένας από τους πλέον θαυμασίους κήρυκας, θαυμασίους ρήτορας. Και πόση εντύπωση μου έκανε ότι αυτός ο θαυμάσιος ομιλητής, ο θαυμάσιος κήρυκας, ο οποίος ομιλούσε με μεγάλη χάρη και ευγλωττία, πόση εντύπωση μου έκανε όταν τον είδα αυτόν πλέον επάνω στο κρεβάτι του πόνου.

Και είχε παραλύσει, ήτο παράλυτος και δεν μπορούσε να ομιλήσει. Αλλά ετραύλιζε συνεχώς και στενοχωρείτο. Και προσπαθούσε με νεύματα να μου δώσει να καταλάβω τι είχε μέσα στην καρδιά. Και δάκρυζαν τα μάτια του.

Και η γλώσσα του δεν μπορούσε να εκφράσει τι είχε μέσα στην καρδία του. Τώρα που η γλώσσα, η γλώσσα δεν περδένει. Θα έρθει ώρα για το και για μένα Θα έρθει ώρα και για σένα. Θα έρθει ώρα και για εσένα, νέε που με ακούεις.

Θα έρθει ώρα για όλους μας.

Θα έρθει ώρα που η γλώσσα θα μπερδεύει πλέον, η γλώσσα μας δεν θα μπορεί πλέον να αρθρώσει. Τώρα που είναι η γλώσσα κατάλληλη, τώρα, αδελφοί μου, κάνε τη γλώσσα σου κιθάρα, κάνε τη γλώσσα σου παιάνα, κάνε τη γλώσσα σου δοξολογητήριον, πέσε μπροστά στα γόνατα του Χριστού μας, τρέξε κοντά Του, πες Του, πες τα λόγια και σφράγισε τη ζωή σου με την προσευχή του ληστού, της οποίας δεν υπάρχει τίποτα μεγαλύτερο εν τω κόσμω. Με την προσευχή του ληστού: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία Σου». Αμήν. Σας εύχομαι με όλους, ο ταπεινός, σας εύχομαι ο ιερομόναχος, σας εύχεται ο ιερομόναχος.

Σας εύχεται ο ιεροκήρυκας να υποδεχθείτε όλοι σας με κατάνυξη και με δάκρυα τα σεπτά πάθη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και να αξιωθείτε με αγαλλία, συγκεχαρά, με τις οικογένειες σας να εορτάσετε την άντοξη ονανάση του Κυρίου Ιωμανούς του Χριστού Ο Ιδότητας το πρωτός εις αιώνας αιώναν. Αμήν