The Orthodox Church as Greece’s Spiritual Inheritance

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Devout listeners, I am glad to see you here tonight, although election day makes this an awkward time. I rejoice to see you all gathered in the church of Saints Cosmas and Damian. It is time for us Christians to teach the world a lesson.

The world fills what I call the devil’s pens, the theaters and cinemas. Let us Christians fill the churches of our Christ. My dear Christians, our homeland is poor. It is small in size and small in population.

Other countries are large and powerful. They have broad plains, navigable rivers, rich land, enormous factories, armies, and fleets. These large, wealthy nations look upon our small homeland with contempt.

Think of a captain aboard a great ocean liner looking down on a little boat sailing beside it, or a rich man looking down on a poor beggar. That is how the great powers look upon our small country.

They call us an underdeveloped country. They speak as though we were, quite simply, like the people they call the ‘savage Zulus’ of Africa.

But those great nations are mistaken, because worth does not depend on size. I might hold a tiny diamond in my hand, yet that little diamond is worth more than a mountain of stones. And a small nightingale singing its song is worth more than a great wild bird, a vulture or a crow.

So a small country may be worth more than a much larger one. A nation’s worth is not measured in acres, mines, fleets, armies, power plants, or factory chimneys whose smoke darkens the sun. Its worth lies in its ideas and ideals, in the depth of its feeling, and in the sacrifices and struggles it can show for the common good.

And our small homeland has something to show that other nations cannot. What is it that our homeland can boast of, what should be its greatest cause for pride?

My brothers and sisters, it is something despised and looked down upon today: our faith. As Scripture says, ‘This is the victory that has overcome the world: our faith.’ It is the Orthodox faith. That is our glory.

This is what gives our nation worth, substance, and depth. Sadly, even we Greeks who live in this small corner of the world have not valued as we should this precious treasure, this sacred inheritance handed down to us by our ancestors.

We are like an illiterate villager who once came into possession of a lottery ticket. He could see writing, stamps, and numbers on it, but could not read them. Thinking it was a worthless scrap of paper, he tore it up and threw it into the fire.

Yet that little piece of paper, with its stamps and its number, had won the grand prize. We, too, are like that illiterate villager.

A prayer.

We hold the winning lottery ticket in our hands. The great lot has fallen to us. Ordinary lottery tickets are nothing beside this. An angel of the Lord drew a lot for each nation. To us, in our small homeland, he gave no great material wealth. Instead, the great lot fell to our nation, along with a great mission. And we are such a small people, like a little village.

We are able to appreciate this great treasure of our nation: Orthodoxy.

Here in our small corner of the world, there are about eight million Greeks. Ninety-eight percent are Orthodox. Their identity cards state their religion: ‘Orthodox Christian.’

“Orthodox Christian.” The hands of the officers at the police stations have grown tired from writing “Orthodox Christian.”

Orthodox Christian, Orthodox Christian, Orthodox Christian. We have all been baptized in the name of the Holy Trinity. Men and women alike bear Christian names. We have all come from the sacred baptismal font and inherited a tradition and treasures of great worth.

It is precious, yet sadly, how many of us know anything about it? A person may be educated, a scholar, with a stack of diplomas in hand. He may have gone abroad and studied in any number of places. Yet for all he knows, he does not know Orthodoxy. He does not even know its ABCs. That is why we look down on this great, radiant light of Europe. My dear friends, I have the honor of speaking tonight in this church in Nea Ionia, a place that calls to mind an entire Greek people and our Orthodoxy. So today, on the third Sunday of Lent, I have chosen Orthodoxy as the subject of my talk. I will show you in simple words why we should take pride in our Orthodoxy. Is that merely empty talk, like the boasts people make about so many things? No. Our pride is not in vain; it has substance and meaning. We take pride in our Orthodoxy because, first of all, the Orthodox Church is the ancient Church. What does that mean? It is the Church of the patriarchates, of the first four great patriarchates here.

Where did Orthodoxy first take root and spread? First there is the Patriarchate of Jerusalem, in the Holy Land. How deeply Jerusalem moves us during Holy Week, when we hear it mentioned in the hymns of those days.

Yes, there in that land, in a little village, an angel was sent from heaven to greet the Theotokos. And there, in the waters of the Jordan River, the Lord was baptized.

Our Christ walked through its mountains and valleys. In Jerusalem He celebrated the Mystical Supper. There He set out on the road to His Passion on Golgotha. And there in Jerusalem the first joyful message rang out, a message that shook the ages: the message of the Resurrection.

And there the wondrous event of Pentecost took place: tongues of fire descended upon the holy Apostles. So Jerusalem is home to the Patriarchate of Jerusalem. But Orthodoxy has another patriarchate, another diamond: the Patriarchate of Antioch.

Today, some seven or eight hundred million people are called Christians. But ask yourselves: in which city were people first called Christians? You will find that it was Antioch.

There, for the first time, the disciples and followers of Christ received the name Christians.

In Antioch, too, preached the greatest preacher of all the ages: John Chrysostom, the nightingale of the pulpit, who sang so beautifully of the love of our Christ. And if we leave those Patriarchates behind, travel farther on, and cross the rocky Taurus Mountains, then, my brothers and sisters, we will enter another land.

I call that land the cradle. Just as a child grows in a cradle at home, so our Orthodoxy has its cradle. There our Christianity grew.

And the cradle of Orthodoxy is Asia Minor. Yes, my brothers and sisters, wherever we walk on the sacred soil of Asia Minor, we come upon cities such as Nicaea, Nicomedia, Chalcedon, Ephesus, and Ancyra, where Ecumenical Councils and local councils met.

If we go into the heart of Asia Minor, we find Caesarea, where that great light of the Church, Basil the Great, was born. If we go north toward Pontus, we come to Sebaste, near the lake where forty young heroes, the Forty Martyrs, gave up their souls to heaven on its frozen waters.

And if we go toward Trebizond, we find holy ascetics among the caves and rocks. We find two unforgettable monasteries, Soumela and Peristereota, beacons that shone through the centuries.

If we travel south, we come to Smyrna, where Polycarp was martyred. Every part of Asia Minor reminds us of Orthodoxy. Yes, anyone who wants to know Orthodoxy and see what Asia Minor once was should read the opening chapters of the Apocalypse, the Book of Revelation.

There John the Evangelist speaks of stars. Just as stars shine in the sky, so seven great stars shone in Asia Minor: its first churches. There was Ephesus, Smyrna, Philadelphia, Pergamum, Thyatira, Philadelphia, and Laodicea, all those cities.

They were stars that gave light to the world.

If we cross the Hellespont, we come to Central Greece.

Here is Kavala, and nearby are the ruins of Philippi, the first place where the Apostle Paul preached. And here in Athens, near the Acropolis, beneath it and among its marble stones, the Apostle Paul delivered his great sermon.

And to Corinth he sent his two precious letters to the Corinthians. But I nearly forgot the great Church of the glorious Patriarchate of Constantinople. For a thousand years it was a beacon, giving light to East and West.

From that city and its Patriarchate came great teachers and Fathers. From here the Apostles went as far as the Danube and the Ural Mountains. They baptized people and made them Christians.

Russia, Romania, Bulgaria, Serbia, and the Balkans received Baptism. Those peoples, whom he describes as living in forests, eating acorns, knowing no alphabet, dwelling in caves, and having no religion, were all baptized, as it were, in the baptismal font of Constantinople. Such was the work of the Patriarchate.

My dear friends, I say that our Church, the Orthodox Church, is the ancient Church, the Church of the Patriarchates. But our Church is more than the Church of the Patriarchates.

It is also the Church of the traditions. What does that mean?

It is the Church that has remained faithful to the tradition. As the Apostle says, ‘Stand firm and hold to the traditions you were taught, whether by word of mouth or by letter.’

Our Church has guarded the tradition of the Fathers with fear and trembling, lest it stray even a little from their path. Think how carefully a driver holds the steering wheel to stay on course. That is how the Church guards its course.

Think, too, of a helmsman steering a ship across the ocean: if he veers even a little, the ship may strike the rocks. So our Church takes great care to stay on the royal road kept by Christ, the Apostles, and the Ecumenical Councils.

Yes, our Church is afraid. Afraid of what? Of the curse. What curse? The Apocalypse says that if anyone adds anything to what is written there, the plagues written there will come upon him.

And if anyone dares to put so much as a finger to it and take something away, even one small stone from the building of the Church, if anyone dares to touch what is holy and remove something from the Church of Christ, his name, it says, will be erased from the Book of Life.

Not even one iota. Heaven and earth will pass away, but not the smallest part may be changed. The Church feared this. When Athanasius the Great was in exile, people came to him and said, “Why remain in exile, far from your spiritual children? Why go on enduring this? We ask almost nothing of you.”

“Just one iota. Where the Creed says that the Son is ‘consubstantial with the Father,’ of one essence with Him, we want you to add an iota. Change ‘homoousios’ to ‘homoiousios’: from one essence with the Father to merely similar in essence. One says He is truly God; the other makes Him merely a man.”

Athanasius the Great understood, and he replied, “You may cut off my hands, but I will not add that iota. If I add it to the Creed, Orthodoxy ceases to be Orthodoxy. Our faith no longer has God, but merely a man.”

“No,” he said. “Consubstantial, of one essence with the Father, through whom all things were made.” And he stood firm like an unshakable rock, yielding nothing at all. My brothers and sisters, I do not have time to explain this defining feature of Orthodoxy, or to show through these examples what the tradition of our Church is.

I will tell you just one thing. Do you know what Orthodoxy is? Do you know? Orthodoxy is like your eye. Has a speck of dust ever fallen into your eye as you walked along? Or a hair? The moment a hair gets in, your eye reacts and you have to take it out. You stop, take out your handkerchief and a mirror, and remove it. Until it is out, you cannot get on with your work.

The eye will not tolerate even a hair. It must be clean. So it is with our Orthodoxy: it must remain pure and undefiled. I love Orthodoxy because our glorious patriarchates are part of it. I love Orthodoxy because it preserves our traditions.

It is the Church of martyrdom and blood. No other Church can speak of its martyrdom and persecutions as ours can.

Open the holy books. For years, blasphemous years, we closed the holy books of our God and opened the books of the devil. Open those holy books again, those precious books.

Two hundred years ago, when there were no universities or academies and many people in Asia Minor could not read, you could ask a Christian in Caesarea, Smyrna, or Attaleia, “What feast does our Church celebrate today?”

What feast does our Church celebrate today? What feast is it? People knew more than the great feasts of Saint Nicholas, Saint Demetrios, and Saint Spyridon. They knew the lesser feasts too, because our Church celebrates a feast every day. If you had asked a Christian two hundred years ago, “What are we celebrating today?” they could have told you. They knew the feasts. But ask today, “Whose feast day is it?” Well, I open the calendar of feasts, and it tells me: today is not only the movable feast of the Veneration of the Cross.

There is another commemoration for them today. Two young people are celebrated. Who are they? Saint Theodora and Didymus. Who were Theodora and Didymus? They were from Asia Minor. What did they do? They were young, like flowers of heaven.

The pagans seized Theodora and threw her into a house of sin to destroy her virtue. As this young Orthodox woman prayed there, a young officer suddenly appeared at the door. He was Didymus, a Christian officer.

He went inside. The young woman was frightened, thinking he had come to violate her. But he had no such intention, my spiritual brothers and sisters. He took off his military uniform, dressed her in it, and let her go.

Like a bird, she escaped from her prison, while he remained behind. Before long they discovered what he had done, and both of them suffered martyrdom. Didymus gave himself to protect her chastity and help her escape that dreadful place.

And they are not the only ones remembered today, these two heavenly souls who suffered martyrdom. Saint Zeno is also commemorated. Who was Saint Zeno?

Saint Zeno was seized and covered with pitch, as you see pitch spread on the roads. Then they set him on fire and burned him like a candle, a true candle offered to God.

And they are only a few. Let us open the pages of history. I will give you two or three examples to show that our Church is the Church of martyrdom and blood. Let us go back to the early years, to AD 156, and to sorrowful Smyrna. A crowd has gathered in the theater, as large as a crowd at the races.

What do they want? There stands a man with snow-white hair, eighty-six years old. They have seized him and bound him. What crime has he committed? His only ‘crime’ is that he is a Christian, a Christian bishop: Saint Polycarp.

They say to him, “You are elderly now. We respect your white hair. Come, we ask one thing of you.” “What do you want from me?” he asks. “Blaspheme Christ, and you will be free.” Polycarp answers, “For eighty-six years, since I was a child, I have served Christ. How could I blaspheme Christ, my Benefactor?”

And at once the Jews gathered brushwood for the fire. The years pass and pass, and we move on to another time.

In 1822, around this very time of year, Turkish forces entered the island during the War of Independence. On the shore of Chios they gathered forty thousand women and children, a multitude like an anthill. Suddenly a Turkish soldier tore a crucifix from the holy altar.

When those forty thousand women and children saw the Crucified Christ, their eyes filled with tears.

What did he do? With the blood of Greek children on his hands, that soldier placed the Cross on the sand and said, “Whoever among you steps on the Cross will live. Whoever refuses will die.”

Not one of them stepped on it. Instead, the waters of the Aegean ran red with the blood of martyrs. What people, what nation, what Church can point to such a host of martyrs?

Martyrs!

The years passed. That happened in 1822. A hundred years later, it was no longer the harbors of Chios that ran red. It was our Smyrna. How did it happen? Before 1922, before the catastrophe in Asia Minor, you could look at a map and see the Christian communities stretching south from Smyrna.

How many Christians were there? Three million, with their monasteries, their schools, their hospitals, their trade, and their flourishing life. And how many of those three million Greeks of Asia Minor remained? How many, my brothers and sisters? I ask you.

Those responsible for the crimes in Asia Minor will have to answer for them.

How many remained? A million and a half. And the others? Where are the others? I was a small child then, about four years old. I was on a little island when the catastrophe happened.

We saw a ship coming into the harbor. Word passed from mouth to mouth: “The refugees are coming.” The whole island gathered to see them, with nothing left, barely alive. My brothers and sisters, I will never forget what I saw.

As long as I live, I will never forget standing on my island’s quay, seeing that ship arrive with its flag lowered as though it were Great and Holy Friday. The women and children came ashore in boats, without proper clothes or shoes, in tears. But, my brothers and sisters, something else moved me even more.

In the first boat they held an icon of Basil the Great, which they had brought from Caesarea. When they reached the shore, they stopped on the soil of their free homeland. Then all those women and children went to the Church to venerate and kiss the icon of Saint Basil the Great.

This is the Church of martyrdom, the Church of blood. I love Orthodoxy more than my own mother, because within Orthodoxy are our glorious Patriarchates. I love my Church because it preserves the tradition of the Saints.

I have no regard for those who are called benefactors of Greece when what they give comes from what they have stolen.

As for those who give from what they have stolen, throwing money around and having their names proclaimed and written on hospitals, I do not count them as benefactors of Greece. I know only one benefactor of Greece. Without it, we would not exist as Greeks. That great benefactor is our Orthodox Church. That is how I see it. You do not read the old records or open the history books to see for yourselves. What is there to see, you ask? What is there to see?

The Ascension, the Annunciation… And then that Muhammad, mounted on his horse, rode into Hagia Sophia to defile it. Proudly he advanced into that holy place.

Then all the wealthy people of Byzantium, all the nobles and the educated, vanished like smoke. They boarded ships and fled to Europe. May such a time never come again.

My homeland, I love you. May you never suffer such things again. But if something does happen, the rich will leave by helicopter and plane, and we poor people will remain here in our land once more.

So when that man rode into the City on his horse, the wealthy, the leaders, and the officials of Byzantium filled the ships and fled. Who stayed beside the people to wipe away their tears, to comfort and encourage them, to deliver and save them? I ask history; I ask the rocks, the mountains, and the sea. Who was it? The Church of Christ, the Orthodox Church. She was like a mother hen. Have you seen what a hen does when she sees a hawk in the sky?

At once she cries out and gathers her chicks beneath her wings. So our Church, like a mother hen belonging to Christ, gathered her children, the orphans. She opened schools in the monasteries and taught the children and the Gospels of Christ.

She opened hospitals, gathered orphans and widows, gave people hope, and kept the spark of our nation alive. And when the time came, when the fullness of time arrived, the cassock became a banner of freedom. My brothers and sisters, should I name names? I will not.

I could name so many. But this I know: in the struggle of 1821, count them, there was one man in a cassock for every ten laypeople. How many fell? Six thousand men in cassocks fell on the battlefield so that our homeland might live.

Our Church has such sacrifices to show. Our poor Church has always stood beside her people. And now I will finish. Around 1890, Sultan Abdul Hamid sent a message to the Patriarchate. He demanded that the Patriarch sign a decree allowing a Greek woman to leave her husband and marry a Turk, and he gave him until evening to do it.

The Patriarch answered, ‘I would rather you cut off both my hands, my feet, and my head than sign such a decree.’ Holy Fathers! Patriarch, you did not fear Abdul Hamid. At once the Patriarch ordered all the churches closed, on the eve of Christmas.

All the churches remained closed. Then, on Christmas night, the bells rang out joyfully. The Patriarchate had prevailed; Abdul Hamid, whom all Europe feared, had yielded. Through their suffering, our fathers proved to be heroes, giants, shining stars.

That was our Church, my brothers and sisters. And there in Ioannina, a ten-year-old boy walked through the cobbled streets near our lake. He was poor and barefoot, but he carried Greece in his heart. That boy was the poet Krystallis.

When he heard the bells, he asked his father, ‘Father, what has happened? Has the Patriarch defeated Abdul Hamid?’ ‘He has, my child. He has.’ Then Krystallis knelt and said, ‘Our faith, our Orthodoxy, our sweet mother: you are the mother who sheds a thousand golden rays.’ My brothers and sisters, I am finished. This subject is vast, and I do not want to tire you.

I wish to leave you with the prayers of our most holy father and of the Metropolitan of Patras, Meletios. Before I finish, let me say that my humble words have shown four things tonight.

Why do we take pride in our Orthodoxy, in the oldest Church in the world? We take pride in her because she is the Church of sacred tradition, because she is the Church of our people, and because she has been a great benefactor to our nation.

Our Church is our pride. But what else is she? Mothers and fathers, you are children and grandchildren of heroes. Though you live here now, your roots reach back to Smyrna, to Caesarea, and beyond.

Our Church is also our safety. Tell me: when a lamb leaves the sheepfold, the wolves devour it. Here, in our Church, is Christ’s sheepfold.

Christians who remain here have the safety of salvation. Outside Orthodoxy, fierce wolves roam. So let us remain here, in our Orthodox Church. I prophesy, but not on my own, that many things will happen. What the Apocalypse and the Gospel say will come to pass. We will endure many more trials. The map of Europe will change.

Many things will happen. Yet I believe that one day Orthodoxy will reach to the very stars of heaven. One flock and one shepherd: the Lord Jesus Christ, whom we praise and exalt above all forever. Amen.

Ευσεβείς, Ακροάτε Διότι σας βλέπω απόψε, αν και η μέρα δεν είναι κατάλληλη λόγω των εκλογών. Χαίρω διότι σας βλέπω όλους συγκεντρωμένους εδώ εις το ναόν των Αγίων Αναργύρων. Είναι καιρός οι χριστιανοί να δώσουμε ένα μάθημα στον κόσμο.

Και όπως ο κόσμος γεμίζει τα μαντριά του διαβόλου, τα θέατρα, τους κινηματογράφους, έτσι και εμείς οι χριστιανοί να γεμίσουμε τις εκκλησίες του Χριστού μας. Η πατρίς μας, αγαπητοί μου χριστιανοί, η πατρίς μας είναι μια χώρα πτωχή, είναι μικρά σε έκταση, είναι μικρά σε πληθυσμό.

Άλλες χώρες είναι μεγάλες και τρανές, έχουν εκτεταμένας πεδιάδας, κάμπους μεγάλους, έχουν ποτάμια με πλεούμενα, έχουν εδάφη πλουσιότατα, έχουν εργοστάσια τεράστια, έχουν στρατούς και στόλους. Είναι χώρες πλούσιες και μεγάλες, και αυτές οι μεγάλες και οι πλούσιες χώρες, τα κράτη τα μεγάλα, αυτά βλέπουν τη μικρά μας πατρίδα με ένα βλέμμα περιφρονήσεως.

Και όπως ένας καπετάνιος που είναι πάνω σε ένα μεγάλο καράβι, σε ένα υπερωκεάνιο, βλέπει με κάποιο βλέμμα περιφρονήσεως ένα μικρό βαρκάκι που πλέει κοντά στο υπερωκεάνιο, και όπως ένας πλούσιος βλέπει με βλέμμα υποτιμήσεως ένα πτωχό ζητιάνο, έτσι και τα μεγάλα κράτη, τα ισχυρά κράτη βλέπουν με βλέμμα υποτιμήσεως τη μικρά μας χώρα.

Και μας ονομάζουν χώρα υποανάπτυκτη, ότι τάχατες τίποτα περισσότερο, τίποτα ολιγότερο, ότι μεθατροποντινά σαν τους άγριους Ζουλού που κατοικούν κάτω στην Άγρια Αφρίκη.

Αλλά πλανώνται αυτά τα μεγάλα έθνη, γιατί η αξία ενός δεν εξαρτάται από τον όγκο. Μπορεί να έχω στα χέρια μου ένα μικρό διαμάντι· ένα μικρό διαμαντάκι αξίζει περισσότερο από ένα βουνό πέτρες. Και ένα μικρό πουλάκι, ένα αηδόνι που κελαλάει, έχει πιο μεγάλη αξία από ένα άγριο πουλί, από ένα γύπα, από ένα κόρακα.

Και μια μικρά χώρα μπορεί να έχει αξία πιο μεγάλη από κάποια άλλη μεγάλη χώρα. Η αξία ενός κράτους, ενός έθνους, δεν μετράται με τα στρέμματα. Η αξία ενός κράτους μετρείται με άλλα πράγματα. Ένα κράτος, μια χώρα έχει αξία όχι από τα στρέμματα, όχι από τα μεταλλεία, όχι από τους στόλους και τους στρατούς, όχι από τα εργοστάσια τα ηλεκτρικά και από τις καμινάδες που βγάζουν καπνό και σκιάζουν τον ήλιο, αλλά η αξία ενός κράτους είναι μεγάλη από τις ιδέες, αν έχει ιδέες και ιδανικά ή αν έχει αισθήματα μεγάλα ή αν έχει να παρουσιάσει θυσίας και αγώνας για το κοινό καλό.

Και η μικρά μας πατρίδα έχει κάτι να παρουσιάσει που δεν έχουν να παρουσιάσουν όλα τα έθνη. Ποιο είναι αυτό που μπορεί να καυχιέται η πατρίδα μας, εκείνο που πρέπει να καυχιέται η πατρίδα μας περισσότερο από όλα τα έθνη;

Είναι κάτι, αδερφοί μου, είναι κάτι που σήμερα υποτιμάται και περιφρονείται, είναι η πίστη μας. Αυτή λέει η νίκη, η νίκηση των κόσμων, η πίστη μου Είναι η πίστη η Ορθόδοξος, αυτή είναι το καύχημά μας.

Αυτό είναι εκείνο που δίνει αξία, περιεχόμενο και βάθος στο έθνος μας. Δυστυχώς και εμείς ακόμα οι Έλληνες που κατοικούμε την γωνιά αυτή δεν έχουμε εκτιμήσει όπως πρέπει αυτόν τον πολύτιμο θησαυρόν, αυτή την ιεράν καταθήκη που μας έδωσαν οι προγονείς μας.

Μοιάζουμε σαν ένα χωριάτη που κάποτε, ένας αγράμματος χωριάτης, του έπεσε στα χέρια κάποιο λαχείο. Και αυτός δεν ήξερε να διαβάσει. Είδε απάνω γράμματα, σφραγίδες, νούμερα, μα δεν ήξερε τίποτε. Το πέρασε το χαρτάκι αυτό, το λαχείο, πως είναι κάτι τιποτένιο χαρτάκι. Το πήρε, το έσκισε και το έριξε στη φωτιά.

Κι όμως αυτό το χαρτάκι με τις σφραγίδες, που είχε απάνω ένα νούμερο, εκέρδιζε τον πρώτο λαχνό. Έτσι λοιπόν κι εμείς είμαστε σαν το χωριάτη τον αγράμματο.

Ευχή

Έχουμε στα χέρια μας ένα λαχείο, το πρώτο λαχείο. Σε εμάς έλαχε ο κλήρος, ο μεγάλος κλήρος. Δεν είναι τίποτα αυτά τα λαχεία. Μέσα άγγελος Κυρίου έβγαλε για το κάθε έθνος το λαχείο του, το λαχνό του, και σε εμάς, τη μικρά μας πατρίδα, δεν έδωσε πλούτη μεγάλα και υλικά, αλλά μέσα στο έθνος μας έλαχε ο κλήρος, ο μεγάλος κλήρος και η Μεγάλη Αποστολή. Και εμείς σήμαντας σαν το χωριάκι που δεν είμαστε είστε.

Είμαστε εις θέση να εκτιμήσουμε αυτή την αξία, την μεγάλη του έθνους μας. Αυτή που λέγεται Ορθοδοξία.

Στη μικρά μας γωνιά είμαστε περίπου 8 εκατομμύρια Έλληνες. Τα 98 εκατοστά των Ελλήνων είναι Ορθόδοξοι. Επάνω στις ταυτότητες των γράφει φρύχεμα ο Ορθόδοξος Κριστιανός.

Ο χριστιανός, η αστυνομία, κουράστηκαν τα χέρια, κουραστήκανε τα χέρια των αστυνομικών τμημάτων να γράφουν ορθό.

Ορθόδοξος Χριστιανός, Ορθόδοξος Χριστιανός, Ορθόδοξος Χριστιανός. Είμαστε όλοι βαπτισμένοι στο όνομα της Αγίας Τριάδος. Έχουμε όλοι μας ονόματα χριστιανικά, και οι άντρες και οι γυναίκες. Και βγήκαμε όλοι μέσα από τις κολυμβήθρες της Ιεράς και από μια παράδοση νεαράν και αντισαυρών πολίτημων.

Πολύτιμο, αλλά δυστυχώς πόσοι μας δεν ξέρουμε. Ας είναι ο άλλος εγγράμματος, ας είναι επιστήμονας, ας κρατά στα χέρια του ένα μάτσο από διπλώματα και ας πήγε στο εξωτερικό και ας έχει σπουδάσει όπου να είναι. Δυστυχώς ξέρει πολλά, δεν ξέρει ο άλλος την Ορθοδοξία, ούτε το αλφαβητάριο της Ορθοδοξίας δεν γνωρίζει. Γι' αυτό ακριβώς περιφρονούμε αυτή τη μεγάλη, το μεγάλο λαμπρό φως της Ευρώπης. Δι' αυτό, αγαπητοί μου, απόψε που έχω την τιμή να μιλώ εγώ εις το ναό της Νέας Ιωνίας, που μας υπενθυμίζει έναν ολόκληρο Ελληνισμό, μια ολόκληρη φυλή, που μας υπενθυμίζει μια Ορθοδοξία, αυτή την ημέρα, την τρίτη, την τρίτη Κυριακή των Νηστειών, σήμερα λοιπόν ως θέμα της ομιλίας εκλέγω την Ορθοδοξία. Θα αποδείξω, αγαπητοί μου, με απλά λόγια ότι εμείς πρέπει να καυχόμεθα για την Ορθοδοξία μας. Γιατί άραγε; Έτσι, απλώς κούφιος λόγος, όπως μερικοί καυχιόνται για διάφορα πράγματα; Το καύχημά μας δεν είναι μάταιο. Το καύχημά μας έχει ουσία και περιεχόμενο. Καυχόμεθα για την Ορθοδοξία μας, γιατί πρώτα πρώτα, διότι είναι η εκκλησία μας η Ορθόδοξος, είναι η αρχαία εκκλησία. Τι θα πει είναι η αρχαία εκκλησία; Είναι η εκκλησία των πατριαρχείων, των τεσσάρων πρώτων μεγάλων πατριαρχείων εδώ.

Στα χώματα της Ορθοδοξίας, ήπλωσε η Ορθοδοξία. Πρώτα-πρώτα είναι το πρώτο πατριαρχείο, είναι η μήκρης ιών, εριάφροπος, είναι τα Ιερόσχόλημα. Πόσο μας συγκινεί τη Μεγάλη Εβδομάδα, τα σποραμονάς της Μεγάλης Εβδομάδος, όταν ακούαμε οι δύο αναβάλλονες στα Ιεροσόλυμα.

Ναι, εκεί, στην Ορθοδοξία, στον χώρον αυτό, εκεί, σε ένα μικρό χωριουλάκι, Άγγελος Πρωτοστάτης, ουρανός εν επέμπτει, υφήντιται ο Θεόκος το κέραι. Εκεί, στον Ιορδάνη ποταμό, μες στα ρείθρα του Ιορδάνου ποταμού, εβαπτίστη ο Κύριος.

Στα βουνά και στα λαγκάδια περιπάτησε ο Χριστός μας. Στα Ρωσόνημα, εκεί ήτανε που έτελεσε το μυστικό δείπνο. Εκείνος, εκεί εβάδισε την οδόν προς την οδόν του μαρτυρίου επάνω στον Γολγοθά και εκεί μέσα στα Ιεροσόλυμα ακούστηκε το πρώτο μήνυμα, το χαρμόσυμο μήνυμα που συνεκλόνησε τους αιώνας, το μήνυμα της Αναστάσεως.

και εκεί έγινε το θαυμαστό γεγονός της Πεντηκοστής, Λόγιας, Πυρος, Ενίδη, Γροσόλ, επεφύτισαν στους Αγίους Αποστόλους Στα Ιεροσόλυμα λοιπόν είναι το Πατριαρχείο των Ιεροσολύμων, αλλά εκτός από τα Ιεροσόλυμα η Ορθοδοξία μας έχει και άλλο Πατριαρχείο, έχει άλλο διαμάντι και το άλλο αυτό διαμάντι είναι το Πατριαρχείο της Αντιοχείας.

Αν ρωτήσετε, όλοι μας 700 to 800 εκατομμύρια άνθρωποι λέγονται χριστιανοί. Αναρωτηθείτε όμως ποια είναι η πόλις που για πρώτη φορά ονομάσαν χριστιανοί. Θα δείτε ότι η πόλη, η πρώτη πόλη που ονομάσαν χριστιανοί, είναι η Αντιόχεια.

Εκεί το πρώτον οι μαθητές του Χριστού, οι οπαδοί του Χριστού, έφεραν το όνομα Χριστιανοί.

Στην Αντιόχεια επίσης εκήρυξε ο μεγαλύτερος ιεροκήρυκας των αιώνων, που δεν υπάρχει άλλος ιεροκήρυκας, το αηδόνι του άμβωνος που εκελάδισε μελωδικά την αγάπη του Χριστού μας, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Και αν αφήσουμε τα Πατριαρχεία αυτά και προχωρήσουμε προς τα πέρα και διαβούμε τον Ταύρο, τα όρη του Ταύρου, τα σκυράκια από το μάιλ του Ταύρου, τότε, αδελφοί μου, θα μπούμε σε μια χώρα.

Μια χώρα που εγώ την ονομάζω την κούνια. Όπως στο σπίτι υπάρχει η κούνια και μες στην κούνια το μικρό παιδί αναπτύσσεται, έτσι και η Ορθοδοξία μας έχει την κούνια της. Και εκεί υπήρξε η κούνια που εμεγάλωσε ο Χριστιανισμός μας.

Και η κούνια της Ορθοδοξίας είναι η Μικρά Ασία. Ναι, αδελφοί μου, πού να πάμε, πού να βαδίσουμε στα άγια χώματα της Μικράς Ασίας; όπου να πας, εκεί, Σνίκια, Νικομύδια, Χαλκιδόν, Έπεσος, Άγκυρα είναι οι τόποι, οι πόλεις που συνήλθαν οι Οικουμενικές Σύνοδοι, οι τοπικές Οικουμενικές Σύνοδοι.

Αν πάμε μέσα στην καρδιά της Μικράς Ασίας, θα δούμε την Καισάρεια, που εγεννήθη ο μεγάλος φωστήρας της Εκκλησίας, ο Μέγας Βασίλειος. Αν προχωρήσουμε προς τα επάνω, προς τον Πόντο, θα συναντήσουμε τη Σεβάστεια, κοντά στη λίμνη, που σαράντα παιδιά ήρωες στη λίμνη την παγωμένη παράδοσαν την ψυχή τους, την πάνεπτο ψυχή τους στα ουράνια, οι σαράντα μάρτυρες.

Και αν πάμε προς την Τραπεζούντα, θα συναντήσουμε εκεί μέσα στις σπηλιές και μες στα βράχια Αγίους Ασκητάς, θα συναντήσουμε δυο μοναστήρια αλησμόνητα, θα συναντήσουμε το μοναστήρι Σουμελά και Περιστερεώτα, που ήταν φάροι που εφώτιζαν αιώνας.

Και αν κατέβουμε προς τα κάτω, θα συναντήσουμε τη Σμύρνη, μέσα στην οποία εμαρτύρησε ο Πολύκαρπος. Και όλα τα μέρη της Μικράς Ασίας μας υπενθυμίζουν την Ορθοδοξία. Ναι, όποιος θέλει να μάθει την Ορθοδοξία, να δει τι ήταν η Μικρά Ασία, ας διαβάσει τα πρώτα κεφάλαια της Αποκάλυψης.

Εκεί απάνω λέγει ο Ιωάννης, ο Ευαγγελιστής, ότι αυτά αστέρια, λέει, όπως τον ουρανό λάμπουν τα αστέρια, έτσι στη Μικρά Ασία, 7 μεγάλα αστέρια, ήταν οι πρώτες εκκλησίες, ήταν η Έφεσος, ήταν η Σμύρνη, ήταν η Φιλαδέλφεια, ήταν η Πέργαμος, ήταν τα Θυάτειρα, ήταν η Φιλαδέλφεια, ήταν η Λαοδίκεια, όλες αυτές οι πόλεις.

Τα αστέρια που εφώτιζαν τον κόσμο.

Περάσουμε τον Ελλήσποντο, θα βρεθούμε πια στην Κεντρική Ελλάδα.

Εδώ είναι η πρώτη πόλη, η Καβάλα, απ' έξω στους Φιλίππους, τα ερείπια των Φιλίππων, εκεί είναι η πρώτη πόλη που εκήρυξε ο Απόστολος Παύλος. Και εδώ, επάνω κοντά στην Ακρόπολη, κάτω από την Ακρόπολη, στα μάρμαρα της Ακροπόλεως, εκήρυξε το μεγάλο του κήρυγμα ο Απόστολος Παύλος.

Και στην Κόρινθο έστειλε τις δυο πολύτιμες επιστολές του προς Κορινθίους. Αλλά, παρ' ολίγο να ξεχάσω, Να ξεχάσω την εκκλησία τη Βαγάλη την Εκκλησία των Πατριαρχείων του ενδόξου, των Πατριαρχείων της Κωνσταντινουπόλεως, που χίλια χρόνια ολόκληρα ήταν φάρος, που εφώτισε Ανατολή και Δύση.

Από μέσα από την πόλη, από μέσα από το Πατριαρχείο αυτό βγήκανε μεγάλοι δάσκαλοι και πατέρες. Από εδώ βγήκανε οι Απόστολοι και έφτασαν μέχρι το Δούναβη ποταμό και μέχρι τα Ουράλια όρη. Και βάπτισαν τους ανθρώπους και τους έκαναν χριστιανούς.

Ρωσία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Σερβία, Βαλκάνια επήραν το βάπτισμα. Οι άγριοι αυτοί που τρώγανε βαλανίδια μες στα άγρια δάση και δεν γνώριζαν αλφάβητο και ζούσαν μέσα στις σπηλιές και τρώγαν ο ένας τον άλλον, αυτοί που δεν είχαν θρησκεία, όλα αυτά τα έθνη, τα βαφτίσανε μέσα στις κολυμπήθρες, μέσα στην κολυμπήθρα της Κωνσταντινουπόλεως. Αυτό ήταν το Πατριαρχείο.

Η Αντώνηπον, αγαπητοί μου, λέγω ότι η Εκκλησία μας, η Ορθόδοξος Εκκλησία, είναι η αρχαία Εκκλησία, είναι η Εκκλησία των Πατριαρχείων. Αλλά δεν είναι μόνο η Εκκλησία των Πατριαρχείων, είναι και κάτι άλλο ακόμα η Εκκλησία μας.

Είναι η Εκκλησία των Παραδόσεων. Τι θα πει είναι η Εκκλησία των Παραδόσεων;

Είναι η Εκκλησία που έμεινε πιστή στην παράδοση. Σε αυτό που λέγει ο Απόστολος, ότι στήκετε και κρατείτε τας παραδόσεις, Τα οποία εδιδάξετε διά του λόγου, είτε διά του λόγου, είτε διά των επιστολών.

Η δική μας Εκκλησία είχε φόβον και τρόμον, και έρχεται τον φόβον αυτόν, να μην βγει ούτε μια γραμμή από την παράδοση των Πατέρων. Δηλαδή, πόσο τρέμει η Εκκλησία. Να μην βγει καθόλου έξω από την γραμμή. Πόσον τρέμει, τρέμει όπως τρέμει αυτός που κρατεί το βολάν, να μην βγει λίγο έξω από την γραμμή.

Τρέμει όπως τρέμει αυτός που κυβερνάει το πλοίο στον ωκεανό, που λίγο να βγει από την γραμμή θα πέσει στα βράχια. Τρέμει η Εκκλησία μας να μην βγει από τη γραμμή, από το δρόμο το βασιλικό που εφύλαξε ο Χριστός και οι Απόστολοι και οι Οικουμενικές Σύνοδοι.

Ναι, φοβείται η Εκκλησία μας. Τι φοβείται; Φοβείται την κατάρα. Ποια κατάρα; Λέγει η Αποκάλυψη: Εάν βρεθεί άνθρωπος και προσθέσει κάτι, προσθέσει κάτι, εάν βρεθεί άνθρωπος και προσθέσει κάτι σε αυτά που είναι γραμμένα, δεν θα είστε ο Ιηλίος.

Αυτός ο οποίος θα προσθέσει κάτι, θα έρθουν επάνω του επιγέτου παρό. Και αν δεν βρεθεί κάποιος που θα τολμήσει να βάλει το δαχτυλάκι του, να αφαιρέσει κάτι, κάτι, ένα λιθαράκι να αφαιρέσει, να βγάλει ένα λιθάρι από την οικοδομή αυτή της Εκκλησίας, ο οποίος τολμήσει το κατερανά με το χέρι, να το αγγίξει απάνω στα Άγια και να αφαιρέσει κάτι από την Εκκλησία του Χριστού μας, αυτός, λέει, το όνομά του θα σβήσει στο Βιβλίο της Ζωής.

Ούτε ένα ιότα, ουρανός και γη παράψονται, δεν επιτρέπεται ούτε ελάχιστο, φοβήθη η Εκκλησία, τα σφράσεις, η ορφάωξη Εκκλησία, μεγαδανάζεων που τον είχαν εξορίσει η εξορία, πήγαν και του είπαν γιατί να είσαι εξορία, γιατί να είσαι μακριά από τα πνευματικά σου παιδιά, γιατί να υπομένεις, δεν θέλουμε τίποτα από σένα.

Απλώς ένα ιώτα. Εκεί που λέγει «ομοούσιος τω Πατρί, δι’ οὗ τα πάντα εγένετο», εμείς θέλουμε στο «ομοούσιος» να προσθέσει ένα ιώτα, από «ομοούσιος» να γίνει «ομοιούσιος». Ομοούσιος Θεός, ομοιούσιος άνθρωπος.

Το κατάλαβε ο Μέγας Αθανάσιος και του λέγει: «Κόβεις τα χέρια μου, μα δεν προσθέτω εγώ το ιώτα αυτό, γιατί αν προσθέσω το ιώτα αυτό στο Σύμβολο της Πίστεως, παύει πλέον η Ορθοδοξία, παύει η θρησκεία να έχει Θεό, αλλά να έχει απλώς άνθρωπο».

Όχι λέει, ομοούσιος τῷ Πατρί, δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο. Και έμεινε εκεί ακλόνητος βράχος. Ούτε τίποτε απολύτως. Αδελφοί μου, δεν έχω καιρό να αναλύσω το γνώρισμα αυτό της Ορθοδοξίας. Να αποδείξω επάνω με αυτά τα παραδείγματα τι είναι αυτή η παράδοση της Εκκλησίας μας.

Ένα μόνο σας λέγω. Ξέρετε τι είναι Ορθοδοξία; Ξέρετε τι είναι Ορθοδοξία; Η Ορθοδοξία είναι σαν το μάτι σας. Έτυχε ποτέ στο μάτι σας να πέσει ένα σκουπιδάκι εκεί που περπατάτε; Έτυχε ποτέ στο μάτι σας να πέσει μια τρίχα; Μόλις πέσει μια τρίχα, το μάτι θα κρύψει, θέλει να τη βγάλεις. Σταματάς, παίρνεις το μαντήλι σου, βγάζεις τον καθρέφτη, να βγάλεις την τρίχα, και αν βγάλεις την τρίχα να σκουπίζεσαι, δεν μπορείς να δουλέψεις.

Το μάτι δεν θέλει τρίχα. Όπως το μάτι δεν θέλει τίποτα μέσα και πρέπει να είναι καθαρό το μάτι, έτσι και η Ορθοδοξία μας δεν θέλει τίποτε απολύτως, αγνή, αμόλυντος, παφόρος του ουρανού. Αγαπώ την Ορθοδοξία γιατί μέσα σε αυτήν τα Πατριαρχεία μας τα ένδοξα. Αγαπώ την Ορθοδοξία γιατί μέσα σε αυτήν την Ορθοδοξία είναι οι παραδόσεις.

Ευχή, Εκκλησία του Μαρτυρίου και του Αίματος. Καμιά άλλη Εκκλησία δεν μπορεί να καυχηθεί για το μαρτύριό της και τους διωγμούς της.

Μάλιστα, ανοίξτε, πάρτε αυτά κάποια χρόνια, βλάσφημα χρόνια που κλείσαμε τα Άγια Βιβλία του Θεού μας και ανοίξαμε τα βιβλία του Διαβόλου και διελήφθη ο χρόνος. Ανοίξτε αυτά τα Άγια Βιβλία, τα σημαντά βιβλία.

Προ διακόσια χρόνια, προ διακόσια χρόνια που δεν υπήρχανε πανεπιστήμια και ακαδημίες, που ήταν αγράμματοι οι άνθρωποι μες στη Μικρασία, αρρωτούσες ένα Χριστιανότη Κεσάριας της Βύρνης, της Ατάλειας και του έλεγες εδώ, σήμερα τι γιορτάζει η Εκκλησία μας,

Τι γιορτή έχει σήμερα η Εκκλησία μας; Τι γιορτή έχει σήμερα; Δεν ήξεραν μόνο τις μεγάλες γιορτές του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Δημητρίου ή του Αγίου Σπυρίδωνος. Όχι, ήξεραν και τις μικρές γιορτές, γιατί κάθε μέρα η Εκκλησία μας έχει γιορτές. Αν ρωτούσες λοιπόν έναν χριστιανό προ διακόσια χρόνια «τι γιορτάζουμε;», θα σου λέει τι γιορτάζουμε. Ήξεραν τις γιορτές. Αν ρωτήσεις σήμερα «ποιος γιορτάζει σήμερα; Τινού είναι η γιορτή σήμερα, η ημέρα;» Ναι, ανοίγω λοιπόν το εορτολόγιο και λέγει: δεν είναι μόνον εορτή του Σταυρού, της Σταυροπροσκυνήσεως, εκτός αυτής της εορτής της κινητής.

Υπάρχει και άλλη εορτή για κείνους. Είναι εορτή. Εορτάζουν σήμερα δυο νέοι. Ποιοι εορτάζουν; Η Αγία Θεοδώρα και ο Δίδυμος. Ποια είναι αυτή η Θεοδώρα και ο Δίδυμος; Μικρασιάτες ήτανε. Τι ήτανε, τι κάνανε αυτοί; Νέα ήτανε. Λουλούδι, ζουμπούλι του ουρανού.

Και την άρπαξαν οι ειδωλολάτρες και την έριξαν σε σπίτι αμαρτωλό για να την καταστρέψουν ηθικώς. Αλλά ενώ εκεί η Θεοδώρα, η νέα αυτή, η Ορθόδοξος, έκανε την προσευχή της, ξαφνικά στην πόρτα του σπιτιού του αμαρτωλού παρουσιάστηκε ένας νέος αξιωματικός με στολήν αξιωματικού. Ήταν αξιωματικός ο Δίδυμος, Χριστιανός.

Που μπήκε μέσα. Τρόμαξε η κοπέλα, νόμισε πως ήταν ο άνθρωπος που θα καταστρέψει το άνθος αυτό του ουρανού. Αλλά αυτός δεν είχε βάσει, αδελφοί μου, πνευματικοί μου αδελφοί. Ήρθε εδώ, βγάζει τη στολή του τη στρατιωτική, τη ντύνει αυτή στρατιωτικά και την αφήνει και βγαίνει.

Το πουλί μέσα από τη φυλακή και μένει αυτός. Και σε λίγο τον βγάλουν αυτόν, τον βγάλουν αυτοί και οι δύο μαρτύρησαν. Ο ένας για να φυλάξει την παρθενία, που είναι μεγάλο όσος εδώ στο έθνος μας, ο Δίδυμος, γιατί έφυγε μέσα από τα κάτεργα του σπιτιωτικού.

Σήμερα και μόνον αυτοί, δεν είναι μόνο η Θεοδώρα και ο Δίδυμος, οι δύο αυτές ουράνιες υπάρξεις που μαρτύρησαν. Εκτός αυτών σήμερα εόρτασε και κάποιος άλλος, ο Ζήνων, ο Άγιος Ζήνων. Ποιος ήταν ο Άγιος Ζήνων;

Ο Άγιος Ζήνων ήταν έως κι αυτός που τον πήρανε και τον άλειψαν, όπως βλέπετε στους δρόμους και αλείφουν τους δρόμους με πίσσα, έτσι του άλειψαν το κορμί με πίσσα και του έβαλαν φωτιά και τον έκαψαν λαμπάδα, πραγματική λαμπάδα στο Θεό.

Μόνον αυτοί, πού να πάμε, να μην ξέρεις τα ίδια, να ανοίξουμε την ιστορία. Δύο-τρία παραδείγματα για να σας αποδείξω ότι αυτή η Εκκλησία μας είναι η Εκκλησία του Μαρτυρίου και του Αίματος. Για, πάμε στα παλιά τα χρόνια, πάμε στο 156 μετά Χριστό, στα πρώτα χρόνια των 156, πάμε στη Σμύρνη την Πολύκλαυστο, έχει μαζευτεί κόσμος, στο θέατρο της Σμύρνης κόσμος σαν στον ιππόδρομο.

Τι θέλουν, τι ζητούν; Α, είναι ένας γέρος με άσπρα μαλλιά, κατάσπρα, είναι 86 χρονών, τον έχουν πιάσει, τον έχουν δέσει, πλησιάζω να το, τι κακούργημα έκανε; Κάνα κακούργημα; Το μόνο κακούργημα ότι ήταν χριστιανός και μόνο χριστιανός, επίσκοπος χριστιανός, ο Πολύκαρπος ο Άγιος.

Και του λέγω, του λέγω, γέροντα, γέρος πια είσαι, σέβομαι τα άσπρα σου μαλλιά, έλα, ζητούμε από σένα. Τι ζητάτε, τι θέλετε από μένα; Λέει, ένα: βλασφήμησε το Χριστό και θα είσαι ελεύθερος. Και απαντά ο Πολύκαρπος: 86 χρόνια, 86 χρόνια από μικρά μου χρόνια υπηρετώ τον Χριστό, και πώς να βλασφημήσω τον Χριστό, τον Ευεργέτη μου;

και αμέσως οι Εβραίοι μάζεψαν φρήγανα και τώρα κατσαλωζόταν, περνάνε τα χρόνια, κυλούν τα χρόνια, φεύγουμε από τις μήνες και ερχόμαστε στοιχείο που να φέρνει από τις μήνες

1822, τέτοιες μέρες πάνω κάπου μπήκαν στο νησί Τούρκοι, στα χρόνια της Επαναστάσεως. Στον κάμπο μαζέψανε, στην παραλία, στην αμμουδιά της Χίου, μαζέψανε 40.000 γυναικόπαιδα. Μυρμηγκιά, ξαφνικά ένας Τουρκαλάς πήγε και ξερίζωσε μέσα από την Αγία Τράπεζα έναν Σταυρό, έναν Σταυρωμένο.

Άμα τον είδαν τον Εσταυρωμένο, σαράντα χιλιάδες γυναικόπαιδα δάκρυσαν τα μάτια τους.

Τι κάνει αυτός; Βάνει ο Τουρκαλάς, που τα χέρια του ήταν στο αίμα από τα παιδιά των Ελλήνων, βάνει αυτός το Σταυρό στην αμμουδιά και λέει: Όποιος από εσάς θα πατήσει το Σταυρό θα ζήσει, όποιος δεν πατήσει το Σταυρό θα πεθάνει.

Ούτε ένας δεν κοκκίνησε και κοκκίνησε το αίμα του Αιγαίου από τους μάρτυρας. Ποια φιλή, ποιο έθνος, ποια εκκλησία, χρόντων και λίμνων έχει να προσιάσει τέτοια λεύρη μαρτύρον.

Παρτίρον!

Περνάνε τα χρόνια. Μετά εκατό χρόνια, αυτό έγινε το 1822. Μετά εκατό χρόνια δεν κοκκίνησαν πια τα λιμάνια της Χίου. Κοκκίνησε μέσα η Σμύρνη μας. Τι, πώς κοκκίνισε, πώς ήτανε; Προ του 1922, προ της καταστροφής της Μικράς Ασίας, παίρνω το χάρτη, διαβάζω τη γεωγραφία και λέει η γεωγραφία από τη Σμύρνη μέχρι κάτω την Ρωμενία.

Αγία, ήτανε πόσοι χριστιανοί; Τρία εκατομμύρια χριστιανοί ήτανε με τα μοναστήρια τους, με τα σχολειά τους, με τα νοσοκομεία τους, με το εμπόριό τους, με την ακμή τους, την ένδοξη ακμή τους. Και πόσοι μείναν από εκεί, από τα τρία εκατομμύρια Ελλήνων της Μικράς Ασίας, πόσοι έμειναν, αδέρφια μου, σας ερωτώ;

Θα πληρώσεις με τόκο και επιτόκιον τα εγκλήματά σου εις τη Μικρά Ασία που διάφραξαν τα παιδιά της Άγαρος.

Πόσοι έμειναν, η μισή ενάλησε εκατομμύρια, οι άλλοι, πού οι άλλοι, πού οι άλλοι. Να, ήμουν μικρό παιδί σαν κι αυτό το παιδάκι και μικρότερος ακόμα, τεσσάρων, ήμουν μεγαλύτερος από αυτό το παιδί. Ήμουν σε ένα νησί, μικρό νησί, είχε γίνει η καταστροφή.

Και βλέπουμε στο λιμάνι να έρχεται ένα καράβι. Από στόμα σε στόμα έρχονται οι πρόσφυγες. Όλο το νησί μαζέφηκε Να δει τους πρόσφυγες γυμνούς, με την ψυχή στα δόντια. Και να είπε ό,τι υπάρχει. Δεν θα το ξεχάσω, αδερφοί μου, ποτέ.

Όσο ζω στον κόσμο τούτο δεν θα ξεχάσω. Ανάσταση, που μου στην πρώτη ημέρα στο μουράγιο του νησιού μου και βλέπω το καράβι να έχει τη σημαία κατεβασμένη σαν Μεγάλη Παρασκευή και να κατεβαίνουν στις βάρκες τα γυναικόπαιδα, γυμνά, ξυπόλυτα, κλαμμένα, κατέβαιναν. Δεν είναι αυτό, αδερφοί, που με συγκινεί. Κάτι άλλο.

Η βάρκα, η πρώτη βάρκα, κρατούσαν μια εικόνα. Ήταν εικόνα του Μεγάλου Βασιλείου που την έφεραν από την Καισάρεια και βγήκαν έξω και μόλις ήταν έξω σταμάτησαν, πέθανε στο χώμα της ελεύθερης πατρίδος που είχαν τα στόματα αυτά και μετά όλο το γυναικόπαιδο εκείνο πήγε στην εκκλησιά να προσκυνήσει τον δρόμο και να φιλήσει την εικόνα του Αγίου Μεγάλου Βασιλείου.

Είναι η Εκκλησία του μαρτυρίου, είναι η Εκκλησία του αίματος. Αλλά αγαπώ παραπάνω από τη μάνα μου την Ορθοδοξία. Γιατί μας αυτήν την Ορθοδοξία είναι τα Πατριαρχία Μαρσάδοξα. Αγαπώ την Εκκλησία μου γιατί η Εκκλησία αυτή είναι η παράδοση των Αγίων.

Δεν ξέρω εγώ ευεργέτας της Ελλάδος που γράφουνε, που δίνουν από τα κλεμμένα.

Εμένα, που δίνουν από αυτά που κλέπτουνε, που πετάνε και λέγουν και γράφουν τα ονόματά τους στα νοσοκομεία. Δεν ξέρω εγώ ευεργέτη της Ελλάδος. Έναν μόνο ευεργέτη γνωρίζω της Ελλάδος. Που αν δεν υπήρχε αυτός, δεν θα υπήρχαμε Έλληνες. Και ο μεγάλος ευεργέτης είναι η Ορθόδοξος Εκκλησία μας. Μόλις το αντιμετωπίζω. Δεν διαβάζετε τα κιτάπια, δεν ανοίγετε τις ιστορίες, να δείτε. Τι να δούμε, τι να δούμε;

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ. Και σε Βασίλη, η Πόνης και εκείνος ο Μωάμεν επάνω στο άλογο, ο καβαλάρης, πήγε μέσα στην Αγία Σοφιά να μαγαρίσει την Αγία Σοφιά και το λόγο του περήφανο του άρχιτου προχώρησε μέσα εκεί στο Άγιο της Ιατσήριον.

Τότε όλοι οι πλούσιοι του Βυζαντίου, όλοι οι άρχοντες και όλοι οι γραμματισμένοι. Καπνός είναι και διαλύθησαν. Σκοθήκαμε τα καράβια των μετών και φύγανε στην Ευρώπη. Καλή ώρα, καλή ώρα, που δεν θέλω να κάνω τίποτα.

Δεν θέλω, πατρίδα μου, σε αγαπώ. Τα βάσανά σου με άλλα, να μην ξανασυμβούν. Αν συμβεί όμως τίποτε, όλοι οι πλούσιοι θα φύγουν με τα ελικόπτερα και αεροπλάνα και θα μείνουμε εμείς οι πτωχοί να δώσουμε άλλη μια φορά το παρόν εδώ στον τόπο μας.

Έτσι όταν μέσα στην Πόλη έπεσε με το άλογό του αυτός, πλήρωσανε μέσα στα καράβια οι πλούσιοι του Βυζαντίου και οι λογάδες και οι επίσημοι και έφυγανε. Ποιος έμεινε κοντά στο λαό να σπογγίσει τα δάκρυά του, του Θεού, να τον πραλύνει, να τον ενθουσιάσει, να τον λυτρώσει, να τον σώσει; Ερωτώ την ιστορία, ερωτώ τους βράχους, ερωτώ τα βουνά, τη θάλασσα. Ποιος; Η Εκκλησία του Χριστού, η Ορθόδοξη Εκκλησία. Αυτή, σαν την όρνιθα. Έχετε δει την όρνιθα; Η όρνιθα, όταν δει την κλώσσα, όταν η κλώσσα δει απάνω στον ουρανό το γεράκι, δεν θα δείτε.

Άγιος ο Σαγών, αμέσως κράς, κράς μόνητα και βασικά από τη στεριά της τα πουλιά της και τα θότια. Αυτή η Εκκλησία μας, σαν κλώσσα του Χριστού μας, μάζεψε τα παιδιά της, τα ορφανά. Αυτή, αυτή άνοιξε σχολεία στα μοναστήρια και δίδαξε το σχολείο και τα Ευαγγέλια του Χριστού μας.

Μας, αυτή άνοιξε νοσοκομεία πριν άλλοι, αυτή μάζεψε τα ορφανά και τις χήρες, αυτή στάλαξε ελπίδες και κράτησε τη σπίθα του γένους μας. Και όταν ήρθε η ώρα, όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, αυτό το ράσο, το ράσο αυτό έγινε σημαία, φλάμπουρο λευτεριάς. Αδερφοί μου, να αναφέρω ονόματα; Δεν θέλω να.

Ανάταρα ονόματα. Ένα ξέρω, ότι στον αγώνα του 1821, μετρήστε, μετρήστε, σε κάθε δέκα λαϊκούς ήταν ένας ρασοφόρος. Πόσοι έπεσαν, πόσοι έπεσαν. Έξι χιλιάδες ρασοφόροι έπεσαν στο πεδίο της μάχης για να ζήσει η πατρίδα αυτή.

Τώρα, η Εκκλησία έχει να δείξει τέτοια γραγκαδίματα και λεζιθυρών. Η Εκκλησία μας, η πτωχιά μας Εκκλησία, ήταν πάντα κοντά στο λαό της. Ναι, έτσι τελειώνω. Ένας από τους νέους ποιητές μας, ο Κρυστάλλης, όταν το 1890, το 1890 στην Πόλη, Αυτοί οι πόλοι ήτανε υβέρες μάτρες. Ένας Αβδούλ Χαμίτ, ένας άπιστος σουλτάνος, έστειλε μήνυμα στο Πατριαρχείο και λέγει εις τον Πατριάρχη των Γερμανών τον Πέκτον, τον Μηνάκι, τι του λέει; Μέχρι το βράδυ θα υπογράψεις διαζύγιο, να χωρίσεις μια Ελληνίνα και να πάρει ένα Τούρκο, θα χωρίσεις.

Και τότε απαντά: Προτιμώ να κόψετε και τα δυο μου χέρια και το λαιμό μου και τα πόδια μου παρά να υπογράψω διάταγμα τέτοιο. Το ανθρώπινο μόνο το φτιάχνει το γορίδι, το φτιάχνει το γορίδι. Πατέρες Άγιοι, Πατριάρχη Απαναλόξα που δεν φοβηθήκατε να βδουν χαμί Τη διαταγή αμέσως ο Πατριάρχης, να κλείσουν όλες οι εκκλησίες, παραμονές Χριστουγέννων.

Άφησες όλες οι εκκλησίες, ουλά, διωγμός οι εκκλησίες, εσύ και η Ευρώπη, εσύ και ο Κόφτ, και τη νύχτα των Χριστουγέννων χτυπούσαν χαρμόστινα οι καμπάνες, εγγύτησε τον Πατριαρχείο, εγγονάτισε ένα βουχαμί που τον έστρεπε ολόκληρος η Ευρώπη γιατί επάνω στους πόνους ήταν ήρωες, ήταν τιτάνες, ήταν γίγαντες, ήταν αστέρια, ήταν, ήταν.

Αυτή ήταν η Εκκλησία μας, αδελφοί μου. Και τότε στα Γιάννενα, μικρό παιδί δέκα χρονών, περπατούσε στους δρόμους των Γιαννήνων, μέσα στα καντερίμια στα Γιάννενα, κοντά στη λίμνη μας. Περπατούσε ένα μικρό παιδί, πτωχό παιδί, ξυπόλυτο, που είχε στην καρδιά του την Ελλάδα, ο ποιητής Κρυστάλλης.

Και άμα ο πατέρα του άκουσε να χτυπάνε καμπάνες και βοτάει τον πατέρα, πατέρα τι γίνεται, ενίκησε τον Πατρείο Αρχείων, τον Αβγούλ Χαμείτ, ενίκησε παιδί μου, ενίκησε Και τότε γονατίζει ο Κρυστάλλης και λέει: «Ως θρησκεία μας, Ορθοδοξία μας, γλυκιά μας μάνα, εσύ είσαι η μάνα μας που σκορπάς χίλιες χρυσές αχτίδες.» Αδερφοί μου, τελείωσα. Το θέμα είναι απέραντο. Δεν θέλω να σας κουράσω από εμάς.

Θέλω να σας αποχύσω εν υγιή, δι' ευχών του Αγιωτάτου Πατρός Θημός, και του Φιλεστάτου Μητροπολίτου Πάτρας, κυρίου Μελετίου, ο οποίος αποτελεί μία ενσάρκωση της Ορθοδόξης ημοντίστως της Ταμελητάρτας. Πριν τελειώσω, σας λέω ότι ο πτωχός μου λόγος απέδειξε απόψε τέσσερα πράγματα.

Απέδειξε ουτοκαύτιμα ασκαφώνται αρεσμοί για άλλα πράγματα. Εμείς γιατί καυχόμαστε για την Ορθοδοξία μας, για την πιο αρχαία Εκκλησία του κόσμου; Καυχόμαστε διότι είναι η Εκκλησία των παραδόσεων, καυχόμαστε διότι είναι η Εκκλησία του Έλληνα και του Μακελείου, καυχόμαστε διότι είναι η μεγάλη ευεργέτις του γένους μας και του έθνους μας.

Αδελφοί μου, καύχημά μας είναι, όχι μόνο καύχημά μας. Τι είναι ακόμα η Εκκλησία μας; Τι είναι η Εκκλησία μας ακόμα; Τι είναι η αλέξη; Τι, μανάδες, πατεράδες, λεόλος που συγκινούμε γιατί μας το αίμα σας βοηθάει η αίμα λαού μεγάλου Είστε μικρό εδώ, κατοικιμάστε όχρωση Σμύρνη και Ιτάλια και Καισάρεια, είστε παιδιά ηρώων και εγγόνια ηρώων.

Τι, η επικοινή μας τι είναι ακόμα, ελάτε εδώ πέρα, έλα τι είναι η θυσία μας, είναι η ασφάλεια μας, η ασφάλεια μας Δεν μου λέτε, το πρόβατο, το αρνί, όταν φύγει από το μαντρί, όταν φύγει το αρνί από το μαντρί, το τρώνε λύκοι. Και εδώ είναι το μαντρί, εδώ μέσα η εκκλησία μας είναι το μαντρί του Χριστού.

Όσοι χριστιανοί θα μείνουν εδώ, έχουν την ασφάλεια της σωτηρίας τους. Ευαγγέλιον, έξω από την Ορθοδοξία λύκοι βαρείς κυκλοφορούν, περιπατούν. Να, εδώ να μείνουμε, εδώ, εδώ στην Ορθόδοξη Εκκλησία μας να μείνουμε, γιατί προφητεύω, όχι εγώ, τι, να φτάνει, γράψα τέτοιο, πολλά θα γίνουν. Ό,τι γράφει η Αποκάλυψη, ό,τι γράφει το Ευαγγέλιο θα γίνει. Τι; Θα περάσουμε πολλά ακόμη βάσανα, ένα γνωρίδιο, θα αλλάξει, θα αλλάξει ο χάρτης της Ευρώπης, πολλά θα πρέπει.

Να γίνουν πολλά άστρα ανατολή, έλα πιστεύω, πιστεύω καλά άνθρωπο, ότι μια μέρα μέχρι τα άστρα, μέχρι τα άστρα του ουρανού θα φτάσει η Ορθοδοξία. Μη οπίμνη, εις ποιμή, μη οπίμνη η Οθοδοξία, εις ποιμή, ο Κύριος Υπότιτλος Χριστός, ον πέδε συμνείτε και υπερυψούτε εις πάντα τους αιώνας. Αμήν.

Ο Δε Κύριος Διεφών των Αγίων Πατέρων ημών, αφήνω με θυμόν. Αμήν αδερφή.