Defending the Orthodox Faith and Honoring the Overlooked

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Holy Fathers and brothers, once again we are gathered here in this hall. We have come for a sacred purpose: to hear the preaching of the Word of God. Our responsibility is great. I did not come up to this platform, and you did not come from different parts of the capital, merely to pass the time. We came to hear the Word of God.

My responsibility is great, and yours is great too, because you must put into practice what we preach from this platform, and what all preachers proclaim. Remember what we said in the previous sermon. In earlier times, in the days of Saint Kosmas, a preacher might pass through only once in ten, twenty, or thirty years. People took his words so deeply into their souls that they passed them down from generation to generation.

That is how the words and prophecies of Saint Kosmas have reached us even today. Now we hear them in one ear and let them go out the other. That is a sin. We must listen to the Word of God and keep it.

Because we forget so easily, we need preaching continually. We need to be reminded of what has been preached. So what did we say in the previous sermon? We spoke about the struggle, or rather, we based our sermon on a verse from the New Testament.

We based it on a verse from the Epistle of Jude, the Brother of the Lord, who says: “I urge you, brothers, to contend earnestly.”

“Contend for the faith once delivered to the saints.” In other words, I urge you to struggle for it, not halfheartedly or without spirit, but with all your energy and all the strength of your soul. This is a sacred struggle, the struggle for the faith. We said that of all struggles, the most sacred and the most glorious is the struggle for our faith. We also said that God has lit two suns.

There is the sun we all know, the natural sun that warms us and gives us life. And there is another sun that warms us and gives us life: the sun of faith.

Better for the sun to go out than for Orthodoxy to go out. Orthodoxy is a great thing. We have not grasped its value as the priceless treasure of our faith and the one axis around which our historic nation should turn.

Let us struggle for the faith with strength, as our courageous forebears did, and as Athanasius the Great did. We called him the Atlas of the Faith. The mythical Atlas was said to carry the whole earth on his shoulders. In the same way, Athanasius, the true Atlas, stood alone in the midst of the world and carried Orthodoxy on his shoulders for fifty whole years.

Let us struggle like Athanasius the Great. Let us struggle like the Lord, like John Chrysostom, like Mark of Ephesus. And let us remember Saint Timothy, whom we celebrate today: the beloved and cherished disciple who accompanied the Apostle Paul to the end of his life.

This Apostle Timothy was the first bishop of Ephesus. How did he die as a martyr? In the midst of the struggle, in the thick of the battle. He was martyred while fighting, brothers. What struggle was that? One that we bishops do not undertake today.

What struggle? When he learned that a carnival was taking place in Ephesus, he went there, to the place where the revels in honor of Aphrodite, that shameful goddess, were being held. He went there and protested, and there he shed his blood. That is how he was martyred.

This was in keeping with the exhortation of the Apostle Paul, who ends by saying:

And he says: “I have fought the good fight, I have kept the faith, I have finished the race. Now the crown of righteousness awaits me, which the Lord will give not only to me, but to all who have loved His appearing.” Let us struggle as Timothy did, the first bishop of Ephesus, who was martyred there. Let us struggle as Saint Anastasius the Martyr did, who was martyred in Persia.

In those days, he alone dared to preach Christ. Those who opposed Christ seized him and hung him from a tree, intending to hang him to death and make him suffer the horror of it.

Then they took him down and beheaded him. Let us struggle like all these courageous people, like the whole company of martyrs for our faith.

The food should change. It should be prepared in different ways, so there is some variety. And so I too, as one who serves spiritual food, should offer you variety.

Tonight I will offer you another dish, another subject, another teaching, always grounded, of course, in Scripture. What is the subject of our gathering tonight? I hesitate to tell you, because you may be disappointed or surprised. Many of you may even be scandalized and say, “Oh, what a subject the bishop has chosen to speak about today!”

And yet the subject deserves our attention. Before I come to it, let me say this by way of introduction. Open the newspapers, and you will see the names they print every day in large type: the names of the President of the Republic.

the Prime Minister, the ministers, the generals and admirals, the shipowners, the wealthy and the industrialists. Alongside them are the names of athletes, not athletes who compete in the noble contests of the ancient Greeks, but athletes who go around kicking on the playing fields. Everyone knows these names. And alongside the athletes and politicians are the actors we see on television.

The athletes featured in the newspapers and elsewhere have become the shining stars of a generation that knows nothing of our nation’s heroes, its great benefactors, or those who served their country and humanity. Yet people know these athletes’ names by heart. Even children in primary school know the names of wretched athletes and even more wretched actors.

Names everywhere, printed in large type. But while the newspapers speak of the great and powerful people of the day, they say nothing, or almost nothing, about the little people of the earth. They do not speak of those who are unknown.

They are mentioned in only two cases. If a humble, unknown person commits a crime, his photograph appears on the front page of the newspapers. Or if such a person falls victim to a tragic accident, he appears in their columns again.

Only in those two cases do the people called small and insignificant make the news. The world calls them insignificant, but in the eyes of God they are truly great and holy.

My brothers and sisters, there are diamonds hidden in the muck of this society. Society is like Sodom and Gomorrah. Yet hidden in that muck are diamonds: the people called small and insignificant, whose names never appear in the news.

Let me show you some of these people. Think of a shepherd high in the mountains. Summer and winter, he endures hardship and leads his sheep to pasture so that there can be cheese for us to eat.

Think of a farmer who works the soil and waters it not only with his sweat but with his blood. When I hear that a farmer has been crushed by a tractor or other farm machinery, I hurry to him, weeping and sighing.

The bread we eat here in Sodom and Gomorrah is kneaded with the tears and blood of farmers, whose numbers dwindle day by day. Count the students: a hundred thousand. I’ll eat my hat if there are a hundred thousand young farmers. There are no young farmers. The farmers are all over fifty. In ten years, there will be no farmers left, and this land will become one vast haven for idlers. Think of the farmer who digs the earth and reaps its harvest, who stays out there through winter rains and under the summer sun.

Think of the worker who climbs high onto the scaffolding to earn bread for his family. He could slip and fall to the sidewalk below, staining the asphalt with his precious blood.

Or think of the worker who descends into the sewers of Athens to clean them, making his way through them like a mole.

In the sewers, the narrow tunnels, the underground passages, and so on. That worker is a humble hero. If people like him did not do their work, houses would not be built, the sewers would overflow, and the world would be filled with filth. Yes, the shepherd is a hero, the farmer is a hero, the laborer is a hero. So is the sailor who travels the globe, carrying our country’s flag everywhere and bringing glory to our homeland throughout the world. That sailor struggles against fierce waves, and all too often, island families mourn those lost at sea.

And what family has not mourned sailors who lost their lives, captains, engineers, ordinary seamen, and others? That sailor is a hero, an overlooked but great hero. Meanwhile, people make merry in nightclubs. These places have sprung up like mushrooms on manure, two, three, four thousand nightclubs given over to revelry. The state bears enormous responsibility. A Christian government would lock them up.

While these women revel there at night and earn five, ten, twenty, thirty, even a hundred thousand drachmas, a nurse sits at a sick person’s bedside in the hospital at midnight. She is a heroine, truly a heroine. And greater still is a mother who bears children, holds them, kisses them, cares for them, and stays by their beds each night. She is a heroine.

Not a word is said about them. Not a word. But the Prime Minister! The President of the Republic! The Minister of Foreign Affairs! These are the newspapers of a corrupt bourgeois world.

I would like to see a newspaper of a different kind. It would print news about the great and powerful in the smallest type. Now and then it would put them at the bottom of the page, in tiny letters like the funeral notices. I would like a newspaper that says of the great ones of the earth, “Add evils to them, add evils to them, add evils to them.” Yes, to those whom the world honors, because they bear an enormous responsibility.

You hear those words on Holy Monday, at the Bridegroom service.

For it was not the ordinary people, the poor people, who crucified Christ. It was the scribes and Pharisees, the chief priests, the rulers, and Pilate, the leading figures of that society, who crucified Him.

That is why the hymn says with such indignation, ‘Add troubles to them, O Lord; add troubles to the glorious people of the earth.’ Even now, powerful states are playing with Cyprus, that small island, as though it were a pair of dice. Their corrupt politics keep this going, though they could settle the matter in twenty-four hours.

If they wanted to, America and Russia could put pressure on them. Instead, they toy with Cyprus as a cat toys with a mouse before killing it. Add this, too, to the evils of this supposedly glorious world. The Greek people feel it deeply.

But have I strayed from the subject? No, I have not. I would like a newspaper that prints the names of the great and powerful in tiny letters. Before God they are insignificant, and before the conscience of the world they stand responsible and accused. It would print the names of the overlooked in large letters.

I would like to see a newspaper come out one day. If I had the money, I would publish it myself. And there, on the front page, where you now see the Prime Minister’s picture, I would put the picture of the shepherd of the Pindus Mountains. Yes, that shepherd, who was freezing up there in the mountains. Do you know this story?

When the column led by Davakis, the war hero, was marching that way, the men were anxious because they did not know where to go. A shepherd over ninety years old guided them along a back route, through the gorge, and brought them up into the mountains. Does anyone speak of that hero?

Nothing. I would also like them to include, on another day, a woman from the Pindus Mountains, one of those women who carried ammunition up the mountain and climbed the ridges.

I would print large photographs of the nurse and the worker, with their whole stories. Crimes would get no attention, and the great and powerful would appear in the smallest type. ‘Add troubles to the glorious people of the earth.’

Greedy, grasping people, and I am not speaking only of our own nation. Utterly incapable. It is a strange thing. The nations are not governed by those who ought to govern them, but by people who have schemed their way to the top by all sorts of means. And they worship the idols of the modern world. You see them up there in power: people who cannot even govern themselves and have torn their own families apart. And Socrates, the great Socrates, says, “Whoever destroys his own family is not worthy to govern a country like Greece.”

Even in America, for all the sins of the Americans, they do not elect a divorced person. Here in Greece, we keep electing divorced people to govern our country: people who could not govern themselves or their families, and who broke up that little kingdom, the family.

Yet they seek to govern an entire nation. If they are not to blame, then we are, because we lack moral standards. Brothers and sisters, I am not speaking about any particular person. I stand above the political parties. I am giving you standards by which to judge politicians.

I would add to this group those who have no standing in the world: the lowly of the earth, the humble, the foolish and the despised, those whom God chose to put the wise to shame. So it is the lowly of the earth I want to speak about. And now I will speak about one group among them, people at the very bottom, very far down. Who are they? Do not take offense, and do not be surprised.

When I speak of ‘the little ones of the earth,’ I do not mean that all the little ones of the earth are Roma. But one group among them is the Roma. Yes, we are going to speak about the Roma.

I will speak about the Roma for three reasons. First, as I have told you, they too are among the little ones of the earth. And Christ placed great value on the little ones. Christianity has the distinction of bringing in new standards for the worth of a human being.

It was Christ who proclaimed the worth of the human soul. How can I put it to you, brothers and sisters? Let me borrow an image from Dante.

Imagine an enormous balance scale, nothing like the small scale in a pharmacy. Imagine one so vast that an angel could hang it from a star in the heavens, and it could be seen from east to west and from north to south. It has two pans, one on each side, like any balance scale.

What shall we put on one side, brothers and sisters? Everything precious in the world. Let the banks open and give us their bars of gold, the depths of the earth yield their precious metals, and the seabed give up everything valuable it holds.

Let us pile all the wealth of the earth onto one pan: every million, every dollar, every mark, every ruble, every coin. And what shall we put on the other pan?

Not the soul of a president, prime minister, king, emperor, or ruler, nor that of someone obscure. Let us put on the scale the soul of a humble person: someone in rags, a beggar, a person who is ill, someone cast aside by society.

The moment that soul touches the pan, the balance will tip toward the human soul, away from all the gold and treasure. The Lord said it. The Lord said it, and His words outweigh all the treasures of the earth.

What did the Lord say? ‘For what will it profit a man if he gains the whole world and loses his own soul? Or what will a man give in exchange for his soul?’ So we will speak about these little ones, the Roma, for three reasons.

First, because they are little ones. The Lord said, “See that you do not despise one of these little ones.” Take great care not to look down on someone small or unattractive, for their angels in heaven always behold the face of my Father in heaven.

There is a second reason I want to speak about the Gypsies. Let me confess something to you. I have many medals. The state has given me none, but the world has given me plenty. By medals, I mean the insults and names people have bestowed on me.

One day I will tell you what all my medals are. I have some rare ones, and many of them. One came from a world that measures things by its own anti-Gospel instead of by the Gospel. We do not live the Gospel. If we did, this earth would be Paradise. But we live by the anti-Gospel. Among the names people have given me in Florina is ‘the bishop of the Roma.’ That is what they call me: ‘the bishop of the Roma.’

The Bishop of the Gypsies. That is what my enemies call me: the Bishop of the Gypsies. Well, the Bishop of the Gypsies will speak to you now. And there is a third reason, a more important one. When you hear it, you will weep and bow down before the Gypsies. You will say that the Gypsies are saints compared with us wicked people, given over to war. So you have heard two reasons. Are you ready to hear more? Good. Well then.

First, let me give you a general picture of the Roma. Who are they? Some rivers have sources no one knows. You see the river flowing on and on, but you cannot tell where it comes from.

Just as some rivers have sources that are hard to trace, so the origins of the Roma are uncertain. There are theory after theory, and I will not weary you with them. Some say they came from Egypt, from the kingdom of the pharaohs who built the pyramids.

That, they say, is why the Roma have dark skin. Others say they came from Persia. Still others say they came from farther away, from India, and that is the most likely view. From India, they traveled west, reached Asia Minor, and crossed the Hellespont.

They reached the Balkans. From there they moved on, spreading across Europe in great numbers, until they reached the British Isles. How many are there? They estimate that there are one to two million Roma throughout the world.

What is their way of life? What marks the Roma person is the tent. They pitch a tent, stay there a day or two, then pack it up and go on, wandering from place to place.

Just as the wandering Odysseus roamed the earth, so these modern Odysseuses wander throughout the world. They learn the ways and customs of the people they meet. And when they pass through a place where the people treat them badly, do you know what they do?

In places they consider bad or corrupt, they mark trees to warn others that difficult people live there and to avoid entering the village. They are a curious people.

Now, these Roma lived in tents. Listen to this amusing story. Years ago, some Roma were living just outside Volos, sleeping in their tents. Then an earthquake struck. Volos shook, houses collapsed, people were killed, and within a day and a night the city had emptied out.

People ran frantically out of the city and away from their homes. The Roma watched them and said, ‘Why are they running? What has happened to them?’ ‘An earthquake?’ they said. ‘We did not even notice! Is something wrong? Come and stay with us.’

People pitched tents beside the Roma camp, and the wealthy people of Volos struggled to get hold of a military tent. Anyone who had a tent to set up beside the Roma felt fortunate.

So they live in tents. Yes, in tents, and there is honor in that. Isaac lived in tents, as did the great Patriarchs and heroes of the Old Testament. But is living that way a misfortune? Does it make a person unhappy? That depends on what you mean by happiness.

Yes, my dear ones, happiness depends in part on material circumstances. I do not deny it. A human being has a body as well as a soul, and the body has many needs. But above all, I insist, happiness depends on what is within us, on spiritual things. A Roma man may sit in his tent with his wife and five children, eating onion and bread, and be happy. The tent itself is no Paradise.

And someone may live in a great house, even a skyscraper, with every modern comfort, while that home is Hell. I repeat: happiness depends less on outward circumstances than on what is within us.

“The kingdom of God is within us,” Christ said. As for their work, they have no homes; the stars of heaven are their roof. They look up at the stars. They own no property; they have nothing. They go around with a few little buckets, some copperware, apples, baskets, rugs, and things like that. But they have three main ways of making money.

How do they make a living? First, there is begging: they knock on doors and fill their bags. Second, some turn to theft. And third, something that brings in a great deal of money: fortune-telling and magic.

They are skilled at it. In Florina I had a terrible struggle with a ninety-year-old woman. I learned that she practised magic and was, in a manner of speaking, an academy of magic: she taught it to the younger women. It took a great deal to persuade her to give it up.

Like the seers of Delphi, they are priestesses of magic. Some fortune-tellers grow rich by entering homes and taking money from people they deceive. So those are three occupations. Alongside them, there is also a fine one.

They play the violin wonderfully. They are unmatched at it, which is why people invite them to weddings and feasts. We have read that great composers, Beethoven and Liszt among them, drew inspiration from Roma songs.

Great writers have drawn inspiration from them too. Papadiamantis wrote The Gypsy Girl, read his book, and our own poet Palamas wrote The Twelve Lays of the Gypsy. The Roma people's own demands have inspired these works.

As for religion, they are almost indifferent to it. They do have beliefs, of course. Most of the Roma in the Balkans are Muslims and observe certain Muslim customs.

In particular, they do not eat pork. They will not touch a knife used to slaughter a pig until it has been washed many times. And because of the faults they have, as people who have had little education, they have become hated, deeply hated.

I do not have time to tell you about all the persecutions of the Roma. I will say just this: in the Middle Ages, people regarded them as beasts, as filthy, unclean dogs. They killed Roma people as they would kill rabid dogs.

This happened in France, Italy, Germany, and elsewhere. Throughout the Middle Ages, they were persecuted.

In the Middle Ages, people regarded them as robbers, thieves, swindlers, and dark-skinned outsiders. They accused them of murdering infants, using children in magic, taking their blood and hearts, and roasting the hearts. They made all sorts of accusations, calling them extortionists of young women and arsonists. People blamed them for every evil and killed them as they would kill a dog. Now look: in our own century, the persecution happened again, and it was worse. Hitler persecuted two peoples. Which ones?

The Jews and the Roma. He devastated them, uprooting them across Europe. These poor people, the Roma, suffered so much persecution. So that is what the Roma have endured in the world, or, rather, in Europe.

Now let us turn to the Roma here in Greece. How many are there? Seventy thousand.

Thousands of them, scattered among different towns and cities. Where? In Macedonia, especially Western Macedonia; down in Thessaly, across the plain; in Kalambaka, Trikala, Volos, and Larissa; here in Euboea; and over in quite a few towns in the Peloponnese. They are Roma, Gypsies. Do you remember what an ordeal they went through? It was some years ago, during a particularly harsh winter, if you remember.

Once, a group was travelling with their tents when a violent rainstorm broke out. Their tents could not withstand such heavy rain, and they had nowhere to go. So they took shelter beneath a bridge.

Then a torrent came and drowned them all.

And just a few days ago, when we had snow here, some Roma families outside the town nearly froze in their tents. Police officers found them and took them to the police station.

Those fine young police officers do a great service to the world. They walk among people like angels and archangels. So, those are the Roma. There are seventy thousand of them.

Some of them are in Florina too. And now, as I come to the end of the sermon, let us turn to Florina.

Well, the Roma there in Florina... When I went there ten years ago, I became a bishop, as I say, because of my sins. I became a bishop to repay some debts of sin of my own, and in Florina I am repaying most of them.

When I arrived in Florina, I heard about the Roma. People saw them here and there in the streets and cried out, ‘They steal from us! They cause us trouble!’ There were court cases all the time.

One day I went to see them. ‘Father,’ they said to me. ‘Father!’

Well, I said, ‘Father?’ ‘Your Grace, Your Grace!’ Let me tell you a little of how they spoke. So I went and saw them there. In winter, Florina is bitterly cold. It is the coldest city in all Europe. What about Russia, you ask?

Ten or fifteen degrees below zero. The roads were covered in ice, impossible to pass. In winter, their lives were dreadful. They lived in ruined houses once occupied by Turks and pashas. The roofs were full of holes, and rain poured in, soaking everything. The water ran outside and formed pools, whole man-made lakes. They waded through the mud. The filth was beyond belief. And there they lived.

They were Muslims, but no imam had visited them for years and years. When they died, they died without a priest or anyone else to attend to them. They were buried outside the Christian cemetery, out in the fields. And the dogs, unbelievable, but true, dug into the earth, carried off their remains, and dragged them through the town.

What misery that was! I visited them many times, and I saw that deep in their hearts, as in every human heart, there was a spark. Find that spark, and you can kindle a fire. Once, in winter, I was up in the Pindus Mountains. I was cold, so I went into a hut.

There seemed to be no fire. ‘I’ll light one,’ a man said. ‘Just watch the fire I’ll make.’ ‘How will you light a fire?’ I asked. ‘You’ll see.’ He stirred the ashes with a stick, found a spark, and the fire caught. The human heart is like that.

My friends, we must find that spark. Even in the worst criminal, we can find it. Saul will become Paul. A human being is a great thing, a truly great thing. And we priests and bishops bear responsibility for these people.

That is how things were. Deep down, they did have a sense of faith. We welcomed them with love and began to teach them the faith. During one of our lessons, I asked, “Have you heard of Christ?” A clever Roma man spoke up. They are very quick-witted.

Well, one sharp fellow said to me, “Your Grace, listen: I hear Christ every day.” “Where do you hear Him, my child?” “Why, as soon as I go to the market,” he said, “one person blasphemes, then another.”

And the heads of the great ones of the earth will be broken! Yes, you laugh. The Roma had lived there for so many years, yet no one had spoken to them about Christ. So we gathered them and taught them. How attentively they listened! When we spoke of the Cross and of Christ, they began to weep. ‘Is the Cross for me? Is the Cross for you?’ They were deeply moved. After a year of teaching, I asked them, ‘Do you want to become Christians?’ ‘We do!’ they all cried, young and old. So we set a day for their Baptism: May 5, 1968. That was ten years ago. We told people about it, and word spread, because it was an extraordinary event. A group Baptism of a hundred people had never happened in Greece before.

People gathered from Larissa, Volos, Thessaloniki, Athens, and other cities. There were so many cars and buses, two hundred buses, ten thousand people, all heading up. If they had been going to a football match, the police would have let them through.

But let’s say no more about that. I have a principle: I like to strike the reed while it is still standing. Once it has fallen, I feel compassion for it. When those men who hauled people off to prison were powerful and held in high esteem, I spoke out against them fiercely. I struck them with my words, and they had it in for me.

Then an order was given that no bus should be allowed up to Florina. They stopped every bus outside Kozani. I spoke with one of the powerful men of that time.

I said, ‘Sir, I will not give his name, you allow athletes to travel to other cities, yet you forbid these people to go and witness an Orthodox Baptism? You call yourselves “Greece of Christian Greeks.” Well done! You are doing splendidly. Well done!’

Only one hundred people were permitted to travel up to serve as their godparents. They arrived, and then came another obstacle. That day the prefect ordered something else. I will not mention his name. That man caused me much bitterness; may God forgive him.

What did he do? He arranged an event and ordered every resident to attend, a national, party political event of the dictatorship. They went through the streets calling out, “Everyone must come! Everyone!”

I expected to be left alone, but I was not. All the people of Florina came to the river. They left him there by himself at his event. May 5 dawned bright and sunny. For me, it became a day of witness to the Orthodox faith.

It was one of the most beautiful days of my life. We went to the river, and the people gathered. I had about twenty-four priests, dressed in white like angels, with crosses on their backs. There, at Lochitona, young and old went into the flowing waters of the Sakoulevas River, which runs through the city.

They went in black and came out white. They entered as sinners and came out as children of Jesus Christ of Nazareth. All of them were baptized. In those waters they left their sins and their old Turkish and Muslim names behind. They received Christian names, by which they are known today.

How many were there? One hundred.

Now I come to the most important point. But I do not want you to laugh. If you laugh as you did earlier, I will stop speaking. What I am about to tell you may sound funny, but it is no joke. It is a curse upon our nation.

I am warning you now: I am about to tell you the chief reason I chose this subject today.

I baptized them on May 5. Remember the numbers! Remember the numbers! Remember the numbers! The numbers will judge us now, not I. Just the numbers. The reality is harsh. I baptized them on May 5, 1968.

How many were there when we counted them? One hundred and one. Those were Christ’s one hundred and one sheep. After their Baptism, I took a great interest in them. Before baptizing them, I had made them no promises. Afterward, I gave them my word, and we decided to build homes.

We wanted to get them out of the shacks where their bones were wasting away and bring them into the fresh air. New obstacles kept cropping up. But glory to God, we built a settlement. An engineer drew up the plans for us free of charge. We had no money at all, but I believe in the One who created the world out of nothing. Then we began to raise funds. Their godparents helped, others contributed too, and we gathered a substantial sum. We built them twenty lovely homes, and it was another glorious day.

They were settled in those little houses, and Glory to God, they live in them now. We also built a beautiful church there in the settlement. It is called the Settlement of the Newly Illumined of Saint Irene; formerly it was named for Saint Kosmas.

The settlement is one of the most beautiful sights in the city, together with the enormous Precious Cross raised on the hilltop. Here they would not let me put up a cross, and there they would not let me put one up either. Those who opposed Christ tried to stop me.

But I put it up at night. I climbed up there and built the cross. Here, a generous man came forward, as I said in an earlier sermon, and said, “I will pay for a huge cross to be erected on Mount Lycabettus, bearing the words ‘In this sign, conquer, Greece.’” But these gentlemen refused to accept his money.

They said, “We will not accept your donation.” So let money go to casinos, nightclubs, and everything else. These gentlemen who believe in nothing will have their day.

So they built the little houses, and the people moved in. There were one hundred and one of them in those houses. Yes. But how can I say what comes next to people who will not accept it?

I say this even though we disagree radically. You think one way, and I think another. I think according to this here, not according to an anti-Gospel. The figure is 101. Let me ask you: if it is 101 now, will Greece have the same population in ten years? We have declined; we have fallen below that. Did you hear? So that I don’t give you a false figure, what percentage did you hear? One percent.

The Annunciation. Some populations grow by four percent, Russia by three percent, America by two percent, Germany by two or three percent. And us? Less than all the nations of the world. What a calamity, what a calamity! Not even one percent. How much, then? Zero point four percent, less than half a percent. If those Roma families had grown at the rate of people here in our cities, with all their comforts, entertainment, and excursions, because a person’s whims can cost more than raising a child,

Give me what you spend on cigarettes! Give me what you spend on cigarettes! Give me what you spend on cigarettes, and I will feed thousands of children!

We say we have no money. But for a hobby, for our own comforts, we do. For a child, we have none. Shame! Shame, and shame again! That is where we disagree. Now, if the Gypsies had grown in number at the same rate as Greeks generally, there should have been 105 of them.

One hundred and five. And how many are there, my brothers and sisters? How many? I counted them the other day, as a shepherd counts his sheep. I counted the old women, the women, the children, the whole crowd, even the little ones. How many, my brothers and sisters? One hundred and seventy-five, one hundred and seventy-five, one hundred and seventy-five, one hundred and seventy-five. What can we say now? Bow your heads; lower them to the ground. Mothers who do not bear children, men who do not father children, O my God, O my God! For these are the great sins of our nation: the blasphemy you have embraced and the enmity you have embraced.

And then there are the abortions. You might laugh, but you have not, because I spoke first. Abortions, and money. Two professions have grown rich here in Greece: lawyers through divorces, and dishonorable doctors through abortions. But these people numbered one hundred and seventy-seven, my dear ones. I was amazed. I counted them, went among them, saw them, and wept. I wept for two reasons: these people live according to nature and according to the Gospel. They are uneducated and very poor, yet they are happy.

No one loves children as the Roma mothers do. If her child falls into a fire, the mother leaps in to save it. Try to harm her child, and woe to you! They love their children, and the children live happily, with rosy cheeks.

And they go to school and become top students. They are exceptionally bright. They have four, five, six, seven, even eight children, a blessing from God. And Greece is dying out, my brothers and sisters. Albania, look at all the children. Serbia, look at all the children. Bulgaria, look at all the children.

Turkey has children, while we are dying out. One child, perhaps two. We make one an engineer, please do not laugh, and the other a doctor. But who will be the farmer? Who will be the shepherd? Who will be the worker? A nation heading toward ruin and destruction. A nation heading toward ruin.

Add to these the troubles of this glorious land. They will be an added burden for those who commit this crime. It is a grave crime. I will speak about it again. If God wills and I live, I will return to this immense social, national, and Christian question of children. I will return to it.

Now I will stop there. Keep in mind that the Roma families were counted. If Greece were growing as they are, how many people would Greece have? Do not be alarmed; I would be glad. If Greece were growing at the rate these Roma families are growing, what would its population be today?

Fifteen million! Fifteen million!

Yes, Greece could support twenty million people! I can prove it scientifically! And now there are no children. Greece is fading away. There are no sailors for our ships.

There are no workers for our factories, and yet the Minister of Coordination boasts, ‘Glory to God, we have no unemployment.’ ‘We are the only nation,’ declared that notorious minister, Granis, who moved from the Ministry of Education after being promoted for all the harm he did there.

Well, today he declares that there is no unemployment in Greece. Of course, how could there be, when people are needed for every kind of work? They are looking for shepherds, farmers, laborers, and sailors. Yet we have crowds of people with diplomas, crowds of them, people of no use, scholars and students who insist on remaining in Greece.

Though I must say that among the students there are wonderful young people, and Mother Greece bows before them. Well, my dear friends, that is that. Now, let me tell you something, but I am going to come close to your wallets, and when I do, you will turn into hedgehogs. Well, there are 135 of them. They cannot fit into those little houses. The law makes a distinction, and they have them down at the base, there in those little houses.

‘Oh, Your Grace,’ they say, ‘what are we to do? We keep having children.’ Some fashionable ladies of Florina went there, with their rings and their carefully styled hair. But the women laughed at them and sent them away. They had come to sow Satan’s seed in the settlement, telling them to stop having children.

‘Do not listen to the bishop. Do not listen to him!’ And another important thing happened when the military mobilization was due to take place.

There was something remarkable during the mobilization, something that showed the strength of their patriotism. One morning, I saw them all outside the diocesan offices. I thought, “They must be quarrelling again.” But they weren’t. What did they want? “Let us join the army! Let us fight for Greece and shed our blood!” Yes, my dear friends, this is what happens when you show people even a little love in this vain, passing world. And as I told you, that medal, that is the medal.

A blessing, a blessing, a blessing. We bear reproach for Christ. ‘Let us go forth to Him outside the camp, bearing His reproach,’ says the Apostle. Now, what was I saying? I could no longer fit them all into the houses, so I had to buy a plot of land. Do not ask where I found the money.

I bought them a plot of land, found an engineer there, and now I am going to build ten more little houses.

Your applause, your applause, encourages me, vain and proud man that I am. But I would be far more encouraged if those applauding hands went into your pockets.

I have no money. My wallet is empty. When I die, and I will die soon, my enemies will say many things.

But there is one thing my enemies will never be able to say: that Augustine loved money in this world. I shall die poor in this world of vain and perishable things. I ask you now: I have no money, not a penny. But I believe in the One who created the world out of nothing. I believe in the One who brought an association like this into being. This building cost ten million drachmas. We did not have a single drachma. How was it built? You built it, good people: small and unnoticed in the eyes of the world, but great in the eyes of God. Search among those gathered here for someone important by worldly standards. Go on, search. You will find no one. Poor folk, servants, maids, nurses, teachers, professors, humble people, homemakers, widows, orphans, workers: these are the people gathered here in this little, unremarkable church. And God has chosen the foolish things of the world to put the wise to shame.

Now I am finishing, and I tell you that at the end I will hand out what I have said, written more clearly. People say that Augustinos writes better and speaks less. So I will give it to you in writing as well.

I will give it to you in an issue of The Spark called ‘The Roma Woman.’ I have distributed The Spark free of charge for forty years. It is my offering in memory of my father and mother. I give it away as a memorial for my parents. That is how I commemorate them.

But this time I want each copy of The Spark to bring in five hundred drachmas. I would like it to bring in a thousand. Five hundred, a thousand, even more.

Usually four thousand copies of The Spark are distributed. If you give me, not a thousand; that is a lot, isn’t it? Yes, it is a lot. If you give me five hundred, and if a copy of The Spark reaches someone wealthy, may God help him. God will help him give what is needed so we can build this. And now I’ll stop because of the snow.

When the cuckoo begins to call,

If the cuckoo calls, if it calls up in Florina, then work will begin again. And I’ll rebuild those little houses. If I live, and God grants me more time, I’ll bring all of you who helped up to Florina. Up to Florina. And I’ll put on two feasts for you: one with the Roma, with beautiful, spirited dancing, and another outside the city, at a camp where a thousand little birds gather every year.

Little birds from Greece, and the children’s camp. So these are the two things we will do. We’ll set up two tables: one for the camp and one for the Roma. Then we will all come together as one, because Christ said it, Paul said it, and it is true.

There is neither Jew nor Greek, neither slave nor free, neither male nor female; for you are all one in Christ Jesus.

All together, all together: one people, one soul. One people, one soul, all together.

Παναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων η Δωδεκάς, Πατέρες και Διδάσκαλοι Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες στεφανωθέντες, πρεσβεύσατε τω Κυρίω υπέρ της σωτηρίας των ψυχών ημών.

Άγιοι Πατέρες και Αδελφοί, και πάλιν ευρισκόμαθα εδώ στην αίθουσα. Ευρισκόμαθα για ένα ιερό σκοπό, ευρισκόμαθα για το κήρυγμα του Θεού Λόγου. Η ευθύνη μας είναι μεγάλη. Ούτε εγώ ανέβηκα εδώ επάνω στο βήμα, ούτε εσείς ήρθατε εδώ από τα διάφορα μέρη της πρωτεύουσης για να περάσουμε τον καιρό μας, αλλά ήρθαμε για να ακούσουμε το Λόγο του Θεού.

Η ευθύνη η δική μου είναι μεγάλη, αλλά και η δική σας είναι μεγάλη, διότι είστε υποχρεωμένοι να εφαρμόσετε αυτά τα οποία εμείς σας κηρύττουμε εδώ στο βήμα και εν γένει όλοι οι ιεροκήρυκες. Θυμηθείτε τι είπαμε στο προηγούμενο μάθημα, στο προηγούμενο κήρυγμα. Στα παλιά τα χρόνια, όπως στην εποχή του Αγίου Κοσμά, περνούσε μέσα στα δέκα χρόνια, είκοσι χρόνια, τριάντα χρόνια μια φορά ο ιεροκήρυκας και τους έλεγε ένα λόγο και τον τύπωναν τόσο δυνατά μέσα στην ψυχή τους, ώστε τον μετέδιδαν από γενεάν σε γενεάν.

Ώστε μέχρι σήμερα έφτασαν σε εμάς τα λόγια και οι προφητείες του Αγίου Κοσμά. Τώρα τα ακούμε από το ένα αυτί και από το άλλο φεύγουν. Αμαρτία είναι αυτό. Πρέπει να ακούμε και να φυλάσσουμε το Λόγο του Θεού.

Γι' αυτό ακριβώς χρειάζεται, επειδή εύκολα λησμονούμε, γι' αυτό χρειάζεται διαρκώς το κήρυγμα, υπενθύμησης διαρκώς του κηρύγματος, υπόμνησης του κηρύγματος. Τι λέγαμε λοιπόν στο προηγούμενο κήρυγμα; Αγώνα, ερμηνεύσαμε, εστεριχθήκαμε μάλλον επάνω σε ένα ρητόν της Καινής Διαθήκης.

Εστεριχθήκαμε επάνω στο ρητόν της Επιστολής του Ιούδα του Αδελφοθέου που λέει: «Παρακαλώ», λέει, «ημάς, αδελφοί, επαγωνίζεσθε».

Αγωνίζεσθε τη άπαξ παραδοθείση τοις αγίοις πίστει, δηλαδή σας παρακαλώ να αγωνιστείτε, να αγωνιστείτε όχι χλιαρά, όχι άτονα, αλλά να αγωνιστείτε με όλη τη φόρα, με όλη τη δύναμη της ψυχής σας, ένα ιερό αγώνα, τον αγώνα της πίστης. Είπαμε ότι από όλους τους αγώνας ο πιο ιερός, ο πιο ένδοξος είναι ο αγώνας για την πίστη μας. Είπαμε ότι δύο ηλίους σύναψε ο Θεός.

Ο Θεός εις τον κόσμο. Ο ένας ήλιος, ο φυσικός που μας θερμαίνει και μας ζωογονεί, είναι ο γνωστός ήλιος. Ο άλλος ήλιος που μας θερμαίνει και ζωογονεί είναι ο ήλιος της πίστεως.

Προτιμότερο να σβήσει ο ήλιος παρά να σβήσει η Ορθοδοξία. Μεγάλο πράγμα η Ορθοδοξία. Δεν έχουμε αντιληφθεί την αξία της Ορθοδοξίας ως ατιμήτου θησαυρού της πίστεώς μας και ως μοναδικού άξονος, πέριξ του οποίου πρέπει να περιστρέφεται το ιστορικό μας έθνος.

Να αγωνιστούμε για την πίστη, με δύναμη, όπως οι γονείς σαν γενναίοι γενναίων, όπως ηγωνίσθη ο Μέγας Αθανάσιος, τον οποίο απεκαλέσαμε Άτλαντα της Πίστεως, διότι όπως ο αρχαίος εκείνος Άτλας, επάνω ο μυθικός εκείνος Άτλας, επάνω στους ώμους του εσήκωνε ολόκληρον τη γην, Έτσι και ο πραγματικός Άτλας, ο Μέγας Αθανάσιος, αν και μόνος εν μέσω του κόσμου, εσήκωσε επί 50 ολόκληρα χρόνια την Ορθοδοξία.

Να αγωνιστούμε όπως ο Μέγας Αθανάσιος. Να αγωνιστούμε όπως ο Κύριος, όπως ο Χρυσόστομος, όπως ο Μάρκος Ευγενικός. Να αγωνιστούμε, να μην λησμονήσουμε, όπως ο Άγιος Τιμόθεος που εορτάζουμε σήμερα. Ο μαθητής, το τέκνο το αγαπητόν και προσφιλές, που συνόδεψε τον Απόστολο Παύλο μέχρι τέλους της ζωής του.

Αυτός λοιπόν ο Απόστολος Τιμόθεος, που ήταν ο πρώτος επίσκοπος Εφέσου, πώς εμαρτύρησε αγωνιζόμενος στον αγώνα, στη μάχη. Στον αγώνα, αδέρφια, επάνω στον αγώνα εμαρτύρησε. Σε ποιον αγώνα; Αγώνα που δεν κάνουμε σήμερα εμείς οι επίσκοποι.

Σε ποιον αγώνα; Όταν έμαθε ότι μέσα στην Έφεσο γινόταν καρναβάλι, επήγε στον τόπο του καρναβαλιού, εκεί που γινόταν η εορτή των οργίων της αισχράς θεότητας της Αφροδίτης, εκεί επήγε και εκεί διαμαρτυρήθηκε και εκεί έχυσε το αίμα του. Έτσι εμαρτύρησε.

Σύμφωνα με την προτροπή του Αποστόλου Παύλου που τελειώνει και λέγει:

Και λέγει: τον αγώνα τον καλόν ηγώνισμαι, την πίστη τετήρηκα, τον δρόμο τετέλεκα, λοιπόν απόκειται μοι ο της δικαιοσύνης στέφανος, ον ο Κύριος δώσει όχι μόνο εις εμέ, αλλά εις πάντας τους αγαπηκότας την επιφάνειά του. Να αγωνιστούμε όπως ο Τιμόθεος που εμαρτύρησε Εφέσου, ο πρώτος επίσκοπος Εφέσου. Να αγωνιστούμε όπως εγωνίσθη ο Αναστάσιος, ο Άγιος Αναστάσιος ο Μάρτυς, που μαρτύρησε μέσα στην Περσία.

Αχ Θεόν, τούτο κράτος στα παλιά εκείνα χρόνια ήταν ο μόνος που ετόλμησε να κηρύξει τον Χριστό και τον άρπαξαν οι αντίχριστοι και τον κρέμασαν από το δέντρο να τον απαγχονίσουν για να δοκιμάσει την φρίκη του απαγχονισμού.

Αμέσως τον κατέβασαν και τον αποκεφάλισαν. Να αγωνιστούμε όπως όλοι αυτοί οι γενναίοι ή όπως η σειρά όλων των μαρτύρων της πίστεώς μας.

Να αλλάζει την τροφή, να την παρασκευάζει διαφόρως την τροφή, να υπάρχει μια ποικιλία, ως εστιατρό λοιπόν κι εγώ πνευματικός.

Απόψε θα σας προσφέρω ένα άλλο πιάτο, ένα άλλο θέμα, μια άλλη διδασκαλία, πάντοτε βέβαια πάνω στη Γραφή στηριζόμενος. Και ποιο είναι το θέμα της αποψινής συγκεντρώσεώς μας; Δεν σας το λέγω γιατί θα απογοητευτείτε, δεν σας το λέγω διότι θα παραξενευτείτε, δεν σας το λέγω γιατί θα σκανδαλιστείτε πολλοί από εσάς και θα πείτε: «Α, θέμα που διάλεξε σήμερα ο επίσκοπος να σου μιλήσει».

Κι όμως το θέμα είναι άξιον προσοχής. Για να μη σας φέρω απότομα προ του θέματος, προεισαγωγικώς πρέπει να πω τα εξής: Αν ανοίξετε τις εφημερίδες που κυκλοφορούν, θα δείτε ότι τα ονόματα εκείνα που αναφέρουν οι εφημερίδες κάθε μέρα με μεγάλα τυπογραφικά στοιχεία είναι τα ονόματα του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Δημοκρατίας, το όνομα του Πρωθυπουργού, το όνομα των Υπουργών, τα ονόματα των στρατηγών, των ναυάρχων, τα ονόματα των εφοπλιστών, των πλουσίων, των βιομηχάνων και κοντά στα ονόματα αυτά, τα ονόματα των αθλητών, όχι των αθλητών ευγενούς πάλης όπως των αρχαίων Ελλήνων, αλλά αθλητών οι οποίοι δίνουν κλωτσές μες στα γήπεδα. Τα ονόματα αυτά είναι γνωστά, όπως κοντά στα ονόματα των αθλητών και των πολιτικών είναι και τα ονόματα των ηθοποιών. Αυτοί οι ηθοποιοί που παρουσιάζονται στην τηλεόραση.

Αυτοί οι αθλητές που παρουσιάζονται στις εφημερίδες και λοιπά, αυτοί έχουν γίνει τα φωτεινά αστέρια μιας γενεάς η οποία αγνοεί τους ήρωας του έθνους μας, αγνοεί τους μεγάλους ευεργέτας, αγνοεί τους ανθρώπους εκείνους οι οποίοι υπηρέτησαν την πατρίδα και την ανθρωπότητα και γνωρίζει τα ονόματα απ' έξω· τα μικρά παιδιά στο δημοτικό σχολείο γνωρίζουν τα ονόματα αθλίων αθλητών και αθλιεστέρων ακόμα ηθοποιών.

Ονόματα λοιπόν, με τυπογραφικά ονόματα, αλλά ενώ οι εφημερίδες ομιλούν περί ονομάτων, περί των μεγάλων και ισχυρών της ημέρας, δεν ομιλούν καθόλου ή σπανιότατα, δεν ομιλούν για τους μικρούς της γης. Οι μικροί της γης, οι άσημοι της γης, δεν ομιλούν για αυτούς.

Περί αυτών δεν γίνεται λόγος, παρά μόνο σε δύο περιπτώσεις. Εάν ο μικρός και ασήμαντος διαπράξει κανένα έγκλημα, τότε η φωτογραφία του στην πρώτη σελίδα των εφημερίδων. Ή αν ο μικρός και ασήμαντος πέσει θύμα τραγικού δυστυχήματος, τότε πάλι παρουσιάζεται εις τις στήλες των εφημερίδων.

Μόνο σε αυτές τις δύο περιπτώσεις οι μικροί και ασήμαντοι έρχονται στην επιφάνεια της δημοσιογραφίας. Περί των μικρών και ασημάντων ανθρώπων, όπως ονομάζει ο κόσμος, αλλά μεγάλων όμως και ιερών πραγματικών εις τα όμματα του Θεού.

Υπάρχουν, αδελφιά μου, μέσα στην κοπριά αυτή της κοινωνίας, κρυμμένα διαμάντια. Κοπριά είναι η κοινωνία, Σόδομα και Γόμορρα. Αλλά μέσα στην κοπριά αυτή υπάρχουν διαμάντια κρυμμένα. Και τα κρυμμένα αυτά διαμάντια είναι οι μικροί και ασήμαντοι άνθρωποι που ποτέ τους το όνομά τους δεν παρουσιάζεται σήμερα.

Παρουσιάζουν μερικούς τους μικρούς και ασημάντους της γης. Ένας τσοπάνος που κάθεται πάνω, ναι, ένας τσοπάνος, ένας βοσκός που κάθεται πάνω στα ψηλά βουνά και καλοκαίρι και χειμώνα βασανίζεται και οδηγεί τα πρόβατά του στις βοσκές για να τρώσει το τυρί, το τυρί να τρώσει.

Ένας γεωργός που σκαλίζει το χώμα της γης και ποτίζει όχι μόνο με τον ιδρώτα του αλλά και με το αίμα του. Εγώ απάνω εκεί πέρα, ο Σάκης κυρίες δεν πηγαίνω, αλλά όταν μάθω ότι έναν γεωργό τον πλάκωσε το τρακτέρ ή τα γεωργικά, σπεύδω αμέσως και κλαίω και αναστενάζω.

Και το ψωμάκι που τρώμε εμείς εδώ στα Σόδομα και Γόμορρα είναι ζυμωμένο με τα δάκρυα και με τα αίματα των γεωργών, οι οποίοι οσημέραι εκλείπουν. Λοιπόν, μετρήστε τους φοιτητάς, εκατό χιλιάδες, τρυπήστε τη μύτη μου αν υπάρχουν εκατό χιλιάδες γεωργοί νέοι. Δεν υπάρχουν γεωργοί. Μόνο απάνω των πενήντα ετών γεωργοί είναι. Μετά μία δεκαετία δεν θα υπάρχει γεωργός. Και ένα τεμπελχανείο απέραντο θα γίνει αυτός ο τόπος. Ο γεωργός λοιπόν που σκάβει τη γη, που θερίζει τη γη, που μένει εκεί έξω το χειμώνα κάτω από βροχές, το καλοκαίρι κάτω από τις ακτίνες του ηλίου.

Εργάτης εκείνος που ανεβαίνει ψηλά για να βγάλει ψωμί της οικογενείας του. Απάνω στα ικριώματα, στις σκαλωσιές. Εκεί κινδυνεύει να γλιστρήσει από κει απάνω και να πέσει χάμα στο πεζοδρόμιο και να βάψει την άσφαλτο με το αίμα το τίμιο.

Ή εκείνος ο εργάτης που κατεβαίνει στον υπόνομο για να καθαρίσει τους υπονόμους ο υπόνομος των Αθηνών και λοιπά, σαν ένας σπάλακας μέσα στους υπονόμους.

Υπονόμους, εις τας σύριγγας, εις τα υπόγεια και λοιπά. Ένας μικρός ήρως είναι, που αν αυτοί δεν δουλέψουνε, ούτε σπίτια κτίζονται και οι υπόνομοι θα πλημμυρίσουν και θα βρωμίσει η ανθρωπότης. Ναι, ο βοσκός ήρως, ο γεωργός ήρως, ο εργάτης ήρως, ο ναύτης εκείνος που ταξιδεύει και περιφέρει την σημαία της πατρίδος σε όλα τα σημεία της υδρογείου σφαίρας και έκανε την πατρίδα μας ένδοξη σε όλους τους κόσμους, ο ναύτης αυτός που παλεύει με τα άγρια κύματα και συχνά οι νησιώτες θρηνούν θύματα.

Και δεν υπάρχει οικογένεια που να μη θρηνεί θύματα ηρώων ναυτικών, πλοιάρχων, μηχανικών, απλών ναυτών κλπ. Ο ναύτης εκείνος είναι ένας ήρωας, ένας μικρός, ένας μεγάλος ήρωας. Και εκείνοι οι άλλοι που γλεντάνε μέσα στα κέντρα, φύτρωσαν όπως τα μανιτάρια φυτρώνουν στην κοπριά επάνω, έτσι και επάνω στην κοπριά αυτής της κοινωνίας, φυτρώσανε, παρακαλώ, το κράτος έχει τεράστια ευθύνη, εφυτρώσανε, παρακαλώ, δύο, τρεις, τέσσερις χιλιάδες κέντρα νυχτερινά όργια που αν υπήρχε χριστιανική κυβέρνηση θα τα κλείσει με το λουκέτο, θα τα κλείσει αυτά τα πράγματα.

Λοιπόν, και ενώ αυτές γλεντοκοπούν τη νύχτα, και κερδίζουν πέντε, δέκα, είκοσι, τριάντα, εκατό χιλιάδες δραχμές, μέσα εκεί στα νοσοκομεία, μια ηρωίδα, μάλιστα ηρωίδα, μια νοσοκόμος κάτω τα μεσάνυχτα κοντά στο προσκέφαλο του ασθενούς, ηρωίδα αυτή, και παραπάνω από όλους, μια μάνα που γεννάει παιδιά και τα αγκαλιάζει και τα φιλεί και φροντίζει γι' αυτά και κάθε τη νύχτα κοντά στο προσκέφαλό τους είναι μια ηρωίδα.

Περί αυτών ουδείς ο λόγος, ουδείς λόγος γι' αυτούς. Α, ο Πρωθυπουργός, α, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, α, ο Υπουργός των Εξωτερικών. Αυτές είναι εφημερίδες του αστικού διαφθαρμένου κόσμου.

Θα ήθελα να βγει μια εφημερίδα πρωτότυπη. Να γράφει για τους μεγάλους με τα μικρότερα στοιχεία. Κάπου κάπου να τους βάζει κάτω, όπως είναι τα γράμματα των κηδειών, έτσι με τα μικρότερα γράμματα. Θα ήθελα λοιπόν να βγει μια εφημερίδα που για τους μεγάλους της γης να γράφει: «Πρόσθες αυτοίς κακά, πρόσθες αυτοίς κακά, πρόσθες αυτοίς κακά», για τους ενδόξους της γης, διότι αυτοί φέρουν τεράστια ευθύνη.

Και όλα αυτά τα οποία ήταν μικρός ο λόγος αυτός που ακούετε τη Μεγάλη Δευτέρα στον Νυμφίον,

διότι όχι ο μικρός λαός, ο μικρός λαός, ο πτωχός λαός δεν εσταύρωσε τον Χριστό. Οι γραμματείς και οι φαρισαίοι, οι αρχιερείς, οι άρχοντες, ο Πιλάτος, οι εκπροσωπούντες όλοι την αφρόκρεμα, αφρόκρεμα της κοινωνίας εκείνης εσταύρωσαν.

Γι' αυτό, γεμάτος αγανάκτηση, ο ψαλμωδός λέει: πρόσθες αὐτοῖς κακά κύριε πρόσθες κακὰ τοῖς ἐνδόξοις τῆς γῆς. Και όπως τώρα παίζουν σαν τα ζάρια ένα μικρό νησί, το νησί, την Κύπρο την παίζουν οι άτιμοι, η διεφθαρμένη αυτή πολιτική του αιώνος των μεγάλων κρατών και λοιπά, που μέσα σε 24 ώρες, σε 24 ώρες λύεται αυτό το ζήτημα.

Εάν θέλανε, η Αμερική και η Ρωσία θα πίεζαν· παίζουν, παίζουν, όπως παίζει η γάτα με τον ποντικό προτού να τον πνίξει. Προσθέσατε κι αυτά στα κακά της ένδοξης αυτής γης. Ο ελληνικός λαός το αισθάνεται βαθύτατα.

Αλλά έφυγα από το θέμα, όχι, δεν έφυγα. Λοιπόν, θα ήθελα να βγει μια εφημερίδα που να γράφει με τα μικρότερα στοιχεία τα ονόματα των μεγάλων και ισχυρών ως ασήμων ενώπιον του Θεού και υπευθύνων και εγκληματιών και κατηγορουμένων ενώπιον της παγκοσμίου συνειδήσεως, και με μεγάλα γράμματα να γράφει τους μικρούς και ασήμαντους.

Θα ήθελα μια μέρα, μια εφημερίδα, θα ήθελα να βγει μια εφημερίδα, αν είχα χρήματα την έβγαζα. Μια εφημερίδα να βγει πρώτα-πρώτα, με όλη την εικόνα, όπως βγαίνει τώρα η εικόνα του Πρωθυπουργού, να βγει η εικόνα του βοσκού της Πίνδου, ναι, του βοσκού της Πίνδου, ο οποίος πάγωνε εκεί ψηλά στα βουνά της Πίνδου. Το γνωρίζετε τη λεπτομέρεια αυτή;

Όταν η φάλαγγα του Δαβάκη, του ήρωα, βάδιζε προς εκεί και είχαν αγωνία πού να πάνε, ένας βοσκός πάνω από 90 χρονών τους οδήγησε από πίσω, μέσα από το φαράγγι, και τους έβγαλε στα βουνά. Αυτός ο ήρωας, γίνεται λόγος γι' αυτόν;

Τίποτα. Επίσης, θα ήθελα την άλλη μέρα να προσθέσει μια γυναίκα από την Πίνδο, από αυτές που σήκωναν πάνω τα πυρομαχικά και ανέβαιναν πάνω στις ραχούλες.

Φωτογραφία της νοσοκόμου, φωτογραφία του εργάτου, φωτογραφίες μεγάλες, έτσι ψηλές, με όλη την ιστορία τους, αλλά για τα εγκλήματα τίποτα, και για τους μεγάλους με τα μικρότερα στοιχεία. Πρόσθες αὐτοῖς κακά τοῖς ἐνδόξοις τῆς γῆς.

Άρπαγες άνθρωποι, δεν μιλώ μόνο για το έθνος μας. Ανίκανοι τελείως. Είναι ένα μυστήριο πράγμα. Δεν κυβερνούν τα έθνη εκείνοι οι οποίοι πρέπει να τα κυβερνούν, αλλά οι άρπαγες, κατά ποικίλους τρόπους ελιχθέντες μέσα εις τον κόσμο. Και προσκυνούν τα είδωλα του σύγχρονου κόσμου. Τους βλέπεις στην κορυφή επάνω, ανθρώπους οι οποίοι τον εαυτόν τους δεν μπορούν να κυβερνήσουν και διαλύσαν τις οικογένειές των. Και λέει ο Σωκράτης, ο μεγάλος Σωκράτης: Όποιος διαλύει την οικογένειά του δεν είναι άξιος να κυβερνήσει μια Ελλάδα.

Και στην Αμερική, παρόλα τα αμαρτήματα που έχουν οι Αμερικάνοι, διαζευμένο δε βγάζουν, δε βγάζουν διαζευμένο. Μόνο εδώ στην Ελλάδα διαζευμένο συνεχώς βγάζουμε να μας κυβερνούν τον τόπο. Άνθρωποι που δεν μπορούσαν να κυβερνήσουν τον εαυτό τους και την οικογένειά τους και διέλυσαν το μικρό βασίλειο, γιατί το μικρό βασίλειο είναι η οικογένειά του.

Ζητούν να κυβερνήσουν ολόκληρο έθνος. Αν δεν φταίνε αυτοί, φταίμε εμείς. Διότι δεν έχουμε κριτήρια ηθικά. Δεν ομιλώ, αδέρφια μου, για κανέναν, είμαι υπεράνω των κομμάτων. Αλλά σας δίνω κριτήρια βάσει των οποίων πρέπει να κρίνονται οι πολιτικοί.

Θα πρόσθετα σ' αυτήν την κατηγορία τους άδοξους της γης, τους μικρούς της γης, τους ταπεινούς της γης, τα μωρά του κόσμου, τα εξουθενωμένα, που εξέλεξε ο Θεός για να καταισχύνει τους σοφούς. Περί αυτών λοιπόν ο λόγος: των μικρών της γης. Και τώρα θα μιλήσω και εγώ για μικρούς της γης, μια κατηγορία των μικρών της γης, κάτω στην πυραμίδα των μικρών της γης, κάτω πολύ χαμηλά, πολύ χαμηλά. Ποιοι είναι; Μη σκανδαλιστείτε, μη παραξενευτείτε.

Αν ακούσετε το όνομα «οι μικροί της γης», δεν λέγω ότι είναι όλοι, αλλά μια κατηγορία μικρών της γης είναι οι τσιγκάνοι. Α, για τσιγκάνους θα μιλήσουμε, μάλιστα, για τσιγκάνους θα μιλήσουμε.

Και θα μιλήσω για τρεις λόγους για τους τσιγκάνους. Πρώτον, διότι και αυτοί, όπως σας είπα, υπάγονται στους μικρούς της γης. Και ο Χριστός έδωσε μεγάλη αξία στους μικρούς της γης. Έδωσε μεγάλη. Ο Χριστιανισμός έχει τη δόξα ότι εισήγαγε νέα κριτήρια ανθρωπίνης αξίας.

Ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος εκήρυξε την αξία της ανθρωπίνης ψυχής. Πώς να σας εκφραστώ, αδέρφια μου; Παίρνω μια εικόνα από τον Δάντη.

Φανταστείτε μια ζυγαριά πελώρια, όχι σαν τη ζυγαριά του φαρμακείου, αλλά μια ζυγαριά πελώρια που ένας άγγελος να την κρεμάσει από το άστρο του ουρανού και να φαίνεται στην Ανατολή και τη Δύση, στον Βορρά και στον Νότο, και αυτή η ζυγαριά να έχει δύο δίσκους, ένα από εδώ και ένα από εκεί, όπως όλες οι ζυγαριές.

Και σε μια ζυγαριά τι να βάλουμε, αδέρφια μου; Ό,τι πολύτιμο υπάρχει στον κόσμο. Να ανοίξουν οι τράπεζες να μας δώσουν τις χρυσές ράβδους, τα σπλάχνα της γης να μας δώσουν τα πολύτιμα μέταλλα, και οι πυθμένες της θαλάσσης να μας δώσουν ό,τι έχουν πολύτιμο κλπ.

Και πάνω σε ένα δίσκο να συγκεντρώσουμε όλα τα πλούτη της γης. Όλα τα εκατομμύρια, όλα τα δολάρια, όλα τα μάρκα, όλα τα ρούμπλια, όλα τα νομίσματα πάνω στη ζυγαριά αυτή. Και από την άλλη ζυγαριά τι να βάλουμε;

Όχι την ψυχή του Προέδρου Δημοκρατίας, ούτε Πρωθυπουργού, ούτε Βασιλιά, ούτε Αυτοκράτορος, ούτε ηγεμόνος, ούτε τον αδόξιο της γης. Να βάλουμε την ψυχή ενός ταπεινού, ενός ρακένδυτου, ενός επαίτου, ενός ζητιάνου, ενός ασθενούς, ενός ράκους της κοινωνίας.

Μόλις αγγίξει τα φτερά του θα γύρει αμέσως η πλάστηνγα όσο προς το μέρος εκεί του πουρού του και της σαυρού αλλά προς το μέρος που είναι ανθρώπινη ψυχή. Το είπε ο Κύριος, το είπε ο Κύριος. Και τα λόγια του αξίζουν, παραζυγίζουν παραπάνω από τους θησαυρούς της γης.

Τι είπε ο Κύριος; Τι γαρ ωφελήσει άνθρωπον, εάν κερδήση τον κόσμον όλον, και ζημιωθή την ψυχήν αυτού; Ή τι δώσει άνθρωπος αντάλλαγμα της ψυχής αυτού; Περί αυτών λοιπόν των μικρών θα μιλήσουμε για τρεις λόγους για τους τσιγκάνους.

Πρώτον, διότι είναι μικροί και είπε ο Κύριος: «Οράτε μη καταφρονήσητε ενός των μικρών τούτων», προσέξτε πολύ να μην καταφρονήσετε έναν μικρόν άνθρωπο, έναν άσχημο άνθρωπο, διότι οι άγγελοι αυτών εν ουρανοίς βλέπουσι πάντοτε το πρόσωπον του Πατρός μου του εν ουρανοίς.

Θα μιλήσουμε για τους τσιγκάνους για δεύτερο λόγο. Σας κάνω μια εξομολόγηση. Έχω πολλά παράσημα. Από το κράτος δεν έχω κανένα παράσημο, αλλά από τον κόσμο έχω πολλά παράσημα. Και παράσημα ονομάζω τους ονειδισμούς και τους τίτλους που έχω πάρει.

Κάποια μέρα θα σας μιλήσω, θα σας πω τα παράσημά μου. Έχω παράσημα σπάνια, πολύ παράσημα. Παράσημα, πολλά παράσημα. Ένα από τα παράσημα που μου έδωσε ο κόσμος, που δεν ζυγίζει τα πράγματα με το Ευαγγέλιο αλλά τα ζυγίζει τα πράγματα με το αντιευαγγέλιο του κόσμου, διότι δεν ζούμε το Ευαγγέλιο, ας ζούσαμε το Ευαγγέλιο, παράδεισος θα ήταν η γη αυτή, αλλά ζούμε το αντιευαγγέλιο. Λοιπόν, ένα παράσημο που μου έδωσε ο κόσμος που ζει με το Ευαγγέλιο, επάνω στη Φλώρινα με ονομάζει μεταξύ των άλλων ο Επίσκοπος των Τσιγκάνων. Έτσι με λένε, Επίσκοπος των Τσιγκάνων.

Επίσκοπος των Τσιγγάνων. Οι εχθροί μου με ονομάζουν Επίσκοπο των Τσιγγάνων. Λοιπόν, θα σας ομιλήσει ο Επίσκοπος των Τσιγγάνων, θα σας ομιλήσει τώρα. Και τρίτος, υπάρχει ένας λόγος σπουδαιότερος που, όταν τον μάθετε, θα κλάψετε και θα πέσετε να προσκυνήσετε τους Τσιγγάνους. Ένας λόγος σπουδαιότερος που, όταν σας τον πω, θα πέσετε να προσκυνήσετε τους Τσιγγάνους και να πείτε ότι οι Τσιγγάνοι είναι άγιοι μπροστά σε εμάς τους κακοήθεις και δεδομένους ανθρώπους στον πόλεμο. Ακούσατε λοιπόν δύο λόγους. Έχετε όρεξη; Καλά. Λοιπόν.

Πρώτα να σας δώσω μια γενική εικόνα των τσιγκάνων. Τι είναι αυτοί οι τσιγκάνοι; Υπάρχουν ποταμοί που οι πηγές των είναι άγνωστες. Βλέπεις το ποτάμι και τρέχει, τρέχει, τρέχει, αλλά πού έρχεται δεν μπορείς να το καταλάβεις.

Όπως λοιπόν υπάρχουν ποταμοί των οποίων οι πηγές είναι ανεξιχνίαστες, έτσι και αυτή η ράτσα των τσιγκάνων έχει την προέλευση άγνωστη. Θεωρίες των θεωριών, να μην σας ζαλίζω. Άλλοι λένε ότι είναι κάτω από την Αίγυπτον, από το βασίλειο του Φαραώ που χτίζανε τις πυραμίδες.

Γι' αυτό είναι και μαύροι οι γύφτοι. Λοιπόν, άλλοι λένε ότι είναι από την Περσία. Άλλοι λένε ότι είναι μακριά, πιο μακριά, από της Ινδίας. Και αυτή είναι η πιθανότερη γνώμη. Κι ό,τι από τα Συνδίας εβάδεσαν προς δισμάς Και ήρθανε στη Μικρά Ασία, περάσανε τον Ελλήσποντο.

Φτάσανε στα Βαλκάνια. Βαλκάνια, προχωρήσαν από τα Βαλκάνια σαν ακρίδες, επλημμύρισαν ολόκληρη την Ευρώπη και έφτασαν μέχρι τις Βρετανικάς νήσους. Πόσοι είναι; Ένα εκατομμύριο, ένα ως δύο εκατομμύρια τους υπολογίζουν τους Τσιγκάνους σε όλο τον κόσμο.

Ως προς τα ήθη τους, η ζωή τους τι έχει; Γνώρισμα του Τσιγκάνου είναι το τσαντήρι. Στήνει το τσαντήρι, κάθεται εκεί πέρα μια-δύο ημέρες, μετά πάει στο τσαντήρι και γυρίζει, γυρίζει, γυρίζει, περιπλανάται εις όλα.

Όπως ο πλανώδιος Οδυσσεύς περιπλανάτο εις όλη τη γη, έτσι και αυτοί οι νεότεροι Οδυσσείς περιπλανώνται μέσα εις τον κόσμο ολόκληρο. Και μαθαίνουν τα ήθη και τα έθιμα των ανθρώπων και όταν περάσουν από κακούς τόπους, ακούτε τι κάνουν;

Από κακούς τόπους, διεστραμμένους τόπους, χαράζουν ένα σημάδι πάνω στα δέντρα, να το βλέπουν έτσι και άλλοι, ότι εδώ κάθονται παράξενοι, δύσκολοι άνθρωποι, να μην μπείτε μέσα στο χωριό τους. Λοιπόν, είναι περίεργος, λαός περίεργος.

Λοιπόν, αυτοί οι γύφτοι έχουν το τσαντήρι τους. Ακούστε ένα νόστιμο: όταν προ ετών, στον Βόλο, απ' έξω από τον Βόλο υπήρχαν γύφτοι. Λοιπόν, αυτοί κοιμούνται στα τσαντήρια τους, μέσα. Λοιπόν, έγινε σεισμός, σείστηκε ο Βόλος, πέσανε σπίτια, σκοτωθήκαν άνθρωποι και άδειασε σε μια μέρα, μια νύχτα ο Βόλος άδειασε.

Τρέχανε σαν τρελοί άνθρωποι, έξω από την πόλη, έξω από τα σπίτια τους κλπ. Και τότε όταν τους είδαν οι γύφτοι, κοιτάξανε, λέει, τι τρέχουν, λέει, τι πάθανε αυτοί, τρέχουν, λέει. Λέει, τι, σεισμός; Δεν πήραμε χαμπάρι εμείς. Έχει τίποτα, λέει; Εμείς έχουμε σεισμό, λέει; Ελάτε να καθίσετε μαζί μας.

Και δίπλα εκεί που ήταν οι γύφτοι έστησαν σκηνές και παλεύανε οι πλούσιοι του Βόλου για μια σκηνή στρατιωτική. Παλεύανε οι πλούσιοι του Βόλου για μια σκηνή και ήταν ευτυχής όποιος είχε μια σκηνή να τη στήσει δίπλα στους γύφτους.

Λοιπόν, στα τσαντήρια μένουνε, μάλιστα, υπό σκηνάς, τιμητικός τίτλος αυτός, υπό σκηνάς ο Ισαάκ, υπό σκηνάς οι μεγάλοι Πατριάρχαι και οι ήρωες της Παλαιάς Διαθήκης. Μα είναι δυστύχημα αυτό, είναι δυστυχής; Εξαρτάται η ευτυχία από την έννοια που δίνεις στο περιεχόμενο της λέξεως.

Μάλιστα αγαπητοί μου, διότι η ευτυχία εξαρτάται, δεν το αρνούμαι αυτό, εξαρτάται και από οικονομικούς λόγους, δεν το αρνούμαι, διότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ψυχή, αλλά είναι και σώμα με τόσες ανάγκες, αλλά προπαντός η ευτυχία του ανθρώπου, το τονίζω, εξαρτάται από εσωτερικούς πνευματικούς λόγους και μπορεί να κάθεται ο γύφτος αυτός μέσα στο τσαντήρι του με τη γυναίκα και τα πέντε παιδιά του και να τρώει κρομμύδι και ψωμί και αυτός να είναι ευτυχής, γιατί το τσαντήρι δεν είναι παράδεισος.

Και μπορεί να κάθεται σε σπίτια μεγάλα, ουρανοξύστες, με τα κομφόρ της ζωής της συγχρόνου και να είναι το σπίτι αυτό κόλαση. Η ευτυχία εξαρτάται, επαναλαμβάνω, όχι τόσο από εξωτερικούς λόγους όσο από εσωτερικούς λόγους.

Λόγους, η βασιλεία του Θεού εντός ημών εστι, είπε ο Χριστός. Ως προς τα δουλειά, επαγγέλματα, είναι λοιπόν άστεγοι, στέγη τους τα άστρα του ουρανού. Κοιτάζουν τα άστρα, λοιπόν είναι ακτήμονες, δεν έχουν τίποτα. Κάτι καδουράκια έχουν εκεί πέρα, λοιπόν τα επαγγέλματά τους, κάτι χαλκώματα, κάτι μήλους, κάτι καλάθια, κάτι τάπητας, κάτι τέτοια πράγματα γυρίζουνε, ή και τα σπουδαιότερα επαγγέλματά τους, που κάνουν λεφτά από αυτά, τρία επαγγέλματα έχει.

Το πρώτο ποιο είναι; Είναι η επαιτεία, η ζητιανιά, χτυπάνε σπίτια και γεμίζουν τους τουρβάδες τους. Λοιπόν, το δεύτερο επάγγελμα είναι οι κλοπές, οι άσημοι κλέφτες. Και το τρίτο επάγγελμα, το οποίο έχει μεγάλη πέραση, είναι η μαγεία, τα μάγια.

Και σε αυτό διαπρέπουν. Είδα και έπαθα εκεί στη Φλώρινα με μια γριά 90χρονη, είχα μάθει εγώ αυτή ότι έκανε τα μάγια και αυτή ήταν τρόπον τινά Ακαδημία Μαγείας ήτανε. Βέβαια, και αυτή εμάθαινε στις νεότερες τα μάγια και είδα και έπαθα να την πείσω να πετάξει τα μάγια, είδα και έπαθα.

Σαν τις μάντισσες των Δελφών, είναι οι ιέρειες της μαγείας και πλουτίζουν και μπαίνουν στα σπίτια μικρά και μεγάλα. Και ξαφρίζουν τα πορτοφόλια των ανοήτων ανθρώπων. Λοιπόν, τρία, και κοντά στα επαγγέλματα αυτά τα τρία είναι και ένα ωραίο επάγγελμα.

Βιολί, παίζουν βιολί θαυμάσιοι. Απαράμιλλοι είναι στο βιολί. Απαράμιλλοι στο βιολί, γι' αυτό τους καλούν στους γάμους, τα συμπόσια, ακόμα δεν νικούν και των αυτών. Έχαμε διαβάσει ότι και οι μεγάλοι αυτοί, ο Μπετόβεν και ο Λιστ και άλλοι μεγάλοι μουσουργοί έχουν εμπνευστεί από τσιγκάνικα τραγούδια.

Και οι μεγάλοι λογοτέχνες, όπως ο Παπαδιαμάντης, έγραψε τη Γυφτοπούλα, διαβάστε τη Γυφτοπούλα του Παπαδιαμάντη και ο άλλος, ο δικός μας, ο ποιητής ο Παλαμάς, έγραψε το Δωδεκάλογο του Γύφτου. Έχουν εμπνευστεί από τα ίδια τα αίτημα των γύφτων.

Λοιπόν, ως προς την θρησκεία, θρησκεία είναι αδιάφοροι σχεδόν. Έχουν βέβαια κάτι, πιστεύουν, και ως επί το πλείστον αυτών των Βαλκανίων οι γύφτοι είναι τι είναι; Είναι μουσουλμάνοι, ανήκουν στη μουσουλμανική θρησκεία και τηρούν ορισμένα έθιμα των μουσουλμάνων.

Ιδίως δε χοίρο δεν τρώνε, το μαχαίρι που θα σφάξει χοίρο δεν το αγγίζουν, θα το πλύνουν πολλές φορές για να το χρησιμοποιήσουν το μαχαίρι πλέον, για τσιγκάνι το μαχαίρι του χοίρου, τόσο είναι αυτή. Και ως προς την, λόγω λέει των ελαττωμάτων τα οποία αναμφισβητήτως έχουν ως άνθρωποι ακαλλιέργητοι και λοιπά, αυτοί οι άνθρωποι έχουν γίνει μισητοί, πολύ μισητοί.

Δεν έχω καιρό να σας διηγηθώ τους διωγμούς, τους διωγμούς των τσιγκάνων. Μόνο ένα σας λέγω, ότι στο Μεσαίωνα τους θεωρούσαν ως θηρία, ως σκύλους βρωμερούς και ακαθάρτους. Και όπως σκοτώναν τους σκύλους λυσσασμένους, σκοτώναν τους τσιγκάνους.

Στην Γαλλία, στην Ιταλία, στην Γερμανία και λοιπά. Ήταν αντικείμενο διωγμού των ανθρώπων του Μεσαίωνα.

Τον Μεσαίωνα τους θεωρούσαν άρπαγας, τους θεωρούσαν κλέφτας, απατεώνας, μαύρους, φονευτάς νηπίων, ότι σκοτώνουν τα παιδιά, τα παιδιά κάνουν μάγια με τα παιδιά, παίρναν το αίμα των παιδιών, την καρδιά των παιδιών, την ψήνανε, την κάνανε, κατηγορίες διάφορες, ότι ήταν εκβιαστές παρθένων γυναικών, πυρπολητές. Όλα τα κακά σε αυτούς είχαν φορτώσει οι άνθρωποι και τους σκοτώνουν όπως σκοτώναν το σκύλο. Τώρα δες, τον αιώνα μας επανελήφθη ο διωγμός. Διωγμός χειρότερος. Ο Χίτλερ δίωξε δύο ράτσες. Τι ράτσα!

Τη ράτσα των Εβραίων και τη ράτσα των Τσιγκάνων. Τους ξεπάτωσε, τους ξερίζωσε μέσα από την Ευρώπη. Τόσους διωγμούς υπέστησαν αυτοί οι άνθρωποι, οι ταλαίπωροι, οι Ατσιγγάνοι. Λοιπόν, αυτοί είναι οι Ατσιγγάνοι μέσα στην ανθρωπότητα ή στην Ευρώπη.

Εδώ στην Ελλάδα τώρα οι Ατσιγγάνοι. Οι Ατσιγγάνοι πώς είναι στην Ελλάδα οι Ατσιγγάνοι; Είναι 70 χιλιάδες.

Χιλιάδες, και που είναι σκορπισμένοι, είναι σκορπισμένοι σε διάφορες πόλεις. Ποιες πόλεις; Της Μακεδονίας, προπαντός Δυτικής Μακεδονίας, κάτω στη Θεσσαλία, στον Κάμπο, στην Καλαμπάκα, στα Τρίκανα, στον Βόλο, στη Λάρισα, κάτω εδώ στην Εύβοια, πέρα στην στην Πελοπόννησο, σε αρκετές πόλεις Πελοποννήσου. Είναι είναι γύφτοι, τσιγγάνοι. Δεν θυμάστε τι ταλαιπωρία ήταν; Ήτανε που ένας χειμώνας, δεν είναι πολλά χρόνια αν το θυμάστε, ένας χειμώνας βαρύς που έπεσε και λοιπά.

Αυτό, αυτοί περπατούσανε με τις σκηνές τους και έπεσε μια βροχή σφοδρά και αυτοί δεν είχανε πού να πάνε, γιατί στην σφοδρά βροχή δεν αντέχουν τα τσαντήρια τους. Τι κάνανε; Πήγαν κάτω από ένα γεφύρι και κρατήκαν κάτω από το γεφύρι.

Και τότε ήρθε ο χείμαρρος και τους έπνιξε όλους.

Και τώρα προ ημερών, με τα χιόνια εδώ πέρα, τσιγγάνοι απ' έξω, αστυνομικοί βρέθηκαν εκεί πέρα, κοντέψανε να παγώσουν μέσα στα τσαντήρια τους και τους πήραν και τους πήρε η αστυνομία στο αστυνομικό τμήμα.

Ευγενή παιδιά της αστυνομίας προσφέρουν μια υψίστη υπηρεσία στον κόσμο. Σαν άγγελοι και αρχάγγελοι βαδίζουν μέσα στην ανθρωπότητα. Λοιπόν, αυτή είναι η Τσιγκάνη. Δομήντα χιλιάδες είναι.

Μερικοί από δαύτους είναι και στη Φλώρινα και ερχόμαστε στη Φλώρινα τώρα, στο τέλος του κηρύγματος.

Λοιπόν, εκεί στη Φλώρινα οι Τσιγκάνοι, όταν πήγα προ δέκα χρόνια που εγώ για τις αμαρτίες μου έγινα επίσκοπος... Έγινα επίσκοπος να εξοφλήσω μερικά αμαρτήματα που έχω κι εγώ, και τα εξοφλώ απάνω στη Φλώρινα, τα περισσότερα γραμμάτια των αμαρτιών.

Λοιπόν, εκεί πέρα στη Φλώρινα, όταν πήγα, μαθαίνω ότι οι Τσιγκάνοι, τους έβλεπαν και στον δρόμο δεξιά-αριστερά, από εδώ, από εκεί. Φωνάζαν οι άνθρωποι: «Μας κλέβουν, μας κάνουν, μας ετοιμάζουν». Δικαστήρια συνεχώς είχαν.

Πήγα μια μέρα και τους είδα. «Κύριε Παπά», έτσι μου είπαν. Κύριε Παπά

Καλά λέω κύριε Παπά «Κύριε Δεσπότη, κύριε Δεσπότη». Να πούμε και μερικά γύφτικα. Λοιπόν, από εδώ τους είδα εκεί πέρα. Το χειμώνα που είναι η Φλώρινα... Είναι η πιο ψυχρή πόλη της Ευρώπης ολοκλήρου. Ποιο είναι η Ρωσία;

10 to 15 κάτω από το 0. Είναι κρύσταλλο οι δρόμοι, αδιάβατοι οι δρόμοι. Το χειμώνα ήταν η ζωή τους φρικτή. Κατοικούσαν σε κάτι σπίτια ερείπια, Τουρκαλάδων, εγκαταλειμμένα πασάδων, ερείπια που απάνω οι στέγες ήταν τρύπιες όλες και τα νερά πέφτανε και τρέχανε κάτω και μουσκεύανε τα πάντα και βγαίνανε έξω και κάνανε τα νερά λίμνες, λίμνες, τεχνητές λίμνες, και κολυμπούσαν μέσα στις λάσπες, ακαθαρσία άνευ προηγουμένου. Τίποτα, μέσα εκεί ζούσαν μια ζωή.

Θρησκεία ήταν μουσουλμάνοι, αλλά χότζας είχε να τους επισκεφτεί χρόνια και χρόνια, χρόνια και χρόνια. Όταν πεθαίναν, πεθαίναν χωρίς παπά, χωρίς τίποτα και τους θάβανε έξω από το χριστιανικό κοιμητήριο, έξω από το κοιμητήριο και τους θάβανε στα χωράφια και οι σκύλοι, απίστευτο αληθές, σκαλίζανε τα χώματα και αρπάζανε τα κρέατά τους και τα περιφέρανε μέσα στην πόλη.

Τι, αυτή ήταν η αθλιότης! Τους επισκέφθηκα πολλές φορές και τους είδα ότι άνθρωποι αυτοί, μες στα βάθη της καρδιάς των, κάθε άνθρωπος έχει μια σπίθα μέσα. Τη βρίσκεις τη σπίθα, ανάβεις φωτιά. Κάποτε ήμουν πάνω στην Πίνδο και κρύωνα, ήταν χειμώνας και πήγα σε μια καλύβα.

Φωτιά δεν έχουν. Θα ανάψω φωτιά. «Τώρα θα δεις τη φωτιά που θα ανάψω». «Πού θα ανάψει η φωτιά;» λέει. «Τώρα θα δεις», λέει. Είχε τη στάχτη, την κουνούσε με το ραβδί του, βρήκε τη σπίθα, άναψε. Έτσι είναι και η καρδιά του ανθρώπου.

Ω, άνθρωποι, τη σπίθα να βρούμε. Στον πιο εγκληματία βρήκαμε τη σπίθα. Ο Σαύλος θα γίνει Παύλος. Μεγάλο πράγμα ο άνθρωπος, μεγάλο. Γι' αυτό την ευθύνη τη φέρουμε όλοι εμείς, παπάδες, δεσποτάδες, πρόσθεσα αυτής η κακά της ενδόξης της γης και της κληρικής και αρχιερεύσης του 20ού αιώνα.

Λοιπόν, έτσι είναι τα πράγματα, έχουν έτσι την πραγματικότητα. Λοιπόν, είχαν κάποια θρησκευτικότητα στο βάθος. Τους πήραμε με αγάπη, αρχίσαμε να τους κατηχούμε. Στην κατήγηση που κάναμε τσρότσα, εδώ το Χριστό ακούσατε λέει, ένας έξυπνος γιγάνος, είναι τετραπέρατοι, πεταλώνουν ψύρους.

Λοιπόν, ένας έξυπνος γιγάνος μου λέει: «Κύριε Δέσποτα, άκου, εγώ ακούω τον Χριστό κάθε μέρα». «Πού τον ακούς εσύ, παιδάκι μου;» «Να», λέει, «μόλις πάω στην αγορά, ένας βλαστημά, άλλος βλαστημά».

Ευχή, Και θα σπάσουν τα κεφάλια των ενδόξων της γης. Ναι, γελάτε. Ζούσαν τόσα χρόνια και κανείς για τον Χριστό. Και τους πήραμε, λοιπόν, τους διδάξαμε. Και πώς ακούγανε! Είδαν, έτσι, όταν λέγαμε τον Σταυρό, τον Χριστό, άρχισε και έκλαιγε, έκλαιγε. «Για μένα είναι ο Σταυρός; Για σένα είναι ο Σταυρός;» Τόσο πολύ συγκινηθήκαν οι άνθρωποι αυτοί. Και μετά, μετά από ένα χρόνο κατήχηση, τους ρώτησα: «Θέλετε να γίνετε χριστιανοί;» «Θέλουμε», φωνάζαν όλοι, μικροί και μεγάλοι. Και έτσι ορίσαμε ημέρα βαπτίσεώς των. Ποια ημέρα της βαπτίσεώς των; Ορίσαμε 5 Μαΐου 1968, δέκα χρόνια τώρα, και ειδοποιήσαμε και κόσμο και το μάθανε, γιατί ήταν πρωτοφανές γεγονός. Δεν ξανάγινε ομαδική βάπτιση σε 100 ανθρώπους, στην Ελλάδα δεν ξανάγινε, όλοι ανεξαιρέτως.

Λοιπόν, και μαζεύτηκαν από τη Λάρισα, από τον Βόλο, από τη Θεσσαλονίκη, από πόλεις, από την Αθήνα. Πόσα αυτοκίνητα, λεωφορεία, 200 λεωφορεία, 10 χιλιάδες άνθρωποι. Και ανέβαιναν προς τα πάνω. Αν ανέβαιναν για ποδόσφαιρο, ο αστυφύλακας ελεύθερος.

Αλλά τότε, ας μην πούμε τίποτα. Εμένα μ' αρέσει να χτυπώ το καλάμι, έχω μια αρχή. Το καλάμι μ' αρέσει να το χτυπώ όταν είναι όρθιο. Όταν πέσει το καλάμι, έχω οίκτο. Όταν ήταν ένδοξοι και μεγάλοι, αυτοί όλοι που έπαιρναν στις φυλακές, τους χτύπησα αγρίως, τους χτύπησα με γλώσσα και μ' είχαν στην μπούκα.

Και διατάξαμε τότε κανένα λεωφορείο που αν έβαινε στη φρόνη να μίασε απάνω. Και σταματήσανε όλα τα λεωφορεία απ' έξω από την Κοζάνη, τα σταματήσανε όλα τα λεωφορεία. Και είχα έναν διάλογο με έναν από τους ισχυρούς της ημέρας εκείνης.

Λέω: «Κύριε, ας μην πω το όνομά του, επιτρέπετε στους αθλητάς, στους αυτούς να ανεβαίνουν απάνω σε διάφορες πόλεις και αυτούς τους ανθρώπους που ανεβαίνουν επάνω να δουν μια βάπτιση ορθόδοξη, απαγορεύεται;» «Εσείς είστε Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών», λέω. «Μπράβο, ωραία θα πάτε», λέω, «ωραία θα πάτε», λέω, «μπράβο σας».

Και μόνον 100 άνθρωποι επετράπη, μόνο 100 άνθρωποι επετράπη ν' ανεβούν επάνω για να γίνουν οι ανάδοχοί των. Ανεβήκαν επάνω, άλλο εμπόδιο. Την ημέρα εκείνη διατάσσει ο νομάρχης της πόλεως, μην αναφέρω το όνομα, πολλές πικρίες με πότισε αυτός ο άνθρωπος, ας τον συγχωρήσει ο Θεός.

Αυτός λοιπόν τι κάνει; Διατάσσει και κάνει μια εκδήλωση και υποχρεώνει όλους τους κατοίκους να πάνε όλοι σε μια εκδήλωση εθνική, κομματική, δικτατορική εκδήλωση. Όλοι να πάνε, φωνάζαν στους δρόμους, όλοι.

Και εγώ περίμενα ότι θα μείνω μόνος και δεν έμεινα μόνος. Όλος ο λαός της Φλώρινας ήρθε στο ποτάμι, όλος ο λαός της Φλώρινας, και τον αφήσανε μόνο εκεί πέρα μέσα στην αυτή. Και ημέρα η 5 Μαΐου, ημέρα ηλιόλουστη, ξημέρωσε ως μια ημέρα αθλειών μου της Ορθοδόξου Πίστεως.

Μια από τις ωραιότερες ημέρες της ζωής μου. Πήγαμε στο ποτάμι, μαζεύτηκε ο κόσμος, είχα καμιά 24 παπάδες, ντυθήκανε στα άσπρα, σαν άγγελοι ήτανε, μέσα στα άσπρα, με ένα σταυρό πίσω από τη ράχη τους εκεί, στην Λοχιτόνα, μικροί ή μεγάλοι, μπήκανε μέσα στα ρεύματα του Σακουλέβα ποταμού που σχίζει την πόλη.

Μαύροι και βγήκαν άσπροι, μπήκαν αμαρτωλοί άνθρωποι και βγήκαν τέκνα του Ιησού Χριστού του Ναζωραίου, εβαφτίστησαν όλοι. Εκεί στα νερά αφήκαν τις αμαρτίες των, εκεί στα νερά αφήκαν τα παλιά ονόματά τους, τα τουρκικά, τα μουσουλμάνικα ονόματά τους και όλοι τους πήραν χριστιανικά ονόματα με τα οποία σήμερα είναι γνωστοί.

Πόσοι ήσαν; 100.

Τώρα μπαίνω στο σπουδαιότερο λόγο. Μπαίνω, αλλά δεν θέλω να γελάσετε γιατί αν γελάσετε όπως γελάσατε προηγουμένως θα διακόψω το λόγο. Θα σας πω κάτι το οποίο θα φανεί αστείο, αλλά δεν είναι αστείο. Είναι κατάρα για το έθνος μας.

Θα σας πω κάτι, θα σας προειδοποιώ από τώρα, ότι θα σας πω το σπουδαιότερο λόγο για τον οποίο σήμερα εξέλεξα το θέμα αυτό.

Τους εβάφτισα 5 Μαΐου. Κρατήστε τα νούμερα! Κρατήστε νούμερα! Κρατήστε νούμερα! Τα νούμερα θα μας ελέγξουν τώρα, όχι εγώ, απλώς τα νούμερα. Η πραγματικότητα είναι σκληρά. Τους εβάπτισα 5 Μαΐου 1968.

Πόσοι ήσαν μετρημένοι; 101. 101 ήταν τα πρόβατα αυτά του Χριστού. Πρέπει να σας πω ότι μετά τα αυτά που τους βάπτισα έδειξα μεγάλο ενδιαφέρον. Προτού τους βαπτίσω δεν τους έδωσα καμία υπόσχεση. Μετά πλέον τους έδωσα υπόσχεση σε αυτό και αποφασίσαμε να χτίσουμε οικήματα.

Θέλαμε να φύγουν μέσα από τις τρώγλες που σαπίζανε τα κόκκαλά τους, για να τους βγάλουμε έξω στον καθαρόν αέρα. Με νέα εμπόδια, τα παρεμπίπτοντα εμπόδια. Αλλά δόξα τω Θεώ, χτίσαμε ένα συνοικισμό. Ένας μηχανικός δωρεάν μας το έκανε το σχέδιο. Χρήματα μηδέν, αλλά πιστεύω σε εκείνο που από του μηδενός εδημιούργησε τον κόσμο. Και κατόπιν από αυτό μαζέψαμε, βοηθήσανε οι ανάδοχοί των, μαζέψανε και άλλοι και μαζέψαμε ποσόν πολύ αρκετά σεβαστόν και τους χτίσαμε 20 ωραία οικήματα και ήταν πάλι η μέρα λαμπρά.

Αυτά τα πράγματα που τους βάλανε μέσα στα σπιτάκια αυτά και δόξα στον Θεό και ζουν μέσα. Και χτίσαμε ακόμα και εκκλησία, μια ωραία εκκλησία εκεί στο Συνοικισμό. Και είναι ο Συνοικισμός των Νεοφωτίστων της Αγίας Ειρήνης, έτσι ονομάζεται, ή του Αγίου Κοσμά παλαιότερα.

Και είναι ο Συνοικισμός ένα από τα ωραιότερα θεάματα της πόλεως, μαζί με τον Τίμιο Σταυρό που υψώνεται πάνω στην κορυφή, πελώριος σταυρός. Εδώ δεν αφήσανε και εκεί δεν με αφήνουν να κάνω το σταυρό. Και εκεί δεν με αφήσανε οι αντίχριστοι να κάνω το σταυρό.

Αλλά τον έκανα τη νύχτα, ανέβηκα επάνω και έχτισα τον σταυρό. Εδώ οι κύριοι, ενώ παρουσιάστηκε ένας ευγενής, όπως είπα σε προηγούμενο κήρυγμα, ένας ευγενής που είπε: «Δίνω τα χρήματά μου να στηθεί στον Λυκαβηττό σταυρός πελώριος με το “Ἐν τούτῳ νίκα, Ἑλλάς”». Δεν θέλησαν οι κύριοι να δεχτούν τα χρήματα.

Λοιπόν, δεν θέλησαν: «Δεν δεχόμαστε τη δωρεά σας». Ας δίνουν λοιπόν τα χρήματα σε καζίνα, κέντρα νυχτερινά και ό,τι άλλο. Θα έρθουν οι κύριοι, οι οποίοι δεν πιστεύουν τίποτα.

Λοιπόν, ναι, χτίσανε τα σπιτάκια αυτά και μπήκανε μέσα οι άνθρωποι. Μέσα εκεί στα σπιτάκια, 101. Μάλιστα. Αλλά πώς θέλω να το πω αυτό σε ένα λαό που δεν παραδέχεται αυτά τα οποία θα πω εγώ;

Θα πω εγώ, που διαφωνούμε ριζικώς, που εσείς σκέφτεστε διαφορετικά, εγώ σκέφτομαι διαφορετικά, ή μόνο σκέφτομαι με τούτο εδώ. Με τούτο εδώ σκέφτομαι, δεν σκέφτομαι με το αντιευαγγέλιο. 101 είναι. Θα ήθελα να σε ρωτήσω: τώρα 101 είναι, ύστερα από 10 χρόνια η Ελλάδα, μετά, ύστερα από 10 χρόνια, είναι η ίδια στον πληθυσμό; Έχουμε κάμψει, πέσαμε κάτω, ακούσατε; Για να μην λέω τα ψέματα, πόσο ακούσατε; 1%.

Ευαγγελισμός. 4% αυξάνονται, η Ρωσία αυξάνεται 3%, η Αμερική αυξάνεται 2%, η Γερμανία 2 to 3%, εμείς πόσο; Ολιγότερο από όλα τα έθνη του κόσμου. Πω, συμφορά, συμφορά, συμφορά! Ούτε 1%, δηλαδή πόσο; 0,4, ολιγότερο από το μισό. Δηλαδή, 100, εάν οι γύφτοι αυξανόντανε όπως αυξάνονται εδώ οι πόλεις με τα κομφόρ, με τις διασκεδάσεις, με τις εκδρομές, με, με, με, με, γιατί όσο στοιχίζει Αν καπρίσω το ανθρώπου, όσο στοιχίζει να καπρίσω το ανθρώπου, δε στοιχίζει ένα παιδί.

Δώστε μου τα τσιγάρα σας! Δώστε μου τα τσιγάρα σας! Δώστε μου τα τσιγάρα σας! Και να σας θρέψω εγώ χιλιάδες παιδιά!

Δεν έχουμε για το χόμπι, για το τομάρι. Έχουμε. Για παιδί δεν έχουμε. Ντροπή! Ντροπή και πάλι ντροπή! Να η διαφωνία μας. Λοιπόν, εάν οι γύφτες αυξανόνταν όπως αυξάνονται όλοι οι Έλληνες, θα έπρεπε να γίνουν 105.

105. Και πόσοι είναι, αδέρφια μου; Πόσοι είναι, αδέρφια μου; Τους μέτρησα προχθές, όπως ο τσοπάνος μετράει τα πρόβατα. Τους μέτρησα: γριές, γυναίκες, παιδιά, πλήθος, αμπουλάκια. Πόσοι, αδέρφια μου; 175, 175, 175, 175. Τι θα πούμε τώρα; Σκύψτε τα κεφάλια σας, τις κούτρες κάτω στη γη. Μανάδες που δεν γεννάτε, άντρες που δεν γεννάτε, ω Θεέ μου, ω Θεέ μου, διότι τα μεγάλα αμαρτήματα του έθνους μας, η βλασφημία που αγκαλιάσατε και η έχθρα που αγκαλιάσατε.

Και οι εκτρώσεις που γελάτε, αλλά δεν γελάσατε διότι σας πρόλαβα, σας πρόλαβα, τίποτα τώρα, απολύτως τίποτα, εκτρώσεις και λύρα, πλουτίσανε εδώ στην Ελλάδα δύο επαγγέλματα, οι δικηγόροι από τα διαζύγια και οι γιατροί άτιμοι από τις εκτρώσεις, πλήθος, 177 αγαπητά μου, εθαύμασα, τους μέτρησα, πήγα κοντά τους, τους είδα, έκλαψα, έκλαψα, διά δύο λόγους, διότι αυτοί ζουν τη ζωή της φύσεως και τη ζωή του Ευαγγελίου, αγράμματοι άνθρωποι, πάμπτωχοι, είναι δυστυχείς, ευτυχείς.

Κανείς άλλος δεν αγαπάει τα παιδιά όπως τα αγαπάνε οι τσιγκάνες. Όταν το παιδί πέσει στη φωτιά, πέφτει μέσα η μάνα να το σώσει. να πειράξεις το παιδί της Ζυγκάνας, οέ και αλλήμωνο. Τα αγαπάνε τα παιδιά και ζουν ευτυχισμένα και ροδοκόκκινα.

Και γραφήκαν στο σχολείο και είναι πρώτοι μαθητές στο σχολείο, ευφυέστατα. Και ζουν τέσσερα, πέντε, έξι, εφτά παιδιά, οχτώ παιδιά, ευλογία Θεού. Και η Ελλάς σβήνει, αδέρφια. Αλβανία, να παιδιά. Σερβία, να παιδιά. Βουλγαρία, να παιδιά.

Τουρκία, παιδιά, εμείς σβήνουμε πάλι. Ένα-δύο. Τον έναν μηχανικό, μην γελάσετε, τον άλλον γιατρό. Και ο γεωργός, ποιος; Και ο βοσκός, ποιος; Και ο εργάτης, ποιος; Έθνος προς απώλειαν και καταστροφή. Έθνος προς απώλειαν.

Προσθέστε σ' αυτά τα κακά της ένδοξης αυτής γης. Θα είναι πρόσθετα εις αυτούς οι οποίοι διαπράττουν το έγκλημα αυτού. Μεγάλο το έγκλημα. Θα μιλήσω, θα επανέλθω. Θα επανέλθω, αν θέλει ο Θεός και ζήσω, επάνω στο τεράστιο αυτό κοινωνικό, εθνικό και χριστιανικό θέμα των παιδιών. Θα επανέλθω.

Τώρα σταματώ και μένω με την εντύπωση αυτή ότι οι Γύφτοι μετρηθήκανε. Δηλαδή, εάν αυξανόνταν οι Γύφτη οι Ελλάς όπως οι Γύφτους πόσοι θα ήταν οι Ελλάς Μην τρομάξετε, μην τρομάξετε, εγώ θα χαρώ. Αν η Ελλάς αυξανότανε όπως αυξανότανε με το ρυθμό που αυξάνονται οι Αιγύπτιοι, η Ελλάς θα είχε σήμερα πόσο;

Δεκαπέντε εκατομμύρια! Δεκαπέντε εκατομμύρια!

Μάλιστα, η Ελλάς μπορεί να ζήσει είκοσι εκατομμύρια! Αποδεικνύω επιστημονικώς! Μάλιστα. Και τώρα παιδιά δεν υπάρχουν. ? Στα καράβια μας ναύτες δεν υπάρχουν.

Στα εργοστάσια οι εργάτες δεν υπάρχουν και καυχάται ο Υπουργός Συντονισμού. Δόξα τω Θεώ, δεν έχουμε ανεργία. Είμαστε το μόνο έθνος, εδήλωσε ο κύριος Υπουργός, ο περιβόητος Γράνης, εδήλωσε, που μεταπήδησε από το Υπουργείο της Παιδείας, εκεί προαχθείς δι' όσα κακά έπραξε στο Υπουργείο.

Λοιπόν, δηλώνει σήμερα ότι δεν έχουμε ανεργία στην Ελλάδα. Βεβαίως, τι ενέργεια να έχουμε, δεν υπάρχει ανάγκη ενεργείας, ζητείτε βοσκός, ζητείτε γεωργός, ζητείτε εργάτης, ζητείτε ναύτης και μόνο πλήθος διπλωματούχων, πλήθος διπλωματούχων, ανθρώπων αχρίστων, οι οποίοι επιμείνουν στην Ελλάδα, οι δύτεροι επιστήμονες και φοιτητές.

Αν και πρέπει να ομολογήσω ότι μεταξύ του κύκλου των φοιτητών υπάρχουν υπέροχα παιδιά, προς τα οποία υποκλίνεται η Μητέρα Ελλάς. Λοιπόν, ταύτα αγαπητοί μου. Τώρα να δούμε, κάτι θα σας πω, αλλά θα πλησιάσω το πορτοφόλι σας και αν πλησιάσω το πορτοφόλι σας θα γίνετε σκαντζόχοιροι. Λοιπόν, τώρα κάτι να πω, είναι 135, δεν χωρούν στα σπιτάκια, ο νόμος το διαχωρεί, τα έχουν στη βάση, στη βάξη, εκεί στα μικρά σπιτάκια.

Αμάν, Δεσπότη μου, λέει, αμάν, τι θα γίνουμε; Παιδιά γεννάμε. Πήγαν οι κοκόνες της Φλωρίνης με τα δαχτυλίδια, με τα μαλλιά τους, με τούτος, με το ένα. Και τις κοροϊδεύανε και τις διώξανε. Πήγαν να ρίξουν τον σπόρο του σατανά μέσα στον συνοικισμό, να μην γίνουν παιδιά.

Να μην ακούτε τον Δεσπότη, τον Δεσπότη μην τον ακούτε, τον Δεσπότη. Και ένα άλλο σπουδαίο: όταν έπρεπε να γίνει η επιστράτευση.

...επιστράτευσης, ένα σπουδαίο, που δείχνει την πατριωτική τους υγεία. Όταν είναι επιστράτευση, τους βλέπω ένα πρωί όλους απ' έξω από τη Μητρόπολη. Λέω, κανένα καβγά θα έχουν πάλι. Δεν είχανε καβγά. Τι είχανε; «Να πάμε στρατιώτες, να πάμε στρατιώτες, να πολεμήσουμε για την Ελλάδα, να χύσουμε το αίμα μας». Μάλιστα, αγαπητοί μου, όταν τους δείχνεις μια μικρή αγάπη σε αυτόν τον κόσμο, τον μάταιο κόσμο και φθαρτό. Και όπως σας είπα, το παράσημο αυτό είναι το παράσημο.

Ευχή, ευχή, ευχή. Διαφορώς ενεργετικάς, ονειδισμοί του Χριστού, τοινυν εξερχωμεθα προς αυτον εξω της παρεμβολης τον ονειδισμον αυτου φεροντες, λέγει ο Απόστολος. Λοιπόν, τώρα τι θέλω να πω; Δεν μπορούσα πλέον να τους βάλω μέσα και αναγκάστηκα και αγόρασα ένα οικόπεδο, μη ρωτάτε πού βρήκα τα χρήματα.

Τους αγόρασα ένα οικόπεδο, εκεί βρήκα μηχανικό και θα στήσω τώρα άλλα δέκα σπιτάκια.

Τα χειροκροτήματά σας, τα χειροκροτήματά σας. Με ενθουσιάζουν εμένα, τον κενόδοξο και υπερήφανο άνθρωπο. Αλλά πολύ περισσότερο θα με ενθουσιάσουν εάν αυτά τα χειροκροτήματα γίνουν έτσι και μπουν στις τσέπες.

Λοιπόν, χρήματα δεν έχω. Το πορτοφόλι μου είναι μηδέν. Αν καμιά φορά πεθάνω, και θα πεθάνω συντόμως, οι εχθροί μου θα πούνε πολλά πράγματα.

Τα πράγματα, ένα δεν θα πούνε, ότι ο Αυγουστίνος δεν αγάπησε τα χρήματα στον κόσμο αυτόν. Θα πεθάνω πένης εις τον κόσμο τούτο, των ματαίων και φθαρτών. Αλλά θα σας παρακαλέσω τώρα: χρήματα δεν έχω, μηδέν. Αλλά πιστεύω σε εκείνον που εκ του μηδενός δημιούργησε τον κόσμο. Πιστεύω σε εκείνον ο οποίος δημιούργησε την ένωση σαν αυτή. Αυτό το κτίριο έχει δέκα εκατομμύρια. Δραχμή δεν είχαμε. Πώς εκτίστησε; Εσείς το χτίσατε, ευγενείς άνθρωποι, οι μικροί και άσημοι κατά κόσμο, μεγάλοι μπροστά στα μάτια του Θεού. Ψάξτε στο ακροατήριό μας αν βρείτε ένα μεγάλο. Ψάξτε να βρείτε ένα μεγάλο. Δεν θα βρείτε. Πτωχαδάκια, υπηρέτες, υπηρέτριες, νοσοκόμες, δάσκαλοι, καθηγητές, λαός ταπεινός, νοικοκυράδες, χήρες, ορφανά, εργάτες. Τέτοιος κοσμάκης είναι εδώ μέσα στην εκκλησία, μικρή και ασήμαντη. Και τα μωρά του κόσμου εξελέξατο ο Θεός, ίνα τους σοφούς καταισχύνει.

Λοιπόν, τώρα εγώ τελειώνω και σας λέγω ότι στο τέλος θα μοιράσω αυτά που σας είπα καλύτερα γραμμένα, γιατί λένε ότι ο Αυγουστίνος καλύτερα γράφει και ολιγότερο μιλεί. Λοιπόν, αυτά θα σας τα δώσω και γραμμένα.

Γραμμένα θα σας τα δώσω σε μια Σπίθα, η Τσιγγάνα. Μοιράζω 40 χρόνια τώρα τη Σπίθα δωρεάν. Είναι τα κόλλυβα του πατέρα μου και της μητέρας μου. Για μνημόσυνο των γονέων μου τη μοιράζω τη Σπίθα δωρεάν. Αυτό είναι το μνημόσυνο που κάνω των γονέων μου.

Αυτή τη φορά όμως θέλω αυτή η Σπίθα να γίνει πεντακοσάρικο. Θέλω να γίνει χιλιάδικο. Θέλω να γίνει πεντακοσάρικο και χιλιάδες.

Μοιράζονται συνήθως τέσσερις χιλιάδες φύλλα της Σπίθας. Αν μου δώσετε, όχι ένα χιλιάδικο, πολύ δεν είναι, πολύ δεν είναι, πολύ είναι. Αν μου δώσετε ένα πεντακοσάρικο, κι αν πέσει αυτή η Σπίθα στα χέρια κάποιου πλουσίου, που να τον βοηθήσει ο Θεός, ο Θεός θα τον βοηθήσει να δώσει ένα ποσό, να χτίσουμε αυτό, και τώρα θα σταματήσω λόγω του χιονιού.

Άμα λαλήσει ο κούκος,

Αν λαλήσει ο κούκος, άμα πάνω στη Φλόρινα λαλήσει ο κούκος, τότε θα αρχίσουν πάλι οι εργασίες. Και τότε θα τα χτίσω πάλι αυτά τα σπιτάκια και, αν ζήσω και μου δώσει ο Θεός χρόνο ζωής, τότε όσοι βοηθήσατε θα σας φέρω πάνω στη Φλόρινα. Πάνω στη Φλόρινα. Και θα σας κάνω δύο τραπέζα. Ένα τραπέζι γύφτικο, και με χορούς λεβέντικους ωραίους, λοιπόν, και απ' έξω άλλο τραπέζι, απ' έξω από την πόλη, σε κατασκήνωση που μαζεύονται κάθε χρόνο χίλια πουλάκια.

Φίλια πουλάκια από την Ελλάδα, κατασκήνωσης των παιδιών. Λοιπόν, αυτά τα δύο θα κάνουμε. Δύο τραπέζια, ένα στην κατασκήνωση και ένα στους γύφτους, οπότε πλέον εκεί θα γίνουμε ένα πράγμα, γιατί το είπε ο Χριστός, το είπε ο Παύλος και είναι αλήθεια.

Ου κένει Έλληνικοι Ιουδαίους, ου κένει Δούλος και Νεύτρος, ουκ ένι άρσεν και θήλυ· πάντες γαρ υμείς εις εστέ εν Χριστώ Ιησού.

Τῷ Ἰησοῦ ἡ τιμὴ καὶ ἡ προσκύνησις εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας.

Όλοι μαζί, όλοι μαζί, ένας λαός, μια ψυχή, ένας λαός, μια ψυχή, όλοι μαζί. Δι' ευχών των Αγίων Πατέρων μας, Κύριε Ιησού Χριστέ, Θεός, ελέησον. Αμήν, αμήν, αμήν.