The Annunciation and the Faith of Greek Independence

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

And here we are again, devout listeners, gathered in this hall. I am glad to see your dear faces once more.

I know you come from every neighborhood of Athens, from Piraeus, and even from the surrounding towns and suburbs. You come with a thirst that I do not know whether I can satisfy: a spiritual thirst. You long to hear, to drink from the clear water of our Orthodox Church.

That is your thirst.

Down here in the hall, over in the corner, a deer is painted on the floor with the words, “As the deer longs for the springs of water.” When it was made, someone asked me, “What does this deer mean here?” I said, “It means that a Christian should thirst as a deer thirsts in the wilderness, running thirty or forty kilometers to find water. When it drinks, it is refreshed. So too a Christian thirsts for truth in this world.”

He asked me, “Are there really Christians like that in this world?” I told him, “Yes, there are. I believe it.” And you are those thirsty deer. You have brought to life the deer at the end of this hall, that symbol of a soul thirsting for truth. You thirst for it; you have brought that image to life in this twentieth century, this age of deceit.

You come here to listen. I did not write this myself, either. When we built this hall, it was not the bourgeois who built it. The poor people of Athens raised it with their small contributions, giving from what little they had.

While we were building this hall, a street sweeper came up to me. I do not know whether he is still alive; if he has died, may his memory be eternal. He asked, “What will happen here?” I told him what the hall would be used for. And who would benefit? He would.

That street sweeper read Holy Scripture. He told me, “Write a saying up there: ‘Strive for the truth even unto death, and the Lord God will fight for you.’” I had it written there at his suggestion. Those words place a great responsibility on me.

I do not come up to this pulpit to entertain you or pass the time. No, no. For me, preaching is a battle, a sacred struggle. I feel its weight deeply. All of us, and especially those who preach, must struggle so that the precious Cross may be raised upon the heights.

My friends, you have come here again tonight because you thirst. What shall I speak about? This may be the last time you hear me in this hall; I will tell you more at the end. But for now, which subject should I choose from all the political, social, moral, Church, and human concerns crowding upon us in our time?

Which of these subjects draws us like a magnet and moves us most deeply? It is the feast coming this Friday. Bells will ring with joy from the Evros River down to Crete, and from Corfu to Cyprus, suffering Cyprus. The bells and wooden calls to prayer will sound in every church.

It is a double feast, as we all know: religious and national.

The religious feast has a greatness beyond imagining. It makes your head spin to think of it: God Most High comes down to earth. It is as though the sun touched the earth and, instead of burning it, saved it. Christ comes down to earth and takes flesh and blood from the pure blood of the Most Holy Theotokos (All-Holy), the daughter of Nazareth.

An archangel was sent from heaven to say to the Theotokos, “Rejoice!” This is the first feast: the freedom of our souls from the tyranny of the passions. Christ is our liberator, the only liberator. The other feast is a national one. An angel was sent once again to say to Greece, “Rejoice!” It celebrates Greece’s deliverance from tyranny and slavery.

This, then, is both a national and a religious feast. Yet in our days there is a tendency to erase what belongs to the sacred tradition of our people: to wipe away our past, even the glorious past of our nation.

There is a tendency to do away with our national and religious feasts and put other celebrations in their place: worldly celebrations, celebrations of material things, with nothing religious or national in them.

A festival, if you please, in my own region. Some secular groups were determined to organize a festival to celebrate something. What do you think they wanted to celebrate? Up around Florina, there is a rare local product. You don't find it anywhere else.

Strawberries! So they wanted a strawberry festival. In Edessa, there is a festival of flowers. And down here in Athens, out at Daphni…

In Daphni, they have a wine festival. Elsewhere, all kinds of other celebrations. And birthday celebrations, though a birthday is not an Orthodox feast. I hear that now, in secular circles, Masonic circles, and among the powerful, people named Nicholas no longer celebrate the feast of Saint Nicholas, nor do people named Constantine celebrate the feast of Saint Constantine. Instead, they celebrate the day they were born. A papal custom, a Frankish custom.

Instead of celebrating the feast of the Saint whose name each of us bears, we have birthdays, Mother’s Day, a celebration for the baby, one celebration after another. Do not laugh: we will sink to the state of the ancients.

That is where we are heading: toward a new idolatry. Read about the ancient peoples and you will see that our ancestors, the Egyptians, and other nations had their festivals. Please do not laugh: they had festivals of onions, garlic, cabbages, and every sort of thing, while Jesus Christ, who created all the beautiful things of the earth, stands alone.

Such are the tendencies of our age. People take up the devil’s schemes and seek to erase the feasts from the Church’s holy calendar. Others are ready to put different celebrations in their place.

What your eyes will see and your ears will hear! You will shudder, you will shudder.

In Russia they burned the relics of the Saints, yet they have embalmed Lenin, and crowds go to venerate his remains. I do not belittle anyone. He contributed much to humanity, even through what he opposed as well as what he stood for. But how can anyone compare him, or any other person, with the Saints? If you refuse to venerate holy things, you will end up venerating other things. People go in crowds, like herds.

Feasts! Let us live our feasts: the feasts of Christ and of the Most Holy Theotokos (All-Holy), and the national feasts that honor a beautiful past. Yet the poor fellow who rejects the past sits in his father’s house. Is that house not part of the past? If he wants to live without the past, let him begin with the house he lives in.

He wants to uproot the tree whose fruit he eats and cut off its branches. Isn't that tree part of the past too?

If that is not so, then cast aside the past and start from nothing. But think of it, my brothers: we benefit from the past. We cannot erase it. We are a continuation of the past, an improvement on it, an outgrowth of it. We must not destroy it, because if we do, we will have to start all over again. We live amid the work, toil, and sweat of our ancestors; we enjoy the material world they built. But above all, we must enjoy its fruits.

And the fruits of the spiritual life, of the beautiful world those people created, are a sacred inheritance from their struggle. So we have a feast before us. This Friday, the feast of March 25 recalls the great achievement of the ages: the Revolution of 1821.

But what was this Revolution of 1821? You learned about it at school, though now they may erase such things even from the schools. We will celebrate the astronaut instead, the day an astronaut set foot on the moon. A great achievement, certainly.

The conquest of the moon, and other celebrations like it. But what was our homeland like before the Revolution? Greece had been erased from the map. It was a province within the vast Ottoman Empire, whose reach extended to the Euphrates and the Nile, and as far as Vienna and the Danube. It was an immense empire.

The ambassadors of France, England, and Russia stood at attention before the Sultan. And Greece had been erased as a state. What is Greece? A land that has suffered, a land made holy.

Our homeland suffered terribly under the crescent. The oppression was frightening. For a Greek simply to keep his head on his shoulders, he had to pay the familiar head tax. He had no say over his wife or children. He could scarcely go to church. Bells were forbidden, and other forms of worship were restricted.

In Macedonia and elsewhere, churches stood a kilometer outside the town. The Turks had their mosques in the center, while the churches were far away. And if a church fell into ruin, people had to endure endless hardship, pleading with sultans and pashas for permission to rebuild it.

Let me tell you a detail that will move you. Speaking of Smyrna, I don’t know whether anyone here is old enough to remember it, perhaps someone of eighty. Today I met a blessed old gentleman of about eighty who was one of the Evzones, among the first to leap ashore at Smyrna.

In Smyrna, until 1922, stood the most beautiful church in the East: the Church of Saint Photini. I believe its iconostasis was preserved here, near Nea Smyrni. Now, how long did it take them to build that church? The Sultan had given permission. How many days do you think they had? Astonishingly, forty days.

And in those forty days, the Greeks and the people of Asia Minor built it. That was Greece, our homeland; that was their devotion. Today, you build your little house in a year, even an apartment building that reaches the stars. But a church takes four years, five years, seven years, or longer.

Those poor people carried mud and stones to build the magnificent church they called Saint Photini. There, that great bishop, Chrysostom of Smyrna, was granted the blessing of celebrating the Divine Liturgy one last time. There was oppression: no bells, no churches, oppression.

If a Christian living under Ottoman rule dared to say the name of Muhammad while talking in a coffeehouse, here or there, or out on the street, ah, to utter Muhammad’s name! Simply to say his name.

A little child, an adult, an elderly person: anyone might be accused of blasphemy over something said in conversation. Hundreds, perhaps thousands, were martyred on precisely such accusations, when the name of Muhammad was mentioned. Oppression, oppression, terrible oppression.

Do you want to see what that oppression was like? You will be horrified. At midnight, doors were struck: the sultan’s police had come. They seized a family’s finest child and made him a Janissary. Rachel wept for her children because they were no more and would not be comforted; Greece, too, wept for her children. They were converted to Islam and enrolled among the Janissaries. How could you count all those Greek children?

Greek children who could have become fine men and helped their families. How many were taken during all the years that this child levy went on? Our national historian estimates the number at one million. Think of it: the Turkish sultan snatched one million children from their mothers’ arms. And when I think of recent years, I feel like weeping. I know you hear these things, but they do not seem to sink in.

Over those years, over a century or two, the Turks snatched a million children from the arms of Greek families. And in just the last ten years, someone else has taken a million children from Greece, and Greece has no children!

Do you understand me? Do you understand what I mean? What does avoiding childbearing mean?

We parents, we Greeks ourselves, are devouring our children. Devouring them. A million children, children Greece would have had. Now Greece has no children, no farmers, no shepherds, no craftsmen, nothing. Desolation and nursing homes. So when we speak of the atrocities Turkey committed against us, we must also look at the atrocities we ourselves have committed. And then people fear war. But war will come. You have one or two children, and you have made idols of them. Idols! You have even become an idol yourself. You worship your child. My Christ!

My Christ, my angel, you provide for your child in a way that could feed ten children. Well, God will shatter these idols as a punishment for you.

And war will come as punishment for terrible sins. After blasphemy, the gravest of them is the refusal to have children, which has reached frightening proportions in our homeland.

But after that digression, let me return to my subject. Under the crescent, our homeland suffered every kind of hardship.

Where was the oppression greatest? In two cherished parts of our homeland it was intense, ninety-five degrees, so to speak. It was less severe here in Greece, but in Asia Minor and Pontus it was terrible.

All across Asia Minor and Pontus, from Smyrna deep inland toward Armenia and down to Antalya, there were Christians, Christians everywhere. Under such great pressure, whole villages, priests, and clergy changed their faith. Those who remained were a precious remnant, heroes among heroes, faithful to their homeland, to God, and to our holy Church.

How many were left of all those Greeks in Asia Minor? Two million. Only two million remained in Turkey, a tiny remnant, and in our own time even they were uprooted. Such was the pressure in Asia Minor and Pontus. Let me tell you something deeply moving: do you know there are still Christians in Pontus?

In Trebizond and Sinope, in those holy places with their famous, great, historic monasteries, Christians still live. They are considered Turks: they have Turkish names, celebrate Turkish holidays, and are registered as Turks in the municipal records.

Yet deep in their hearts they hold on to their homeland, Greece, and to Christ. God counted me worthy of one of the most moving experiences of my ministry in the border region. One day a married couple came, knocked on my door, entered, and sat down.

They kept looking toward the door. I asked, “Why do you keep looking at it?” “We don't want anyone to hear us.” “Don't be afraid. Whatever you tell me will stay with me. What is it?” They said they were tourists. “Where are you from?” “Trebizond.” “Are you Turks?” They began to weep. “Turks on paper,” they said, “but Greeks and Christians in our hearts.”

“Bishop,” they pleaded, “baptize us. Crown us in Holy Matrimony. We went elsewhere, but they refused because they feared trouble with the Turkish embassy. We wanted you to baptize us.”

I baptized them and crowned them in marriage, in the name of Jesus of Nazareth. And there are so many others like them! We got talking, and one of them said, “Ah, there are so many like us. A Turk realized I was a Christian and watched me through the windows to see whether I made the sign of the cross.”

And we who live in freedom, oh, we who live in freedom, are unworthy of the gift we enjoy.

There is oppression there in Turkey. And do not imagine that hostility toward us has ceased. Go now to Smyrna, Trebizond, or Ankara, to those blessed places through which Plastiras and his Evzones passed. Their children sing of those places, while we have even forgotten our national anthem. Our children are ashamed to sing it.

They have another song, and they chant and sing it fanatically. It goes: “Oh, may Allah give us a stone on which to smash the heads of a hundred giaours, a hundred Greeks.” They are stirring up tremendous fanaticism.

Fanaticism like that seen only in the days of Mehmed the Conqueror, who took Constantinople. Here we have grown listless; there the fever has risen to a thousand degrees.

For four hundred years Greece lived under Turkish rule. At last Greece rose in revolt. It was not the first uprising; there had been seven others. And who, I ask you, stood at the head of them all?

The clergy contributed to the Revolution. That is an undeniable historical fact, though in recent years people with no love of country or faith have tried to deny it. The Revolution of 1821 is unique in the world. There has never been another revolution like it, unique in its motive, its purpose, and its direction.

It was not driven by the world's petty interests, by a full purse or by money. It was not fought for oil or coal, as two world wars were.

It was driven by something great, something beyond compare: those holy fathers fought for the holy faith of Christ. “Let the Cross shine,” said Rigas Feraios, “over land, sea, and islands.” Let the Cross shine over Hagia Sophia, which they turned into a mosque.

Let the crescent be brought down and the Cross raised in its place. Let a Greek priest celebrate the Divine Liturgy again in Hagia Sophia. Or rather, let him continue the Divine Liturgy, for it was interrupted halfway through when the Turks entered Constantinople.

I believe this with all my heart. I believe it. I will no longer be alive; I will be in the grave. But a new generation, not this sinful generation, will celebrate the Divine Liturgy in Hagia Sophia. I believe it. It will be a day of glory and greatness for our Orthodox Church.

And even these Turks who fight against us today will one day repent and turn back, and they shall look upon Him whom they pierced. We must live our faith, with its hopes and with the prophecies of Saint Cosmas of Aetolia.

So that is how things stand.

They rose up. It was a revolution unlike any other in the world, a religious revolution. You may ask, “Are those just words?” No, they are not. There are witnesses to the truth that this revolution was religious in character and was driven by faith in our Christ.

Think of the heroes of 1821. Whom should I speak of first, or second, or third? Allow me, during these holy days, to tell you about them.

On these days, which we have celebrated so halfheartedly, let us bring before you the heroic figures of men whose very shoes we are unworthy to kiss. First, from the gallery of heroes in our homeland’s national shrine, I will present the heroic figure of the man who first proclaimed the uprising in Bucharest, in Iași. He raised the great Precious Cross and called on the Greeks, all the peoples of the Balkans, all Christians, and especially the Greeks, to rise against Turkey. “In this sign,” he said, “we shall conquer: in this sign, the Precious Cross.” He was one of the very finest, a man with a promising future. He came, I tell you, from the distinguished Ypsilantis family. He was…

His family was wealthy, and he was already a hero. He had lost an arm in a battle against Napoleon. The tsar had made him his chief aide-de-camp. But then he said, “Take back the insignia, Tsar. Take back the swords. Take it all.”

“I will fight for Greece as an ordinary soldier,” he said, ready to give up everything. Where are those who say people fight for economic gain? He sacrificed everything, even offering up his holy soul.

They seized him, arrested him, and threw him into prison, into the dungeons of Vienna, in Austria. There he lived. He died, he died, he died reciting the Lord’s Prayer. He died saying, “Glory to God.” He died at the very moment his homeland’s freedom was finally being signed into being.

“Glory to You, O God,” he said, and passed away. I wanted to bring him before you. I would have liked to devote the whole sermon to the noble Ypsilantis family, but perhaps another time. We are commanded to remember those who spoke the word of God to us. So I have a duty to remember the heroic figures who gave us a free homeland.

The second hero, though perhaps he should be named first, is the Old Man of Morea, the commander in chief of the Greeks: Theodoros Kolokotronis. He was born poor; his mother gave birth to him in a cave.

His family had been decimated. He too was a captain, and he was serving in the army. He had no need of money or rank, yet he sacrificed everything. He believed in God with a faith as strong as a mountain, the faith of the Maccabees. Like the Maccabean woman in the Old Testament, this hero carried a deep faith in his heart.

Would you like an example? Let me give you one or two from history. Though he had no formal education, he spoke with wisdom. Pearls came from his mouth. His voice was strong and thunderous, like a trumpet calling to the children of his homeland.

He and his troops besieged Tripolitsa. After a month, Tripolitsa was in Greek hands. What a great event! They entered with banners, flags, and church processional standards.

Kolokotronis stopped there and said, “It’s Friday. Today we will fast!”

For the glory of the Holy Trinity! And they all fasted that day, offering an unusual doxology to God with fasting and prayer. “This kind does not go out except by prayer and fasting.” They believed those words.

Here is another glimpse of his deep faith, from a critical moment in his life. The days were hard. Everyone had left him, and he stood alone on a mountain pass. There was a little church there. He went inside, knelt down, and wept like a child, with tears streaming down his face. He prayed, lit a candle, and came out radiant as the sun. What did he say? These immortal words: “The Most Holy Theotokos has signed Greece’s freedom. She is not like the powerful people who take back their signatures. Our homeland will be free.” Then he went forward again, into Dervenakia.

There, a new struggle began, and it led to victory. Years passed, and the Old Man of Morea grew old. He came here to Athens.

How many people lived in Athens then? Ten thousand. How many secondary schools were there? Today there are thirty or forty, perhaps more. Back then there was just one, with a headmaster unlike any you would find today. His name was Gennadios, a great man and a teacher of the nation.

One day, he went to the Old Man of the Morea and said, “Captain, let the children of Greece see you.” Those first students were devout children who respected God. They all lined up outside, in the open air.

And they waited for the Old Man of the Morea. He came, an uneducated man, but full of God-given wisdom. “Children, I greet you. I am bound for the next world. We have eaten our bread; our time has passed. You will build the new homeland. Preserve our faith. When we took up arms…”

“When we took up arms,” Kolokotronis said, “we said: first, for the faith, and then for the homeland.” That is how he lived. If Kolokotronis were alive today and dared to speak like that, they would call him old-fashioned, of course, beside the new heroes who appear every day.

Well, these new heroes seem to spring up everywhere. If Kolokotronis went to a university or a high school today, don’t laugh, don’t laugh, don’t laugh, they would throw yogurt at him and write slogans against the saint.

Indeed, we have come to ridicule these heroes, the true heroes, the great men our homeland brought forth, and have stopped honoring and praising them. That was Kolokotronis. Would you like me to tell you now about another hero, a man of the sea?

For I, too, am a man of the sea, from the foaming Aegean. Ah, what feelings, comparisons, and lessons we could draw from these men! There was Kanaris: a poor young sailor, twenty years old and newly married, with a wife who loved and adored him.

The Aegean was crowded with Turkish ships, just as it is crowded with ships again in our own days. Great ships filled the sea, inspiring terror. But Kanaris believed in God. “My wife, I must leave you. I cannot bear this.”

Chios ran red with blood. Even the sea a kilometer from shore turned red. “I will go.” “How can you go? They have enormous ships, floating fortresses. How can you go?” He had no submarines or aircraft.

He had a soul, and a soul is worth more than airplanes, submarines, or anything else a country possesses. He had only a little boat, but in that boat was unshakable faith. Before setting out, he made the sign of the Cross. He knelt, prayed, and pleaded with God.

He went up to the flagship, where the men who had slaughtered the people of Chios were feasting, and set it ablaze with his fireship. The whole world seemed to light up. From one end of the earth to the other, across mountains and seas, people cried out, “Kanaris!”

And when he returned to shore, they were waiting for him. He went to the church, knelt inside, and said his prayers.

On a holy day like this, the children of Athens were sitting there in Patissia. Today I passed by his little Church in Kypseli, the Church of the Holy Apostles. Go and see it. I went in and wept. It is a small, humble Church. Every Sunday he would come early, the first to stand and listen to Matins (Orthros). His stall is still there, now covered with the Greek flag. He prayed there until the end of his life.

When children asked him, “How did you blow up a whole flagship with one little boat?” he would say, “It was nothing, children, nothing. I said to myself: Tonight Konstantis will die for Greece and for faith in Christ.” And he died for Greece. Such was the soul that offered itself in sacrifice. Yet people devoted to possessions, money, and self-interest come along and attribute these heroic deeds to petty motives.

Kanaris, blessed soul, faithful to God and blessed to the end of his life: an uneducated man of faith who humbled an entire empire. And we have almost forgotten the other man, the admiral Miaoulis.

He is faithful to God.

He made a cross, and beneath it he called the sailors and captains to join the fight for their homeland. When you go to Hydra, its bishop, an excellent bishop, made a small cross and gives it as a blessing.

That small cross is a copy of the great Cross Miaoulis had raised high on his flagship, the Aris. “Do not be afraid, children!” The Cross stood high above them. This was no show; he truly had it raised on his flagship. It survives as a sacred relic and a reminder of Miaoulis’s heroic struggles.

This is the Cross he had on his flagship, though his was large and this one is a miniature.

Now read what it says here, at the center, at the heart of the Cross: “Jesus Christ conquers.” And here, across this part.

“The sign of the Cross strikes terror into enemies. The Cross is the support of the faithful.”

A source of strength now, and of purity.

I want to introduce you to the purest figure of 1821, the saint of 1821. He would spend the night, even the hours around midnight, praying with his prayer rope: “Most Holy Lady, Lord Jesus Christ.” When the Bavarians arrived, the foreigners sent doctors to examine him. They thought he had gone mad and should be put in a mental hospital. That man was Makriyannis.

Makrygiannis is a whole story, a whole world in himself. Read his memoirs. They are written simply and humbly, and they will move you deeply and teach you much. He went out to fight when Ibrahim came down upon Kalamata with twenty-five thousand men.

There was terror everywhere. Makrygiannis took a position on a mountain, in a trench, and stayed there with thirty brave men. Thirty men, mind you, to fight an entire Turkish army, Ibrahim’s twenty-five thousand.

Admiral de Rigny came to visit him. As soon as he saw the trench, he laughed. “Why are you laughing, Admiral?” “What’s this? Against the cannons and the great ships the Egyptians and the Turks have brought, there are so few of you.”

“You are weak,” he said. “They are very strong, and you are weak.” Makrygiannis answered, “They are strong, but we have the mighty God with us, the one God. That is what I have always known. We Greeks have always been few. The beasts devour us, yet a few Greeks always remain, and they become the leaven for a new world.”

The admiral was astonished and said to him, “Très bien, très bien.” You know what that means: “Very good.” An admiral learned a lesson from that uneducated man, Makriyannis. And here is another moment from his holy life.

He was living in Athens, in the area near Syntagma now called Makrygianni. He was humble, sensible, and devout. He went to confession every month and received Holy Communion, partaking of the spotless Mysteries. His tears fell to the ground. He believed deeply in God.

He had a habit of welcoming a guest to his table. One day he met a visitor from Paris, one of those wastrels who had been enjoying themselves there while Makrygiannis was fighting, his body riddled with wounds, those gentlemen, young and old.

I do not want to go on about that. This man came to Makrygiannis’s house and went in. Makrygiannis would have one of his little children say “Lord have mercy” and the “Our Father.” Then he would make the sign of the Cross before eating his bread.

The man from Paris laughed. “Why are you laughing?” Makrygiannis asked. “These are foolish things,” the visitor said. “Do you think people in Paris believe such things?” Makrygiannis said, “Wife, open the door and show him out. I will not have such people in my house.” That was Makrygiannis, though he had never gone through schools or universities.

Ah, Kolokotronis said something very wise. He was an overseer when the first university was being built. One day, as he watched the builders, he made a prophecy: “If this university turns out well, it will save Greece.

If it does not, it will destroy religion and everything else.” “Empty learning,” said Kosmas of Aetolia, “will destroy Greece.” Greece is not threatened by farmers or ordinary people. It is threatened by atheist scientists, learned people who are spiritually ignorant.

So where did Makrygiannis come from? Which schools and universities taught him? He came from the great school: our holy Church, with the Octoechos and the Psalter. He was a child of the Church, faithful and devoted to God.

Let us present him: the purest soul, the holy soul of 1821. But applauding them is not enough. If an unbeliever comes to your home, do not put on a show of politeness. And if you see him mocking, open the door and send him away.

A kick to the moon.

You don’t want to grow up, you don’t want to grow up!

I have more to tell you, but where would we end up? No, I won't go on. I could speak to you until midnight about all these heroes, these holy figures. No, no, that's enough. Read about them, study them. You already know them.

I am simply bringing them back to your loving remembrance, calling to mind truths you hold sacred.

But you may say, “These were the leading figures.” They were not the only ones.

They were the ones who led the way.

They were pioneers, but the whole Greek people stood behind them. What could they have done without the whole Greek people? To show you that the whole Greek people stood behind them, I’ll tell you one or two incidents, and then I’ll finish. In 1822, the Turks came to Chios. They set the island on fire and rounded up the women and children. A foreigner who witnessed...

Think, among other things, of the tragedy of Chios, one of the greatest tragedies in the history of the Greek people. One thing there filled me with wonder.

On the waterfront, on the beach, the Turks gathered the women and children, five, ten, twenty, thirty thousand of them, perhaps more, certainly not fewer. They had torn the Cross, with the crucified Christ shown on Great Friday, out of a church.

They spat on the Crucified Christ in front of everyone, as they do now in Crete and Cyprus. Then they threw the crucifix down on the sand and said, “Whoever steps on the Crucified Christ and spits on Him will live. Whoever refuses, we will slaughter. Choose whether you want to live. I’ll give you one hour, one hour by the clock.” An hour passed, and not a single person did it. Not one. Now listen to another, even more remarkable event: a whole people beneath the Cross of the Lord. This is the most moving of all. It happened far away in India. Do you know how far away India is? Today you can get there by plane in a day, but there were no planes then. On foot, using the means of travel available at the time, it took three, four, five, even six months.

Now, near Calcutta in India, Greeks were scattered to the ends of the earth, as they still are today, there were 450 Greeks. They had left Turkey and gone to India. There they bought land, built fortunes, married Greek women, of course, and raised families.

How many were there? Four hundred and fifty. News traveled slowly in those days, without radio or telegraph. Two or three months later, they learned that their homeland had risen in revolt: priests, bishops, the people, everyone. They went home, but they could not bear to stay there. “Others are fighting, and we are not? Others are being killed, and we are not? Are we not Greeks and Christians?” They made the sign of the Cross, set out from India, came to Greece, and were all killed for the glory of their homeland.

That example alone is decisive evidence against those Greek atheists who want to slander the Revolution and say it was driven by material interests. What material interest did these men have? They had been living very well.

Would you like a comparison? Let me make one, and may God and all of you forgive me. What comparison? At this very moment, when our homeland is in danger, there are, I tell you, a hundred thousand students in Italy, in Verona, Naples, Venice, Ferrara, and in Paris, Berlin, everywhere, draining their parents’ savings.

Not one of them goes to fight on the Evros. The children of farming families do. And there is a letter from a father to his son in Italy. What does he say? “My son George”, long may his cherished boy live.

Some stay behind on their boats, feasting and enjoying themselves. They are not to blame. The authorities are to blame: they should have ordered them to take their foreign currency and come home, put on their uniforms, go to Evros, and fight for all of us, for our homeland. Those people…

My dear friends, I have given you only a sketch of that whole heroic undertaking called the Revolution of 1821, an event without equal. And now are we to erase the feast that celebrates such a great achievement?

The French have not forgotten the French Revolution; they celebrate it. The Germans remember their own history. Americans have not forgotten Independence Day. And the Russians have not forgotten the day on which they celebrate their revolution.

Yet we forget ours and slander it. These days you can read countless books coming out of a factory of falsehood, written to discredit every hero of the Revolution of 1821. They claim the heroes were opportunists, concerned only with their own interests, selfish men driven by money and strife.

My God, my God! Apparently only their own people are heroes, even the butchers and murderers. Those are their heroes. But the great men of the Revolution of 1821? They would have us believe that we have no great or noble heroes of our own.

They slander and discredit them, saying the Revolution was the product of circumstances and economic forces. They want to say the war was a matter of empty stomachs: people were hungry and miserable, and that is why they revolted.

What I have already told you shows their great faith. Let me give you one or two more examples. One is the great Kountouriotis family. That family had faith.

Its last heroic descendant was Pavlos Kountouriotis. When the Turkish ships came out, he sent them a telegram, but they would not come out to meet him. “I call on you to come out tomorrow, the tenth. I shall be waiting for you with the Cross.”

I hardly dare make comparisons; perhaps I should not. You are sharp enough to understand. That spirit no longer exists today at the height and in the grandeur it once had. So, yes, let us first acquire the soul of 1821.

Let us first drink deeply of the wine of 1821, as Palamas said. Only then should this happen. Right now, it cannot. I am not eager for war. We know what war is. We have seen brains scattered, bodies torn open, children slaughtered. We do not want war. War is no omelet, no meal to sit down and eat. It is war. We want peace, but only up to a point. Beyond that point, the honor, dignity, and freedom of our homeland are at stake.

The Kountouriotis family was wealthy. I do not exaggerate when I say they had a cistern full of gold coins. They gave it all and took back not a single franc. Where are you now, gentlemen who say self-interest drove them? A rich man became poor. There was another great, historic family near Tripolitsa, the Deligiannis family, also wealthy. Their forebear Anagnostis Deligiannis had an enormous storehouse filled with every kind of produce from the land.

When the war began, he opened his storehouses and supplied the whole Greek army for two, three, four, five months. Nothing was left. His neighbors asked him, “Uncle Anastis, what will become of your children? What will become of your family?”

“You didn’t keep anything for yourself?” “Nothing, my children, nothing. I gave it all for our country. And once we’re free, my children and I can plant cabbages with nothing but a knife and live on those.”

Do you want another example? Let me bring before you once more the great Ypsilantis family.

He had a saintly mother. They were so rich they ate from golden plates. When his brother Dimitrios Ypsilantis came to the Peloponnese, Kolokotronis welcomed him. Dimitrios was a noble soul who died heartbroken over the Greeks’ civil strife. When they climbed into the mountains, Kolokotronis said, “Prince, we have no golden plates or golden spurs here. We do not even have a table. Sit on the ground.” He sat them down, caught a goat, slaughtered it himself, and served it on plane-tree leaves instead of plates. “This is how you will live from now on, Prince.”

I said, ‘This is how you’ll live.’ And so this wealthy, honorable fighter lived in poverty. His mother owned a vast tract of land, an entire estate, outside Konesto. When war came, she and her children gave everything, absolutely everything. She even said she would sell the whole estate for Greece. These are the heroes whom people now come here, among the rocks of Greece, to slander. I don’t know what happened. Among other things, a whole theory was shattered.

And Marx’s theory was crushed and ground to dust, the claim that economic forces alone shape events. Here in Greece, young people who did not have a single drachma, and wealthy and prominent people too, gave everything they had. For it is not material things, not pounds, not money, not dollars, not rubles, not gold that move people. It is ideas.

Beloved brothers and fathers in Christ, what can we say now in the face of all this? A betrayal is taking place on a vast scale. I have no time to develop the third part of my homily and speak about the betrayal of Greece. Whether this betrayal is deliberate or not, conscious or unconscious, the result is...

We are Orthodox Christians, worthy children of our ancestors and our heroes. The glorious history of our people continues. Yet some return from abroad dazzled by the shop windows of Paris and New York, and by the enormous buildings of Moscow and elsewhere.

Speaking from within, I make the leap toward God, rising above them all and standing beyond them all. I have no sympathy for the foreign nations that, in various ways, betrayed Greece in 1922, Greece in Asia Minor. They sought to betray her so that it would be shown that…

A prayer: Individuals will not save us. Great nations will not save us. Alliances will not save us as individuals. Almighty God, the God of the Greeks, will save us, now and ever and unto ages of ages.

So a betrayal of the nation is taking place. What is our aim now? It is no longer to go to Hagia Sophia, to venerate there and light a candle, to continue the Liturgy of our ancestors, to raise our banners high, and to let the Cross shine over sea and land and among all people.

What is our aim instead, small and humbled as we are? We are told that we must join and take shelter beneath an umbrella that will dissolve in the first rain. What is this umbrella they want to put over Greece?

At the first rain, that umbrella will dissolve; the wind will carry it away, and we will be left in pieces. This is the umbrella under which they seek to shelter Greece. Those who govern us are small and insignificant. They do not want to shelter Greece beneath the almighty arm of God.

“Do not be afraid,” Makriyannis says. “One of us will defeat a thousand if God is with us. If God is not with us, one man will overpower us.” But we no longer have that faith. So they seek to shelter Greece beneath an umbrella that will fall apart at the first rain, lightning, and thunder.

And that umbrella is called the EEC. They want us to join the EEC. That is their umbrella, the satanic umbrella, the tenth horn of the Beast in the Apocalypse, as I have explained. Their slogan calls for us to join not only economically and commercially, but morally and socially as well.

And we too are to adopt the ways and customs of the Danes, the Norwegians, and all those nations gathered under that umbrella. But that umbrella will not last; it will fall apart into the pieces from which it was put together. And so the politicians who govern our country, great and small, almost all of them without exception, have one slogan, one thing they want us to pursue.

“Let us become Europeans. Europeans!” That is the hidden reason behind it all, even where sacred things are concerned. It is why we seek to make an agreement with the Vatican and bow before the Pope’s slipper.

That is why they want to change the laws governing divorce. That is why they want to abolish adultery as a crime, so that men and women can sin like dogs in the street. That is why they want to reduce the number of feast days.

That is why, even now, they do not want priests and bishops to appear at national celebrations.

All these people are shown, but not a cassock in sight. Even when a priest or a bishop is there giving a blessing, the cameras turn away from them. I learned just the other day that this is happening even on ERT, on television. They show all kinds of actors and people who exploit the Greek people, I hesitate to use a harsh word, but they show all kinds of scoundrels. They do not show the priest or the bishop. The cassock is met with hatred, though it was the cassock that served our country. These are the reasons behind all this betrayal.

That is why shadowy figures in education are trying to abolish religious instruction altogether. That is how they explain their aim of making us Europeans. And as long as there are means, as long as the rivers flow, as long as there are trees, graves, heroes, martyrs, and bones...

My brothers, the other day near Florina I saw a man running anxiously this way and that. “What happened?” I asked. “I lost my identity card,” he said. “If I lose my identity, what can I do?” So we must not lose our identity. Our identity says we are Greeks, and we will speak Greek. Our strength comes from Greece.

This is what I have set before you, my beloved. I have not been your teacher today. Those men of blessed memory have taught us. I am not worthy even to loosen the straps of their sandals. Men of blessed memory, now that you have gone on high, beyond the stars, comfort us and give us courage. Grant that our homeland may once again bring forth men like Diakos, Kanaris, Miaoulis, Kolokotronis, and Makrygiannis.

For the glory of our blessed nation. Amen.

Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων Δωδεκάς, Πατέρες και Διδάσκαλοι της Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, ποιήσατε πρεσβείαν του ελεηθήναι και σωθήναι τας ψυχάς ημών, Αμήν.

Και πάλιν, ευσεβές ακροατήριο, και πάλι εδώ στην αίθουσαν αυτή. Χαίρω που βλέπω διά μίαν ακόμη φορά τα προσφιλή σας πρόσωπα.

Ξέρω ότι έρχεστε από όλες τις συνοικίες των Αθηνών και πηρεός ακόμη και περί χώρων και επί των περιχώρων Με μια δίψα που δεν ξέρω αν μπορώ να σας ικανοποιήσω τη δίψα αυτή. Μια δίψα πνευματική. Διψάτε να ακούσετε, να πιείτε από το γάργαρο νερό της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας.

Αυτή είναι η δίψα σας.

Εδώ κάτω, εδώ πέρα στην αίθουσα, εκεί στο άκρο, στην γωνιά εκεί, είναι ζωγραφισμένο στο δάπεδο ένα ζαρκάδι με μια επιγραφή: «ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων». Όταν το φτιάχνα, κάποιος με ρώτησε: «Τι σημαίνει αυτό το ζαρκάδι εδώ μέσα;» μου λέει. «Αμ», λέω, «σημαίνει ότι ο χριστιανός πρέπει να διψάει όπως το ζαρκάδι στην ερημιά μέσα διψάει και τρέχει χιλιόμετρα, 30 to 40 χιλιόμετρα, να πάει να βρει νερό να πιει. Και όταν πιει το νερό, ευχαριστιέται. Έτσι», λένε, «και ο χριστιανός διψά στον κόσμο αυτό την αλήθεια».

Μου λέει εκείνος, μα υπάρχουν τέτοιοι χριστιανοί στον κόσμο αυτό, μου λέω υπάρχουν, μπα ρε πιστεύω Εσείς λοιπόν είστε τα ζαρκάδια, τα διψασμένα ζαρκάδια. Ζωντανέψατε το ζαρκάδι εκείνο που είναι εκεί στο άκρο της αιθούσης ως ένα σύμβολο της πνευματικής ψυχής που διψάει την αλήθεια. Εσείς το διψάζετε, το ζωντανέψατε στον 20ό αιώνα, τον αιώνα αυτόν, τον απαταιώνα.

Εσείς έρχεστε εδώ για να ακούσετε. Εγώ δεν το έγραψα και εγώ αυτό. Όταν χτίζαμε αυτή την αίθουσα, και η αίθουσα αυτή δεν την έχτισαν μπουρζουάδες, τα πτωχαδάκια της Αθήνας ανήγειραν την αίθουσα αυτή με τον οβολό τους, με το υστέρημά τους.

Όταν έκτισα την αίθουσα αυτή, κάποιος οδοκαθαριστής, δεν ξέρω αν ζει, αν δεν ζει, αιωνία του η μνήμη, ανέβηκε πάνω και μου λέει: «Εδώ τι θα γίνει;» Λέω θα γίνει έτσα. Ποιος θα κερδίσει εσύ θα κερδίσεις.

Λοιπόν αυτός διάβαζε, αυτός ο οδοκαθαριστής διάβαζε την Αγία Γραφή. Μου λέει: «Απάνω αυτού να γράψεις ένα ρητό». «ἕως θανάτου ἀγώνισαι περὶ τῆς ἀληθείας καὶ κύριος ὁ θεὸς πολεμήσει ὑπὲρ σοῦ». Το έγραψα λοιπόν καθ' υπόδειξη αυτού του οδοκαθαριστού και αυτή είναι η μεγάλη ευθύνη μου.

Δεν ανεβαίνω εδώ στον άμβωνα να παίξουμε, να περάσει η ώρα. Όχι, όχι. Το κήρυγμα για μένα είναι ίσον μάχη. Αγώνας, ιερός αγώνας, αγωνία με κατέχει. Και πρέπει όλοι μας και προπαντός οι ιεροκήρυκες να αγωνιστούμε ώστε πάνω στις κορυφές να υψωθεί ο Τίμιος Σταυρός.

Κύριοι, απόψε πάλι ήρθατε εδώ, διψάτε. Τι θέμα; Είναι ίσως η τελευταία φορά που με ακούετε εδώ στην αίθουσα, θα σας πω στο τέλος. Αλλά τώρα ποιο θέμα από όλα τα θέματα, τα πολιτικά, τα κοινωνικά, τα ηθικά, τα εκκλησιαστικά, τα πανανθρώπινα θέματα που συσσωρεύονται και συνωστίζονται στην εποχή μας;

Ποιο από τα θέματα αυτά πρέπει να είναι ένα θέμα που μας ελκύει, είναι ένα θέμα μαγνήτης, είναι ένα θέμα που μας συγκινεί βαθύτατα; Και αυτό το θέμα είναι η εορτή που έρχεται την Παρασκευή, που θα χτυπήσουν χαρμόσυνα οι καμπάνες από τον Έβρο ποταμό μέχρι κάτω στην Κρήτη και από την Κέρκυρα μέχρι την Κύπρο, την πονεμένη Κύπρο. Θα χτυπήσουν τα σήμαντρα όλες οι εκκλησίες.

Εθνική διπλή εορτή, όπως όλοι ξέρουμε, θρησκευτική και εθνική.

Θρησκευτική, αφάνταστο το μεγαλείο της. Ίλιγγος σε καταλαμβάνει ότι ποιος; Ο Θεός, ο Ύψιστος, κατεβαίνει κάτω στη γη. Δηλαδή ο ήλιος, ο ήλιος εγγίζει τη γη και δεν την καίει τη γη, τη σώζει τη γη. Ο Χριστός κατεβαίνει κάτω στη γη και παίρνει σάρκα και αίμα από τα αγνά αίματα της Παναγίας Θεοτόκου, της κόρης Ναζαρέτ.

Ἄγγελος πρωτοστάτης οὐρανόθεν ἐπέμφθη εἰπεῖν τῇ Θεοτόκῳ τὸ Χαῖρε. Το ένα είναι αυτό, η ελευθερία της ψυχής μας από την τυραννία των παθών. Ελευθερωτής δε ο Χριστός, ο μόνος ελευθερωτής. Η άλλη εορτή είναι εθνική. Άγγελος επέμφθη ειπείν πάλι τη Ελλάδι το Χαίρε. Είναι η λύτρωση της Ελλάδος εκ της τυραννίας, εκ της δουλείας.

Αυτή είναι εορτή, εθνική και θρησκευτική εορτή. Ζούμε σε ημέρες τέτοιες που υπάρχει μία τάση. Ποια τάση; Κοντά στα άλλα που συνιστούν την ιεράν παράδοση του γένους μας, να σβήσουμε το παρελθόν, όλο το παρελθόν, το ένδοξο παρελθόν της φυλής μας.

Ευχαριστούμε τας εορτάς, τας εθνικάς και θρησκευτικάς εορτάς και στη θέση των εορτών, των Ιερών Εορτών, του έθνους να βάλουμε άλλες εορτές, εορτές κοσμικές, εορτές της ύλης, εορτές που δεν έχουν μέσα τους στοιχεία θρησκευτικότητος και εθνικότητος.

Εορτή, παρακαλώ, στην περιφέρειά μου. Φαγώθηκαν κάτι κοσμικοί κύκλοι να φτιάξουν εορτή, να γιορτάσουν αυτό. Ποια νομίζετε εορτή; Εκεί ένα σπάνιο προϊόν παρουσιάζεται πάνω στα μέρη της Φλωρίνης. Δεν υπάρχει αλλού.

Είναι η Φράολα Θέλαν λοιπόν να κάνουν εορτή της φράουλας. Στην Έδεσα εορτή των Ανθέων των Λουδιών Εδώ κάτω στην Αθήνα, πέρα στο Δαφνί.

Στο Δαφνί εορτή του κρασιού. Παρακάτω, αλλού, διάφορες εορτές. Εορτές των γενεθλίων που δεν είναι εορτή των γενεθλίων, εορτή ορθόδοξος. Τώρα μαθαίνω ότι στους κοσμικούς κύκλους, τους μασονικούς κύκλους, τους κύκλους των μεγάλων, δεν εορτάζουν πλέον του Αγίου Νικολάου αν λέγονται Νικόλα, ούτε του Αγίου Κωνσταντίνου αν λέγονται Κωνσταντίνοι, αλλά εορτάζουν την ημέρα που γεννήθηκαν. Παπική εορτή, φράγκικη εορτή.

Σας εορτάζουμε την εορτή του Αγίου, του Προστάτου, υπό το όνομα του οποίου το όνομα φέρουμε έκαστος ημών. Εορτή των γενεθλίων, εορτή της μάνας, εορτή του βρέφους, εορτή, εορτή. Θα φτάσετε, μη γελάσετε, σε τέτοιο κατάντημα όπως ήταν στους αρχαίους.

Εκεί πάμε, πάμε σε νεοειδωλολατρία και αν διαβάσετε τα αρχαία θα δείτε ότι οι αρχαίοι, οι πρόγονοί μας και κάτω οι Αιγύπτιοι και άλλα έθνη είχαν εορτές. Μη γελάσετε παρακαλώ, είχαν εορτή των κρεμμυδιών, εορτή των σκόρδων, εορτή των λαχάνων, εορτή των όλων των πραγμάτων, ένας μόνος ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος έπλασε όλα τα ωραία της γης.

Τέτοιες είναι οι τάσεις της εποχής μας, να πάρουν κομολάστηκα του διαβόλου και να σβήσουν μέσα από το Άγιο Εορτολόγιο τας εορτάς. Και άλλοι είναι έτοιμοι στη θέση των εορτών αυτών να βάλουν άλλες εορτές.

Τι θα δουν τα ματάκια σας, τι θα ακούσουν τα αφτάκια σας, θα φρίξετε, θα φρίξετε.

Κάψανε στη Ρωσία όλα τα λείψανα των Αγίων και έχουν βαλσαμωμένο, παρακαλώ, και πάνε κοπάδια, κοπάδια και προσκυνάνε το λείψανο του βαλσαμωμένου Λένιν. Δεν υποτιμώ κανένα, προσέφερε αυτός στην ανθρωπότητα, έστω ως άρνησις, πολλά, ως άρνησις και ως θέσις, αλλά ποια σύγκρισις των Αγίων μπροστά, των Αγίων, των αυτών των ανθρώπων ή οιονδήποτε όνομα; Λοιπόν, δεν θες να προσκυνάς τα Άγια, θα προσκυνήσεις άλλα άγια, αναγκαστικό, σαν κοπάδι, σαν αγέλες.

Εορτές, να ζήσουμε τις εορτές, εορτές του Χριστού, της Παναγίας, εθνικές εορτές που επιτιμίζουν ένα ωραίο παρελθόν. Και ο μεν άθλιος, το άθλιο παιδί κάθεται στο σπίτι του πατέρα, δεν είναι παρελθόν; Αφού θέλει να ζήσει το παρελθόν, να ζήσει, να σκριβινεί στο σπίτι που κάθεται.

Να ξεριζώσει το δέντρο από το οποίο τρώει καρπούς, να κόψει τα κλαδιά, παρελθόν δεν είναι αυτό;

Αν δεν είναι αυτό, ε, κάτω το παρελθόν και να αρχίσεις από το μηδέν. Ω, για φανταστείτε, απολαμβάνουμε το παρελθόν, απολαμβάνουμε, αδερφοί μου. Δεν μπορούμε να το σβήσουμε. Είμαστε μία συνέχεια του παρελθόντος, μία βελτίωση του παρελθόντος, μία επάρξη του παρελθόντος, ναι. Αλλά όχι καταστροφή του παρελθόντος, διότι αν προτιμούμε καταστροφή του παρελθόντος, πάει. Θέλει να αρχίσουμε από το πρώτο. Ζούμε και απολαμβάνουμε τους κόπους, τους μόχθους, τους ιδρώτας του υλικού κόσμου, τον οποίο δημιούργησαν οι προγονείς μας, αλλά προπαντός πρέπει να απολαμβάνουμε τους καρπούς.

Και τα αποτελέσματα του πνευματικού κόσμου, των ωραίων, του όμορφου κόσμου που εδημιούργησαν αυτοί είναι το ιερόν του αγώνος. Εορτή λοιπόν σήμερον, εορτή, υπενθυμίζει η εορτή της 25ης Μαρτίου, την Παρασκευή, το μεγαλούργημα των αιώνων, την επανάσταση του 1821.

Μα τι ήταν αυτή η πρώτη επανάστασις του 1821; Τα ξέρετε από το σχολείο, αν και τώρα και στο σχολείο θα σβήσουν αυτά τα πράγματα. Και θα εορτάζουμε την εορτή του αστροναύτου, την ημέρα κατά την οποία πάτησε ο αστροναύτης επάνω, μεγάλο πράγμα.

Η κατάκτηση της Σελήνης και άλλων εορτών. Λοιπόν, έχουμε, τι ήταν πρώτα η πατρίς μας; Σβησμένη ήταν από το χάρτη η Ελλάς. Ήταν μια επαρχία μέσα στην απέραντον αυτοκρατορία των Τούρκων που άρχιζε, που τα πλοκάμια της έφταναν μέχρι τον Ευφράτη ποταμό και μέχρι τον Νείλο και μέχρι τη Βιέννη, το Δούναβο έφτανε, απέραντος μέσα.

Μέσα ήτανε αυτά, στεκόντανε σούζα, κλαρίνο στεκόντανε μπροστά στον Σουλτάνο οι πρεσβευτές της Γαλλίας, της Αγγλίας, της Ρωσίας. Και Ελλάς σβησμένη από το κράτος. Τι είναι το Ελλάς; Βασανισμένο κράτος, αγιασμένο κράτος.

Υπέφερε τα πάληνα κάτω από το Μεσοφέγγαρο, η πίεση εσύ του τρομαχτική, πίεση σπορών, για να μπορέσει κάθε Έλληνας να έχει το κεφάλι του στον ώμο έπρεπε να πληρώσει το γνωστό χαράτσι. Γυναίκα δεν εξουσίαζε, παιδιά δεν εξουσίαζε, στην εκκλησία δεν μπορούσε να πάει εύκολα, καπάλες δεν επέτρεπον και λούγινα ή δεν επιτροπόντανε.

Πάνω στη Μακεδονία και αλλού οι εκκλησιές είναι ένα χιλιόμετρο έξω από την πόλη. Στο κέντρο μέσα είχαν οι Τούρκοι τα τζαμιά τους, απ' έξω οι εκκλησιές μακριά. Και αν γκρέμνιζε καμιά εκκλησιά, χίλια βάσανα χρειαζόταν να πέσουν στα πόδια των Σουλτάνων και των Πασάδων να πάρουν άδεια να χτίσουν εκκλησιά.

Θα σας πω μια λεπτομέρεια που θα σας συγκινήσει. Ως τη Σμύρνη δεν ξέρω αν υπάρχει κανείς εδώ παλιός, γέρος, 80 χρονών θα υπάρχει. Σήμερα είδα κάποιον γέρο, ένα 80 ετών γεροντάκι ευλογημένο που ήταν ένας από τους Ευζώνους που πρώτος πήδησε στη Σμύρνη.

Εκεί στη Σμύρνη λοιπόν υπήρχε μέχρι το 1922 η πιο ωραία εκκλησία της Ανατολής, η εκκλησία της Αγίας Φωτεινής, που το τέμπλο εδώ νομίζω σώθηκε κοντά στη Νέα Σμύρνη. Λοιπόν, εκεί στη Σμύρνη αυτή η εκκλησία, σε πόσες μέρες την έκτισαν; Πόσες μέρες; Ο Σουλτάνος έδωσε άδεια. Πόσες μέρες; Παρακαλώ, αφάνταστο, 40 μέρες.

Και μες στις 40 μέρες την έκτισαν οι Έλληνες και οι Μικρασιάτες της Μικράς Ασίας, η Ελλάς, η πατρίς, η ευσέβεια. Τώρα το σπιτάκι σου, σε ένα χρόνο, μια πολυκατοικία μέχρι τα άστρα, εκκλησιά, τέσσερα χρόνια, πέντε χρόνια, εφτά χρόνια, και περισσότερα χρόνια.

Οι πτωχοί εκείνοι κουβαλούσανε λάσπες, πέτρες για να χτίσουν το μεγαλούργημα που λέγανε Αγία Φωτεινή, που ηξιώθη να λειτουργήσει για τελευταία φορά ο μέγας εκείνος κληρικός, ο Χρυσόστομος Σμύρνης. Πίεση, καμπάνα όχι, εκκλησιές όχι, πίεση.

Ο οποίος τολμούσε να πει τη λέξη, συζητώντας εκεί στο καφενείο, δεξιά αριστερά, στον δρόμο, να τολμούσε κανένας ραγιάς να πει το όνομα του Μωάμεθ. Αχ, το όνομα του Μωάμεθ να πεις! Να πεις απλώς το όνομα του Μωάμεθ.

Κανένα παιδάκι μικρό, μεγάλος, γέρος. Συζήτησε επαναλόγως, τόσο και ο Τούρκος βλασφήμησε. Βασιλεία των Ουρανών, Ευαγγελισμός, Ε που είναι εκατοντάδες ή χιλιάδες, εμαρτύρησαν ακριβώς με την κατηγορία ότι λέγοντας, όταν έφεραν το όνομα του Μωάμεθ, ως βλαστίμια. Πίεσης, πίεσης, μεγάλη πίεση.

Θέλετε να δείτε μια πίεση; Θα τρομάξετε. Η μεγαλύτερη πίεση. Στη νύχτα, τα μεσάνυχτα, στις πουστεμανάδες το αισθάνεστε περισσότερο. Χτυπούσαν οι πόρτες. Ποιή Αστυνομία του Σουλτάνου. Ανάψτε φώτα, δαδιά ανάψτε. Τα παιδιά σας, το καλύτερο παιδί, που το άρπαζαν, γενίτσαρο τον κάναμε, γενίτσαρο. Κλάμα, έκλαιε η Ραχήλ για τα τέκνα αυτής, ότι ουκ εισί και ουκ ήθελε παρακληθήναι. Αλλά έκλαιε η Ελλάς τα καλύτερα παιδιά της. Εξισλαμισμός, γενίτσαροι, φανατικοί εχθροί. Τους έγραφαν πλέον στο τάγμα των γενιτσάρων. Πώς συμμετρήστε πόσα τέτοια ελληνόπαιδα, εκλεκτά ελληνόπαιδα.

Κοινόπαιδα, σπουδαίοι άντρες, ωφέλιμοι στην οικογένεια. Πόσοι τέτοιοι μέσα στο διάστημα που επεκράτησε αυτό το παιδομάζωμα; Για μετρήστε, θα υπολογίζει ο εθνικός μας ιστορικός πόσο. Ένα εκατομμύριο. Συγκινήστε. Εκεί μένει ο Σουλτάνος Τούρκος. Άρπαξε μέσα από τις αγκαλιές των μητέρων ένα εκατομμύριο. Και στα τελευταία χρόνια μου έρχεται να κλάψω, ξέρω ότι δεν τα ακούτε, δεν τα εφαρμόζω.

Εφαρμόζεται, φωνηβώντας εντελεί μου είμαι. Μέσα στα χρόνια εκείνα, εκατό, διακόσια χρόνια περίπου, άρπαξε ο Τούρκος από την αγκαλιά μέσα της ελληνικής οικογενείας ένα εκατομμύριο. Και στα τελευταία μόνο δέκα χρόνια στην Ελλάδα κάποιος άλλος άρπαξε από την Ελλάδα ένα εκατομμύριο παιδιά και η Ελλάδα δεν έχει παιδιά!

Με καταλαβαίνετε, με καταλαβαίνετε. Ποια είναι η αποφυγή τεκνογονίας.

Εμείς οι γονείς, οι ίδιοι Έλληνες, τρώμε τα παιδιά, τρώμε. Ένα εκατομμύριο παιδιά, ό,τι παιδιά θα είχε η Ελλάς, δεν έχει παιδιά η Ελλάς, ούτε γεωργούς, ούτε βοσκούς, ούτε τεχνίτες, ούτε τίποτα. Ερημιά, γεροκομεία. Λοιπόν, τα κακουργήματα τα οποία έκανε η Τουρκία εναντίον μας, να βλέπουμε και εμείς τα κακουργήματα. Και ύστερα φοβούνται τον πόλεμο. Μα θα γίνει πόλεμος. Έχεις ένα-δυο παιδιά. Είδωλα τα έκανες. Είδωλα τα έκανες. Ούτε είσαι αυτοίδωλων. Τον προσκυνάς. Χριστέ μου!

Χριστέ μου, Άγγελέ μου, κι εις μόνης των Θεών και τον τρέχεις με τρόπο που θα φτάνουνε δέκα παιδιά να τραφούν. Ε, λοιπόν, θα τα σπάσει ο Θεός τα είδωλα αυτά προς τιμωρίαν σου.

Και θα έρθει ο πόλεμος ως ποινή των φοβερών αμαρτημάτων, των οποίων κορυφαίο αμάρτημα, ύστερα από τη βλασφημία, είναι η αποφυγή της τεκνογονίας που έχει λάβει τρομακτικές διαστάσεις μέσα στην πατρίδα μας.

Αλλά επανέρχομαι ύστερα από την παρέκβαση αυτή, επανέρχομαι στο θέμα μου, ότι κάτω από το Μισοφέγγαρο υπέφερε η πατρίδα πάνδεινα.

Πού περισσότερο η πίεση; Σε δύο μέρη ήταν περισσότερο η πίεση, σε δύο μέρη, εκλεκτά μέρη της πατρίδος μας ήταν η πίεση μεγάλη, 95 βαθμούς. Εδώ στην Ελλάδα ήταν λιγότερο, αλλά στη Μικρά Ασία, στον Πόντο, τρομερή πίεση.

Όλη η Ασία, όλος ο Πόντος, από τη Σμύρνη μέχρι βαθιά, μέχρι Αρμένια και μέχρι την Αττάλεια και μέχρι κάτω εκεί βαθιά, στην Τουρκιά, όλη η Μικρά Ασία ήταν χριστιανοί, χριστιανοί, ούτε ένας Τούρκος. Από την πολλή πίεση, χωριά, παπάδες, κληρικοί, όλοι αλλαξοπίστησαν και έμειναν ιερά λείψανα, ήρωες των ηρώων, πιστοί στην πατρίδα, πιστοί στον Θεό, πιστοί στην Αγία μας Εκκλησία.

Από τον Ελληνισμόν όλον εκείνον στη Μικρά Ασία έμειναν πόσο; Δυο εκατομμύρια, μόνο δυο εκατομμύρια ήταν πλέον μέσα στην Τουρκιά, μια ψηφίδα πλέον, και αυτή ξεριζώθηκε στις ημέρες μας. Πίεση στη Μικρά Ασία, στον Πόντο. Μάλιστα, θα σας πω κάτι που είναι πολύ συγκινητικό. Ξέρετε ότι ακόμα στον Πόντο υπάρχουν χριστιανοί;

Στην Τραπεζούντα, στη Σινώπη, στα άγια εκείνα μέρη όπου υπήρχαν τα περίφημα μοναστήρια, μεγάλα μοναστήρια, ιστορικά μοναστήρια. Εκεί πέρα μέσα ακόμα υπάρχουν χριστιανοί, θεωρούνται Τούρκοι. Ονόματα τουρκικά, γιορτές τουρκικές, στα δημοτολόγια είναι γραμμένοι ως Τούρκοι.

Μέχρι την καρδιά βαθιά έχουν την πατρίδα, την Ελλάδα και τον Χριστό. Ένα από τα πιο συγκινητικά που με αξίωσε ο Θεός να δοκιμάσω επάνω στην ακριτική μου περιφέρεια. Μια μέρα ήρθε ένα αντρόγυνο, χτυπάει την πόρτα, μπαίνει μέσα, κάθεται.

Λέει, κοιτάζαν την πόρτα. Λέω, γιατί κοιτάζετε την πόρτα; Δεν θέλω να μας ακούσει κανείς. Μη φοβάστε. Ό,τι μου πείτε, λάκος θα είμαι. Τι θέλετε να μου πείτε; Να λέει έρχομαι, είμαι θα τουρίστε, τουρίστε από πού είστε, από την τραπεζούντα μου λέει Τούρκοι είστε; Άρχισαν να κλαίνε. Τούρκοι στα χαρτιά, στην καρδιά Έλληνες και Χριστιανοί.

Δέσποτα, και πέσανε το χρόνο, δέσποτα, να μας βαπτίσεις, δέσποτα, να μας στεφανώσεις. Πήγαμε αλλού, δεν μας δίνουν, δεν θέλουν, για να μην δημιουργήσουν ζητήματα με την Πρεσβεία την Τουρκική. Εσένα θέλαμε να μας βαπτίσεις.

Τους εβάπτισα και τους εστεφάνωσα, εν ονόματι Ιησού του Ναζωραίου. Και πόσοι τέτοιοι! Και πιάσαμε συζήτηση μαζί τους. «Αχ», λέει, «πόσοι τέτοιοι. Ένας Τούρκος με κατάλαβε και με παρακολουθούσε από τα τζάμια να δει αν κάνω το σταυρό μου».

Ω εμείς που ζούμε ελεύθεροι, ω εμείς που ζούμε ελεύθεροι, ανάξιοι να απολαμβάνουμε το αγαθό της ελευθερίας.

Πίεση στην Τουρκία, κάτω, απέραντος, μέσα στον Τούρκο εκεί πέρα. Και μη νομίζετε, το μίσος αυτό που τρέφει αυτή η φυλή εναντίον μας εξακολουθεί. Αν πάτε στη Σμύρνη τώρα, Τραπεζούντα, Άγκυρα, στα ευλογημένα μέρη που πέρασε το ευζωνικό του Πλαστήρα, όλα αυτά τα μέρη, τα Άγια, τα ομοιολόγια με γίνονται με αυτά έμερα, τραγουδούν τα παιδιά, ενώ εμείς ξεχάσαμε και τον Εθνικό Ύμνο, και τον Εθνικό Ύμνο ντρέπονται τα παιδιά να κάνουν.

Αυτοί έχουν άλλο τραγούδι, το ψάλλουν και το τραγουδούν φανατικά. Και λένε ένα τραγούδι: «Αχ, να δώσει ο Αλλάχ μια πέτρα πάνω στην οποία να σπάσουμε τα κεφάλια εκατό γκιαούρηδων, εκατό Ελλήνων». Αναπτύσσουν τεράστιο φανατισμό.

Φανατισμό που μόνο στην εποχή του Μωάμεθ του Πορθητού, που άλωσε την Κωνσταντινούπολη, παρουσιάζεται. Εμείς εδώ η αποτονία, εκεί το θερμόμετρο έχει φτάσει χίλιους βαθμούς.

Τουρκία, κάτω στην Τουρκία, 400 χρόνια. Και επιτέλους επαναστάτησε η Ελλάς. Δεν είναι η πρώτη επανάσταση, 7 άλλες επαναστάσεις έχουν. Επικεφαλής όλων των επαναστάσεων, παρακαλώ, ο ποιος;

Ο κλήρος συνέβαλε στην Επανάσταση, ιστορικό γεγονός αναμφισβήτητο, το οποίο θέλουν να αμφισβητήσουν τα τελευταία χρόνια άπατριδες και άθρησκοι. Η Επανάσταση του 1821 είναι μοναδική εις τον κόσμο. Δεν υπάρχει τέτοια άλλη επανάσταση, μοναδική ως προς το ελατήριον, ως προς τον σκοπό, ως προς την κατεύθυνση.

Δεν υπήρξε το ελατήριον της επαναστάσεως τα ταπεινά συμφέροντα του κόσμου, δεν υπήρξε ο μπεζαχτάς, το χρήμα, δεν υπήρξαν τα πετρέλαια και τα κάρβουνα, γιατί για πετρέλαια και κάρβουνα γίνηκαν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι.

Αλλά υπήρξε κάτι μεγαλείον, άφθαστον μεγαλείον: για την πίστη του Χριστού την Αγία επολέμησαν εκείνοι οι Άγιοι Πατέρες. Να λάμψει ο Σταυρός, έλεγε ο Ρήγας ο Φεραίος, σε στεριά, σε θάλασσα, σε νησιά. Να λάμψει ο Σταυρός, να γκρεμισθεί απάνω από το τζαμί, την Αγιά Σοφιά που το έκαναν τζαμί.

Να γκρεμισθεί το φεγγάρι και να στηθεί ο Σταυρός. Και πάλι ο παπάς, ο Έλληνας, να λειτουργήσει πάλι μέσα στο ναό της Αγιασοφιάς. Ή μάλλον να συνεχίσει τη θεία λειτουργία, γιατί διεκόπη στη μέση η θεία λειτουργία όταν μπήκαν μέσα οι Τούρκοι στην Κωνσταντινούπολη.

Και το πιστεύω ακριβώς, το πιστεύω. Δεν θα ζω μέσα στον κόσμο, μέσα στον τάφο θα είμαι. Αλλά η νέα γενεά, όχι η παρούσα γενεά, η αμαρτωλή, μια νέα γενεά, το πιστεύω. Θα λειτουργήσει μέσα στην Αγία Σοφιά και θα είναι ημέρα δόξης και μεγαλείου της ορθοδόξου ημών εκκλησίας.

Και αυτοί σήμερα οι Τούρκοι, οι οποίοι μας πολεμούν, θα έρθει ημέρα που θα μετανοήσουν και αυτοί και θα επιστρέψουν και όψονται εις ον εξεκέντησαν. Πρέπει να ζούμε την πίστη, με τα όνειρα, με τις προφητείες του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού.

Λοιπόν, έτσι είναι τα πράγματα.

Επανεστάτησαν, επανάσταση μοναδική, δεν υπάρχει στον κόσμο. Θρησκευτική επανάσταση. Λόγια, θα πείτε, λόγια είναι αυτά; Α, όχι λόγια. Μάρτυρες της αληθείας αυτής, ότι η επανάσταση αυτή είχε θρησκευτικό χαρακτήρα και ελατήριον είχε την πίστη του Χριστού μας.

Είναι ήρωες του '21, ποιον πρώτον και ποιον δεύτερον και τρίτον; Θα επιτρέψετε τις άγιες αυτές τις μέρες.

Τις ημέρες που τόσο υποτονικά εορτάζαμε, να προβάλλουμε τας ηρωικάς μορφάς εκείνων των ανδρών των οποίων εμείς δεν είμεθα άξιοι να ασπαστώμε το άκρο των υποδημάτων τους. Πρώτα πρώτα θα σας παρουσιάσω από την πινακοθήκη των ηρώων του ναού, του εθνικού ναού της πατρίδος, την ηρωική μορφή του πρώτου εκείνου ο οποίος εκήρυξε πάνω στο Βουκουρέστι, στο Ιάσιον, ύψωσε τον Τίμιο Σταυρόν πελώριον και κάλεσε τους Έλληνες, όλους τους Βαλκανίους, τους Χριστιανούς, ιδιαιτέρως τους Έλληνες, να επαναστατήσουν εναντίον της Τουρκίας. Εν τούτω, λέει, θα νικήσωμεν, εν τούτο το σημείο, εν το Τίμιο Σταυρό. Ήταν εκλεκτός των εκλεκτών, δεν ήταν ένας που, που δεν είχε το μέλλον του. Ήτανε, παρακαλώ, που ήταν από την εκλεκτή οικογένεια των Υψηλαντέων. Ήτο

Ήτο πλουσία η οικογένεια, ήτο ακόμα ήρως, το ένα χέρι του κόπηκε σε μια μάχη εναντίον του Ναπολέοντος. Και τον είχε ο τσάρος υπασπιστή, πρώτο υπασπιστή. Και σε μια στιγμή, πάρε τα γαλόνια, τσάρε, πάρε τα σπαθιά, πάρε τα τίποτα.

«Σαν απλός στρατιώτης θα αγωνιστώ για την Ελλάδα», θα εγκατέλειπε τα πάντα. Πού είναι εκείνοι που λένε ότι οικονομικά ελατήρια ωθούν τον κόσμο να αγωνίζεται; Τα πάντα εθυσίασε, προσφέροντας ακόμα και την αγία του ψυχή.

Τον έπιασαν, τον συνέλαβαν, τον ρίξανε στις φυλακές, στα μπουντρούμια της Αυστρίας, της Βιέννης. Εκεί έζησε. Πέθανε, πέθανε, πέθανε λέγοντας το Πάτερ ημών. Πέθανε λέγοντας «Δόξα τω Θεώ». Πέθανε τη στιγμή που υπεγράφετο πλέον η ελευθερία της πατρίδος.

«Δόξα σοι, ο Θεός», και απήλθε. Σας τον παρουσιάζω. Θα ήθελα ολόκληρο το κήρυγμα να το αφιερώσω στην υψηλή οικογένεια των Υψηλαντέων, αλλά άλλοτε ίσως, διότι αυτό έχουμε εντολή, ότι μνημονεύετε εκείνων οι οποίοι ελάλησαν ημίν τον λόγο του Θεού. Έχω υποχρέωση, άρα, να ενθυμούμεθα τας ηρωικάς σκιάς εκείνων οι οποίοι μας χάρισαν πατρίδα ελευθέρα.

Δεύτερος είναι, δεύτερος μεν, αλλά πρώτος πρέπει να γραφτεί. Εκείνος ο Γέρος του Μοριά, εκείνος ο Αρχιστράτηγος των Ελλήνων. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Φτωχαλάκι ήταν, σε μια σπηλιά τον γέννησε η μάνα του.

Ξεκληρισμός στην οικογένειά του. Λοχαγός ήταν κι αυτός. Και υπηρετούσε και δεν είχε ανάγκη από χρήματα και αξιώματα. Και τα θυσίασε όλα. Και πίστευε στον Θεό, μια πίστη βουνό, μια πίστη Μακκαβαίων, όπως η Μακκαβαία της Παλαιάς Διαθήκης, έτσι μες στα στήθη του ήρωα αυτού υπήρχε η πίστη, η βαθιά η πίστη.

Θέλετε παράδειγμα; Ένα, δύο παραδείγματα από την ιστορία. Έλεγε σοφά λόγια, αγράμματος ήταν, αλλά σοφά λόγια έλεγε. Μαργαριτάρια έβγαιναν από το στόμα του και είχε μια φωνή βροντώδη και ισχυρά, σαν σάλπιγγα ισχυρά, και λάγιστα παιδιά της πατρίδος.

Πολιόρκησε με τα στρατεύματα την Τριπολιτσά. Ένα μήνα, ύστερα από ένα μήνα, η Τριπολιτσά στα χέρια των Ελλήνων. Μέγα γεγονός! Μπήκανε μέσα με τα λάβαρα, με τις σημαίες, με τα εξαπτέρυγα. Μπήκανε μέσα.

Σταμάτησε εκεί ο Κολοκοτρώνης, λέει: «Είναι μέρα Παρασκευή. Σήμερα θα νηστέψωμε!»

Προς δόξαν της Αγίας Τριάδος! Και όλοι ενήστευσαν την ημέρα εκείνη, μια δοξολογία περίεργος με νηστεία και προσευχή στο Θεό. Τούτο δε το γένος ουκ εκπορεύεται ει μη εν προσευχή και νηστεία. Τα πίστευαν αυτοί αυτά.

Δεύτερο, ήταν στιγμές κρίσιμες, άλλο στιγμιότυπο από την άγια ζωή του, την πίστη τη βαθιά. Ήταν οι μέρες σκληρές, οι μέρες, τον άφησαν όλοι, μόνος του σε ένα διάσελο επάνω, έμεινε μόνος του. Μια εκκλησιά ήταν μέσα, μπήκε μέσα, γονάτισε, το δάκρυ κορόμηλο, να κλαίει σαν μικρό παιδί, έκανε την προσευχή του, άναψε το κερί του και βγήκε έξω, έλαμπε σαν τον ήλιο. Τι είπε; Λόγια χρυσά και αθάνατα: «Η Παναγιά υπέγραψε την ελευθεριά της Ελλάδος και η Παναγιά δεν είναι σαν τους μεγάλους που παίρνουν πίσω την υπογραφή τους, και η πατρίς μας θα ελευθερωθεί». Και πάλι προχώρησε μπροστά και μπήκε στα Δερβενάκια.

Ανάκια μέσα και δημιούργησε νέος αγώνας και μάχας στην Κυφόρος. Δεν ήταν άλλο το πιο συνήθικο, γέρασε πια ο Γέρος του Μοριά, ήρθε εδώ στην Αθήνα.

Πόσους είχε η Αθήνα; 10.000. Πόσα γυμνάσια είχε; 30 γυμνάσια, 40 έχει τώρα, πόσα ξέρεις, ναι, η Αθήνα. Τότε είχε ένα και μόνο γυμνάσιο, με γυμνασιάρχη που να πιάσεις όλους τους γυμνασιάρχες, να τους στύψεις, δεν τον φτιάνεις τον πρώτο εκείνο γυμνασιάρχη. Γεννάδιος λέγεται, μεγάλος ανήρ και δάσκαλος του Γένους.

Μια μέρα πάει στον Γέρο του Μοριά και του λέει: Καπετάνι, να σε δούνε τα παιδιά της Ελλάδος. Οι πρώτοι μαθητές, παιδιά θρησκευτικά πιστά που σέβονταν τον Θεό. Παραταχθήκανε όλα τα παιδιά απ' έξω, έξω στο ύπαιθρο.

Και περιμέναν τον Γέρο του Μοριά. Ήρθε αγράμματος αυτός, αλλά σοφία θεϊκή. Παιδιά, σας χαιρετώ. Και εγώ για τον άλλο κόσμο. Το ψωμί μας το φάγαμε εμείς. Σεις θα δημιουργήσετε τη νέα πατρίδα. Φυλάξετε την θρησκεία μας. Όταν πιάσαμε τα άρματα.

Όταν πιάσαμε τα άρματα, Είπε ο Θεός Κολοκοτρώνης Είπαμε πρώτο υπερφύστερος Και έπιστε μερ πατρίδος Έτσι έκανε. Αν ζούσε σήμερα ο Κολοκοτρώνης και τολμούσε να πάει ο Κολοκοτρώνης, Ξεπερασμένη πια φυσικονομία βέβαια, μπροστά στους νέους ήρωας που δημιουργούνται κάθε μέρα.

Λοιπόν, που φυτρώνουν, αν πήγαινε σήμερα ο Κολοκοτρώνης στο Πανεπιστήμιο, στα Γυμνάσια, μην γελάσετε, μην γελάσετε, μην γελάσετε, θα του πετούσανε γιαούρτι και θα γράφανε συνθήματα εναντίον του Αγίου.

Μάλιστα, και καταντήσαμε να γελοιοποιούμε αυτούς τους ήρωες, τους πραγματικούς ήρωες, τους μεγάλους άντρες, τους οποίους εγέννησε η πατρίς, και να πάψουμε πλέον να τους τιμούμε και να τους δοξολογούμε. Αυτός ήταν ο Κολοκοτρώνης. Θέλετε να σας παρουσιάσω έναν άλλο τώρα από τη θάλασσα, θαλασσινό;

Γιατί κι εγώ θαλασσινός είμαι. Λοιπόν, θαλασσινός από την αφρισμένη θάλασσα του Αιγαίου Πελάγους. Αχ, τι συγκινήσεις και τι συγκρίσεις και τι διδάγματα μπορούσαμε να βγάλουμε από αυτούς. Είναι ο Κανάρης, φτωχανάκι, ναυτόπαις, 20 χρονών, νιόπαντρος, παντρεμένος, γυναίκα που τον αγαπούσε, τον λάτρευε.

Το Αιγαίο πήχτωσε από καράβια τουρκικά, όπως τώρα πάλι πήχτωσε, πήχτωσε από καράβια πάλι στις ημέρες αυτές. Πήχτωσε από καράβια μεγάλα, τρόμος και φόβος. Ο Κανάρης πίστευε στον Θεό. Γυναίκα, θα σ' αφήσω, δεν υποφέρω.

Κοκκίνησε η Χίος, η θάλασσα ένα χιλιόμετρο μακριά από τη Χίο κοκκίνησε από το αίμα. Θα πάω. Πώς θα πας; Αυτοί έχουν πελώρια καράβια, φρούρια, πλωτά φρούρια. Πώς θα πας; Δεν είχε υποβρύχια ούτε αεροπλάνα.

Είχε ψυχή, και ψυχή αξίζει παραπάνω από αεροπλάνα και από υποβρύχια και από άλλο τι το οποίο έχει η πατρίδα. Μια βαρκούλα είχε, αλλά μέσα στη βαρκούλα πίστις ακράδαντος. Προχωρεί, πρώτον να κάνει το σταυρό του. Προσευχήθηκε, γονάτισε, παρεκάλεσε τον Θεό.

Πάει, πλησιάζει, ανάβει με το πυρπολικό τη ναυαρχίδα, μέσα στην οποία γλέντουσαν οι σφαγείς της Χίου. Και έλαμψε ο κόσμος όλος. Και απ’ άκρου εις άκρον «Κανάρη!» φώναζε ο κόσμος στα βουνά και στις θάλασσες.

Και όταν επέστρεψε στην ξηρά, τον περιμένανε και πήγε μπροστά στην εκκλησιά και μέσα στην εκκλησιά γονάτισε και έκανε την προσευχή του.

Τέτοια Άγια Μέρα, τα παιδιά της Αθήνας εκεί στα Πατήσια καθόντανε. Σήμερα πέρασα από την εκκλησιά του, ένα εκκλησάκι στην Κυψέλη εκεί κάτω. Εκεί πέρα ένα εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων, να περάστε να το δείτε. Εγώ πέρασα σήμερα και το είδα, μπήκα μέσα, έκλαψα. Ένα μικρό ταπεινό εκκλησάκι. Εκεί μέσα έμεινε, πήρε κάθε Κυριακή, παρακαλώ, πρώτος, πρώτος να ακούσει τον όρθρο, όρθιος ο γέρος, και είχε στασίδι που τώρα είναι σκεπασμένο με την ελληνική σημαία. Εκεί προσευχότανε μέχρι τέλος της ζωής.

Και όταν πήγαιναν τα παιδιά και τον ρωτούσανε «Πώς το έκανες αυτό με μια βαρκούλα, να τινάξεις στον αέρα μια ολόκληρη ναυαρχίδα;» «Δεν είναι τίποτα, ρε παιδιά, τίποτα. Είπα, απόψε ο Κωνσταντής θα πεθάνει για την Ελλάδα, για την πίστη του Χριστού». Και πέθανε για την Ελλάδα. Τέτοια ήταν η ψυχή που θυσιάστηκε, και έπειτα έρχονται οι ληστές, έρχονται οι άνθρωποι της Ύλης και του Μπεζαχτά, και του Χρήματος και του Συμφέροντος, να αποδώσουν τας ηρωικάς πράξεις εις ταπεινά ελατήρια.

Κανάρη, ψυχή ευλογημένη, πιστός εις τον Θεό, ευλογημένος μέχρι τέλους της ζωής του, ο αγράμματος αυτός και πιστός εις τον Θεό άνθρωπος που εταπείνωσε μια ολόκληρη αυτοκρατορία. Ξεχάσαμε τον άλλο, τον αρχιναύαρχο, τον Μιαούλη.

Πιστός εις τον Θεό είναι αυτός.

Έφτιαξε σταυρό και κάτω από το σταυρό εκάλεσε τους ναύτας και τους πλοιάρχους να στρατευτούν και να πολεμήσουν για την πατρίδα. Όταν πάτε στην Ύδρα, ο δεσπότης της Ύδρας, ένας εκλεκτός δεσπότης, έφτιαξε ένα σταυρό μικρό και το δίνει σαν ευλογία.

Ο σταυρός αυτός είναι μικρογραφία του μεγάλου σταυρού που είχε στη ναυαρχίδα του, στον Άρη, απάνω ψηλά. Μην φοβάστε, παιδιά, απάνω ψηλά, όχι υποκριτικά, όχι, αλλά πραγματικώς είχε το σταυρό επάνω ψηλά στη ναυαρχίδα του, και υπάρχει αυτό ως ιερό λείψανο και υπενθύμιση των ηρωικών αγώνων του Μιαούλη.

Αυτός ήταν ο σταυρός που είχε στη ναυαρχίδα, μεγάλος όμως, τούτο μικρογραφία.

Λοιπόν, διάβασε από εδώ, στο μέσο, στην καρδιά του σταυρού: Ιησούς Χριστός νικά. Εδώ, από εδώ μέχρι πέρα.

Σταυρού τύπος, εχθροίς τρόμος. Σταυρός πιστών το στήριγμα.

Στήριγμα τώρα, ασπροσιά.

Θα σας παρουσιάσω την πιο αγνή φυσιογνωμία του 1821, τον άγιο του 1821. Με κομποσκοίνι περνούσε τη νύχτα, τα μεσάνυχτα. Παναγία Δέσποινα, Κύριε Ιησού Χριστέ. Και όταν ήρθαν οι Βαυαροί, οι ξένοι έστελναν γιατρούς να τον εξετάσουν, γιατί νόμιζαν ότι τρελάθηκε και ότι έπρεπε να μπει στο φρενοκομείο. Είναι ο Μακρυγιάννης.

Ο Μακρυγιάννης, μια ιστορία ολάκερος, ένας κόσμος ολάκερος. Διαβάστε τα απομνημονεύματά του, γραμμένα απλά, ταπεινά, θα συγκινηθείτε βαθύτατα, θα διδαχτείτε σπουδαίως. Αυτός είχε βγει, και κάτω ο Ιμπραήμης με 25.000 πλάκωσε στην Καλαμάτα.

Τρόμος και φόβος. Και πιάνει ένα βουνό και πιάνει ένα χαράκωμα, ένα χάντακα, και μένει μέσα με 30 παλικάρια. Με τριάντα παλικάρια, παρακαλώ, να πολεμήσει μια ολόκληρη Τουρκιά, 25 χιλιάδες Ιμπραήμηδες, αυτό.

Πάει ο Ναύαρχος, ο Δερευνή, τον επισκέπτεται, μόλις είδε το χαράκωμα, γέλασε. «Τι γελάς, ναύαρχε;» «Τι είναι τούτο εδώ; Μπροστά στα κανόνια και στα πλοία τα μεγάλα που φέρανε οι Αιγύπτιοι και οι Τούρκοι, λίγοι είστε».

Λέγει: «Αδύνατοι είστε», λέει. «Αυτοί είναι πολύ δυνατοί και εσείς είστε ασθενείς, αδύνατοι». «Δυνατοί είναι αυτοί, αλλά έχω μαζί μας τον δυνατό Θεό, τον μόνο Θεό. Έτσι είμαθα πάντα. Γεννηθήκαμε Έλληνες, να ’μαστε λίγοι, μας τρώγουν τα θεριά, αλλά πάντα μένουν λίγοι και οι ίδιοι Έλληνες είναι μαγιά για έναν καινούργιο κόσμο».

Τα έχασε ο Ναύαρχος και του λέει τρέμπιερ, τρέμπιερ, ξέρετε να πει τρέμπιερ, πολύ καλά Πήρε μάθημα ένας ναύαρχος ολόκληρος από εκείνον τον αγράμματο τον Μακρυγιάννη. Κι έτερο άλλο στιγμιότυπο από την άγια ζωή του.

Ήταν στην Αθήνα, καθόταν εκεί που είναι το Μακρυγιάννη, το Σύνταγμα. Ταπεινός, φρόνιμος, ευλαβής, εξομολογούταν κάθε μήνα. Κοινωνούσε των Αχράντων Μυστηρίων, το δάκρυ του έπεφτε στη γη, πίστευε στον Θεό βαθιά.

Μια μέρα, είχε συνήθεια στο τραπέζι να έχει ξένο. Είδε λοιπόν έναν ξένο από το Παρίσι, από εκείνους τους αλήτες που την ώρα που πολεμούσε αυτός και το κορμί του ήταν κόσκινο, αυτοί γλεντοκοπούσανε μες στο Παρίσι, οι κύριοι, οι νεότεροι και οι παλαιότεροι.

Δεν θέλω να επεκταθώ. Ήταν κάποιος τέτοιος, πέρασε από το σπίτι, μπήκε στο σπίτι. Ο Μακρυγιάννης είχε συνήθεια να βάλει ένα μικρό παιδί του να λέει το «Κύριε ελέησον», το «Πάτερ ημών», έκανε τον σταυρό του κανονικά, να φάει το ψωμί του.

Γέλασε αυτός από το Παρίσι, γέλασε. «Γιατί γελάς;» του λέει. «Αυτά», λέει, «είναι μπόσικα πράγματα. Τα πιστεύω στο Παρίσι αυτά;» λέει. Τι είπες λέει, γυναίκα, αν και την πόρτα του να φύγει, τέτοια καθάρισματα εγώ δεν θέλω στο σπίτι μου Αυτός ήταν ο Μακρυγιάννης, που βγήκανε από σχολεία, πανεπιστήμια.

Αχ, ο Κολοκοτρώνης είπε μια μεγάλη σοφία. Αυτός ήτανε ο έφορος που χτίσανε το πρώτο πανεπιστήμιο. Μια μέρα καθόταν και κοίταζε τους χτίστες και είπε μια προφητεία. «Αυτό το πανεπιστήμιο, αν πάει καλά, θα σώσει την Ελλάδα.

Αν δεν πάει καλά, θα καταστρέψει και τη θρησκεία και τα πάντα». «Τα άδεια γράμματα», είπε ο Κοσμάς ο Αιτωλός, «θα καταστρέψουν την Ελλάδα». Δεν κινδυνεύει η Ελλάδα από τους γεωργούς και τους απλούς ανθρώπους. Κινδυνεύει από τους άθεους επιστήμονες, τους αγράμματους.

Λοιπόν, πού βγήκε, πού βγήκε ο Μακρυγιάννης, από ποια σχολεία και πανεπιστήμια; Από το μεγάλο σχολείο, το δε μεγάλο σχολείο με το Οκτωήχι, το Ψαλτήρι, η Αγία μας Εκκλησία, που εκεί μέσα βγήκε. Παιδί της Εκκλησίας ήταν, πιστός και αφοσιωμένος στον Θεό.

Ας τον παρουσιάσωμε, την πιο αγνή ψυχή, την αγία ψυχή του '21. Μα δεν φτάνει να τους χειροκροτείτε. Άμα καμιά φορά έρθει στο σπίτι σας κανένας άπιστος, να μην έχεις ψευτοευγένεια. Και άμα τον βλέπεις και κοροϊδεύει, να ανοίξεις την πόρτα να τον διώχνεις.

Μια κλωτσιά στο φεγγάρι.

Δεν θέλεις να μεγαλώσεις, δεν θέλεις να μεγαλώσεις!

Έχω κι άλλες, αλλά πού θα φτάσουμε; Όχι, δεν θέλω. Δεν θέλω. Μπορώ να σας μιλώ μέχρι τα μεσάνυχτα για όλους αυτούς τους ήρωες, τις αγίες αυτές μορφές. Όχι, όχι, όχι, φτάνω. Διαβάστε, μελετήστε, τα ξέρετε, τα γνωρίζετε.

Απλώς τα υπενθυμίζω στην αγάπη σας. Οι αλήθειες μου ήρθαν από την ιερά μνήμη σας.

Αλλά μην νομίσετε, καλά θα πείτε, αυτοί ήσαν οι κορυφαίοι. Δεν ήταν μόνο οι κορυφαίοι.

Αυτοί ήταν οι πρωτοπόροι.

Πρωτοπόροι, αλλά πίσω από αυτούς ήταν ολόκληρος ο ελληνικός λαός. Και τι θα έκαναν αυτοί, εάν δεν ήταν ολόκληρος ο ελληνικός λαός; Και ότι πίσω τους ήταν όλος ο ελληνικός λαός, θα αναφέρω ένα-δύο στιγμιότυπα και τελειώνω τον λόγο. Στη Χίο το 1822 πήγαν οι Τουρκαλάδες. Κάψανε οι Τούρκοι αυτή τη Χίο. Μαζέψανε τα γυναικόπαιδα. Κάποιος ξένος που κεβίλ, που παρακολούθησε

Διαμέσου άλλων, την τραγωδία της Χίου, που είναι μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες του ελληνισμού. Εθαύμασα το εξής γεγονός.

Ότι οι Τουρκαλάδες στην προκυμαία, στην αμμουδιά, καλέσανε τα γυναικόπαιδα. Πέντε, δέκα, είκοσι, τριάντα, παρακαλώ, χιλιάδες. Ανώτεροι, όχι ο λιγότερος. Ξερίζωσαν οι Τουρκαλάδες από εκκλησία τον σταυρό, τον Εσταυρωμένο της Μεγάλης Παρασκευής.

Οι πρασκευείς τον φτύσανε μπροστά σε όλους, όπως κάνουν τώρα κάτω στην Κρήτη, στην Κύπρο, και μετά τον έριξαν στην αμμουδιά κάτω και λένε: «Όποιος από σας πατήσει και φτύσει τον Εσταυρωμένο θα ζήσει. Όποιος δεν τον πατήσει και τον φτύσει, θα τον σφάξουμε. Ζωή δεν έχει, διαλέξτε και πάρετε». Θα σας δώσω προθεσμία μία ώρα, με το ρολόι μία ώρα. Πέρασε μία ώρα, ούτε ένας, ούτε ένας. Δείτε ένα άλλο πιο αξιόλογο γεγονός. Όλος ο λαός κάτω από το σταυρό του Κυρίου. Ακούστε να δείτε το πιο συγκινητικό απ' όλα. Κάτω στην Ινδία. Ξέρετε πόσο μακριά είναι η Ινδία; Τώρα με το αεροπλάνο έρχεσαι σε μια μέρα, μα τότε δεν ήταν αεροπλάνα. Με τα πόδια ήταν τρεις μήνες, τέσσερες μήνες, πέντε μήνες, έξι μήνες με τα πόδια, με τα μέσα της εποχής εκείνης.

Λοιπόν, στις Ινδίες μέσα, κοντά στην Καλκούτα, σκορπισμένος ελληνισμός στα πέρατα του κόσμου μέχρι σήμερα, ήτανε παρακαλώ 450 Έλληνες. Φεύγοντας από την Τουρκιά, πήγανε στις Ινδίες και εκεί αγοράσανε κτήματα, κάνανε περιουσίες, παντρευτήκανε Ελληνίδες, εννοείται, είχαν οικογένειες.

Πόσοι; 450. Μάθανε κάτω στις Ινδίες, που δεν ήταν τότε ασύρματο με τηλέγραφο, μετά δύο-τρεις μήνες μάθανε ότι η πατρίδα επαναστάτησε, παπάδες, δεσποτάδες, λαός, όλο σηκώθηκε. Και πήγαν στα σπίτια, δεν υπέφεραν. Αχ, να πολεμούν άλλοι κι εμείς να μην πολεμούμε; Αχ, να σκοτώνονται άλλοι κι εμείς να μη σκοτωνόμεθα; Δεν είμαστε Έλληνες ή χριστιανοί; Και έκαναν τον σταυρό τους και ξεκινήσαν από τις Ινδίες και ήρθαν στην Ελλάδα και σκοτωθήκαν όλοι για το μεγαλείο της πατρίδος.

Και μόνο το παράδειγμα αυτό είναι αποδεικτικό και συντριπτικό των Ελλήνων εκείνων αθέων οι οποίοι θέλουν να διαβάλλουν την επανάσταση. Και να πούνε ότι η Επανάσταση αυτή είναι προϊόν υλικών συμφερόντων. Και τι έκαναν αυτοί; Ζούσανε θαυμάσια.

Θέλετε παράδειγμα; Ας την κάνω τη σύγκριση και ας με συγχωρέσει ο Θεός και ας με συγχωρέσουν όλοι. Ποια σύγκριση, ποια σύγκριση; Αυτή τη στιγμή που κινδυνεύει η Πατρίς, στην Ιταλία, στη Βερόνα, στη Νάπολη, στη Βενετία, στη Φεράρα, στο Παρίσι, στο Βερολίνο, παντού, παντού είναι, παρακαλώ, παρακαλώ, εκατό χιλιάδες φοιτητές που στραγγίζουν τα πορτοφόλια των γονέων τους.

Ούτε ένα, τα παιδιά της αγροτιάς, να πολεμήσουν στον Έβρο. Και υπάρχει η επιστολή πατέρα που έστελνε στην Ιταλία και τι λέει; Παιδί μου Γιώργο, να ζήσει ο κανακάρης.

Κάποιοι μένουν πίσω στα καΐκια, να γλεντούν και να διασκεδάζουν. Δεν φταίνε αυτοί· φταίνε οι κρατούντες, που έπρεπε να δώσουν την εντολή να πάρουν το συνάλλαγμα και να γυρίσουν πίσω, να φορέσουν το χακί, να πάνε στον Έβρο, να αγωνιστούν για όλους μας, για την πατρίδα. Αυτοί…

Αυτοί, αγαπητοί μου, μια σκιαγραφία σας έδωσα, όλης αυτής της ηρωικής εξορμήσεως η οποία ονομάζεται Επανάσταση του 1821, ανεπανάληπτος. Και τώρα να τη σβήσουμε την εορτή αυτή που είναι το μεγαλούργημα;

Οι Γάλλοι δεν λησμονούν την εορτή, τη Γαλλική Επανάσταση, τη γιορτάζουν. Οι Γερμανοί δεν λησμονούν τα δικά τους. Οι Αμερικάνοι δεν λησμονούν την ημέρα της ανεξαρτησίας τους. Οι Ρώσοι δεν ξεχνούν την ημέρα που γιορτάζουν την επανάσταση.

Και μόνο ότι δυσμονούμε, τη συκοφαντούμε. Να διαβάσετε χιλιάδες τις ημέρες αυτές βιβλία που βγάζουν από τη φάμπρικα της ψευτιάς να διαβάλουν όλους τους ήρωες της Επαναστάσεως του 1821. Ότι ήταν τυποτένη, συφροντολόγη, ιδιωτελής, άνθρωποι του χρήματος και της διαπάλης.

Θεέ μου, Θεέ μου. Οι δικοί τους μόνο είναι ήρωες, οι σφάχτες και οι δολοφόνοι, αυτοί είναι ήρωες, οι μεγάλοι της Επαναστάσεως του 1821, αυτοί μόνο έχουν ήρωες, εμείς δεν έχουμε άλλους ήρωες, μεγάλους ή υψηλούς.

Τους συκοφαντούν και διαβάλλουν και λέγουν ότι είναι προϊόν της Σύρρης και των οικονομικών παραγόντων. Ο πόλεμος αυτός, έτσι θέλουν να λέξουν, ότι είναι αποτέλεσμα του στομάχου και της κοιλιάς. Πεινούσαν και δυστυχούσαν, γι' αυτό κάνανε την επανάσταση.

Τα άλλα που είπα, που είναι αποδεικτικά της πίστεως της μεγάλης. Να αναφέρω ένα-δύο παραδείγματα. Το ένα είναι της οικογενείας, της μεγάλης οικογενείας των Κουντουριωτών. Πίστευε η οικογένεια των Κουντουριωτών.

Ο τελευταίος, ο ηρωικός απόγονος, ήταν ο Παύλος Κουντουριώτης. Όταν βγήκαν τα καράβια των Τουρκαλάδων έξω, πρώτον αυγούνε, τους έστειλε τηλεγράφημα, δεν βγαίνανε. Σας καλώ αύριο ημέρα, ημέρα δέκα να βγείτε έξω, σας περιμένω με τον Σταυρό.

Δεν τόλμησε κανείς να κάνω συγκρίσεις, δεν κάνει να κάνω συγκρίσεις. Είστε έξυπνοι, τετραπέρατοι και καταλαβαίνετε. Το πνεύμα αυτό δεν υπάρχει σήμερα σε αυτό το ύψος και το μεγαλείο που υπήρχε. Λοιπόν, ναι, ας αποκτήσουμε πρώτα ψυχή το 1821.

Ας μεθύσουμε πρώτα από το κρασί του 1821, όπως είπε ο Παλαμάς. Και τότε πρέπει να γίνει αυτό. Αυτό. Τώρα δεν γίνεται. Λοιπόν, δεν είμαι φιλοπόλεμος. Ξέρουμε από πόλεμο. Είδαμε μυαλά σκορπισμένα, κοιλιές, είδαμε παιδιά σφαγμένα και δεν θέλουμε να γίνει πόλεμος, γιατί ο πόλεμος δεν είναι ομελέτα, δεν είναι φαγητό να τρώμε. Είναι πόλεμος. Και εμείς θέλουμε ειρήνη. Αλλά μέχρι ενός σημείου. Κάτω απ' τούτου είναι η τιμή και η αξιοπρέπεια και η ελευθερία της πατρίδας.

Λοιπόν, Κουντουριώτης, οικογένεια, πλούσια οικογένεια, δεν υπερβάλλω να σας πω ότι είχε μια στέρνα γεμάτη χρυσά νομίσματα, μια στέρνα χρυσά νομίσματα, τα έδωσε όλα και δεν πήρε ούτε ένα φράγκο. Πού είστε εσείς, κύριοι, που λέτε ότι τα συμφέροντα οδήγησαν αυτούς; Έγινε πλούσιος φτωχός. Μια άλλη οικογένεια κάτω στην Τριπολιτσά, μεγάλη και αυτή και ιστορική οικογένεια των Δεληγιανναίων, πλούσιοι και αυτοί, άραστο, γεγονότανε άναστος, άναστος, δεν η Γιάννης ήτανε η αρχηγόση ρίζα, τι γίνεται, είχε μια αποθήκη θεοπελώρια, αποθήκη μεγάλη, ό,τι ήθελες, όλα τα προϊόντα της γης είχε μέσα.

Κι άμα άνοιξε ο πόλεμος, άνοιξε τις αποθήκες. Και εφοδίασε επί δύο, τρεις, τέσσερις, πέντε μήνες όλο τον ελληνικό στρατό. Και δεν έμενε τίποτα στις αποθήκες. Και λένε οι γειτονές τους, μπαρμπάναστε τι θα γίνουν τα παιδιά σου; Τι θα γίνει η οικογένειά σου;

Δεν κράτησες τίποτα για τον εαυτό σου; «Τίποτα, παιδιά μου, δεν κράτησα. Όλα για την πατρίδα. Και άμα ελευθερωθούμε, κι εγώ και τα παιδιά μου με ένα μαχαίρι ας βάλουμε λάχανα να ζούμε».

Θέτε άλλο; Ας παρουσιάσω για άλλη μια φορά αυτή τη μεγάλη οικογένεια του Υψηλάντη.

Άγια μάνα είχε αυτός. Σε χρυσά πιάτα τρώγανε, τόσο πλούσιοι ήτανε. Και όταν ήρθαν στην Πελοπόννησο, τους φιλοξένησε ο Κολοκοτρώνης, τον αδελφό του, τον Δημήτριο Υψηλάντη, μια ευγενική ψυχή που πέθανε από τον καημό του για τον εμφύλιο σπαραγμό των Ελλήνων. Και όταν ανέβησαν στα βουνά, λέει: «Πρίγκιπα, εδώ δεν έχουμε χρυσά πιάτα και χρυσά σπιρούνια και τίποτα, ούτε τραπέζι δεν έχουμε. Καθίστε κάτω». Τους κάθισε κάτω, έπιασε ένα κατσίκι, το έσφαξε μόνος του και το έβαλε επάνω σε πλατανόφυλλα αντί για πιάτα. «Έτσι από εδώ και μπρος, πρίγκιπα, θα ζεις».

Είπα, θα ζεις. Έφυσε και έζησε έτσι, πτωχικά, ο πλούσιος αυτός και τίμιος αγωνιστής. Η δε μάνα του είχε ένα μεγάλο χωράφι, ένα τσιφλίκι, ολόκληρο τσιφλίκι, απ' έξω από το κονέστο. Κι αν έγινε πόλεμος και με τα παιδιά της έδωσαν το παν, το παν, η μάνα υβριά από το να πεθάνει, λέγει να πουλήσει το τσιφλίκι όλο και από την Ελλάδα. Αυτοί ήταν οι ήρωες που έρχονται να συκοφαντήσουν εδώ στα βράχια της Ελλάδος. Δεν ξέρω τι έγινε. Μεταξύ των άλλων συνετρίβηκε.

Και ετρίβη και κονιορτοποιήθη η θεωρία του Μαρξ, ότι οι οικονομικοί παράγοντες και μόνον είναι οι δημιουργοί. Εδώ στην Ελλάδα, παιδιά που δεν είχαν δραχμή, αλλά και πλούσιοι και προύχοντες εδαπάνησαν τα πάντα, διότι δεν είναι η ύλη, δεν είναι οι λίρες, δεν είναι τα χρήματα, δεν είναι τα δολάρια, δεν είναι τα ρούβλια, δεν είναι το χρυσάφι· είναι οι ιδέες.

Αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί και πατέρες, και τώρα μπροστά σε αυτό το μεγάλο όργιο τι έχουμε να πούμε, αγαπητοί μου; Τώρα γίνεται μια προδοσία σε βάθος και έκταση. Δεν έχω καιρό να αναπτύξω το τρίτο μέρος της ομιλίας μου, να μιλήσω επί της προδοσίας η οποία γίνεται εις βάρος Ελλάδος. Και η προδοσία αυτή, εσκεμμένη ή μη εσκεμμένη, ενσυνείδητος ή ασυνείδητος, το αποτέλεσμα...

Είμαστε ορθόδοξοι, άξια παιδιά των προγόνων μας και των ηρώων μας. Συνεχίζεται η ένδοξη ιστορία του γένους μας. Αντιθέτως, τώρα αυτοί που έρχονται από τα ξένα μέρη και θαμπώσανε μπροστά στις βιτρίνες των Παρισίων και μπροστά στις βιτρίνες της Νέας Υόρκης και μπροστά στα μεγαθήρια της Μόσχας και του εξωτερικού.

Εσωτερικώς μιλώ, απάνω απ' όλους κάνω το άλμα του Θεού και πέραν όλων στέκομαι, και δεν έχω καμία συμπάθεια με τα ξένα έθνη, τα οποία κατά ποικίλους τρόπους πρόδωσαν το 1922 την Ελλάδα, την Ελλάδα στη Μικρά Ασία, επιδίωξαν να την προδώσουν για να αποδειχθεί ότι

Ευχή, Δε θα μας σώσουν τα άτομα, δε θα μας σώσουν τα έθνη μεγάλα, δε θα μας σώσουν οι συμμαχίες για το άτομο. Θα μας σώσει ο Μεγαλοδύναμος Θεός, ο Θεός των Ελλήνων, νυν και αεί και εις πάντας τους αιώνας.

Συντελείται λοιπόν μια προδοσία εις το Έθνος. Ποιο είναι το πρόγραμμά μας; Δεν είναι πλέον το πρόγραμμά μας να πάμε στην Αγια-Σοφιά, να προσκυνήσουμε εκεί, να ανάψουμε κερί, να συνεχίσουμε τη λειτουργία των προγόνων μας, να υψώσουμε ψηλά τα λάβαρα, να λάμψει ο Σταυρός σε πελάγη, σε στεριές και στους ανθρώπους.

Αλλά ποιο είναι το πρόγραμμά μας, μικρών, μικρών, ταπεινών, ταπεινών; Ένα πρώτο κήρυγμα είναι να πάμε, να μπούμε οπωσδήποτε και να στεγαστούμε κάτω από μια ομπρέλα που με την πρώτη βροχή θα λιώσει. Ποια είναι αυτή η ομπρέλα που ζητούν να σκεπάσουν την Ελλάδα;

Που με την πρώτη βροχή θα λιώσει, θα την πάρει ο άνεμος και θα γίνουμε κομμάτια. Η ομπρέλα που ζητούν να στεγάσουν την Ελλάδα. Οι εκείνοι που μας κυβερνούν είναι μικρό και ασήμαντο Δεν θέλουν να στεγάσουν την Ελλάδα κάτω από τον πανίσχυρο βραχίονα του Θεού.

Μην φοβάστε, λέγει ο Μακρυγιάννης. Ένας μας θα νικήσει χιλίους, αν έχουμε τον Θεό μαζί μας. Αν δεν έχουμε τον Θεό μαζί μας, θα μας τυλίγει ένας, θα μας τυλίγει. Αυτά, δεν έχουμε πλέον αυτό. Ζητούν λοιπόν να στεγάσουν την Ελλάδα από μια ομπρέλα που με τις πρώτες βροχές και αστραπές και βροντές θα διαλυθεί.

Και η ομπρέλα αυτή ονομάζεται ΕΟΚ. Να γίνουμε στην ΕΟΚ. Αυτή είναι η ομπρέλα τους, η σατανική ομπρέλα, το δέκατο κέρατο του θηρίου της Αποκαλύψεως, όπως ερμήνευσα. Σύνθημά μας, όχι μόνο να ενταχθούμε οικονομικώς και εμπορικώς, αλλά παρακαλώ να ενταχθούμε και ηθικώς, να ενταχθούμε και κοινωνικώς κατ' επέκτασιν.

Και να αποκτήσουμε κι εμείς τα ίδια και τα έθιμα των Δανών, των Νορβηγών, όλων εκείνων των εθνών που στεγάζονται κάτω από την ομπρέλα. Που αυτή η ομπρέλα δεν θα μείνει, θα διαλυθεί εις τα εξ ων συνετέθη. Και συνεπώς ζητούμε το σύνθημά τους, μικρών και μεγάλων, όλων ανεξαιρέτως, πλην ελαχίστων, των πολιτικών της πατρίδας που μας κυβερνούν, είναι ένα.

Να γίνουμε Ευρωπαίοι, Ευρωπαίοι. Αυτό λοιπόν, αυτό λοιπόν, ιερά και όσια, λοιπόν αυτός είναι ο λόγος, ο μυστικός λόγος. Που ζητούμε να συνάψουμε συνθήκη με τον Βατικανό και να προσκυνήσουμε την παντόφλα του Πάπα.

Αυτός είναι ο λόγος που ζητούν να αλλάξει το καθεστώς των διαζυγίων. Αυτός είναι ο λόγος που ζητούν να καταργήσουν τη μοιχεία ως έγκλημα και σαν σκυλιά στον δρόμο να αμαρτάνουν άντρες και γυναίκες. Αυτός είναι ο λόγος που θέλουν να μειώσουν τις εορτές.

Αυτός είναι ο λόγος που δεν επιτρέπει το ΕΙΔ τώρα τα ονόματα. Δεν επιτρέπει το ΕΙΔ σε εθνικές εορτές να μην παρουσιάζεται παπάς και δεσπότης, μεράζοντας το αδράσιος διάκος και όλοι αυτοί.

Όλοι αυτοί, όχι ράσο λέγει, κι ας είναι ο παπάς και ο δεσπότης και ευλογεί, οι μηχανές τα στρέφονται κατ' αυτού των τρόπων. Τώρα το έμαθα, προχθές το έμαθα και από την ΕΡΤ πλέον, από την τηλεόραση, να παρουσιάζονται οι διάφορες, θα λέγαμε μια σκληρά λέξη, αποφεύγω να την πω, οι διάφοροι ηθοποιοί και οι διάφοροι εκμεταλλευτές του ελληνικού λαού, να παρουσιάζονται τα διάφορα καθάρματα. Παπάς δεν παρουσιάζεται, δεσπότης δεν παρουσιάζεται, ράσο όταν υπροσχέδεται μίσθος αντί του ράσου. Του ράσου που έπαιξε πατρίδα. Αυτές είναι οι λόγες που γίνονται όλοι αυτή η προδοσία.

Αυτός είναι ο λόγος που στην περιοχή της παιδείας σκοτεινοί άνθρωποι πάνε να σβήσουν το θρησκευτικό μάθημα, να το σβήσουν τελείως. Αυτός είναι ο λόγος που εξηγούνται αυτοί, να γίνουμε Ευρωπαίοι. Και εφόσον υπάρχουν μέσα, εφόσον τρέχουν οι ποταμοί, και εφόσον υπάρχουν δέντρα, και εφόσον υπάρχουν μνήματα, και ήρωες, και μάρτυρες, και κόκαλα.

Αδέρφια μου, είδα προχθές εκεί στη Φλώρινα κάπου εκεί, είδα κάποιον, τον είδα ανήσυχο, ανήσυχο, έτρεχε δεξιά και αριστερά και «τι έπαθες;» του λέω. «Να τι έπαθα, αχ», λέει, «έχασα την ταυτότητά μου», λέει. «Ταυτότητά μου, ταυτότητά μου ανήκει, αν τύχουσε να χάσω την ταυτότητά μου, πώς θα μπορούσα;» Έτσι λοιπόν δεν θα χάσουμε την ταυτότητά μας. Η ταυτότητά μας λέει Έλληνες και θα μιλάμε Έλληνες, ισχύς από την Ελλάδα.

Ταύτα αγαπητοί μου, παρουσίασε ενώπιόν σου, δεν δίδαξα σήμερα εγώ, δίδαξαν οι αείμιστοι άνδρες, τον οποίο δεν είμαθα άξιοι να σπάσω με το υποπόδειο τα σαντάλια των υποδημάτων τους. Αείμνηστοι άνδρες, εκεί που πήγατε πάνω ψηλά, πάνω από τα άστρα, αείμνηστοι, παρηγορήσατέ μας, εμψυχώσατέ μας, δώστε μας και πάλι στην πατρίδα να γεννηθούν νέοι Διάκοι, νέοι Κανάρηδες, νέοι Μιαούληδες, νέοι Κολοκοτρώνηδες, νέοι Μακρυγιάννηδες.

Προς δόξαν του ευλογητού μας έθνους. Αμήν.