Saint Theodore the Studite and the Courage of Faith

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Most Reverend Fathers, learned and distinguished listeners.

A free Church in a free homeland.

Homeland

I thank the Lord, who has counted me worthy to stand at this lectern once again.

I am moved to see your dear faces. I remember the old days, when I regularly spoke from this lectern in this hall.

I come up here deeply moved, but also with a certain fear. You see, it has been nine years since I left Athens and went up into the high, snow-covered, forbidding mountains of Macedonia, at the far edge of our homeland. There I speak to the people of Florina and in the lonely villages of Prespa, near the Albanian and Yugoslav borders.

Up there the temperature is at freezing point or below. Yet I assure you, my dear brothers and sisters, the hearts of the Macedonians are warm, very warm.

There, in those lonely and abandoned villages, this elder bishop speaks very simply, so the people can understand him. Now, standing before you again, I fear that I may not meet the expectations of an Athenian audience.

Even when I was a preacher here, I had the impression that in Athens there are listeners, or perhaps I should say judges. You Athenians remind me of your ancestors, who, out of curiosity, took the Apostle Paul up to the Acropolis to hear something newer than the latest news.

I hope you have not gathered here tonight out of mere curiosity. I hope you have come longing to hear a few warm, honest words from a bishop who has never lied to the Greek people, but has always spoken the truth as best he could, wherever he went. Trusting that you have come as attentive listeners, and blessed is the one who speaks to ears willing to hear, I shall sow the seed in your hearts once more. I believe it will find neither thorns nor a path worn hard underfoot.

or rocks. I believe the seed I sow will fall into receptive souls and bear fruit many times over. We are in November, a month whose calendar is full of feasts. Every day brings another feast. And the greatest feast of the month is the one we celebrate today: the feast of the Most Holy Theotokos.

There is the feast of the Most Holy Theotokos, the Entry of the Theotokos into the Temple. But there are other feasts as well. The month begins with the feast of the physicians Cosmas and Damian. This month we also celebrate three Apostles of Christ who left everything and followed Him even to death. One is Matthew the Evangelist. Do you read Matthew? Tonight, before you go to sleep, I would like you to read chapter 25 of the Gospel according to Matthew. We owe something particular to each Evangelist. To Matthew we owe that fearsome picture of the coming Judgment.

To Luke we owe something else: he gave us that priceless treasure, a lifeline for sinful souls, the parable of the Prodigal Son. And to John, so beloved and so rich in theology, we owe Christ’s farewell discourse, which we hear as the first Gospel reading on Great Thursday.

There is the great feast of the Most Holy Theotokos; then the three Apostles: Matthew, Philip, whose feast marks the beginning of the holy Nativity Fast, and finally that star who shines across all Greece, the Apostle Andrew. He was martyred in Patras and is the patron saint of that city.

Besides these, we celebrate martyrs such as Paul the Confessor and Plato, and many others. We also celebrate great Fathers of the Church, such as Saint John Chrysostom, as well as Saint John the Merciful. And we celebrate the Angels and Archangels.

On November 8, we celebrate them all. I once said that if there were a Christian television channel, for the television we have is satanic, the devil’s box, as Saint Kosmas of Aetolia said,

And finally, as one of the signs of the times, he said that a day would come when a box would drive humanity mad. That box is the television.

the Synaxarion would be Christianity’s television. Open the Synaxarion, and it is as though you have turned on a television and can see the heroic lives of the Saints. Even here in Athens, an Athens that has become like Sodom and Gomorrah, there are devoted souls who turn on that television: they open the Synaxarion.

I know a doctor who works hard all day. Late at night, even at midnight, when he gets home, he turns on the television. What television? He opens the Synaxarion and reads about the deeds of the Saints. Then, with tears in his eyes and the words, “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom,” he falls asleep the sleep of the righteous.

So today we open the Synaxarion. But I shall not speak about any of the people I have just named. I shall not speak even about the Most Holy Theotokos, though from the depths of our hearts we raise our voices to the stars of heaven

and say, “Our All-Holy Theotokos, sweet mother of the world, protect our sinful nation, the least of all.” Nor shall I speak about the Angels and Archangels, especially Michael and Gabriel; nor about John Chrysostom, who is particularly dear to this sinner and who died in exile far away in Armenia.

Nor shall I speak about Saint John the Merciful, patron of the association that meets in this hall, or about anyone else I have mentioned. We open the Synaxarion to November 11, and a towering figure stands before us. Who is he? What is the name of this Saint? If a television program could show his life, no one could watch without tears; everyone would see the glory of this Saint of our Church. The Saint we celebrate on November 11 is Saint Theodore the Studite.

You may ask me, “Why did you choose him? Why pass over the other saints and take Saint Theodore the Studite?” Because in these troubled times, in these difficult years, our nation faces urgent problems.

…and these are grave problems. If we do not solve them, this nation will be destroyed. In our time, the life of Saint Theodore the Studite has something profound to tell us. His times and ours run parallel: what happened then is happening today. And just as he struggled, so must we. Remember your leaders, who spoke the word of God to you, and consider their faith.

Imitate their faith. Consider the course of their lives, and imitate their faith. So I set before your spiritual eyes the towering figure of the great confessor of the faith, Saint Theodore the Studite, although from this very pulpit...

Father Daniel, a theologian in our small missionary movement, spoke about him four years ago. And although we published a special calendar in the saint’s honor in 1972, allow me, with a few faint strokes, to bring this towering figure, Saint Theodore the Studite, before you.

Let us go back into the past. Let us open the pages of history.

Let us travel back to the former glories of our people. Just as there are rockets that carry people toward the stars, there is a way for us to reach the years gone by and bring their stories and glories to life. The airplane that will carry us is close at hand.

That airplane is our heart. It is our imagination. Oh, the power of human imagination! In an instant you can be in Australia and see a beloved face; in an instant you can be in Chicago, where loved ones live. Nothing travels as swiftly as human thought.

So here in Athens, my brothers and sisters, let us board the airplane of imagination. Let us travel far back, leaving behind the filth and decay, this Sodom and Gomorrah. Let us rise into fresh air and fly high. Where shall we go? Where shall we land? In the city of our dreams: Constantinople, the city of Hagia Sophia.

Now let us choose the year. Our airplane descends and lands in the city of our dreams. The year is 795.

Can you tell me which emperor ruled that great and glorious city? “Vanity of vanities!” Where is the king? Where is the soldier? Death comes and makes all things vanish. A hundred years from now, who will remember who was president, who was prime minister, or who...

And that is hardly all. Who will remember who was minister of justice, or who was Archbishop, or bishop, or anyone else? History erases the names of those who betrayed the holy faith and their homeland. Yet others will live forever in the hearts of the Greek people, however many years may pass.

“The righteous will be remembered forever.” The name of that emperor, who disgraced his life with a shameful deed, has faded so far that one would have to dig for it like an archaeologist. But history has written the name of an ascetic in golden letters: Theodore the Studite.

Who was Theodore the Studite? I cannot tell his whole life here. One of his disciples, or rather, two, or even three of them, wrote accounts of it. He was not born from a rock. None of us here was born from a rock. A mother gave birth to each of us, and a mother plays a great part in a person’s life.

Behind every great man, look for the woman; look for his mother. Behind Basil stands Emmelia; behind John Chrysostom, Anthousa; behind Gregory the Theologian, Nonna; and behind Saint Augustine, whose name I am honored to bear, stands Saint Monica. So too, behind Saint Theodore the Studite stands his mother, his beloved mother. Her name was Theoktiste.

When his mother died, he went to her grave and wept. He wept as Christ wept. Then he spoke a remarkable word. What did he call his mother? His “twice-mother”, his mother twice over.

Oh, my beloved mother, you were my mother twice over. What does that mean? You gave birth to me twice. First you gave me physical life, and that is only the lesser birth. But you also gave me spiritual life. Along with the milk you fed me as an infant, you gave me the milk of Christ: His holy teaching.

He owed both his life and the way to live it well to his mother. She would take him on her lap, then have him kneel at midnight beneath the stars, before the foaming waves of the Bosporus. There she taught him to pray and to speak with his heavenly Father.

Oh, dear mother, you gave birth to me twice. Oh, women listening to me, do not be mothers only once. Giving birth is difficult and important, but it is not enough to make motherhood great. Dogs give birth, lions give birth, and so do all the animals in the animal kingdom.

Giving birth alone does not make you a mother. You become a mother when you plant Christ and love of your homeland in your child’s heart. You will grow old, your hair will turn white, and you will die. But someone will come to your grave, a general, a bishop, a worker, or a father of a family, and say, “My beloved mother, you gave birth to me twice.” If your children cannot say that, then you have not become the mothers, or the Greek women, you ought to be.

So, just as Saint Theodore’s mother was a mother twice over, may you too give birth to your children a second time, bringing them to life in Christ. From such a mother came a glorious son, born of a distinguished family. As a young man he followed Christ, and he built a monastery. What sort of monastery? One like the monasteries today, where, all too often, those broken by society seek refuge?

No, it was no such monastery. A thousand young men gathered around Theodore the Studite, count them, a thousand, fine young men, soldiers of Christ. And what did they establish? A communal monastery, a little commonwealth of God. Allow me to use today’s language, though young and old alike may misunderstand me: he formed a Christian socialist community. Everything was held in common; nothing belonged to any one person.

They had every kind of work there: builders, farmers, shepherds, boatmen, cooks, shoemakers, and carpenters. And they had a printing house. A printing house in the East? What are you saying, Bishop? Could there have been a printing house in 795? Printing was invented much later, and humanity owes much to that great invention. Yet, in its own way, this was a printing house.

Until the early hours of the morning, the monks copied the Apostle, the Gospels, the Fathers, Plato, and Aristotle with their blessed hands. If we still have Plato, Aristotle, and the other classical writers today, we owe it to those monks. They were the printers of their age, carefully copying great works by hand in their cells at night.

Saint Theodore was also a poet. The Octoechos, the Parakletike, those sweet hymns called the Songs of Ascents: these are works of that God-inspired man, Saint Theodore. He had a monastery. But was the monastery the whole purpose of his life? Let every monastery and brotherhood hear this.

Brotherhoods and monasteries are means, and those means have value only when they serve their purpose: the glory of God.

There are times when you must sacrifice yourself and even your monastery, offering it up for the glory of Christ. In Crete, at Arkadi, Gabriel set fire to the monastery, and the flames of Arkadi stirred the world and did much for the freedom of Crete. In the same way, Saint Theodore the Studite had spent years of toil building a splendid monastery. Yet when a decisive moment came, he would not yield, even at the cost of all he had built.

The monastery, Kranivani! That monastery was broken up. Some died in exile; others were blinded. The brethren were scattered, and the once glorious monastery was left in ruins. How did such a glorious brotherhood come to be broken up? How? This is where I want you to pay close attention, my dear ones. In those days, news of an event spread throughout the city. How did it spread? There were no newspapers, no radios, no televisions. Ah, what was the first newspaper?

The spoken word: that was the first newspaper. In a village, everyone hears the news by word of mouth within five minutes. So the news spread by word of mouth throughout Constantinople: through its neighborhoods and homes, at the hippodrome, down at the harbor, among the sailors on the boats and ships. Everyone was talking about one thing.

Oh, what has happened? A disaster! Worse than a disaster. To tear down a church is terrible, but to break up a family is still more terrible.

Hello, ladies and gentlemen.

What had happened? A spiritual disaster in the palace. Emperor Constantine VI had a faithful wife named Maria. He had no complaint against her. Historians acknowledge that Maria was an exemplary wife. Yet one day he cast her out of the palace, sent her under guard to a monastery, and forced her to become a nun against her will.

The Canons forbid such a thing. Then he took another woman as his wife, a young woman radiant with physical beauty, though her physical beauty was not accompanied by beauty of soul. Her name has remained in history: Theodote. He took her as his wife.

Then, in the middle of the night, though he could find no priest in the city willing to do it, he found one of those priests who bring shame upon the Church of Christ. History has always known priests and bishops who betray their calling.

One such priest, attached to the palace, perhaps a senior priest at court or at Hagia Sophia, was among the city's many priests and deacons. That night he went up and crowned the unlawful couple in marriage.

And the very next day, imagine it: while his lawful wife wept in the damp confinement of a monastery, Theodote and the emperor paraded in the imperial carriage. Then, at Hagia Sophia, she was formally crowned.

Augusta, empress! His first offense was to dismiss his wife without cause. His second was to force her into a monastery. His third was to take that harlot, Theodote, as his wife. His fourth was to make her empress. His fifth was to crown her in Hagia Sophia. And the sixth? Ministers, generals, admirals, and people of every rank followed his example.

A great fire spread through the nation, and no one spoke. There was the silence of a graveyard. Who would raise his voice like thunder? Was it the Patriarch? No. A bishop? No. It was Saint Theodore the Studite. May we have his prayers.

He spoke, because in hard and troubled times God raises up people who have the courage to confront wrongdoing openly. When David sinned, Nathan came before him in the palace and rebuked him.

When Ahab sinned with the infamous Jezebel, the prophet Elijah came like a thunderbolt to the palace and rebuked them. When Herod put away his wife and took the notorious Herodias, John the Forerunner told him, “It is not lawful for you to have your brother’s wife.” And when Eudoxia and Arcadius sinned, John Chrysostom spoke out against what had happened. So too, in his own time, Theodore the Studite came forward.

What did he do? First, he stopped commemorating the emperor and praying for his long reign. Second, he stopped commemorating the Patriarch. Third, he stirred the people to action. Fourth, he led a procession through the city at night, shaking the whole city.

You ask what happened? Open the history books and see. The emperor was shaken. He tried gentle words, flattery, and other means to persuade Saint Theodore the Studite to stop.

Now I will tell you something astonishing. Theodote, whom the emperor brought into the palace as empress after driving away his faithful wife Maria, was Saint Theodore the Studite’s cousin. Here is the greatness of the Saint. Someone else might have rejoiced.

“My cousin has become empress!” He might have gone up to the palace and asked her for favors. But Theodore was not one of those who put family ties above everything else. Beyond the ties of flesh is the life of the spirit.

And Christ said, “Whoever loves father or mother more than Me is not worthy of Me.” You should love your wife, your children, your relatives, your friends, everyone. But above them all, you must hold fast to Christ and to the truth.

Theodote had not reckoned with that. She hoped her uncle, her dear uncle, that saintly man with his prayer rope, would receive her. One day they took a carriage with horses adorned in gold, and she loaded herself with diamonds and jewels.

One morning they set out with an escort for her uncle’s monastery. A watchman was keeping guard high in its tower. As soon as he saw the carriage approaching, with Theodote embracing the emperor, the order went out to toll the monastery bells in mourning.

They sounded as they do on Great and Holy Friday. Then, as the carriage neared the entrance, he ordered ten monks to shut the gate. They slammed it in the emperor’s face. Theodote did not dare go further; she returned to the palace in tears.

The next day, soldiers set the monastery on fire and burned it down. They seized the monks and beat them. They exiled Theodore the Studite to a distant prison, where he spent years alone, passing his days in prayer.

That was Saint Theodore the Studite.

Why have I told you about him? You are all clever enough to see. But before I say why, let me tell you how his life ended. He was exiled once over the unlawful marriage, and then exiled a second time for the same reason. A third exile followed over the holy icons. Finally, in the year 826, at the age of sixty-seven, on the holy day of Palm Sunday, his end drew near.

He understood that he was about to die. He called his spiritual children to him, counseled them all, and then spoke his last words:

Keep the Orthodox faith, and God be with you. Then he instructed them to chant the longest psalm in the Psalter, Psalm 118. When they reached the verse, the monks chanted through their tears: “I will never forget Your statutes, for by them You have given me life, O Lord.”

O my God, I will never forget Your law, for Your words have given me life. At that moment, his holy soul departed to the heavenly Father.

Since then, count them on your fingers, 1,150 years have passed.

As if this story were new. It is not new. I wish I had a board here so I could write down a few names. First, Constantine VI. Second, Theodote. Third, the priest Joseph, who crowned the unlawful couple. Then I would erase Constantine VI’s name. And what would I write in its place?

Just as he drove away his wife, the saintly Maria, and shut her away in a monastery, so others do today. I forgot to tell you that this man came to a wretched end: his enemies blinded him inside the palace.

Just as Constantine VI drove away his wife and shut her up, today there are people holding the highest offices in Greece who have done the same. I will not name them here, though I have written their names in Spitha. They have driven away their wives, the Marias of our own day, who now weep and sigh.

So erase the name Constantine and write their names instead.

Everyone knows their names, in their neighborhoods, in their cities, throughout Greece. Their names are known, very well known. Let them stop fooling themselves and hiding behind their television screens. And just as Maria remained faithful and devoted to her husband from the moment she was forcibly driven from the palace, and prayed for him, so too in this nation, this leprous nation, there are still people amid the filth and decay of this world.

And amid the filth of this world, even here in Athens, there are diamonds. There are honorable women who remain faithful to their vows. They refuse to divorce their husbands. They hope in God and pray to Him that a blessed day will come when the prodigal returns home.

Is that just a fairy tale? It is not.

There in my diocese, in a small village near Florina, a man left his wife and went to Germany. Ah, Germany, the graveyard of marriages! He went there, lived a wayward life on his own, and wandered from city to city.

For how many years, do you think? Ten years. His wife was young and exceptionally beautiful, the loveliest woman in the village. She had been twenty years old, with two little children. All her relatives pressed her: “Marry again. That wretch has turned his back on you. Marry again.” But she would have none of it.

“I will remain faithful to my husband. God will turn him around and bring him back, with the help of the Most Holy Theotokos.” Ten years passed, twelve, to be exact. Then one day, O blessed day, the day the prodigal came home, he returned from Germany. He reached Ptolemaida but did not dare go on to the village.

He finds someone from his hometown and timidly asks, “How is my wife?” “She’s still waiting for you.” “Waiting for me?” He begins to weep. “She’s waiting for me? I never imagined there was such love in the world.” The next day he goes to the village, and the bells ring as though it were Pascha.

It was as though Pascha and the Resurrection had come, and the whole village turned out. So how can we ignore and wrong this honorable woman who has remained faithful to her husband? How can we tell her, “Whether you want it or not, we will grant you a divorce”?

Just as Emperor Constantine VI cast out his wife, there are men today who cast out their wives while holding high office in our Greek nation. And just as there was a Maria then, there are Marias today.

And there are still men in the place of that priest. I must tell you something painful. I am a sinner; I am not worthy even to fall at your feet and speak of Saint Kosmas the Aetolian. But I will tell you this: we will see very difficult days. My God, we will see very difficult days.

We want to live as friends. A great calamity has come upon our nation; this is one of its great signs.

Freemasonry has arisen among us. There are Saints, and there are heretics.

On one condition: read aloud what I have written. Read it, and set it in your hearts tonight like the North Star. Read it a second time, a third time. This holy saying must become the symbol of our struggle.

We must rise up in Ptolemaida and in Florina. I will say it in Athens too, before all the Greek people whom I have served for fifty years. I declare that I will not sign divorces. We clergy and priests will struggle together. I was persecuted by the Germans; I was persecuted by the partisans. Let us stand behind the banner of Orthodoxy, even if we must die for it. And let me tell you a plain truth: in America, no divorced man becomes president. The family matters to Americans.

Carter was elected with his family beside him. Here, divorced men govern us. Divorced men govern us! In Germany, when a minister is found to have left his wife and entered another relationship, he falls from office. The same is true in England. But here in Greece, I say: show me your family, sir, before I elect you to Parliament, make you a minister, or make you prime minister.

You have broken up your own home. How will you build up the greater home called Greece? The Apostle Paul said that a man who destroys his own home cannot save his country. We Christians must wake up. We must wake up.

With our icons and banners, with the bells tolling as they do for the dead, and with the cassock, which carries a whole history and is a banner in itself, let us take to the streets. Let us go out, raise our voices, and demonstrate. I want to believe that your applause is no passing gesture. Do not applaud Augustine personally. I have had my fill of applause. I want you to set an example and make a firm decision. I want all of us to struggle together. I will stop here and continue next Sunday afternoon, here again in this hall.

Παναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων η δωδεκάς, Πατέρες και Διδάσκαλοι της Εκκλησίας, Όσιοι και Άγιοι, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, ποιήσατε πρεσβείαν του ελεηθήναι και σωθήναι τας ψυχάς ημών. Αμήν.

Σεβασμιότατοι Πατέρες, ελλογιμότατοι και εκλεκτόν ακροατήριο.

Ελευθέρα Εκκλησία μέσα σε ελεύθερη πατρίδα.

Πατρίδα

Ευχαριστώ τον Κύριο που με αξιώνει για μια άλλη φορά να παρουσιαστώ εδώ στο βήμα τούτο.

Συγκινούμαι που βλέπω τα προσφιλή σας πρόσωπα. Θυμούμαι τα παλιά τα χρόνια που τακτικά παρουσιαζόμουν εδώ στο βήμα της αιθούσης αυτής.

Ανεβαίνω με συγκίνηση, αλλά και με κάποιο φόβο. Και ο φόβος μου αυτός είναι ο εξής. Είναι τώρα εννιά χρόνια που άφηκα την Αθήνα και ανέβηκα επάνω στα ψηλά βουνά, τα χιονισμένα βουνά, τα θάνατα βουνά της Μακεδονίας, στα άκρα της πατρίδος, και εκεί πέρα ομιλώ στον κόσμο εκείνο, στο λαό της Φλωρίνης, στα έρημα χωριά της Πρέσπας που είναι κοντά στα αλβανικά και γιουγκοσλαβικά σύνορα.

Εκεί απάνω το θερμόμετρο είναι μηδέν και κάτω από το μηδέν, αλλά ενώ το θερμόμετρο είναι μηδέν και κάτω από το μηδέν, σας διαβεβαιώ, αγαπητά μου αδέρφια, ότι οι καρδιές των Μακεδόνων είναι ζεστές, πολύ ζεστές.

Και εκεί, στα χωριά αυτά τα έρημα και εγκαταλειμμένα, ο γέρων Επίσκοπος μιλάει με μια γλώσσα απλή, πολύ απλή, για να τον καταλάβουν. Και φοβάμαι τώρα που παρουσιάζομαι πάλι ενώπιόν σας, ενώπιον υμών, έχω έναν φόβο ότι μήπως δεν ανταποκριθώ στην απαίτηση των ακροατών των Αθηνών.

Γιατί έχω μια ιδέα, και τότε που ήμουν εδώ ιεροκήρυκας, ότι εδώ στην Αθήνα υπάρχουν ακροατές, αλλά ακροατές, ή μάλλον δεν υπάρχουν ακροατές αλλά υπάρχουν κριτές, και μοιάζετε όλοι όσοι κατοικείτε εδώ στην Αθήνα με τους παλιούς προγόνους Αθηναίους που ανέβασαν τον Απόστολο Παύλο από μια περιέργεια επάνω στην Ακρόπολη για να ακούσουν κάτι το καινότερο των νέων.

Με την ελπίδα ότι εσείς δεν είστε από αυτούς τους ακροατές που μαζευτήκατε εδώ απόψε από μια απλή περιέργεια, αλλά μαζευτήκατε από έναν πόθο να ακούσετε μερικά ζεστά και πραγματικά λόγια ενός επισκόπου που δεν εψεύσθη ποτέ στον ελληνικό λαό, αλλά πάντα ανήγγειλε, όσο ήταν δυνατόν, προς τα άνω και κάτω την αλήθεια, με την ελπίδα αυτή ότι ήρθατε εδώ πέρα και είστε εκλεκτοί ακροατές, και μακάριος ο λαλών εις ώτα ακουόντων, θα σπείρω και πάλι το σπόρο μέσα στις καρδιές σας και πιστεύω ότι δεν θα υπάρχουν αγκάθια ή δρόμος πατημένος.

ή βράχια, αλλά ότι ο σπόρος που θα πέσω, θα ρίξω, θα πέσει σε εκλεκτές ψυχές και θα αποδώσει καρπόν πολλαπλάσιον. Είμεθα στο μήνα Νοέμβριο. Ο μήνας αυτός, Νοέμβριος, είναι το εορτολόγιό του κατάμεστον από εορτάς. Κάθε μέρα και μία εορτή. Κορυφαία δε εορτή όλων των εορτών του μηνός είναι η εορτή που εορτάζομε σήμερα. Είναι η εορτή της Υπεραγίας

Παναγίας Θεοτόκου, τα Εισόδια της Θεοτόκου. Αλλά εκτός από την εορτή της Παναγίας υπάρχουν και άλλες εορτές. Η πρώτη του μηνός αρχίζει με την εορτή των ιατρών Κοσμά και Δαμιανού. Ακόμα εορτάζουν το μήνα αυτό τρεις Απόστολοι του Χριστού που αφήκαν τα πάντα και και ακολούθησαν τον Χριστό μέχρι θανάτου. Ο ένας είναι ο Ματθαίος ο Ευαγγελιστής. Τον διαβάζετε τον Ματθαίο; Ήθελα απόψε, προτού να κοιμηθείτε, να διαβάσετε το 25ο κεφάλαιο του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου. Στον κάθε Ευαγγελιστή οφείλουμε κάτι το ιδιαίτερο, εις δε τον Ματθαίο οφείλουμε ότι μας εζωγράφησε την φοβεράν εικόνα της μελλούσης Κρίσεως.

Εις τον Λουκά οφείλουμε κάτι άλλο, ότι μας παρέδωκε τον ανεκτίμητο εκείνο θησαυρό, το σωσίβιον των αμαρτωλών ψυχών, την παραβολή του Ασώτου Υιού, εις δε τον Ιωάννην τον γλυκύτατον και θεολογικότατον οφείλουμε την αποχαιρετιστήρια ομιλία του Χριστού μας που ακούμε τη Μεγάλη Πέμπτη ως πρώτο Ευαγγέλιο.

Η Παναγία, κορυφαία εορτή, οι τρεις Απόστολοι, Ματθαίος, Φίλιππος, με τον οποίο και αρχίζουμε την Αγίαν Νηστείαν των Χριστουγέννων, στο τέλος δε αστέρι που φωτίζει ολόκληρη την Ελλάδα μας, ο Απόστολος Ανδρέας που εμαρτύρησε στην Πάτρα και είναι πολιούχος της πόλεως ταύτης.

Αλλά εκτός αυτών εορτάζουν και μάρτυρες, όπως ο Παύλος ο Ομολογητής, όπως ο Πλάτων και άλλοι πολλοί. Εορτάζουν ακόμα και μεγάλοι πατέρες της Εκκλησίας, όπως ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, εορτάζει ο Άγιος Ελεήμων, εορτάζουν ακόμα άγγελοι και αρχάγγελοι.

8 Νοεμβρίου όλοι αυτοί εορτάζουν. Είπα κάποτε ότι αν υπήρχε μια χριστιανική τηλεόραση, διότι αυτή η τηλεόραση είναι μια σατανική τηλεόραση και είναι το κουτί του διαβόλου, όπως είπε ο Κοσμάς ο Αιτωλός,

Στο τέλος, ως ένα σημείο των γερών, ότι θα έρθει η μέρα που ένα κουτί θα τρελάνει την ανθρωπότητα και το κουτί αυτό είναι οι τηλεοράσεις.

Ευχή, Συναξαριστής είναι η τηλεόραση του Χριστιανισμού. Ανοίγοντας τον Συναξαριστή είναι σαν να ανοίγεις μια τηλεόραση και να βλέπεις τις ηρωικές μορφές των Αγίων. Εδώ στην Αθήνα, μέσα στην Αθήνα που έγινε Σόδομα και Γόμορρα, υπάρχουν εκλεκτές ψυχές που ανοίγουν την τηλεόραση αυτή, τον Συναξαριστή.

Ξέρω κάποιον επιστήμονα που όλη μέρα κοπιάζει σαν γιατρός που είναι και το βράδυ, τη νύχτα, τα μεσάνυχτα που πάει στο σπίτι του, ανοίγει την τηλεόραση. Ποια τηλεόραση; Ανοίγει την τηλεόραση. Ποια τηλεόραση; Ανοίγει την τηλεόραση, τον Συναξαριστή, και διαβάζει τις δουλειές των Αγίων και με δάκρυα στα μάτια και το «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου» κοιμάται τον ύπνο του δικαίου.

Ανοίγουμε λοιπόν τον Συναξαριστή σήμερα και μπροστά μας δεν θα παρουσιάσω κανένα από τα πρόσωπα αυτά που σας απαρίθμησα προ ολίγου. Ούτε για την Παναγία Θεοτόκο θα ομιλήσω, αν και από τα βάθη της καρδιάς μας θα υψώσουμε φωνή μέχρι τα άστρα του ουρανού.

Και να λέμε: «Παναγιά μας, μάνα γλυκιά του κόσμου, προστάτευε το τελευταίο και αμαρτωρό μας έθνος». Ούτε θα μιλήσω για τους Αγγέλους και Αρχαγγέλους, τους κορυφαίους των Αγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ, ούτε για τον Ιωάννη Χρυσόστομο που είναι ιδιαίτερα προσφιλής στην εμήν αμαρτωλότητα, που απέθανε εξόριστος πέρα στα βάθη της Αρμενίας.

Ούτε για τον Άγιο Ελεήμονα, ο οποίος είναι ο Προστάτης του Συλλόγου της αιθούσης ταύτης, ούτε για άλλον. Ανοίγουμε τον Συναξαριστή, 11 Νοεμβρίου, και μπροστά μας παρουσιάζεται μια μορφή, πελώρια μορφή. Ποια είναι η μορφή αυτή που παρουσιάζεται; Ποιο είναι το όνομα αυτού του Αγίου, που αν υπήρχε τηλεόραση να παραστήσει τη ζωή του Αγίου αυτού, δεν θα υπήρχε μάτι που να μη δακρύσει και θα έβλεπε τη δόξα του Αγίου της Εκκλησίας ημών. Και ο Άγιος αυτός που εορτάζει στις 11 Νοεμβρίου, στον μήνα τούτον, είναι ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης.

Μάχα μου πείτε γιατί τον προτείνησες, γιατί άφησες αλλιού Αγίους Αγίους και πήρες τον Άγιο Θεόδωρο τον Στουδίτη. Γιατί σ' αυτή την τραχώδη εποχή που ζούμε, στα δύσκολα αυτά χρόνια, που αγωνιώδη προβλήματα ανακύπτουν εις το έθνος μας,

...και αυτά προβλήματα, μεγάλα προβλήματα που αν δεν τα λύσουμε, το έθνος αυτό θα καταστραφεί. Σε αυτή την εποχή κάτι έχει να μας πει μεγάλο και υψηλό ο βίος του Αγίου Θεοδώρου του Στουδίτου. Οι χρόνοι είναι παράλληλοι και ό,τι συνέβη στην εποχή του Θεοδώρου του Στουδίτου συμβαίνει και σήμερα. Και όπως εκείνος ηγωνίσθη, πρέπει να αγωνιστούμε και εμείς. Μνημονεύετε των ηγουμένων υμών, οίτινες ελάλησαν υμίν τον λόγον του Θεού και αναθεωρούντες την πίστη.

Εσείς την πίστην αυτών μιμήστε, την πίστην, των βίων αυτών μιμήστε την πίστην. Προβάλλω λοιπόν μπροστά στα πνευματικά σας μάτια την τεράστια μορφή του μεγάλου ομολογητού της πίστεως, του Αγίου Θεοδώρου του Στουδίτου, αν και από το βήμα τούτο

θεολόγος της ημετέρας μικράς ιεραποστολικής Κινήσεως, ο Πάτερ Δανίλη ομίλησε προτεσάρων ετών, Αν και έχουμε εκδώσει προς τιμήν του Αγίου ειδικό ημερολόγιο το 1972, εν τούτοις θα μου επιτρέψετε με λίγες πινελιές, ασθενείς πινελιές, να παρουσιάσω μπροστά τη γιγαντιαία αυτή μορφή του Αγίου Θεοδώρου του Στουδίτου.

Πάμε στο παρελθόν, ανοίγουμε την ιστορία.

Ας ταξιδέψουμε στα περασμένα μεγαλεία της φυλής και όπως υπάρχει πύραυλος με τον οποίο φτάνουν οι άνθρωποι στα άστρα του ουρανού, υπάρχει μέσον δια του οποίου δυνάμεθα να φτάσουμε στα περασμένα χρόνια και να ζωντανέψουν οι παλιές ιστορίες και οι παλιές οι δόξες και το αεροπλάνο που θα μας μεταφέρει το έχουμε κοντά μας.

Είναι αεροπλάνο, είναι η καρδιά μας. Και αεροπλάνο είναι η φαντασία μας. Ω, η φαντασία του ανθρώπου! Σε μια στιγμή φάνησαι στην Αυστραλία και βλέπεις το προσφυλαίσιο πρόσωπο, σε μια στιγμή φάνησαι στο Σικάγο όπου είναι τα προσφυλαίσια, αυτομιέο, δεν υπάρχει άλλο μέσο, στραπέας δαχύτητος όπως είναι το μέσο η σκέψη του ανθρώπου.

Εδώ λοιπόν στην Αθήνα που βρισκόμεθα, εμπρός αδέρφια μου, να μπούμε στο αεροπλάνο της φαντασίας. Και να ταξιδέψουμε βαθιά, να αφήσουμε τη βρωμιά, τη σαπίλα, τα Σόδομα και τα Γόμορρα. και όλο το κόσμο αυτό της δευτεράς να αναπλέψουμε οξυγόνων, να περάσουμε τα Σάλπης, να πετάξουμε ψηλά Να πάμε, πού να πάμε και πού να σταματήσουμε; Στην πόλη των ονείρων μας, στην Αγιά Σοφιά, στην Κωνσταντινούπολη.

Το έτος, σταματούμε στο έτος. Κατεβαίνει το αεροπλάνο μας, προσγειούται το αεροπλάνο μας στην πόλη των ονείρων μας. Και το έτος είναι το 795.

Μπορείτε να μου πείτε ποιος ήταν ο αυτοκράτορας που εβασίλευε στη μεγάλη αυτή και ένδοξη πόλη; όλοι, ο Ματαιώτης Ματαιωτήτων. Πού βασιλάς, πού στρατιώτης επερθών ο θάνατος πάντα τα αυτά εξυφάνιστε. Όπως και μετά 100 χρόνια, ποιος θα θυμάται ποιος είναι πρόεδρος της Δημοκρατίας και ποιος θα είναι πρωθυπουργός και ποιος...

Μα δεν είπαμε τίποτα. Και ποιος θα θυμάται ποιος θα είναι υπουργός της Δικαιοσύνης και ποιος θα θυμάται ποιος είναι αρχιεπίσκοπος και ποιος είναι επίσκοπος και ποιος είναι αυτός; Αλλά αν η ιστορία σβήνει τα ονόματα εκείνων οι οποίοι πρόδωσαν την πίστη την Αγία και την πατρίδα, θα ζουν πάντοτε μες στις καρδιές του ελληνισμού, οσονδήποτε χρόνια και αν περάσουν.

μνημός εν αιώνιων έστε δίκαιος. Και ενώ το όνομα του βασιλέως εκείνου, του αυτοκράτορος, ο οποίος ητίμασε τον βίον του δι' αισχράς πράξεως, έχει σβηστεί και μόνον εις τη Ιωδήφαι αναδειφούν ως αρχαιολόγοι με ανακαλύψειον το όνομά του η ιστορία έχει γράψει με χρυσά γράμματα το όνομα ενός ασκητού, του Θεοδώρου του Στουδίτου.

Ποιος ο Θεόδωρος ο Στουδίτης; Δεν πρόκειται να ομιλήσω για τον βίον του. Ένας μαθητής του, ή μάλλον δύο μαθηταί του, ή μάλλον τρεις μαθηταί του, έγραψαν τον βίον του. Δεν γεννήθηκε από βράχο. Κανείς από εμάς που είμαστε εδώ πέρα δεν γεννήθηκε από βράχο. Μια μάνα μας γέννησε και η μάνα παίζει σπουδαίο ρόλο.

Πίσω από κάθε μεγάλο άντρα ζητήσατε την γυναίκα, ζητήσατε τη μάνα, ζητήσατε. Όπως πίσω από τον Βασίλειο είναι η Εμμέλεια, όπως πίσω από τον Χρυσόστομο είναι η Ανθούσα, όπως πίσω από τον Γρηγόριο τον Θεολόγο η Νόννα, όπως πίσω από τον Ιερό Αυγουστίνο, του οποίου αξίως φέρω το όνομα, είναι η Μόνικα η Αγία, έτσι και πίσω από τον Άγιο Θεόδωρο Στουδίτη είναι η μάνα, η γλυκυτάτη μάνα. Το όνομά της Θεοκτίστη.

ο Θεοκτίστης, ο Θεοκτίστης, πέθανε η μητέρα του, πήγε στον τάφο της και έκλαψε, έκλαψε σαν τον Χριστό Και ξεφώνησε ένα λόγο περισπούδαστο και ονόμασε τη μητέρα του, πώς την ονόμασε; Διμήτωρ, μάνα δυο φορές.

Ω μάνα γλυκιά, μάνα δυο φορές. Τι θα πει δυο φορές μάνα; Με γέννησες δυο φορές. Μια φορά με γέννησες με φυσικόν τρόπον, μικρά γέννησις είναι αυτή, αλλά με γέννησες και κατ' άλλον τρόπον, πνευματικόν τρόπον. Μαζί με το γάλα που με εβυζοπότισες, με επότισες με το γάλα του Χριστού, με την ιεράν διδασκαλίαν.

Και το ζην και το ευ ζην όφειλε στη μητέρα του, που τον έπαιρνε στα γόνατα, τον γονάτιζε τη νύχτα τα μεσάνυχτα και κάτω από τα άστρα και μπροστά στα αφρίζοντα κύματα του Βοσπόρου τον έμαθε να προσεύχεται και να συνομιλεί με τον ουράνιον Πατέρα.

Ω μάνα γλυκιά, δύο φορές με γέννησες. Ω γυναίκες, ω γυναίκες που μου ακούτε, όχι μια φορά μάνες να είστε. Το να γεννήσετε είναι δύσκολο και σπουδαίο, αλλά όχι και μεγάλο. Γεννούν και τα σκυλιά, γεννούν και τα λιοντάρια, γεννούν και όλα τα ζώα της ζωικής κλίμακος.

Το γεγονός δεν σε κάνει μάνα. Μάνα θα γίνεις, αν μες στην καρδιά του παιδιού φυτέψεις το Χριστό και την πατρίδα. Θα γεράσεις, θα ασπρίσουν τα μαλλιά σου, θα πεθάνεις, αλλά πριν στον τάφο σου θα έρθει κάποιος, είτε στρατηγός, είτε επίσκοπος, είτε εργάτης, είτε οικογενειάρχης: μάνα γλυκιά μου, μάνα, δυο φορές με γέννησες. Και αν δεν σας το πούνε αυτό, τότε δεν είστε άξιες μητέρες και άξιες Ελληνίδες.

Όπως λοιπόν η μάνα του Αγιουθοδόρου ή τον Δημήτρη, ας κι εσείς δεν γίνετε Δημήτρες, δυο να γεννήσετε παιδιά στο Χριστό Από τέτοια μάνα βγήκε κλωνάρι ένδοξο, εκλεκτής γενεάς και εκλεκτής οικογένειας. Μικρός, ηκολούθησε το Χριστό, δεν υπολογώ, έκτισε μοναστήρι. Τι μοναστήρι; Σαν τα μοναστήρια τα σημερινά που καταφεύγουν ως επί το πλείστον τα ναυάγια της κοινωνίας;

Όχι τέτοιο μοναστήρι. Μαζευτήκανε κοντά στον Θεόδωρο τον Στουδίτη, μαζευτήκανε, παρακαλώ μετρήστε, χίλιοι νέοι, λεβεντιά και δόξα, στρατιώτες του Χριστού, και έφτιασαν, τι έφτιασαν; Κοινόβιον, το κράτος του Θεού. Επιτρέψατέ με να μιλήσω με τη σύγχρονο γλώσσα, αν και κινδυνεύω να παρεξηγηθώ από μικρούς και μεγάλους, έφτιασε σοσιαλιστική χριστιανική κοινωνία, όλα κοινά, τίποτα ίδιο.

Και όλα τα επαγγέλματα και όλες τις δουλειές, και χτιστάδες και γεωργοί και βοσκοί και αβοιάτες και μάγειροι και υποδηματοποιοί και ξυλουργοί και εκεί τυπογραφείον. Τι ήταν το τυπογραφείο της Ανατολής; Μπα, τι λες, Δεσπότη; Ήταν το δυνατόν το 795 τυπογραφείο; Η τυπογραφία, μεγάλη εφεύρεσις, στην οποία πολλά οφείλει η ανθρωπότης, είναι μεταγενέστερον της εποχής του Μεγάλου Αθανασίου, και όμως ήταν σύγχρονο τυπογραφείο.

Οι καλόγεροι μέχρι τις πρωινές ώρες, τα άγια χεράκια τους γράφανε Αποστόλους, γράφανε Ευαγγέλια, γράφανε Πατέρες, γράφανε Πλάτωνα, Αριστοτέλη. Εάν υπάρχει σήμερα ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης και όλοι αυτοί οι κλασικοί συγγραφείς, το οφείλουμε στα άγια χέρια των καλογέρων εκείνων που ήταν τυπογράφοι, οι τυπογράφοι της εποχής που έγραφαν καλλιγραφικά σπουδαία πράγματα μέσα στα κελιά τους τη νύχτα.

Τυπογραφείον και ποιητής ήτο ακόμα ο Άγιος Θεόδωρος. Αυτή η Οκτώηχος, αυτή η Παρακλητική, αυτοί οι Αναβαθμοί που είναι μέλη γλυκύτατα, όλα αυτά είναι έργα του θεοπνεύστου ανδρός του Αγίου Θεοδώρου. Μοναστήρι είχε. Πέθανε στο μοναστήρι; Κάτσε το μοναστήρι, όπως τα μοναστήρια και οι αδελφότητες, ας τα ακούσουν όλοι. Δεν είναι αυτό σκοπός.

Είναι μέσα. Οι αδελφότητες, τα μοναστήρια δεν είναι αυτό ο σκοπός, αλλά είναι μέσα και τα μέσα αυτά έχουν αξία εφόσον υπάρχει σκοπός, και ο σκοπός η δόξα του Θεού.

Έρχονται στιγμές που θα θυσιάσεις όχι μόνο τον εαυτό σου και το μοναστήρι σου, θα το κάνεις προσάναμμα για τη δόξα του Χριστού και όπως κάτω στην Κρήτη, στο Αρκάδι, ο Γαβριλ, ευρε φωτιά και έκαψε το μοναστήρι και η πλώγα του Αρκαδίου εφπούτησε τον κόσμο και συναιτερέστηκε τα μέγιστα στην ελευθερία της Κρήτης έτσι παρομοίως και ο Άγιος Θεόδρος του Δήτης κόπους και μόχθους ετών να χτίσει περίλαμπρο μοναστήρι, με κόπους και μόχθους, δεν είπε ότι θα υποχωρήσω, αλλά σε μια στιγμή δραματικής ιστορίας έκαψε το μοναστήρι.

Το μοναστήρι, το Κρανιβάνι! Και το μοναστήρι αυτό διαλύθηκε. Άλλοι πεθάνανε στην εξορία, άλλοι χάσανε τα μάτια, σκορπίθηκαν, ερείπια έμεινε το μοναστήρι το ένδοξο. Πώς, πώς διαλύθηκε μια ένδοξη αδελφότητα; Πώς; Εδώ ακριβώς θέλω να προσέχετε, αγαπητοί μου. Στα χρόνια εκείνα διαδόθηκε μέσα στην πόλη ένα γεγονός. Πώς διαδόθηκε; Εφημερίδες δεν υπήρχαν. Ραδιόφωνα δεν υπήρχαν. Τηλεοράσεις δεν υπήρχαν. Α, η πρώτη εφημερίδα ποια είναι;

Το στόμα. Αυτή είναι η πρώτη εφημερίδα. Στο χωριό σε πέντε λεπτά μαθαίνουν όλοι από στόμα σε στόμα. Λοιπόν, από στόμα σε στόμα διαδόθηκε μέσα εις την πόλη, μέσα εις την Κωνσταντινούπολη, στις συνοικίες, παντού, στα σπίτια, στον ιππόδρομο, παντού, στο λιμάνι κάτω, οι ναύτες, στα καΐκια, στα πλοία, μια κουβέντα είχαν.

Πω, πω, τι έγινε; Δυστύχημα, δυστύχημα είναι, χειρότερα από το δυστύχημα. Να γκρεμίσεις μια εκκλησιά είναι φοβερό, αλλά να διαλύσεις μια οικογένεια είναι πιο φοβερό.

Γεια σας, κυρίες και κύριοι.

Τι συνέβη; Δυστύχημα, πνευματικό δυστύχημα, μέσα στα ανάκτορα. Κωνσταντίνος ο Έκτος ο αυτοκράτορας είχε μια αγία γυναίκα, το όνομά της Μαρία. Δεν είχε κανένα παράπονο εναντίον της Μαρίας. Οι ιστορικοί ομολογούν ότι υπήρξε υπόδειγμα γυναικός η Μαρία και όμως μια μέρα την κλωτσάει, τη διώχνει, την πετάει έξω από τα ανάκτορα, με στρατιώτες τη στέλνει σε ένα μοναστήρι και χωρίς τη θέλησή της την κάνει καλόγρια.

Πράγμα το οποίο απαγορεύουν οι κανόνες. Παίρνει ως γυναίκα μια άλλη γυναίκα, μια νέα γυναίκα που έλαμπε από το κάλλος το σωματικό, αλλά το κάλλος το σωματικό δεν συνοδεύεται από το ψυχικό κάλλος. Το όνομά της έμεινε στην ιστορία, τη Θεοδότη την πήρε αυτή.

Το τέταρτο, τη νύχτα τα μεσάνυχτα, ενώ δεν βρίσκει παπά στην πόλη, ένας παπάς, από τους παπάδες που αποτελούν αίσχος για την Εκκλησία του Χριστού. Θα υπάρχουν πάντοτε στην ιστορία του έθνους οι προδότες παπάδες και οι προδότες δεσποτάδες.

Ένας τέτοιος παπάς τώρα που ήταν μες στ' ανάκτορα, πρωτοπαπάς στην πόλη μέσα ή στην Αυλή ή στην Αγιά Σοφιά, μες στους εκατόν είκοσι παπάδες και διακόνους, αυτός ανέβηκε τη νύχτα πάνω και στεφάνωσε το παράνομο ζεύγος.

Και μόνο με αυτό, την άλλη μέρα, γαζέ παρακαλώ, ενώ η νόμος γυναίκα έπλεγε μες τους θήκους της υγράς φυλακής των μαστηρίων οι Θεοδότοι, οι Πόρνοι και οι Παλακείς εφηγουράριζε πάνω στην Ακτορική Άμαξα και εκεί στην Αγία Σοφιά και εστέφθη επισήμως, παρακαλώ.

Αυγούστα βασίλισσα. Το ένα έγκλημα: έδιωξε τη γυναίκα του αναιτίως. Το δεύτερο έγκλημα: την έκλεισε πραξικοπηματικώς στο μοναστήρι. Το τρίτο έγκλημα: πήρε την πόρνη αυτή, τη Θεοδότη, και την έκανε... Το τέταρτο: την έκανε βασίλισσα. Το πέμπτο: την εστεφάνωσε μέσα στην Αγία Σοφία. Το έκτο, ποιο το έκτο; Ότι το παράδειγμά του το εμιμήθησαν υπουργοί, στρατηγοί, ναύαρχοι, μικροί και μεγάλοι.

και πήρε φωτιά μεγάλη στο έθνος και κανείς δεν μιλούσε. Συλλοπή νεκροταβίου. Ποιος να μιλήσει με αίσθηση η οποία αυτή ακούσει αστραπή και βροντί και όπως η αστραπή και βροντί λάμπει στον ουρανό, έτσι κι ακούεται, έτσι ακούσει βροντί, ποιος, ποιος εφώναξε, ο Πατριάρχης, όχι, ο Δεσπότης, όχι, ποιος, ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης του οποίου να έχουμε την ευχή.

Αυτός ομίλησε, διότι πάντοτε σε δύσκολες εποχές, σκληρές εποχές, αναδεικνύει ο Θεός τα πρόσωπα εκείνα τα οποία με παρρησίαν ελέγχουν την κατάσταση. Όταν ο Δαβίδ ημάρτησε, παρουσιάστηκε ένας Νάθαν και ανέβηκε στα ανάκτορα και ήλεγξε το παράνομο ζεύγος.

Και όταν ο Αχάβ ημάρτησε με την περιβόητη εκείνη Ιεζάβελ, ένας προφήτης, ο Ηλίας, ανέβηκε πάλι ως κεραυνός στα ανάκτορα και ήλεγξε το ζεύγος εκείνο το παράνομο. και όταν η Ρωδιάς του Ιρώδης έδιωξε την όμο γυναίκα του και πήρε την Ρωδιάδα την περιβόη του ένας Ιωάννης ο Πρόδρομος είπε εκείνο το περιβόη τον ούτε εξαισθήσει έχει γυναίκα του αδελφού του Και όταν μες στην πόλη παρουσιάστηκε η Ευδοξία με τον Αρκάδιο και διέπραξαν την αμαρτία, τότε πάλι Ιωάννης ο Χρυσόστομος ήλεγξε την κατάσταση. Έτσι και στην εποχή παρουσιάστηκε ο Θεόδωρος ο Στουδίτης.

Τι έκανε; Έπαψε το μνημόσυνο, το πολυχρόνιο του βασιλέως. Δεύτερο, έκοψε να μνημονεύει τον Πατριάρχη. Τρίτο, ξεσήκωσε το λαό. Τέταρτο, νύχτα ώρα, έκανε λιτανεία μες στην πόλη και έσεισε ολόκληρη την πόλη.

Το αποτέλεσμα, το αποτέλεσμα, το αποτέλεσμα ρωτάτε; Ανοίξτε την ιστορία να μάθετε το αποτέλεσμα: ότι ο βασιλιάς ταράχτηκε και τι έκανε; Προσεπάθησε να μαλακώσει με μαλακά λόγια, με κολακίες και με άλλα μέσα, προσεπάθησε να κάνει τον Άγιο Θεόδωρο τον Στουδίτη να σταματήσει.

Θα σας πω κάτι καταπληκτικό. Η Θεοδότη που πήρε ως βασίλισσα στα ανάκτορα και έδιωξε την αγία του γυναίκα τη Μαρία, η Θεοδότη αυτή ήταν εξαδέλφη του Αγίου Θεοδώρου του Στουδίτου. Ιδού το μεγαλείο του Αγίου. Αν ήταν κανένας άλλος θα είχε χαρά και αγαλλίαση.

Η εξαδέλφη μου έγινε βασίλισσα, θα ανέβαινε πάνω στα ανάκτορα και θα έκανε τα θελήματά του. Όχι, δεν ανήκε εις την γενεά εκείνη των ανθρώπων που έχουν τη συγγένεια κατά κόσμον ως μοναδική. Όχι, πέρα από τη σάρκα είναι το πνεύμα.

Και είπε ο Χριστός: ο φιλων πατερα η μητερα υπερ εμε ουκ εστιν μου αξιος. Θα αγαπάς τη γυναίκα σου, θα αγαπάς τα παιδιά σου, θα αγαπάς τους συγγενείς, θα αγαπάς τους φίλους, θα αγαπάς τους πάντας, αλλά παραπάνω από όλους θα έχεις το Χριστό για την αλήθεια.

Και δεν υπελόγισε η Θεοδότη. Ήλπιζε ότι ο θείος της, ο καλός της θείος, ο Άγιος θείος που κρατούσε κομποσκοίνια, θα τη δεχότανε. Και μια μέρα πήρανε μια άμαξα με χρυσοστόλιστα άλογα, την φόρτισαν διαμάντια και μπριλάντια.

Και ένα πρωί ξεκίνησαν με συνοδεία να πάνε στο μοναστήρι του θείου της. Ένας σκοπός ψηλά στον πύργο του μοναστηριού εφύλαγε. Και μόλις είδε την άμαξα να έρχεται με τη Θεοδότη αγκαλιά με τον αυτοκράτορα, τότε διατάσσει να χτυπήσουν πένθιμα οι κώδωνες του μοναστηριού.

Σαν Μεγάλη Παρασκευή. Και κατόπιτι διάταξε Διέταξε, όταν επλησίασαν στην πόρτα, δέκα μοναχοί Πάταγω έκλεισε την πόρτα στο βασιλιά Και η Θεοδότη δεν ετόλμησε και επέστρεψε κλαίουσα μέσα εις τα ανάκτορα.

Ύστερα από αυτό, στρατιώτες την επόμενη μέρα βάλαν φωτιά. Και κάψαν το μοναστήρι. Πήραν τους μοναχούς, τους έδειραν, τους κτύπησαν, τον δε Θεόδωρο τον Στουδίτη τον εξόρισαν μακριά στη φυλακή, όπου μόνος του χρόνια ολόκληρα προσευχόμενος διήγε τας ημέρας της φυλακίσεως.

Αυτός ήταν ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης.

Γιατί τον ανέφερα; Είστε έξυπνοι όλοι, αλλά προτού να πω γιατί τον ανέφερα, θα μου επιτρέψετε να αναφέρω το τέλος του. Μια φορά εξορίστηκε για τον παράνομο γάμο, δεύτερη φορά πάλι εξορίστηκε. Δι' αυτόν τον λόγο, τον ίδιο λόγο, το τρίτο για εξορίστη για τα σηκώρα σας Αγίας Τέλος, σε ηλικία 67 ετών, το 826, μια βραδιά, μια Κυριακή, μια Άγια ημέρα των Βαΐων.

Κατάλαβε ότι θα πεθάνει. Κάλεσε τα πνευματικά του παιδιά, τα συνεβούλευσε όλα και μετά τους είπε τα τελευταία λόγια:

Φυλάξατε την Ορθόδοξον Πίστη και ο Θεός μαζί σας. Και διέταξε μέσα και έψαλαν τον ψαλμό, τον μεγαλύτερο ψαλμό του Ψαλτηρίου, τον εκατοστόν δέκατον όγδοον. Και όταν έφτασε και έψαλλαν οι καλόγεροι με δάκρυα, «εἰς τὸν αἰῶνα οὐ μὴ ἐπιλάθωμαι τῶν δικαιωμάτων σου ὅτι ἐν αὐτοῖς ἔζησάς με κύριε».

Ο Θεέ μου, δεν θα ξεχάσω ποτέ τον νόμο σου, γιατί μες στα λόγια σου έζησα. Την ώρα εκείνη η Αγία Ψυχή παρέδωσε το Πνεύμα εις τον Ουράνιον Πατέρα.

Περάσανε τότε από τότε, μετρήστε με τα δάχτυλα, 1150 χρόνια.

Σαν αυτή η ιστορία να είναι καινούργια. Δεν είναι καινούργια. Θα ήθελα να έχω έναν πίνακα εδώ, να γράψω μερικά ονόματα. Το ένα όνομα Κωνσταντίνος ο Έκτος, το δεύτερο όνομα Θεοδότη, το τρίτο όνομα παπάς Ιωσήφ που εστεφάνωσε το παράνομο ζεύγος, και να πιάσω το όνομα του Κωνσταντίνου του Έκτου και να το σβήσω. Και τι να γράψω;

Όπως εκείνος έδιωξε τη γυναίκα του την Αγία Μαρία και την έδιωξε μακριά και την έκλεισε στα μοναστήρια και μενεπιστεί μέχρι το τάβο. Ξέχασα να σας πω ότι το τέλος του ανθρώπου αυτού ήταν άθλιον. Τον τύφλωσαν μέσα στα ανάκτορα οι εχθροί του.

Λοιπόν, όπως ο Κωνσταντίνος ο Έκτος έδιωξε τη γυναίκα του και την έκλεισε μέσα στα μπουντρούμια και στις φυλακές, και σήμερον πρόσωπα που κατέχουν ύψιστα αξιώματα μες στην ελληνική πατρίδα και τα οποία ονόματα δεν τα αναφέρω, όχι εκ δειλίας, διότι έχω γράψει στη Σπίθα, τα ονόματα αυτά σήμερον έδιωξαν τις γυναίκες των, τις νεότερες Μαρίες, και τις έκλεισαν και κλαίνε και αναστενάζουν.

Σβήστε λοιπόν το όνομα Κωνσταντίνος και γράψτε τα ονόματά τους.

Τα ονόματά τους, έκαστος τα γνωρίζει, στη γειτονιά τους, στην πόλη, στην Ελλάδα ολόκληρη, είναι γνωστά τα ονόματα, πολύ γνωστά τα ονόματα, κι ας μη κρύβονται πίσω από το δάχτυλό τους και πίσω από την τηλεόρασή τους. Κι όπως η Μαρία, από την ώρα που την έδιωξαν βιαίως από τα ανάκτορα, έμεινε πιστή και αφοσιωμένη στον άνδρα της και προσηύχετο για τον άνδρα της. Έτσι και στο έθνος αυτό, το λεπρό έθνος, υπάρχουν ακόμα μες στη βρωμιά και μες στη σαπίδα και στον κόσμο.

Και στην κοπρώνα του κόσμου τούτου, που είναι μια κοπριά η Αθήνα, μέσα στην κοπριά αυτή του κόσμου τούτου υπάρχουν διαμάντια, υπάρχουν γυναίκες, υπάρχουν τίμιες γυναίκες οι οποίες μένουν πιστές εις τον όρκον τους και δεν εννοούν να δώσουν διαζύγιο στον άνδρα τους και ελπίζουν εις τον Θεό και προσεύχονται εις τον Θεό ότι θα έρθει μια Άγια ημέρα που ο άσωτος θα επιστρέψει στο σπίτι.

Και είναι παραμύθι; Δεν είναι παραμύθι.

Εκεί πέρα στη Μητρόπολή μου, στη Φλώρινα, σε ένα μικρό χωριό. Έφυγε ένας, άφησε τη σύζυγό του. Πήγε στη Γερμανία, αχ αυτή η Γερμανία, τάφο στον γάμο. Πήγε στη Γερμανία, αλήτεψε, μονάχος, γύριζε σε διάφορες πόλεις.

Πόσα χρόνια παρακαλώ; Δέκα χρόνια. Η γυναίκα του νέα, κάλλος έξοχον, η πιο ωραία γυναίκα του χωριού. 20 ετών με δύο παιδάκια. Πέσανε όλοι οι συγγενείς: «Παντρέψου». Τον άτιμο σαρνήθηκε, παντρέψου Τίποτε, τίποτε, τίποτε.

«Μένω πιστή στον άντρα μου. Ο Θεός θα τον γυρίσει, θα τον φέρει πίσω και η Παναγιά». Περάσανε 10 χρόνια, 12 χρόνια την ακρίβεια. Μια μέρα, ω μια μέρα αγία, ω μια μέρα επιστροφής του ασώτου, μια μέρα νάτονε και έρχεται από τη Γερμανία και πάει στην Πτολεμαΐδα και δεν τολμά να πάει στο χωριό.

Βρίσκει κάποιο πατριώτη και δειλά δειλά τον ρωτάει: «Τι κάνει η γυναίκα μου;» «Όχι, σε περιμένει». «Με περιμένει;» Και άρχισε να κλαίει. «Με περιμένει; Δεν φανταζόμουν τέτοια αγάπη στον κόσμο». Την άλλη μέρα πάει στο χωριό, χτυπάν καμπάνες σαν Πάσχα.

Σαν να ήταν Πάσχα και Ανάσταση και όλο το χωριό πέρασε. Λοιπόν, αυτή τη γυναίκα, την τίμια γυναίκα που μένει πιστή στον άνδρα της, πώς τώρα εμείς θα την αγνοήσουμε και θα την αδικήσουμε και θα της πούμε «θέλεις δεν θέλεις, θα σου δώσουμε το διαζύγιο»;

Όπως λοιπόν ο Κωνσταντίνος ο Έκτος έδιωξε τη γυναίκα του, έτσι και σήμερον υπάρχουν άνδρες που διώχνουν τις γυναίκες των και κατέχουν υψηλά αξιώματα μες στο ελληνικό έθνος μας. Και όπως υπάρχουν Μαρίες, Μαρία υπήρχε, έτσι υπάρχουν και σήμερα Μαρίες.

Και υπάρχουν ακόμα, τι υπάρχουν; Υπάρχουν ακόμα και στη θέση του ιερέως εκείνου. Θα σας πω κάποιο λυπηρό πράγμα. Την ώρα αυτή είμαι αμαρτωλός, δεν είμαι άξιος να φύγω στα πόδια σας για να μιλήσω με τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό. Θα σας πω κάτι: θα δούμε πολύ δύσκολες ημέρες. Θεέ μου, θα δούμε πολύ δύσκολες ημέρες.

Θέλουμε να ζήσουμε σαν φίλοι. Συμφορά μεγάλη στο έθνος μας, ένα από τα σημεία τα μεγάλα.

Η Μασονία μάς έχει προκύψει. Υπάρχουν οι Άγιοι, υπάρχουν οι αιρετικοί.

Υπό έναν όρον: διαβάσατε ψηλά αυτό που έχω γραμμένο. Γραμμένο, διαβάσατέ το και βάλτε μέσα στην καρδιά σας απόψε σαν πολικόν αστέρα. Δεύτερα, δυο φορές, τρεις φορές, και πάνω σε αυτό το Άγιο ρητό, που πρέπει να γίνει το σύμβολο του αγώνα μας.

Και των ρητών του αγώνα μας πρέπει να ξεσηκωθούμε και στην Πτολεμαΐδα και στη Φλώρινα. Θα το δηλώσω και στην Αθήνα μπροστά σε όλο το λαό τον ελληνικό, που υπηρετώ 50 χρόνια. Από τον καιρό που μπορούσα, τώρα τον υπηρετώ το λαό αυτό, το δηλώνω, ότι δεν θα υπογράψω διαζύγια. Αλλορίς και πρεσβύτεροι θα αγωνιστούμε. Διώχτηκα από Γερμανούς, διώχτηκα από αντάρτες. Ας πεθάνουμε στη Βίστα με δύο φορές, πίσω από το λάβαρο της Ορθοδοξίας. Είναι να σας πω μια αλήθεια μικρά, στην Ελλάδα, στην Αμερική, κανένας διαζευγμένος δεν βγαίνει πρόεδρος, κανένας διαζευγμένος δεν βγαίνει, η οικογένειά σου είναι την Αμερικάνη.

Και αν βγήκε ο Κάρτερ, βγήκε με την οικογένειά του. Εδώ οι διαζευγμένοι μας κυβερνούν, οι διαζευγμένοι μας κυβερνούν. Η Γερμανία, ο υπουργός, μόλις ακούσει ότι άφησε αυτού και έχει σχέσεις χαράς, έπεσε από την κυβέρνηση, και στην Αγγλία. Και εμείς εδώ στην Ελλάδα τόσα χρόνια, αιώνια, την οικογένειά σου, κύριε, την οικογένεια, για να σε βγάλω βουλευτή, να σε βγάλω υπουργό, να σε βγάλω πρωθυπουργό.

Εσύ που διέλυσες το σπίτι σου, πώς θα φτιάξεις το μεγάλο αυτό σπίτι που λέγεται Ελλάδα; Είπε ο Απόστολος Παύλος: αυτός που διαλύει το σπίτι του δεν μπορεί να σώσει μια πατρίδα. Πρέπει οι χριστιανοί να ξυπνήσουμε, να ξυπνήσουμε.

Με τις εικόνες, με τα λάβαρα, με τις καμπάνες νεκρικά, με το ράσο που έχει μια ολόκληρη ιστορία, σημαία ολόκληρη, να ξεκινήσουμε στα πεζοδρόμια. Να βγούμε έξω, να φωνάξουμε, να διαδηλώσουμε. Και θέλω να πιστεύω ότι αυτά τα χειροκροτήματά σας δεν είναι τυχαία. Όχι προς το πρόσωπο του Αυγουστίνου. Εχόρτασα από χειροκροτήματα. Θέλω παράδειγμα, θέλω απόφαση. Θέλω να αγωνιστούμε όλοι μας. Σταματώ, σταματώ στο σημείο αυτό για να συνεχίσω την άλλη Κυριακή το απόγευμα εδώ πάλι στην αίθουσα.