The Revelation of John 98

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

"Behold, I am coming quickly. Blessed is he who keeps the words of the prophecy of this book" — that is where we left off in our analysis last time. And then Saint John says, "And I, John, who heard and saw." When he says, "And I, John, who hear and see these things," he means, neither more nor less, that he comes to add his own testimony, that Christ is already bearing witness, and so is the Angel who speaks to him.

These words are faithful and true. And the Lord God of the spirits of the prophets sent His angel to show to His servants the things that must soon come to pass. In all of this, the holy Evangelist is telling us: Christ bears witness, His Angel bears witness, but I too bear witness.

And so, "And I, John, who hear and see these things" — what exactly? That I come to confirm that Christ is indeed coming quickly, and that whatever is written in the book of the Apocalypse is genuine and faithful and true.

Yes, it is true, says John, because I, John, am the very one who heard and saw all these things — that God has indeed revealed the future of His Church. And so John, my beloved, after Christ and after the Angel, is the third authority, in order of rank, over the content of the Apocalypse.

Both last time and the time before, I dwelt on this point, and again today I insist on it. For the matter of authority is a very great thing; the matter of genuineness and the matter of inspiration by God is a very great thing.

Of course, being the simple people that we are, most of us perhaps do not come into contact or dealings with the fruits of rationalism — those who, laboring in rationalism, perhaps hold sweeping titles of scholarship and the like.

They come and say that this book of Holy Scripture is not genuine, because of this and that and the other. And so we have need to secure the authority of the books of Holy Scripture. Besides, this is something the Word of God Himself has already taken care of.

The matter of authority, the matter of genuineness. It is well known that the Church herself, where something is spurious, rejects it. That is why she fashioned, she created, what is called the Canon of Holy Scripture, to tell us that the books of the Old Testament are forty-nine and those of the New Testament are twenty-seven.

Not one more, not one less. The Church labored greatly to establish this Canon. And she labored at this because many heretics tried to create heretical literature and output; but the Church, the treasurer of truth and genuineness, acting as the authority, took care to cast out whatever is not authentic and true, to exclude it, to forbid these Christians from reading it — as we already have a list, though it is a later one, for we also have earlier such lists, as when Saint Cyril of Jerusalem speaks of the Holy Scriptures in his fourth catechetical lecture and tells us which books we are to read from Holy Scripture. Which means that the Church, not without much labor, has delivered into our hands what we call Holy Scripture.

So Saint John is an authority, the third after Christ and the Angel. And as you know, the saints are authorities in the revelations of God. Authority is the fruit of genuineness and holiness.

And genuine holiness, in order to be accepted, must possess for itself holiness of life and an Orthodox mind, pure and unbroken. And then a third thing as well: the testimony of the Church, which also becomes the witness of the first two characteristics — the holiness of life and the Orthodoxy of the one who sets forth a revelation of God.

And the testimony of the Church concerning John already exists, for John himself appeals to the testimony of the Church. He writes, for example, in the first chapter. See how the saint of God takes care to secure the truth.

And see how the Church secures it — listen, then — from the very prologue of the book this securing takes place. He writes: "John, to the seven churches that are in Asia: grace to you and peace from God. I, John, your brother and companion in the tribulation and kingdom and patient endurance in Jesus Christ."

I came to be on the island called Patmos for the word of God and for the testimony of Jesus Christ.

So he addresses himself to the seven churches, which means the churches know him, they know him. They are the recipients, and the churches as recipients — the individual churches, the local churches — as recipients of what he is about to deliver to them, come to give their testimony.

And John is further united with the churches, because he is a member of the Church. And what does he say? "I, John" — he gives his name, and he adds the pronoun "I." He could simply put "John, your brother," but he stresses, "I, John" — we say it in our own language too, when we give our name and add the pronoun "I, Athanasios," and so on. What then? "Your brother," your brother, and what else? "And companion" — not partaker, but companion, that is, a fellow partaker together with you — "in the tribulation," in the persecutions, that is the tribulation, "and kingdom and patient endurance, in Jesus Christ."

These are the testimonies he appeals to in order to say what follows. And so the authority of the Church and the inspiration of God in the Church will discern whatever is laid before them, as to whether it is genuine and authentic. The Church is the treasurer of Orthodoxy. Did you hear that, please? The Church is the treasurer of Orthodoxy. It is not I. Nor is it individuals. It is the Church.

And if what I am about to say is tested against the touchstone of the Church, then the Church will bear witness to me and tell me that I speak well, that these things are true, that they are genuine.

And so the faithfulness of the book of the Apocalypse is secured, and as was noted in our past sessions, last time and the time before, it fits, it agrees, both as to the spirit, the content, and even as to the letter, with all the books of Holy Scripture and with the words of Christ in the Gospels. I will say it once more, as I told you earlier as well, in past sessions: throughout the whole length of our analysis of the Apocalypse — the recorded tapes are witnesses; if you listen to them you will see this — whenever we were analyzing a passage of the book of the Apocalypse, we would at the same time go to the other books of Holy Scripture: to the prophets and the Gospels, and to the historical books, and to the epistles of the Apostle Paul, and so on.

And we say: what the Apocalypse says is written there too, and so, as to the spirit, the spirit of the Apocalypse agrees with the spirit of Holy Scripture. And even as to the letter — although the book of the Apocalypse is something distinct, something altogether other — even so, if we press on the letter as well, we will see a likeness.

"And when I heard and saw, I fell down to worship before the feet of the Angel who showed me these things. And he says to me: See that you do not; I am a fellow servant with you and with your brethren the prophets, and with those who keep the words of this book. Worship God."

And when he says, I heard and I was seeing all these things, I fell down to worship the Angel who had been my guide; I fell at his feet, and he says to me: Take care, no; I too am your fellow servant, a fellow servant of your brothers, the prophets, and of those who keep the words of this book. Worship God.

This is the second time, my beloved, that John attempts to worship the angel accompanying him. We saw this in chapter 19, at verse 10. In any case, once more, through these words of the Angel, who told him, No, take care, it becomes apparent that John is a prophet. For what did the Angel say? I am your fellow servant and a fellow servant of your brothers, the prophets. So it seems that he is a prophet, since this angel calls him, as I explained to you, a brother of the prophets. And in any case, through this incident which Saint John the Evangelist relates, he showed, as Saint Andrew says, the reverence of the angel who unveiled the vision.

He did not accept the veneration offered by his fellow servant; rather, with gratitude, he ascribed it to the Master they share in common. On the one hand this showed the reverence of the angel, and on the other that he refused this act of veneration, because it seems that in John's intention it would have been a bowing down that was not merely honorific but worshipful, an act of worship owed to God alone, as we already explained on another occasion.

For this reason the Angel refuses him such an act of worship and tells him, No, worship God. For God is the Master, the Lord common both to me, the Angel, and to you, the man. The Angels are reverent, my beloved; they are holy.

And for this reason the Lord, the Lord, as we heard in today's Gospel reading, When the Son of Man comes in His glory with all the Holy Angels; the Lord Himself calls the Angels holy.

We heard it in today's Gospel reading, in the Gospel according to Matthew, in chapter 25. Here one sees the humility of this Angel, who says No, and who confesses that he is a fellow servant of John and of the prophets and of all who keep the law of the Gospel. He is a fellow servant. It is worth noting that he says he is a fellow servant of those who keep the words of his book. Why does he say of this book? He does not say of the word of God in general. It is understood that he means the whole of Holy Scripture.

It is understood that he means both the Old and the New Testament. So when he says of this book, that I am a fellow servant of those who keep the words of this book, do you know what that means? In this way the Angel himself indirectly identifies, he identifies the book of the Apocalypse with the whole of Holy Scripture, and especially with the Gospels.

You see the testimonies, how they come one after another, and how the confirmation is established.

What are the words of this book? In the book of the Apocalypse they are prophetic words, doctrinal words, words of exhortation, words of commandments. All these are offered in the book of the Apocalypse, and to all these words the true faithful conform themselves.

And the Angel's exhortation, Worship God, clearly refers, as I explained to you, to the worship of adoration and not to that of honour. I say it again, so that no one should think that we ought not, for example, to say our prayer to the Angel, or anything of the kind.

We say, Holy Angel, guardian of my wretched soul and my afflicted life. Or again we say the canon to the Holy Angel or to the Holy Angels; or we have the feast of the Holy Angels on the eighth of November, and so on.

So that you should not think otherwise, this is why I make this clarification again. And he says, Do not, do not seal the words of the prophecy of this book. For the time is near. And he tells me, Do not seal these words of the prophecy of this book, because the time is near; he says Do not. Who is telling me this? Who, that is, is speaking here now?

In case you do not remember, I had told you that in the last chapter of the Apocalypse it is somewhat difficult to search out and find the subjects of the verbs.

We have four or five, or rather more, instances, such as this Do not, and so on, where we say, now here who is speaking, Christ or the Angel? Because there is this slight difficulty, to understand what is the subject of a verb.

It is exactly, my beloved, like a polyphonic concert, with many instruments. Take Handel's Hallelujah.

A ready example, which may begin softly, but as it goes on it becomes a shout of triumph, an exultation; there comes an uplifting, an ascent of the listener, by what, by the music that sweeps him upward, when the choir chants, the great choir, the Hallelujah, he is united with the things he beholds; there comes a gradual ascent. In an ascent the instruments do likewise; it is something we meet also in the singing of the Psalms, because some Psalms have inscriptions that tell us in what manner a Psalm is to be performed, ever faster, ever shorter, ever louder, in such a way that no room is left for clarifying certain things.

So here too, the epilogue of the book is a note of intensity that wants to take you, the reader or the listener, to take you up from the reading you have made of the whole book and now to carry you up into heaven.

Thus we might say that in its construction, like the preceding chapters, it shows a grammatical irregularity in many places, in order to draw the attention of the reader. Here it does not mark the subjects precisely, in order to produce, we might say, a vividness, and because it has no time to clarify things for you.

Because it is in haste to lift you up into heaven, it has no time to clarify for you which is the subject. So who, then, is speaking here, the Angel or Christ?

Certainly it is Christ who is speaking. A little before, the Angel was speaking.

As we explained a moment ago, John himself bears witness to the reader. I, John, he says, testify to the things I heard and saw. And now Christ is speaking. You see, they alternate. What does Saint Andrew say, who interprets, who interprets which one is the subject?

Up to this point, having set out the angelic visions, he now passes over to the lordly person of Christ, saying, do not seal up the words of the prophecy. Until now it was the angelic voices, the angelic words, that John was writing down.

Now he passes over to the words of Christ, who tells him, do not seal up the words of the prophecy. So it is Christ who is speaking. In any case, let us now look at this, do not seal. The notion of a seal has both an outward and an inward dimension.

The outward dimension is when we seal a box, a house. We cannot enter that space we have sealed. Neither can anyone go in, nor can those inside come out. Let me remind you of the tomb of Christ. What did Pilate say to the chief priests? Go, he says, go and seal the tomb, you know how. And the text notes, after their action, that those who went, the chief priests, secured the tomb, they sealed it.

Having sealed the stone, they placed seals on the stone, so that any tampering with the stone would at once show that something had happened to the tomb. So then, what does it mean here to seal outwardly? To make entry into a space impossible, or at least, if the entry is forced, to give me the evidence that the entry was forced, as happened with the tomb.

The inward sealing is when, as with a book, in this case the Book of Revelation, it is written in an incomprehensible way, so that its meanings are sealed up. You read and you do not understand. The book is not locked. You buy it from the bookshop, you read it, anyone who wishes reads it, but the meanings are sealed. You understand nothing.

This is called inward sealing. Yet another form of sealing is silence, as Saint John is commanded at one point. It is in the tenth chapter of Revelation, where he writes, the seven thunders spoke, and I was about to write. When he says the seven thunders, they uttered, forgive me, they spoke, a prophecy, a figure, seven thunders. Do you not remember when we were speaking about that?

I was about to write a note, a footnote. So then John was writing, that is, he was writing during the course of the revelation. He did not see it once and then sit down afterward to write, and this too will have its worth and its inspiration, there is no question of that. But we see that here he sees and writes, sees and writes. Remember how many times Christ tells him, write. To this Church, to the bishop, the angel of such and such a church, write, that is, take your paper and your pencil and write, thus says the Morning Star, and so on. John writes, he keeps his awareness. These are not visions in which he loses consciousness. He keeps clarity of spirit, full clarity of spirit, and all of this serves to confirm

the genuineness of the Book of Revelation. You see how much I keep stressing this point. So here it says, when the seven thunders spoke, I was about to write. I was about to write. And I heard a voice from heaven saying, seal up the things which the seven thunders spoke, and do not write them. These things, it says, seal them up, do not write them. Consequently, what does to seal mean here? Do not write these things at all.

They are for you. Do not publish them. So that is how do not write them corresponds. Do not publish them. This is for you. You know that there are things God reveals to the prophets that are for the prophets alone. The things they saw, they will take with them. They will depart from this world, they will die, they will take them with them. They will not set them down. They will set down only what they were commanded to set down.

What concerns me at this moment is just to show you what to seal means. So here again, the seal means you shall not publish, you shall not record, you shall not write anything. In the case where God does indeed reveal, yet keeps the interpretation in reserve for times to come.

And this too is a kind of sealing.

Write it down, but the interpretation of the matter will come in the times to come. For now no one will understand it, and the prophet sometimes does and sometimes does not. There are cases where the sealing happens even through the prophets. The prophet hears, writes, and does not understand. Listen to how God says this to Daniel.

And you, Daniel, seal up the vision, for it is for many days. That is, write it in such a way that its interpretation is not possible. Much time will pass before it is understood. And he tells him, when the scattering is accomplished, they shall know all these things. When the scattering comes to pass, then they will understand this prophecy. And what is this scattering?

Listen to what the prophet Daniel says. "And I heard, but I understood not, and I said, O Lord, what shall be the end of these things?" And I, he says, heard, but I did not understand. "I understood not" means I did not grasp it. So then, even the prophets do not understand certain things.

God hides them even from them. And I said, Lord, what shall these last things be? What shall this scattering be? And he said. God said to me. Come, Daniel, come now, Daniel, for the words are closed up and sealed until the time of the end. Come now, he tells him, Daniel, these words are closed up, they are sealed, until the time passes when they will be fulfilled. Not even you will learn it. It is simple, beloved, we know it today. It has now come to pass. When did the Lord interpret it?

When you see, he says, the abomination of desolation standing, set up, in a holy place, and the holy place is the Temple of Solomon, then know that the end of Jerusalem has come. When did this happen? In the year 70. What happened then? Listen now to the word scattering. Behold the prophecy.

From the fifth century before Christ, there it is, it is fulfilled in the first century after Christ. You saw, he placed only one word, it will be understood when the scattering takes place. The scattering of whom? Of the people of God. The Romans plowed the city under, tore down the Temple, destroyed everything, and took the Jews and sold them in the slave markets, and from then on they were scattered to the four corners of the earth, of the horizon, until now, until 1948 when they formed a state.

The diaspora of the Jews, a forced diaspora, forced. They were driven out of there for good, because the Romans could no longer endure them with their repeated revolts. I will read the prophecy again, when the scattering is accomplished, they shall know all these things. When the scattering comes to pass, then they will come to know these things. And who is the interpreter of the prophecy? Christ.

You know what this means, that a prophet writes and a prophet interprets. We will see this a little further on. There is still another form, and we are speaking about sealing, namely neglect, or, if you like, the failure to value rightly the content of the book, and it gets pushed to the margins of the books.

The Book of Revelation, that is. And in this case too. When we speak about the Book of Revelation: the theologians have it, the preachers, the speakers; out of neglect, out of ignorance, or out of a wrong estimation of the book's contents, they set it aside. And what do they say?

Don't touch this book. But why? Arethas writes: Do not gather it to yourself and keep it hidden, but reveal it to everyone. Do not close the book, do not seal the book yourself, against Christ's command, 'Do not seal the book.' You seal it by keeping the book in your cupboard, or rather by not preaching on the Book of Revelation, instead of making it known to all.

Now if you ask me here, and with good reason, why in the early period the Church did not use it; if you ask me why we have no readings in church from the Book of Revelation, as we have from Paul's epistles, the seven catholic epistles, and the Acts of the Apostles, I would answer you: because, unfortunately, there arose the heresy of millenarianism. The heresy of millenarianism is not new.

Millenarianism began, my beloved, the moment the Book of Revelation was published. The first to misappropriate the thousand-year reign in a millenarian fashion was Cerinthus, while John the Evangelist was still living. And because this heresy threw the East into turmoil, not the West, for that reason the Church was compelled, so it judged, not to use it. But now there are no grounds not to use it. And as Professor and Academician Panagiotis Bratsiotis prays, at some future Pan-Orthodox Council it would be a thing greatly to be wished that the Book of Revelation be entered as readings in the Church as well. Yet again Saint Andrew of Caesarea, Arethas, now Andrew of Caesarea, notes and says:

For indeed the book is worthy of being read by the faithful. The book, he says, is worthy to be read by the faithful, for both through the Hell prepared for sinners and through the holy rest that is promised, it leads those who encounter it toward true life. There, he says, it will speak of many things.

It will speak of Hell, it will speak of the Kingdom of God, of the punishment of the ungodly, of the rest of the Saints. All these things, he says, already move the faithful toward a holy life. That is to say, it is a precious thing to read the Apocalypse.

Therefore, it is an urgent necessity, my beloved, that we study the Book of Revelation, especially in these difficult times, precisely so as to discern the times.

Saint Ignatius says in his epistle to Saint Polycarp: study the times closely, await the One who is above all time. Look, he uses 'kata-manthane,' adding the preposition 'kata' to stress diligence and attention to detail: study the times, study your own age, both the past and the present, and await the One whom we await, Jesus Christ.

So I would say: let us cease misjudging and disregarding the Book of Revelation, and saying that it is sealed, sealed with seven, that it is shut up with seals, because the seals of the book were unsealed by the Lamb.

Recall in the first chapters, in the fourth chapter, when the scene appears in heaven and there is a book with seven seals, and a voice is heard: Who can open the book? Which book? The book of the counsels of God, of the future of the Church.

Who can decipher what is to come? No one, no voice, neither in the angelic world, nor on earth, nor in Hades, no one. And I, says John the Evangelist, began to weep and to say, no one. Do not be distressed, an angel said to me.

The Lamb unsealed the book. Well then, the Lamb who unsealed the seven seals of the book, this same Lamb now says to John: Do not seal the words of the prophecy of this book.

How then, since Christ himself says 'Do not seal,' how could John have sealed it, and how could we seal it? I will read you what Panagiotis Bratsiotis, the Academician and professor of theology, now reposed, writes in his commentary.

He says that this command, "do not seal," is spoken in contrast to the command given to Daniel, in chapters 8:26 and 12:9, where it says, "and you, seal up the vision." And, as he notes, unfortunately this command to seal was many times applied within the Church to the whole divine content of this magnificent book.

Did you see how he calls it: a magnificent book. The present explicit, characteristic command of the Lord being each time forgotten. Or might one suppose that it was given precisely in foresight of the future reticence of many theologians toward the Apocalypse.

The opposite of sealing is publication, which Christ the Lord here lays upon the Apostles and upon all the teachers of the Church. This, my beloved, is what Bratsiotis writes about the Book of Revelation at the very end of his commentary.

But let us return to when I told you that the prophecy of Daniel is interpreted by Christ.

A prophet writes, a prophet interprets. The Apostle Peter writes: No prophecy of Scripture is a matter of one's own interpretation. For prophecy never came by the will of man, but holy men of God spoke as they were borne along by the Holy Spirit.

Second Peter 1:20-21. That is to say, every prophecy that is found in the Holy Scriptures is not interpreted by the human intellect, by the human spirit, for no prophecy was ever made in the past by the will of man alone, but holy men of God spoke prophecies, who were inspired and guided by the Holy Spirit.

What the Apostle Peter notes means that the sealing and the unsealing, that is, the recording and the interpretation of a prophecy, do not happen by human contrivance, by human imagination, by the human intellect, but by the illumination of the Holy Spirit.

Then it is true. Saint John the Forerunner, the greatest of the prophets, do you know what he did? He unseals all the old prophecies recorded in the Old Testament concerning the person of Jesus Christ. How did he unseal them? Listen.

John chapter one, verse thirty-three, says: 'And I knew him not.' And I, John says, did not know the Messiah. I knew him not; I did not know him. But the one who sent me to baptize with water, that one told me. He said to me: Upon whomever you see the Spirit descending and remaining on him, this is the one who baptizes with the Holy Spirit.

Upon the one whom you see the Holy Spirit descending like a dove, that one is he who baptizes with the Holy Spirit; that one is the Messiah. So what did John do? He unlocked a prophecy, that is, the prophecies of the whole Old Testament. If all the prophecies of the Old Testament converge on a single center, which is the person of Jesus Christ the Messiah, and if John points to this person and says, this is the Son of God, this is the Lamb of God who takes away the sins of men, and I did not know him, but the one who sent me to baptize, he told me who he is, what is John doing? He is interpreting all the prophecies of the Old Testament, inspired by God, the Lord himself, my beloved.

He does both. He unseals and He seals. He unseals by interpreting a prophecy, and He seals by proclaiming a prophecy. Here's an example, one I've already given you, but I'll repeat it because it matters. I told you earlier that I would come back to it later. "When you see the abomination of desolation, spoken of through Daniel the prophet" (that is, what was spoken by Daniel the prophet) "standing in the holy place" (standing in a holy place, in the Temple of Solomon), "then let those who are in Judea flee to the mountains" (then let those who are in Judea take to the hills). What is the Lord doing here? He is unsealing a prophecy. Which prophecy? The one God spoke to Daniel. When the hour of the scattering comes, then they will understand what this prophecy is. The Lord interprets it, and He interprets it, mark this, thirty-five years before it came to pass, thirty-five years before it came to pass. It happened in the year 70 after Christ.

Or all of these, we might say, are unlockings of the prophecy, that is, the fulfillment of the prophecy.

As the Lord interprets it to the Pharisees, who say to him, who are you? I will tell you who I am, only you tell me the correct interpretation.

It is Luke 20:42. It is Psalm 109.

'The Lord said to my Lord, sit at my right hand, until I make your enemies a footstool for your feet. David therefore calls him Lord, so how is he his son?' The Lord said to my Lord, that is, the Father to the Son, and you say that the Messiah is a descendant of David; how is it possible, if he is a descendant of David, for David to call the Messiah Lord? Silence from the Pharisees, nothing, what shall I answer. But what does the Lord want to say by this? He speaks the prophecy, which means he is correct on two counts: he is both the Son of David, which means, or rather, he is also God. 'The Lord said to my Lord.' If the phrases, the words 'Lord,' which means God, are absolute for the Father, then in the same phrase the word 'Lord' is absolute also for the Son. 'The Lord said to my Lord,' which means the first person is speaking to the second person.

Which shows that the second person is God, so therefore he will be God, but at the same time he is the Son of David, which means he became man, so the one you have before you is the God-Man. Do you want to know, then, who I am? Yes, he is a descendant of David; after that you cannot dispute it with me, you keep the registry books, the records of births. The Hebrews kept these, they kept them, because they were awaiting the Messiah.

That is why both Matthew and Luke set out a genealogy; they had the records. But if you dispute that I am God, tell me now how this prophecy here is explained. Silence from the Pharisees. What does this mean here? The Lord interprets a prophecy. Now, how does the Lord compose a prophecy, how does he record and therefore seal a prophecy? 'Heaven and earth will pass away, but my words will not pass away. But of that day and hour no one knows, not even the angels of heaven, except my Father alone.'

What is this? A prophecy. When will the Second Coming of Christ take place? He knows it. He spoke the prophecy and sealed it. When will it be unsealed? When it comes to pass, just as Daniel's prophecy was fulfilled and thereby unsealed.

All of this, do you know what assurance it gives within our soul? Do you know how it strengthens the faith? It is another thing entirely; that is why these things must be spoken, that is why we must study, so as to secure the faith within us.

And faith is not merely to say I believe; I must secure it, and I must secure it not only for myself but also for the one beside me. 'For the time is near,' because the time is close, that is why, do not seal the book; the time is close. This is the reason for the 'do not seal,' as I explained to you. Which time? As Arethas says, the time of the outcome of the things spoken, the time for those things that were said to come to pass.

But also the time of the Second Coming of Christ, that it is not far off, as we were saying last time. For the certainty of the Second Coming of Christ, my beloved, is an inalienable possession of the true Church of Christ.

I must tell you that the Church in every age awaits Christ, and this waiting of hers keeps the Church watchful, undefiled, ascetic, spiritual, and martyric. This expectation of hers, the Lord is coming, the expectation of the Second Coming of Christ.

Whenever Christians fell into the feeling that the Lord delays, and where we would say the worst, the worst, not merely that the Lord delays, but the worst. And how do we know that he will come, how do we know it? The Lord delays; the Lord told us this in a parable, the parable of the wicked shepherd. And how we know it, the Apostle Peter tells us, Second Peter 3:4, saying, saying what? The Christians, not idolaters, not idolaters, the Christians, saying, 'where is the promise of his coming,' it is the promise of his coming. He said that he would come. Where? 'For since the fathers fell asleep, all things continue as they were from the beginning of creation.' Since the time our fathers died, and our grandfathers, and our great-grandfathers, we too will die and our children will come. Never mind. The same things over and over. So it will always be. Christ is not going to come again.

So says the Apostle Peter, some people say. And when the Church, when the faithful within the Church can say either that he delays or that Christ will not come, then we have a secularization of the Church, and the faithful become salt that has lost its savor.

This secularization of the Church is the most terrible and most diabolical thing there is. I have to say this to you plainly: the secularization of Christians is something diabolical. In fact, a special term has even been coined for this very point, for the matter of secularization. It's called, well, how do you say the word for age, for the present age, in Latin? Saeculum. Secularism.

Saeculum, secularism. That is, we have become secularists. This term has been used. Our faith, my beloved, must rediscover its eschatological dimension, its eschatological dimension. The Lord is coming, the Lord is near. Perhaps, perhaps, I think, this is a starting point for the rekindling of our Church and of our churchly mindset.

We say, we say that something must be renewed within our Church. Our clergy and our people must be renewed. To be renewed, where shall we take hold, where shall we begin? What is the starting point from which we will begin?

It is this: our people must begin to recover, within their faith, that eschatological dimension. That history is coming to an end, that we are in the Last Things. Christ is coming, Christ is coming. Only in this way will we be able to live better days.

I have to tell you, with great sorrow, that our Orthodoxy here in Greece is also passing through a severe trial; it is passing through unpleasant situations, because both clergy and laity have become secularized. We look not to the things God would want, but to a religiosity, a comfortable, self-indulgent spirituality, each of us as we please, as it suits us. We want a spirituality kept to a minimum, to the bare least, and even that mixed with a worldly mindset, the kind that says, the dog is full and the pie is whole too. It cannot be done, my dear ones. Either I will follow the worldly mindset, the worldly way of thinking and the worldly way of living, and I will not be a Christian; or I will be a Christian and have nothing to do with the worldly mindset.

These two things have two masters, and a man, according to the word of the Lord, cannot serve two masters. Either the one master, Christ, or the other master, the ruler of this world.

He cannot be a slave to both masters. I say it once again: our Church will be rekindled, it will be renewed, it will rise up, it will give days of radiance. It will give martyrs, it will give Saints, in these last and difficult times, if it once more sets its line of sight on this: that the Lord is near, that the Lord is coming again.

A blessed Lent.

Ιδού έρχομαι ταχύ. Μακάριος ο τηρών τους λόγους της προφητείας του βιβλίου τούτου, ελέγαμε αναλύοντες την περασμένη φορά. Και στη συνέχεια λέγει ο Άγιος Ιωάννης, Κἀγώ Ιωάννης, ο ακούων και βλέπων. Αυτό που λέγει κἀγώ Ιωάννης, ο ακούων και βλέπων ταύτα, ούτε λίγο, ούτε πολύ, θέλει να πει ότι έρχεται να επιμαρτυρήσει ότι ήδη δίδει μαρτυρία ο Χριστός και λέγει μοι ο Άγγελος.

Ούτοι οι λόγοι πιστοί και αληθινοί, και Κύριος ο Θεός των πνευμάτων των προφητών απέστειλε τον άγγελον αυτού δείξαι τοις δούλοις αυτού ά δεί γενέσθαι εν τάχει. Σε όλα αυτά, ο Ιερός Ευαγγελιστής μας λέγει, μαρτυρεί ο Χριστός, μαρτυρεί ο Άγγελός Του, αλλά μαρτυρώ και εγώ.

Συνεπώς, κἀγώ ο Ιωάννης ο ακούων και βλέπων ταύτα, τι ακριβώς; Ότι έρχομαι να βεβαιώσω ότι ο Χριστός πράγματι έρχεται ταχύ. Και ό,τι εγγράφεται εις το βιβλίο της Αποκαλύψεως είναι γνήσιον και πιστόν και αληθές.

Ναι, αληθές λέγει ο Ιωάννης, διότι εγώ ο Ιωάννης είμαι εκείνος που όλα αυτά τα άκουσα και τα είδα, ότι ο Θεός απεκάλυψε πράγματι το μέλλον της Εκκλησίας του. Συνεπώς, ο Ιωάννης αγαπητοί μου, μετά τον Χριστόν και μετά τον Άγγελον, είναι τρίτη κατά βαθμόν αυθεντία του περιεχομένου της Αποκαλύψεως.

Και την περασμένη και την προπερασμένη φορά επέμεινα στο σημείο αυτό, όπως και επιμένω και πάλι σήμερα. Διότι το θέμα της αυθεντίας είναι πολύ μεγάλο πράγμα, το θέμα της γνησιότητος και το θέμα της θεοπνευστίας είναι πολύ μεγάλο πράγμα.

Βέβαια, ως απλοί άνθρωποι που είμεθα, δεν ερχόμεθα ίσως σε επαφή και επικοινωνία οι περισσότεροι με τα φρούτα του ορθολογισμού, οι οποίοι εργαζόμενοι στον ορθολογισμό, έχουν ίσως φαρδείς τίτλους, επιστημοσύνης κλπ.

Έρχονται να πουν ότι αυτό το βιβλίο της Αγίας Γραφής δεν είναι γνήσιον, διότι και τα λοιπά και τα λοιπά. Οπότε, είναι ανάγκη να κατοχυρώνουμε την αυθεντία των βιβλίων της Αγίας Γραφής. Εξάλλου είναι κάτι που το έχει φροντίσει και αυτός ακόμη ο Λόγος του Θεού.

Το θέμα της αυθεντίας, το θέμα της γνησιότητος. Είναι γνωστό ότι η ιδία η Εκκλησία ότι υπάρχει νόθο το απορρίπτει. Γι' αυτό και έφτιαξε, δημιούργησε τον λεγόμενον κανόνα της Αγίας Γραφής, να μας πει ότι τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης είναι 49 και της Καινής Διαθήκης είναι 27.

Ούτε ένα παραπάνω, ούτε ένα παρακάτω. Βασανίστηκε πολύ η Εκκλησία να καθορίσει αυτόν τον κανόνα. Και βασανίστηκε σε τούτο, ότι πολλοί αιρετικοί προσπάθησαν να δημιουργήσουν φιλολογίαν και παραγωγήν αιρετικήν, αλλά η Εκκλησία, η ταμιούχος της αληθείας και της γνησιότητος, ως αυθεντία εφρόντισε να βγάλει ό,τι δεν είναι αυθεντικό και αληθινό, να το αποκλείσει, να το απαγορεύσει να το διαβάζουν αυτοί οι χριστιανοί, όπως ήδη έχουμε έναν κατάλογο, αν και είναι μεταγενέστερος, γιατί έχουμε και προηγουμένους τέτοιους καταλόγους όπως ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων περί των Αγίων Γραφών ομιλεί στην Τετάρτη του κατήχηση και μας λέγει ποια βιβλία θα διαβάσουμε από την Αγία Γραφή, που σημαίνει η Εκκλησία, όχι αβασάνιστα, μας παρέδωκε στα χέρια μας αυτό που λέμε Αγία Γραφή.

Έτσι, ο Άγιος Ιωάννης είναι μια αυθεντία, η τρίτη μετά τον Χριστό και τον Άγγελο. Και όπως ξέρετε, οι Άγιοι είναι αυθεντίες στις Αποκαλύψεις του Θεού. Η αυθεντία είναι καρπός της γνησιότητος και της αγιότητος.

Και η γνησία Αγιότης, για να γίνει αποδεκτή, πρέπει να έχει για τον εαυτό της, Αγιότητα Βίου και Ορθόδοξον φρόνημα, Ακραιφνές και Αρραγές. Και ακόμη ένα τρίτο, και τη μαρτυρία της Εκκλησίας, η οποία γίνεται και μάρτυς των δύο πρώτων χαρακτηριστικών της Αγιότητας του Βίου και της Ορθοδοξότητος εκείνου ο οποίος καταθέτει μία Αποκάλυψη του Θεού.

Και η μαρτυρία της Εκκλησίας για τον Ιωάννη ήδη υπάρχει, διότι την επικαλείται την μαρτυρία της Εκκλησίας ο Ιωάννης. Γράφει, επί παραδείγματι, εις το πρώτο κεφάλαιο. Βλέπετε πώς φροντίζει ο Άγιος του Θεού να κατοχυρώσει την αλήθεια.

Και βλέπετε πως η Εκκλησία κατοχυρώνει, ακούσατε λοιπόν, από το προοίμιον του βιβλίου γίνεται η κατοχύρωση, γράφει Ιωάννης ταις επτά εκκλησίαις ταις εν τη Ασία, χάρις υμίν και ειρήνη από Θεού, εγώ Ιωάννης, ο αδελφός υμών και συγκοινωνός, εν τη θλίψει και βασιλεία και υπομονή, εν Ιησού Χριστώ,

Ιησού Χριστό εγενόμην εν την νήσω τη καλουμένη Πάτμο δια των λόγων του Θεού και δια την μαρτυρίαν Ιησού Χριστού.

Αποτείνεται λοιπόν στις επτά εκκλησίες, που σημαίνει τον ξέρουν οι εκκλησίες, τον ξέρουν. Είναι οι αποδέκτες και οι εκκλησίες ως αποδέκτες, οι επιμέρους εκκλησίες, οι τοπικές εκκλησίες, ως αποδέκται των όσων θα τους παραδώσει, έρχονται να δώσουν την μαρτυρία τους.

Και ακόμη ο Ιωάννης είναι ηνωμένος με τις Εκκλησίες, γιατί είναι μέλος της Εκκλησίας Και τι λέγει, εγώ Ιωάννης, λέει το όνομά του, γιατί βάζει και την αντωνυμία εγώ, μπορείς να βάλει Ιωάννης, ο αδελφός υμών, για να τονίσει ότι εγώ ο Ιωάννης, το λέμε και στη γλώσσα μας, όταν λέμε το όνομά μας και βάζουμε και την αντωνυμία Εγώ ο Αθανάς, κι ούτω καθεξής, τι, ο αδελφός σας, ο αδελφός υμών, και τι άλλο, και συγκοινωνός, όχι κοινωνός, συγκοινωνός, δηλαδή μαζί σας κοινωνός, εν τη θλίψη, στους διωγμούς, αυτό θα επιθλίψεις, και βασιλεία, και υπομονή, εν Ιησού Χριστώ.

Αυτές είναι οι μαρτυρίες τις οποίες επικαλείται για να πει τα παρακάτω. Συνεπώς, η Αυθεντία της Εκκλησίας και η Θεοπνευστία της Εκκλησίας θα αντιληφθεί εκείνο που τις κατατίθεται κατά πόσο είναι γνήσιο και αυθεντικό. Η Εκκλησία είναι η ταμιούχος της Ορθοδοξίας. Τα ακούσατε παρακαλώ. Η Εκκλησία είναι η ταμιούχος της Ορθοδοξίας. Δεν είμαι εγώ. Ούτε τα άτομα. Είναι η Εκκλησία.

Κι αν εγώ, αυτά που θα πω, δοκιμαζόμενα, εις την λυδία λίθο της Εκκλησίας, τότε η Εκκλησία θα μου μαρτυρήσει και θα μου πει, καλώς τα λέγω, είναι αληθή, είναι γνήσια

Συνεπώς, και η πιστότης του βιβλίου της Αποκαλύψεως, είναι εξασφαλισμένη, και όπως υπόθηκε, από περασμένα θέματά μας, περασμένο προπερασμένο, ταιριάζει, συμφωνεί, και ως προς το πνεύμα το περιεχόμενο Και ως προς το γράμμα ακόμα με τα όλα βιβλία της Αγίας Γραφής και με τους λόγους του Χριστού στα Ευαγγέλια Θα το πω άλλη μια φορά που σας το είπα και παλιότερα, περασμένα, καθ' όλο το μήκος της Αναλύσεως, της Αποκαλύψεως Είναι μάρτυρες οι κασέτες που γράφτηκαν, αν τις ακούν θα το βλέπετε αυτό Όταν αναλύαμε μια θέση του βιβλίου της Αποκαλύψης, παραλλήλως πηγαίναμε στα λοιπά βιβλία της Αγίας Γραφής Στους προφήτας και στα Ευαγγέλια, και στα ιστορικά βιβλία και στις επιστολές του Αποστόλου Παύλου κλπ

Και λέμε, αυτό που λέει η Αποκάλυψης είναι και εκεί γραμμένο, συνεπώς Κατά το Πνεύμα, σύμφωνο το Πνεύμα της Αποκαλύψης με το Πνεύμα της Αγίας Γραφής Ακόμη και κατά το γράμμα, παρότι αποτελεί κάτι το ιδιαίτερο το βιβλίο της Αποκαλύψεως, κάτι το άλλο, παρά ταύτα και στο γράμμα αν επιμείνουμε θα δούμε ομοιότητα

Και ότε ήκουσα και έβλεψα, έπεσα προσκυνήσαι έμπροσθεν των ποδών του Αγγέλου, του δεικνύοντος μοι ταύτα, και λέγει μοι, όρα μη, σύνδουλός σου ειμι και των αδελφών σου των προφητών, και των τηρούντων τους λόγους του βιβλίου τούτου, τω Θεώ προσκύνησον.

Και όταν λέγει άκουσα και έβλεπα αυτά όλα, έπεσα να προσκυνήσω τον Άγγελο που ήταν οδηγός μου και έπεσα στα πόδια του και μου λέγει πρόσεχε, όχι, και εγώ είμαι σύνδουλός σου, σύνδουλος των αδελφών σου, των προφητών και εκείνων που τηρούν τους λόγους του βιβλίου τούτου, το Θεό να προσκυνήσεις

Είναι η δευτέρα φορά, αγαπητοί μου, που ο Ιωάννης επιχειρεί να προσκυνήσει τον συνοδεύοντα αυτόν άγγελον Στο 19 κεφάλαιο το είδαμε αυτό στίχος 10 Πάντως, για μια ακόμη φορά, με τους λόγους αυτούς του Αγγέλου, που του είπε όχι πρόσεξε, διαφαίνεται ότι ο Ιωάννης είναι προφήτης Τι είπε, είμαι σύνδουλός σου και των αδελφών σου των προφητών Φαίνεται λοιπόν ότι είναι προφήτης, αφού αυτός ο άγγελος τον αποκαλεί, όπως σας εξήγησα, αδελφόν των προφητών Πάντως το περιστατικό με το περιστατικό αυτό που αναφέρει ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής Έδειξε, όπως λέγει ο Άγιος Ανδρέας, και του τυπώσαντος αγγέλου την όρασιν το ευλαβές

Την προσκύνησιν του συνδούλου ου προσήκατο, ευγνωμόνως τω κοινώ δεσπότη αυτήν προσένειμεν. Έδειξε από τη μία μεριά την ευλάβεια του Αγγέλου, και από την άλλη το ότι δεν απεδέχθη αυτήν την προσκύνησιν, διότι φαίνεται στη διάθεση του Ιωάννου θα είτο μία προσκύνησις όχι τιμητική, αλλά λατρευτική, όπως ήδη εξηγήσαμε μια άλλη φορά.

Γι' αυτό και του αρνείται ο Άγγελος μια τέτοια προσκύνηση και του λέγει όχι, τον Θεό να προσκυνήσεις. Που είναι ο Θεός, ο Δεσπότης, ο Κύριος κοινός και για μένα τον Άγγελο και για σένα τον άνθρωπο. Οι Άγγελοι είναι ευλαβείς, αγαπητοί, είναι άγιοι.

Γι' αυτό και ο Κύριος ο Κύριος, ακούσαμε στη σημερινή Ευαγγελική περικοπή, Όταν έλθει ο Υιός του Ανθρώπου εν τη δόξη αυτού μετά πάντων των Αγίων Αγγέλων, Ο ίδιος ο Κύριος αποκαλεί τους Αγγέλους Αγίους.

Το ακούσαμε στην σημερινή Ευαγγελική Περικοπή, στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, στο 25 κεφάλαιο. Εδώ βλέπει κανείς την ταπείνωση αυτού του Αγγέλου, που λέγει όχι και που ομολογεί ο Άγγελος ότι είναι σύνδουλος του Ιωάννου και των προφητών και όσων τηρούν τον Ευαγγελικό νόμο. Είναι σύνδουλος. Είναι άξιο παρατηρήσεως ότι αναφέρει ότι είναι σύνδουλος των τηρούντων τους λόγους του βιβλίου του. Γιατί λέει του βιβλίου τούτου; Δεν λέγει του λόγου του Θεού γενικά. Εξυπακούεται ότι είναι ολοκλήρου της Αγίας Γραφής.

Εξυπακούεται ότι είναι και της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Όταν λοιπόν λέγει του βιβλίου τούτου ότι είμαι σύνδουλος των τηρούντων τους λόγους τούτου του βιβλίου, Ξέρετε τι σημαίνει; Αυτός ο ίδιος ο Άγγελος ταυτίζει με τον τρόπον αυτόν έμμεσα, ταυτίζει το βιβλίο της Αποκαλύψης με ολόκληρη την Αγία Γραφή και ιδίως τα Ευαγγέλια.

Βλέπετε τις μαρτυρίες, πως έρχονται η μία μετά την άλλη και πως γίνεται η κατοχύρωσις.

Ποιοι είναι οι λόγοι του βιβλίου τούτου; Είναι λόγοι προφητικοί, στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, λόγοι δογματικοί, λόγοι παραινετικοί, λόγοι εντολών. Όλα αυτά προσφέρονται στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, σε όλους αυτούς τους λόγους οι αληθείς πιστοί συμμορφούνται.

Και η προτροπή του Αγγέλου, το Θεό προσκύνησον, προφανώς αναφέρεται, όπως σας εξήγησα, στην λατρευτική προσκύνηση και όχι στην τιμητική, το ξαναλέγω, για να μην νομιστεί ότι δεν πρέπει, επί παραδείγματι, να πούμε την προσευχή μας εις τον Άγγελο ή ό,τι άλλο.

Λέμε Άγιε Άγγελε, ο εφεστώς της αθλίας μου ψυχής και ταλαιπώρου μου ζωής, Ή ακόμη λέμε τον κανόνα στον Άγιον Άγγελο ή στους Αγίους Αγγέλους, Ή έχουμε την εορτή των Αγίων Αγγέλων στις 8 Νοεμβρίου και ούτω καθεξής.

Για να μην νομίσετε, γι' αυτό ξανακάνω αυτή τη διασάφηση. Και λέγει μη, μη σφραγίσεις τους λόγους της προφητείας του βιβλίου τούτου. Ο καιρός γαρ εγγύς εστι. Και μου λέγει, μη σφραγίσεις αυτούς τους λόγους της προφητείας τούτου του βιβλίου, διότι ο καιρός είναι κοντινός, λέγει μη, ποιος μου λέγει, ποιος ομιλεί δηλαδή τώρα εδώ;

Αν δεν θυμάστε, σας είχα πει, στο τελευταίο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως, είναι λίγο δύσκολο να ψάξουμε να βρούμε τα υποκείμενα των ρημάτων.

Έχουμε 4-5, περισσότερες μάλλον, περιπτώσεις, όπως το λέγει μη και ούτω καθεξής, που λέμε, εδώ τώρα ποιος ομιλεί, ο Χριστός ή ο Άγγελος; Γιατί υπάρχει αυτό το λίγο δύσκολο, να κατανοήσουμε ποιο είναι το υποκείμενο ενός ρήματος.

Είναι όπως ακριβώς, αγαπητοί μου, μια συναυλία πολυφωνική, με πολλά όργανα. Πάρτε το Αλληλούια του Χέντελ.

Πρόχειρο παράδειγμα, που μπορεί να ξεκινήσει απαλά, όσο προχωρεί όμως, γίνεται ένας αλαλαγμός, ένας ενθουσιασμός, γίνεται μία ανάταση, μία άνοδος του θεατού, από τι, από τη μουσική που τον παρασύρει προς τα πάνω, όταν ο χορός ψάλλει, ο πολυμελής χορός, το Αλληλούια, ενούται των θεωμένων, γίνεται μία προοδευτική άνοδος, Σε μία άνοδο, τα όργανα, είναι κάτι που το συναντούμε και στην εκτέλεση των ψαλμών, γιατί μερικοί ψαλμοί έχουν επιγραφές που μας λέγουν με ποιο τρόπο θα εκτελεστεί ένας ψαλμός, όλο και πιο γρήγορα, όλο και πιο σύντομα, όλο και πιο δυνατά, σε τρόπο ώστε δεν μένουν περιθώρια διασαφήσεως μερικών πραγμάτων.

Έτσι και εδώ, ο επίλογος του βιβλίου είναι ένας τόνος εντάσεως που θέλει να σε πάρει, εσένα τον αναγνώστη ή τον ακροατή, να σε πάρει από την ανάγνωση που έκανες ολοκλήρου του βιβλίου και τώρα να σε μεταφέρει στον ουρανό.

Έτσι θα λέγαμε στη σύνταξή του, όπως τα προηγούμενα κεφάλαια, δείχνει έναν σολοικισμό σε πολλά, για να προκαλέσει την προσοχή του αναγνώστου. Εδώ δεν σημειώνει επακριβώς τα υποκείμενα, για να προκαλέσει, θα λέγαμε, μια ζωηρότητα, και γιατί δεν έχει καιρό να σου διασαφήσει.

Επειδή βιάζεται να σε ανεβάσει στον ουρανό, δεν έχει καιρό να σου διασαφήσει ποιο είναι το υποκείμενο. Ποιος λοιπόν ομιλεί εδώ, ο Άγγελος ή ο Χριστός;

Ασφαλώς ομιλεί ο Χριστός. Προηγουμένως μιλούσε ο Άγγελος.

Λίγο, όπως αναλύσαμε, ο ίδιος ο Ιωάννης μαρτυρεί στον αναγνώστη. Εγώ ο Ιωάννης, λέγει, μαρτυρώ αυτά που άκουσα και είδα. Και τώρα ο Χριστός ομιλεί. Βλέπετε, εναλλάσσονται. Τι λέει ο Άγιος Ανδρέας, που ερμηνεύει, ερμηνεύει ποιο είναι το υποκείμενο;

Μέχρι τον ενταύθα, τας αγγελικάς θεωρήσεις παραθέμενος, εις το δεσποτικόν εντεύθεν μέτεισι του Χριστού πρόσωπον, λέγων, μη σφραγίσεις τους λόγους της προφητείας. Μέχρι τώρα μιλούσε, με τις, ο Ιωάννης που έγραφε, με τις αγγελικές φωνές, με τους αγγελικούς λόγους.

Τώρα μετέρχεται των λόγων του Χριστού, που του λέγει, μη σφραγίσεις τους λόγους της προφητείας. Ο Χριστός λοιπόν ομιλεί. Πάντως ας δούμε τώρα αυτό το μη σφραγίσεις. Η έννοια της σφραγίδος έχει εξωτερική και εσωτερική διάσταση.

Η εξωτερική διάσταση είναι, όταν σφραγίζουμε ένα κουτί, ένα σπίτι. Δεν μπορούμε να μπούμε στον χώρο εκείνο που σφραγίσαμε. Ούτε να μπούμε ούτε εκείνοι που είναι μέσα να βγουν. Σας θυμίζω τον τάφο του Χριστού. Τι είπε ο Πιλάτος εις τους αρχιερείς; Πορευθέντες, λέγει, πηγαίνετε να σφραγίσετε τον τάφο, εσείς ξέρετε. Και σημειώνει μετά την πράξη τους ότι οι πορευθέντες, οι αρχιερείς, ησφάλισαν τον τάφο, σφραγίσαν.

Σφραγίσαντες τον λίθον, έβαλαν σφραγίδες τον λίθον, ώστε η παραβίαση του λίθου αμέσως να δώσει την εικόνα ότι κάτι συνέβη στον τάφο. Ώστε λοιπόν, τι θα πει εδώ σφραγίζω εξωτερικά; Καθιστώ την είσοδο σε ένα χώρο αδύνατη, ή, τουλάχιστον, αν παραβιαστεί η είσοδος, να μου δώσει τη μαρτυρία ότι παρεβιάστη η είσοδος, όπως συνέβη με τον τάφο.

Η εσωτερική σφράγιση είναι όταν, όπως ένα βιβλίο, εμπροκειμένου το βιβλίο της Αποκαλύψεως, γραφεί κατά τρόπον ακατανόητον, οπότε τα νοήματά του είναι σφραγισμένα, διαβάζεις και δεν καταλαβαίνεις. Δεν είναι κλειδωμένο το βιβλίο, το αγοράζεις από το βιβλιοπωλείο, το διαβάζεις, το διαβάζει όποιος θέλει, αλλά είναι σφραγισμένα τα νοήματα, δεν καταλαβαίνεις τίποτα.

Αυτή λέγεται εσωτερική σφράγιση. Σφράγιση ακόμα είναι και η σιωπή, όπως εντέλλεται ο Άγιος Ιωάννης, σε ένα σημείο, είναι στο δέκατο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως, και ότε γράφει, Ελάλησαν επτά βρονταί, έμελλον γράφειν. Όταν λέγει επτά βρονταί, επρόκειτο, συγγνώμη, ελάλησαν, είπαν, μια προφητεία, σχήμα, επτά βρονταί, δεν θυμίστε όταν εκεί μιλούσαμε;

Εγώ επρόκειτο να γράψω μια σημείωση, μια υποσημείωση. Ώστε λοιπόν ο Ιωάννης έγραφε, δηλαδή έγραφε κατά τη διάρκεια της Αποκαλύψεως, δηλαδή δεν είδε μια φορά και κατόπιν κάθισε να γράψει, και τούτο θα έχει την αξία του και την θεοπνευσία του, δεν τίθεται θέμα, αλλά βλέπουμε ότι εδώ βλέπει και γράφει, βλέπει και γράφει, ενθυμίστε πόσες φορές του σημειώνει ο Χριστός και του λέγει, γράψον, Τι Εκκλησία, το επίσκοπο, το άγγελος της εκκλησίας τάδε, γράψον, δηλαδή πάρε το χαρτί σου και το μολύβι σου και γράψε, τάδε λέγει ο Αστήρ ο Πρωινός κλπ. Ο Ιωάννης γράφει, διατηρεί συνείδηση, δεν είναι οράματα που χάνει τη συνείδησή του, διατηρεί διαύγεια πνεύματος, πλήρη διαύγεια πνεύματος, όλα αυτά είναι υπέρ της κατοχυρώσεως,

της γνησιότητας του βιβλίου της Αποκαλύψεως. Βλέπετε πόσο θα το τονίζω αυτό το σημείο. Εδώ λοιπόν λέει· Ότε ελάλησαν αι επτά βρονταί, έμελλον γράφειν. Επρόκειτο να γράψω. Και ήκουσα φωνήν εκ του ουρανού λέγουσαν· Σφράγισον α ελάλησαν αι επτά βρονταί, και μη αυτά γράψης. Αυτά λέει, σφράγισέ τα, μη τα γράψεις. Συνεπώς, τι σημαίνει εδώ σφραγίζω; Μη τα γράψεις καθόλου αυτά.

Είναι για σένα. Μη τα δημοσιεύσεις. Έτσι αντιστοιχεί το μη τα γράψεις. Μη τα δημοσιεύσεις. Αυτό είναι για σένα. Ξέρετε ότι υπάρχουν σημεία που ο Θεός αποκαλύπτει στους προφήτας που είναι μόνο για τους προφήτας. Αυτά που είδαν θα τα πάρουν μαζί τους. Θα φύγουν από τον κόσμο αυτόν, θα πεθάνουν, θα τα πάρουν μαζί τους. Δεν θα τα καταθέσουν. Θα καταθέσουν μόνο ότι πήραν εντολή να καταθέσουν.

Εκείνο που με ενδιαφέρει αυτή τη στιγμή είναι αυτό να σας δείξω τι θα πει σφραγίζω. Ώστε εδώ πάλι σφραγίδα θα πει δεν θα δημοσιεύσεις, δεν θα καταχωρήσεις, δεν θα γράψεις τίποτα. Στην περίπτωση που ο Θεός αποκαλύπτει μεν, διατηρεί όμως την επιφύλαξη της ερμηνείας δια των μελλόντων χρόνων.

Και αυτό είναι μία σφράγιση.

Γράφ' το, αλλά η ερμηνεία του πράγματος θα έρθει εις τους μέλλοντας χρόνους. Τώρα δεν θα το καταλάβει κανείς, και ο προφήτης άλλοτε ναι και άλλοτε όχι. Υπάρχουν περιπτώσεις που το σφράγισμα γίνεται και δια των προφητών. Ο προφήτης ακούει, γράφει, δεν καταλαβαίνει. Ακούσατε το πως το λέγει ο Θεός τον Δανιήλ αυτό.

Και εσύ, Δανιήλ, σφράγισον την όρασιν, ότι εις ημέρας πολλάς. Δηλαδή, γράψ' το κατά τρόπον που η ερμηνεία να μην είναι δυνατή. Θα περάσει πολύς καιρός αυτό να κατανοηθεί. Και του λέει, εν τω συντελεσθήναι διασκορπισμόν, γνώσονται πάντα. Όταν θα πραγματοποιηθεί ο σκορπισμός, τότε θα κατανοήσουν την προφητείαν αυτήν. Ποιος είναι αυτός ο σκορπισμός;

Ακούστε τι λέγει ο προφήτης Δανιήλ. Και εγώ ήκουσα και ου συνήκα και είπα. Κύριε, τι τα έσχατα τούτων; Και εγώ, λέγει, άκουσα αλλά δεν κατάλαβα. Ου συνήκα, δεν κατάλαβα. Ώστε λοιπόν και οι προφήται κάποια σημεία δεν τα καταλαβαίνουν.

Τους τα κρύπτει ο Θεός και από αυτούς. Και του είπα, Κύριε, ποια θα είναι αυτά τα έσχατα; Ποιος θα είναι αυτός ο διασκορπισμός; Και είπε. Μου είπε ο Θεός. Δεύρο, Δανιήλ, έλα τώρα, Δανιήλ, ότι εμπεφραγμένοι και εσφραγισμένοι οι λόγοι έως καιρού πέρας. Έλα τώρα, του λέει, Δανιήλ, είναι εμπεφραγμένοι, είναι σφραγισμένοι οι λόγοι αυτοί, έως ότου περάσει ο καιρός που θα γίνει η πραγματοποίησή τους. Δεν θα το μάθεις ούτε εσύ. Είναι απλό, αγαπητοί, το ξέρουμε σήμερα. Έγινε τώρα. Πότε το ερμήνευσε ο Κύριος;

Όταν δείτε, λέγει, το βδέλυγμα της ερημώσεως εστώς, να στέκεται, εν τόπω αγίω, και ο τόπος ο άγιος είναι ο Ναός του Σολομώντος, τότε να ξέρετε ότι ήρθε το τέλος της Ιερουσαλήμ. Πότε έγινε αυτό; Το 70. Τι έγινε τότε; Ακούστε τώρα τη λέξη διασκορπισμός. Όρα η προφητεία.

Από τον 5ο αιώνα π.Χ., να του, εκπληρούται τον 1ο αιώνα μετά Χριστόν. Είδατε, μία λέξη μόνο έβαλε, θα κατανοηθεί όταν θα γίνει ο διασκορπισμός, τίνος διασκορπισμός, του λαού του Θεού. Οι Ρωμαίοι όργωσαν την πόλη, γκρέμισαν το ναό, κατέστρεψαν τα πάντα και πήραν τους Εβραίους και τους πούλησαν στα σκλαβοπάζαρα και από τότε σκορπίστηκαν στα τέσσερα σημεία της γης, του ορίζοντος, μέχρι τώρα, το 1948 που κάνανε κράτος.

Η διασπορά των Εβραίων, αναγκαστική διασπορά, αναγκαστική, τους έβγαλαν πια από εκεί μέσα, γιατί οι Ρωμαίοι δεν μπορούσαν να τους αντέχουν πλέον, με τις απανωτές τους επαναστάσεις. Θα διαβάσω πάλι την προφητεία, εν τω συντελεσθήναι διασκορπισμόν, γνώσονται πάντα ταύτα. Όταν θα πραγματοποιηθεί ο διασκορπισμός, τότε θα τα γνωρίσουν αυτά. Ο δε ερμηνευτής της προφητείας ποιος είναι; Ο Χριστός.

Ξέρετε τι σημαίνει αυτό, ότι προφήτης γράφει και προφήτης ερμηνεύει, θα το δούμε λίγο πιο κάτω. Υπάρχει ακόμα, και για τη σφράγιση μιλάμε, και η αμέλεια ή, αν θέλετε, η μη ορθή εκτίμησις του περιεχομένου του βιβλίου, και μπαίνει στο περιθώριο των βιβλίων.

Το βιβλίο της Αποκαλύψης δηλαδή. Και στην περίπτωση αυτή. Των λόγων να ομιλούν Δια το βιβλίο της Αποκαλύψης Το έχουν οι θεολόγοι Οι ιεροκήρυκες Οι ομιλητές Από αμέλεια Από άγνοια Ή από μη ορθή εκτίμηση Του περιεχομένου του βιβλίου Το βάζουν στην άκρη Και τι λέγουν;

Μη το πιάνεις το βιβλίο αυτό. Αλλά γιατί; Γράφει ο Αρέθας: Μη παρά σε αυτό συγκλήσας, φυλάξεις, Αλλά φανέρωσον άπασιν, Μη το κλείσεις το βιβλίο, Το σφραγίσεις τώρα εσύ το βιβλίο, Παρά την εντολή του Χριστού μη σφραγίσεις το βιβλίο, Το σφραγίσεις εσύ με το να το έχεις το βιβλίο στο ντουλάπι σου, Ή καλύτερα να μην ομιλείς επάνω στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, Αλλά να το φανερώσεις σε όλους.

Αν μου πείτε εδώ και δικαιολογημένα, γιατί τον πρώτο καιρό η Εκκλησία δεν το χρησιμοποίησε Αν μου πείτε γιατί δεν έχουμε αναγνώσματα στην Εκκλησία από το βιβλίο της Αποκαλύψεως Όπως έχουμε από τις επιστολές του Παύλου και τις επτά καθολικές και τις πράξεις των Αποστόλων Θα σας απαντούσα, επειδή δυστυχώς υπήρξε η αίρεση του χιλιασμού. Η αίρεση του χιλιασμού δεν είναι καινούργια.

Ο χιλιασμός ξεκίνησε, αγαπητοί μου, μόλις δημοσιεύθηκε το βιβλίο της Αποκαλύψεως Ο πρώτος που σφετερίστηκε την χιλιετή βασιλεία κατά τρόπον χιλιαστικόν ήταν ο Κήρινθος, ζώντος του Αγίου Ιωάννου του Ευαγγελιστού Και επειδή συνετάραξε την Ανατολή, όχι την Δύση, η αίρεση αυτή, γι' αυτό η Εκκλησία αναγκάστηκε, έτσι το έκρινε, να μην το χρησιμοποιήσει Αλλά τώρα δεν υπάρχουν λόγοι να μην το χρησιμοποιήσει Και όπως εύχεται ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Παναγιώτης Μπρατσιώτης Σε μια μελλοντική πανορθόδοξη σύνοδο, ευχής έργον θα ήταν να μπει το βιβλίο της Αποκαλύψεως ως αναγνώσματα και στην Εκκλησία Ωστόσο, σημειώνει πάλι ο Άγιος Ανδρέας Κεσαρίας, ο Αρέθας, τώρα ο Ανδρέας Κεσαρίας, και λέγει

Και γαρ αξία η βίβλος της παρά των πιστών αναγνώσεως Είναι αξία λέγει η βίβλος να διαβάζεται από τους πιστούς Διά τε γαρ της ητοιμασμένης, της αμαρτωλής κολάσεως, διά τε της επηγγελμένης, της αγίης αναπαύσεως Οδηγεί προς την όντως ζωή τους εντυγχάνοντας Εκεί λέγει θα μιλήσει για πολλά πράγματα.

Θα μιλήσει για την κόλαση, θα μιλήσει για τη Βασιλεία του Θεού, για την τιμωρία των ασεβών, για την ανάπαυση των Αγίων. Όλα αυτά λέγει ήδη κινούν των πιστών για μια Αγία Ζωή. Δηλαδή είναι πολύτιμο πράγμα να διαβάζουμε την Αποκάλυψη.

Συνεπώς, είναι ανάγκη επιτακτική, αγαπητοί μου, να μελετούμε το βιβλίο της Αποκαλύψεως, μάλιστα αυτούς τους δύσκολους καιρούς, για να μάθουμε ακριβώς τους καιρούς.

Λέγει ο Άγιος Ιγνάτιος στην επιστολή του στον Άγιο Πολύκαρπο, τους καιρούς καταμάνθανε, τον υπέρ καιρόν προσδόκα, να μελετάς. Κοιτάξτε, κατά, μάνθανε, βάζει και την πρόθεση κατά, για να τονίσει την επιμέλεια και τη λεπτομέρεια, τους καιρούς να τους μελετάς, την εποχή σου να τη μελετάς και την παρωχημένη και την παρούσα και να περιμένεις αυτόν που περιμένουμε, τον Ιησού Χριστόν.

Έτσι θα έλεγα ας πάψουμε να παρεξηγούμε και να παραθεωρούμε το βιβλίο της Αποκαλύψης και να το λέμε ότι είναι εσφραγισμένον, σφραγίσιν επτά, ότι είναι με σφραγίδες σφραγισμένον, γιατί τις σφραγίδες του βιβλίου τις απεσφράγισε το αρνίον.

Ενθυμίστε στα πρώτα κεφάλαια, στο τέταρτο κεφάλαιο, όταν εμφανίζεται η σκηνή στον ουρανό και είναι ένα βιβλίο με επτά σφραγίδες και ακούγεται μια φωνή. Ποιος μπορεί να ανοίξει το βιβλίο, ποιο βιβλίο, των βουλών του Θεού, του μέλλοντος της Εκκλησίας;

Ποιος μπορεί να αποκρυπτογραφήσει τι θα γίνει; Κανείς, καμία φωνή, ούτε στον αγγελικό κόσμο, ούτε στη γη, ούτε στον άδη, κανείς. Και εγώ λέγει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης άρχισα να κλαίω και να λέγω κανείς, μη στεναχωριέστε μου είπε ένας άγγελος.

Το βιβλίο το απεσφράγισε το αρνίον, ε λοιπόν το αρνίον που απεσφράγισε τις επτά σφραγίδες του βιβλίου. Αυτό το ίδιο το αρνίον τώρα λέγει στον Ιωάννη, μη σφραγίσεις τους λόγους της προφητείας του βιβλίου τούτου.

Πώς λοιπόν, αφού ο ίδιος ο Χριστός λέγει μη σφραγίσεις, πώς ο Ιωάννης θα εσφράγιζε και πώς εμείς θα σφραγίζαμε; Θα σας διαβάσω τι γράφει στο υπόμνημά του ο Παναγιώτης Βρατσιώτης, ο ακαδημαϊκός και καθηγητής θεολογίας, μακαρίτης πλέον.

Λέγει ότι τούτο λέγεται εν αντιθέσει, το μη σφραγίσεις, προς την παρασχεθείσαν στον Δανιήλ Παραγγελίαν, 8,26, 12,9, και εσείς σφράγισον την όρασιν, ως σημειώνει, δυστυχώς, πολλάκις εν τη Εκκλησία εφηρμόσθη εφ' όλου του θείου περιεχομένου, του υπερόχου τούτου βιβλίου.

Είδατε πως το αποκαλεί, υπέροχο βιβλίο. Λυσμονουμένης εκάστοτε της παρούσης ρητής, χαρακτηριστικής παραγγελίας του Κυρίου. Ή τις θα ηδύνατο να υποθέσει τις, ότι εδόθη ακριβώς επί τη προβλέψει της μελλοντικής, έναντι της αποκαλύψεως, επιφυλακτικότητος πολλών θεολόγων.

Το αντίθετον της σφραγίσεως είναι η δημοσίευσις, ην επιβάλλει ενταύθα ο Χριστός, ο Κύριος, εις τους Αποστόλους και εις πάντας τους διδασκάλους της Εκκλησίας. Αυτά αγαπητοί μου γράφει ο Μπρατσιώτης για το βιβλίο της Αποκαλύψεως στο τέλος πια του υπομνήματός του.

Αλλά ας ξαναγυρίσουμε, όταν σας είπα ότι την προφητεία του Δανιήλ την ερμηνεύει ο Χριστός.

Προφήτης γράφει, προφήτης ερμηνεύει, γράφει ο Απόστολος Πέτρος. Πάσα προφητεία, γραφής ιδίας, επιλύσεως, ου γίνεται. Ου γαρ θελήματι ανθρώπου, ηνέχθη ποτέ προφητεία. Αλλ' υπό Πνεύματος Αγίου φερόμενοι ελάλησαν Άγιοι Θεού άνθρωποι.

Βήτα Πέτρος 1, 20, 21. Δηλαδή, κάθε προφητεία που αναφέρεται στις Άγιες Γραφές, δεν ερμηνεύεται με ανθρώπινο νου, με ανθρώπινο πνεύμα, διότι δεν έγινε ποτέ στο παρελθόν προφητεία με μόνο το θέλημα του ανθρώπου, αλλά ελάλησαν προφητείες, Άγιοι του Θεού άνθρωποι, που ενεπνέοντο και διευθύνοντο από το Άγιον Πνεύμα.

Αυτά που σημειώνει ο Απόστολος Πέτρος σημαίνουν ότι η σφράγιση και η αποσφράγιση, δηλαδή η καταγραφή και η ερμηνεία μιας προφητείας, δεν γίνεται κατά ανθρωπίνην επίνοιαν, κατά ανθρωπίνη φαντασία, κατά τον ανθρώπινο νου, αλλά από το φωτισμό του Αγίου Πνεύματος.

Τότε είναι αληθινό αυτό. Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, ο Μέγιστος των Προφητών, ξέρετε τι έκανε; Αποσφραγίζει όλες τις παλαιές προφητείες που κατεγράφησαν στην Παλαία Διαθήκη διά το πρόσωπο του Ιησού Χριστού Πώς τις απεσφράγισε; Ακούστε

Ο Ιωάννης 1,33 λέγει· Καγώ ουκ ήδειν αυτόν. Κι εγώ, λέγει ο Ιωάννης, δεν τον εγνώριζα τον Μεσσία. Καγώ ουκ ήδειν αυτόν, δεν τον εγνώριζα. Αλλ' ο πέμψας με βαπτίζειν εν ύδατι, αλλά εκείνος που με έστειλε να βαπτίζω με νερό, εκείνος μου είπε. Εφ' ον αν ίδης το Πνεύμα καταβαίνον και μένον επ' αυτόν, ούτός εστιν ο βαπτίζων εν Πνεύματι Αγίω.

Σε εκείνον που θα δεις να καταβαίνει το Πνεύμα το Άγιον ως περιστερά, αυτός είναι εκείνος που βαπτίζει εν Πνεύματι Αγίω, αυτός είναι ο Μεσσίας Τι έκανε ο Ιωάννης λοιπόν, έλυσε προφητείαν, δηλαδή προφητείες όλης της Παλαιάς Διαθήκης, εάν όλες οι προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης συγκλίνουν σε ένα κέντρο που λέγεται το πρόσωπο του Ιησού Χριστού του Μεσσίου και εφόσον το πρόσωπον αυτό το δείχνει ο Ιωάννης και λέγει αυτός είναι ο Υιός του Θεού, αυτός είναι ο αμνός του Θεού που αίρει τις αμαρτίες των ανθρώπων και εγώ δεν εγνώριζα, αλλά εκείνος που με έστειλε να βαπτίζω, εκείνος μου είπε ποιος είναι, τι κάνει ο Ιωάννης, ερμηνεύει όλες τις προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης, Θεόπνευστος, ίδιος ο Κύριος αγαπητοί.

Κάνει και τα δύο. Αποσφραγίζει και σφραγίζει. Αποσφραγίζει με το να ερμηνεύσει μια προφητεία, και σφραγίζει με το να εξαγγείλει μια προφητεία. Παράδειγμα, σας το είπα ήδη, το παράδειγμα το επαναλαμβάνω όμως γιατί έχει σημασία· σας είπα εκεί πιο πάνω ότι θα σας το πω πιο κάτω. Όταν ίδητε το βδέλυγμα της ερημώσεως, το ρηθέν διά Δανιήλ του προφήτου, το ρηθέν, αυτό που ειπώθηκε από τον Δανιήλ τον Προφήτη, εστώς εν τόπω Αγίω, να στέκεται σε τόπο Άγιο, στον Ναό του Σολομώντος, τότε οι εν τη Ιουδαία φευγέτωσαν επί τα όρη, τότε αυτοί που είναι στην Ιουδαία να πάρουν τα βουνά. Τι κάνει εδώ ο Κύριος; Αποσφραγίζει προφητεία. Ποια προφητεία; Γι' εκείνη που είπε ο Θεός τον Δανιήλ. Όταν θα έρθει η ώρα του διασκορπισμού, τότε θα μάθουν ποια είναι αυτή η προφητεία. Την ερμηνεύει ο Κύριος, και την ερμηνεύει, προσέξτε, 35 χρόνια πριν πραγματοποιηθεί, 35 χρόνια πριν πραγματοποιηθεί. Το 70 μετά Χριστόν έγινε,

ή όλοι αυτοί, θα λέγαμε, λύσεις της προφητείας, δηλαδή, πραγματοποίηση της προφητείας.

Λέει ως ο Κύριος ερμηνεύει στους Φαρισαίους, που του λέγουν ποιος είσαι εσύ. Θα σας πω ποιος είμαι, μόνο να μου πείτε τη σωστή ερμηνεία εσείς.

Λουκάς 20, 42 είναι. Είναι ο Ψαλμός 109.

Είπεν ο Κύριος τω Κυρίω μου, κάθου εκ δεξιών μου, έως αν θω τους εχθρούς σου υποπόδιον των ποδών σου. Δαβίδ ουν αυτόν καλεί Κύριον, και πως αυτού εστί, είπε ο Κύριος εις τον Κύριό μου, δηλαδή ο Πατήρ εις τον Υιόν, και εσείς λέτε ότι ο Μεσσίας είναι απόγονος του Δαβίδ, πως είναι δυνατόν, εάν είναι απόγονος του Δαβίδ, να αποκαλεί τον Μεσσία Κύριον, τσιμουδιά οι Φαρισαίοι, τίποτα, τι θα απαντήσω, ο Κύριος όμως τι θέλει να πει με αυτό, λέει την προφητεία, που σημαίνει, είναι κατά δύο σωστά, Πεία, Είναι και Υιός του Δαβίδ, που σημαίνει η καλύτερα, Είναι και Θεός, είπε ο Κύριος τω Κυρίω μου, Εάν οι φράσεις, οι λέξεις Κύριος που θα πει Θεός, Διά τον Πατέρα είναι απόλυτος, Τότε στην ίδια φράση, οι λέξεις Κύριος, Είναι απόλυτος και διά τον Υιό μου, Είπε ο Κύριος εις τον Κύριό μου, που σημαίνει το πρώτο πρόσωπο μιλάει στο δεύτερο πρόσωπο,

Που δείχνει ότι το δεύτερο πρόσωπο είναι Θεός, άρα λοιπόν αυτός θα είναι Θεός, αλλά και ταυτόχρονα είναι Υιός του Δαβίδ, που σημαίνει έγινε άνθρωπος, άρα αυτός που έχετε μπροστά σας είναι Θεάνθρωπος. Θέλετε λοιπόν να μάθετε ποιος είμαι; Ναι, είναι απόγονος του Δαβίδ, ύστερα δεν μπορείτε να μου τον αμφισβητήσετε, εσείς κρατάτε τα ληξιαρχικά βιβλία, τις πράξεις των γεννήσεων, κρατούσαν οι Εβραίοι, κρατούσαν αυτά, γιατί περίμεναν τον Μεσσία.

Γι' αυτό και παραθέτει κατάλογον και ο Ματθαίος και ο Λουκάς, είχαν στοιχεία, αλλά εάν αμφισβητείτε ότι είμαι Θεός, πέστε μου τώρα πώς εξηγείται αυτή εδώ η προφητεία, τσιμουδιά οι Φαρισαίοι, τι σημαίνει εδώ; Ο Κύριος ερμηνεύει μία προφητεία, τώρα πώς συνθέτει μία προφητεία ο Κύριος, πώς καταγράφει και συνεπώς σφραγίζει μία προφητεία; Ο ουρανός και η γη παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσιν, Περί δε της ημέρας εκείνης και ώρας ουδείς οίδεν, ουδέ οι άγγελοι των ουρανών, ει μη ο πατήρ μου μόνος.

Τι είναι αυτό; Μια προφητεία. Πότε θα γίνει η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία; Εκείνος το ξέρει. Είπε την προφητεία και την εσφράγισε, πότε θα αποσφραγιστεί; Όταν θα πραγματοποιηθεί, όπως και πραγματοποιήθηκε αποσφραγιζομένη η προφητεία του Δανιήλ.

Όλα αυτά, ξέρετε τι κατοχύρωση δίνουν μέσα στην ψυχή μας; Ξέρετε πώς ενισχύουν την πίστη; Άλλο πράγμα, γι' αυτό πρέπει να λέγονται, γι' αυτό πρέπει να μελετούμε για να κατοχυρώνουμε την πίστη μέσα μας.

Και η πίστη δεν είναι μόνο απλώς να πω πιστεύω, πρέπει να κατοχυρώσω και πρέπει να κατοχυρώσω όχι μόνο για τον εαυτόν μου, αλλά και για τον πλαϊνό μου. Ο καιρός γαρ εγγύς εστιν, διότι ο καιρός είναι κοντινός, γι' αυτό μη σφραγίσεις το βιβλίο, ο καιρός είναι κοντινός, αιτιολογία δηλαδή το μη σφραγίσου, όπως σας εξήγησα, ποιος ο καιρός; Όπως λέγει ο Αρέθας, ο καιρός της εκβάσεως των ειρημένων, ο καιρός να πραγματοποιηθούν εκείνα που ειπώθηκαν,

Αλλά και ο καιρός της Δευτέρας του Χριστού Παρουσίας, ότι δεν είναι μακριά, όπως λέγαμε την περασμένη φορά. Γιατί η βεβαιότητα της Δευτέρας του Χριστού Παρουσίας, αγαπητοί μου, είναι ένα αναπαλλοτρίωτο κτήμα της αληθινής Εκκλησίας του Χριστού.

Πρέπει να σας πω ότι η Εκκλησία σε κάθε εποχή αναμένει τον Χριστό και αυτή της η αναμονή διατηρεί την Εκκλησία. Άγρυπνον, Ανόθευτον, Ασκητικήν, Πνευματικήν και Μαρτυρικήν. Αυτή η προσδοκία της, ο Κύριος έρχεται, η προσδοκία της Δευτέρας του Χριστού Παρουσίας.

Όποτε οι Χριστιανοί έπεσαν στο αίσθημα, ο Κύριος χρονίζει και πού θα λέγαμε το χειρότερο, το χειρότερο, όχι ο Κύριος χρονίζει απλώς, και το χειρότερο. και πού το ξέρουμε ότι θα έρθει, πού το ξέρουμε, ο Κύριος χρονίζει, μας το είπε ο Κύριος σε μια παραβολή, του κακού ποιμένος, και το πού το ξέρουμε μας το λέγει ο Απόστολος Πέτρος, Β' 3,4, λέγοντες, τι λέγοντες; Οι χριστιανοί, όχι ειδωλολάτρες, όχι ειδωλολάτρες, οι χριστιανοί λέγοντες, πού εστιν η επαγγελία της παρουσίας αυτού, είναι η υπόσχεση της παρουσίας του, Είπε ότι θα έρθει. Πού; Αφ' ης γαρ οι πατέρες εκοιμήθησαν πάντα ούτως διαμένει απ' αρχής κτίσεως. Από τον καιρό που πέθαναν οι πατέρες μας και οι παππούδες μας και οι προπαππούδες μας, θα πεθάνουμε και εμείς και θα έρθουν τα παιδιά μας. Δε βαριέσαι. Τα ίδια και τα ίδια. Έτσι πάντα θα γίνεται. Δεν πρόκειται να ξανάρθει ο Χριστός.

Έτσι λέγει ο Απόστολος Πέτρος, λένε μερικοί, και όταν η Εκκλησία, όταν οι πιστοί μες στην Εκκλησία μπορούν να λέγουν ή χρονίζει ή δεν θα 'ρθει ο Χριστός, τότε έχουμε εκοσμίκευση της Εκκλησίας και οι πιστοί γίνονται αλάτι ανάλατο.

Αυτή η εκοσμίκευση της Εκκλησίας είναι το πιο φοβερό και το πιο διαβολικό πράγμα. Πρέπει να σας το πω αυτό το πράγμα, ότι είναι διαβολικό η εκοσμίκευση των χριστιανών. Μάλιστα έχει χρησιμοποιηθεί και ένας ειδικός όρος πάνω σε αυτό το σημείο, πάνω στο θέμα δηλαδή της εκοσμικεύσεως, που λέγεται, ο αιώνας πώς λέγεται λατινικά, σεκουλους, σεκουλαρισμός.

Σεκουλους, σεκουλαρισμός. Δηλαδή γίναμε σεκουλαριστές. Έχει χρησιμοποιηθεί αυτός ο όρος. Η πίστη μας πρέπει, αγαπητοί μου, να ξαναβρεί την εσχατολογική της διάσταση, την εσχατολογική της διάσταση. Ο Κύριος έρχεται, ο Κύριος εγγύς. Ίσως, ίσως, νομίζω, ότι είναι ένα αφετηριακό σημείο, αναζοπυρώσεως της Εκκλησίας μας και του εκκλησιαστικού μας φρονήματος.

Λέμε, λέμε ότι πρέπει να ανανεωθεί κάτι μες στην Εκκλησία μας. Να ανανεωθεί ο κλήρος μας και ο λαός μας. Να ανανεωθεί, από πού θα πιάσουμε, από πού θα ξεκινήσουμε; Ποιο είναι το αφετηριακό σημείο που θα ξεκινήσουμε;

Είναι αυτό, να αρχίσει ο λαός μας να ξαναποκτά μες στην πίστη του αυτή την εσχατολογική διάσταση. Ότι η ιστορία τελειώνει, είμεθα στα έσχατα. Ο Χριστός έρχεται, ο Χριστός έρχεται. Μόνον έτσι θα μπορέσουμε να ζήσουμε καλύτερες ημέρες.

Πρέπει να σας πω, με πολύ θλίψη, ότι και η Ορθοδοξία μας στον ελλαδικό μας χώρο Περνάει δεινή δοκιμασία, περνάει καταστάσεις δυσάρεστες, διότι κλήρος και λαός έχουμε εκοσμικευθεί, κοιτάζουμε όχι εκείνα που θα ήθελε ο Θεός, αλλά μία θρησκευτικότητα, μία πνευματικότητα χουζουρλίδικη, όλοι μας όπως τι θέλουμε, όπως μας αρέσει, θέλουμε να έχουμε μία πνευματικότητα στο μίνιμουμ, στο ελάχιστο, και αυτή να είναι ανακατεμένη με κοσμικό φρόνημα, κατά το ο σκύλος χορτάτος, η πίτα γερή, δεν γίνεται αγαπητοί, ή θα ακολουθήσω το κοσμικό φρόνημα, τον κοσμικό τρόπο του σκέπτεσθαι και τον κοσμικό τρόπο του ζην μου και δεν θα είμαι χριστιανός, ή θα είμαι χριστιανός και δεν θα έχω καμία σχέση με το κοσμικό φρόνημα.

Αυτά τα δύο πράγματα έχουν δύο αφεντικά και δεν μπορεί ο άνθρωπος κατά τον λόγο του Κυρίου να αντέξει σε δύο αφεντικά. Ή το ένα αφεντικό, τον Χριστόν, ή το άλλο αφεντικό, τον άρχοντα του κόσμου τούτου.

Δεν μπορεί να είναι δούλος και στα δύο αφεντικά. Ξαναλέγω άλλη μία φορά, η Εκκλησία μας θα αναζωπυρωθεί, θα ανανεωθεί, θα σηκωθεί, θα δώσει ημέρες λάμψεως. Θα δώσει μάρτυρες, θα δώσει Αγίους, σ' αυτούς τους εσχάτους δυσκόλους καιρούς, αν ξαναβάλει τον οπτικό της ορίζοντα, ότι ο Κύριος εγγύς, ο Κύριος ξανάρχεται.

Καλή Σαρακοστή.