The Revelation of John 61

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

In the presence of the holy angels and in the presence of the Lamb. And the smoke of their torment rises up unto ages of ages, and those who worship the beast and its image have no rest day or night, nor does anyone who receives the mark of its name.

As you can see, a third angel follows, and he too in mid-heaven, like the first two. The first one held a Gospel, so that the Gospel might be heard throughout all creation. The second, in mid-heaven and with a loud voice, said: She is fallen, fallen is Babylon, the great city — which signifies the fall of what is corruptible in the world, the world of apostasy.

of the message, of sin; and a third angel appears as well, in mid-heaven. And all three of these, of course, follow the path of preparation for the Judgment — that is, so that the Judgment may come to pass, that Christ may come at His Second Coming and that we may have the Judgment. And so this third angel, who follows the two before him, says with a loud voice: Whoever worships the Beast and his image, and receives the mark on his forehead or on his hand — he too, together with Babylon, of course, will drink from the cup of the wine of the wrath of God, which is mixed in the cup of His anger, and he will be tormented with fire and sulfur before the holy angels

and before the Lamb. And the smoke of their torment rises unto ages of ages, and they have no rest, day or night — those who worship the Beast and his image, and whoever receives the mark of the name of the Antichrist, of the Beast.

So we see, my beloved, the third angel comes with a loud voice to announce the outcome of the making of men into the likeness of the Antichrist, which will be eternal Hell. In the same way Christ came and brought about our conforming to Christ, that we might become Christlike — as Saint Ignatius the God-Bearer, whom we celebrate tomorrow, so beautifully says: that we might become Godlike, temple-bearers, Christ-bearers, Christlike. So too the Antichrist will try to make men take on his own likeness — that is, to become his followers.

And now the angel comes to point out this conforming of men to the Antichrist, with the warning that eternal Hell awaits them.

This warning has very great value for those who would have even a basic capacity to understand the deception of the Antichrist — just as the warning about the existence of the Kingdom of God and of Hell also has value.

It is foolish, and also dangerous — I would even say criminal — when we hide from the eyes and the ears of men the existence of eternal Hell.

We will speak about the Kingdom of God, and we will also speak about eternal Hell — about both the one and the other. Not only the one, nor only the other. This reference has very great instructive value and importance.

But let us look at things in their order. What does worshiping the Beast mean? Those who, it says, worship the Beast. It is submission to the Antichrist, to the antichrist spirit. There is the image of the Beast. The image of the Beast, as Aretas says, is the impious way of life, the impious manner in which each person will live by obeying the proclamations and decrees of the Antichrist.

That is, just as the faithful one is according to the image of Christ and is called to imitate Christ, so too the impious one will imitate the Antichrist. The mark on the forehead signifies, as Saint Andrew of Caesarea says, that by word he proclaims the Antichrist as God.

That with his mouth — the mark on the forehead — with his mouth he proclaims the Antichrist as God. I would say something even more. And he thinks, having the mind of the Antichrist. Always at the opposite pole of whatever exists in Christ.

The Apostle Paul says, we have the mind of Christ. Here now, the mark on the forehead, with the number of the Antichrist, means: I have the mind of the Antichrist — that is, I think as the Antichrist thinks, my mindset is antichrist.

The mark on the hand again signifies, according to Saint Andrew of Caesarea, that by deed he proclaims the Antichrist as God. That is, not with words, but with deeds, which now show in a practical way that the person moves in an antichrist manner.

And he too — what the angel says, this word 'and he too' — for previously it was said of Babylon, that she would suffer the recompense of her wickedness, not only Babylon as a whole, but he too, each single person; in other words, here we now have persons, the punishment of persons; it is personal punishment, not merely a collective punishment. And he too, that is whoever it may be, just like Babylon — I repeat — will drink from the undiluted cup of the wine of the wrath of God, which was prepared without compassion, in the cup of His anger.

This cup of the wrath of God is a very beautiful image, one that is customary in Hebrew literature. The cup of wrath — we too have taken it into our own way of speaking, and we say it. Or again the cup of tribulation, as Christ says it: Do you have the strength, He says, to say the cup that I drink, and to be baptized with the baptism with which I am baptized? Or, then, the Hebrew expression — the cup, whether of joy or of tribulation, with whatever it would be filled.

So this image of the cup is very beautiful in Psalm 74, in verse 9, which says how God, from the cup of His wrath, gives the impious among men to drink. I will read you this verse.

There is a cup in the hand of the Lord, of unmixed wine, full of mixture, and He poured out from this into that; yet its dregs were not emptied out; all the sinners of the earth shall drink. It is a terrible passage. I tell you again: Psalm 74, verse 9. Look at it with a commentary at home. Hear it.

What it says, 'full of mixture' — from the verb 'kerannymi,' as you know, meaning to mix — is nothing other than the giving to drink for each sinner. That is, He will give to drink; God holds a cup in His hand — there is a cup in the hand of the Lord — of wine and so on, unmixed, that is, not mixed with water, full of mixture, which was made to give the sinners to drink.

And He poured out from this into that. It is the image, as also at Holy Communion, in the way the early Christians received. Or as we priests commune: we take the Holy Chalice, or rather the bishop, when he gives Communion to the deacons and the priests.

Everyone passes before him, he tilts the Holy Chalice, and gives Communion to each priest. So in the same way God holds a cup, the cup of his wrath, and he gives it to drink; he tilted it 'from this one to that one,' from one to another, leaving the one, having the other drink, and what does he give them to drink? His wrath. 'Yet its dregs were not poured out.' The dregs are the murky sediment of the wine, the cloudiness that settles at the bottom of the barrel and remains in the cup as well; this, he says, will not empty out, it will not be emptied, 'it was not poured out,' and 'all the sinners of the earth shall drink.' That is to say, an image showing that God will pour out his wrath upon sinful men. 'And Babylon shall be tormented, and each one as well.' That word 'shall be tormented' reminds me of the parable of the foolish rich man, who tells Abraham that he is in the place of torment.

A place of torment. Let me also remind you of what the demons said to the Lord when he drove them out of the demoniac of the Gergesenes: 'Have you come to torment us before the time?' Have you come before our appointed hour to torment us?

It is the torment of Hell. This torment, my dear ones, the torment of Hell, is in fire and sulfur. This fire and sulfur is an image. The Book of the Apocalypse will speak to us about it again further on. It will tell us, toward the very end, when the devil will be cast there, the Antichrist, that is, the Beast, and the second beast, the false prophet, and everyone who practices and loves falsehood.

Their portion, it says, is in the lake that burns with fire and brimstone. Hell is being compared to a lake, where sulfur and fire are burning. This image is taken from the natural world; it comes from Sodom and Gomorrah.

So Sodom and Gomorrah are the image of hell. The Lord, it says, rained down from the Lord fire and brimstone. Now of course this fire and this brimstone, when it says they fell from heaven, we should understand it in this sense. Just as the manna too fell from heaven, not from the spiritual heaven of course, but the way we say that rain falls from the sky. How did the rain come to be up there? It left the earth, it rose in the form of a cloud, and now that the cloud has cooled, it falls as rain.

Of course the sulfur and the fire were from that region too, but because it fell from above, this is why there is the expression that God rained fire and sulfur from heaven. But because no one was left of Sodom and Gomorrah except the family of Lot, and except his wife, who was punished in another way, no one escaped. For this reason the manner in which the Sodomites were punished, and the fact that no one escaped from there, is a type of the eternal Hell.

This is why Holy Scripture often speaks of this fire and sulfur. It seems the Lord has also taken up another image. It is the image of Gehenna, where, it says, the fire never stops and the worm never ends.

What is Gehenna? Gehenna was a place outside Jerusalem, a garbage dump. And because garbage smells, of course, and creates a contaminated atmosphere, people suffer from it. And because garbage was always being thrown out there beyond the city, the fire never stopped, it never went out. The place was called Gehenna, and now the Lord likens hell to those places, but as an image, and He names hell the Gehenna of Fire, the place where the fire never ends. And because, naturally, food and scraps were thrown there too, of course there were always worms, and their worm does not die, the worm never comes to an end.

But if you were to ask what this fire of Hell is, I would answer you this: it is the burning that comes from the Divine Glory, which is luminous; it is the light of the Transfiguration. The brightness of the Divine Glory remains with the pious, whose faces will shine like the sun in the Kingdom of God. But the burning of the Divine Glory, with no brightness at all, only the burning, reaches all the way to the place of eternal punishment and torments the sinners. I will tell you something, and it is something very familiar to you, very familiar to you; you may even be eyewitnesses of the matter. If you ever found yourself in a place such as Saint Nektarios, in his church, or Saint Gerasimos, or Saint Dionysios, or Saint Spyridon, and demon-possessed people had been brought there

if you heard the demonized cry out, 'you are burning me, you are burning me, you are burning me' — who is burning them? — the demonized cry out, 'you are burning me'; indeed, the demons even call Saint Gerasimos and Saint Nektarios 'the scorcher': 'You are the scorcher, you who singe, you who burn.' What is this about? It is the Divine Glory that the Saint possesses, which he has from Christ, and this Divine Glory reaches — not now the demonized person, but the demon. It reaches not with its radiance, but with its burning quality. So if you heard a demonized person cry out, it is the demons who cry out.

'You are burning me, you are burning me.' This is the fire of Hell, my dear ones. But if the person himself is the sinner, then he himself is burned and he himself cries out. As in a terrible story, when someone once went to receive Holy Communion, although he had been told not to commune, because he had committed certain grave sins, and as soon as he communed, he fell to the ground and foamed and cried out that he was burning, burning, burning.

This is the fire of Hell. This is it. So there is no need to go very far. If you wish, the image is also the sulfur, the fire, this material fire — it is the fire, the fire of the Divine Glory, which only burns, without illuminating. This is why in Hell, and I have told you this before, you must know, there are two contradictory elements. The fire, the Lord says, never goes out; it consumes yet does not consume, it does not consume. And there is also outer darkness, a far-removed darkness, a bitter darkness. Why? Because from this fire the light is missing, the radiance is missing. It has remained in the Kingdom of God, and it has reached Hell only as a burning quality, and not as radiance. Whereas in the Kingdom of God there is only the radiance, and not the burning quality. And this radiance is nothing other

than the bearer of all blessedness, of joy, of peace, of eternity, and so on.

'And they shall be tormented in fire and sulfur, before the holy angels and before the Lamb.'

Now the angels, in the present life, guarded them, yet these people never obeyed the law of God. And the Lamb, who is present at their torments, was slain by these very people and before them; and they despised this salvation that Christ brought them. And now they are tormented before the angels and before the Lamb, as witnesses of their denial of the message of salvation that had been given to them. This matter shows that their punishment will not be only bodily, as you can understand, but also spiritual, since that Christ whom they despised was none other than the Savior himself, whom now, of course, they will see, but to no avail any longer, to no avail.

Iconography presents this to us mainly in the narthex of the churches, especially in the old churches, in the monastic ones first of all, in the catholica, but also in the churches that may once have had a catholicon, a litê, and so on; in the narthex of the faithful, where Christ is enthroned and a river of fire flows forth. The theme is also from Daniel, from his vision; this river of fire, my dear ones, is the burning fire of Hell.

'And the smoke of their torment' — the smoke of their torment goes up, it says, day and night. What does this mean? Aretas says that smoke is the evidence of fire; when we see smoke we say, there is fire there.

And consequently, since the smoke is always there, it is an image to show that Hell never ends. The fire of Hell is eternal; it says so further on, 'unto ages of ages.' And it does not say 'unto the ages of the ages,' but 'unto ages of ages,' without the article, precisely to emphasize this very endlessness of Hell.

Here I could tell you something which, because it is going around, we must address: that Origenist theory that all things will be restored. Here it has no scriptural support whatsoever. What was this theory? Because I have heard it being circulated, for this reason I come to point it out to you and to tell you: beware of these various heresies that are going around.

That we work it out with our own reasoning. That is, we judge things logically. For you know what heresy means: a logical interpretation of doctrine. The moment I try to interpret doctrine logically, and not to see it as revelation, to understand it as it is revealed to me, then I fall into heresy.

Now, people think and say: is it ever possible that the good God, the God who loves mankind, would watch living beings being tormented and never at some point forgive them? And so the theory of Origen held that, after they have been tormented for sufficient ages, I do not know how long, at some point God would say, you have been punished enough, now I will restore you.

Hence the theory of restoration, that is, I will forgive even you sinners, and the devils, and the demons, and now, having repented at last, you will come into my Kingdom, and then there will no longer be any Hell.

My beloved, in many places Holy Scripture speaks of the endlessness of Hell.

In the twenty-fifth chapter, where Matthew records the Lord speaking about the Judgment, he says: and these shall go away into eternal life, and the others into eternal punishment. If the meaning of the word Hell, forgive me, of the word eternal, had a different sense for Hell, then he would have had to use another word. But if Hell comes to an end, then the Kingdom of God also comes to an end.

Because in the very same verse the word "eternal" is used twice, and it means exactly what the word says: unending, that it is something truly eternal. And they have no rest day and night, those who say, "It doesn't matter, I'll manage somehow, something will help me out, something will turn up, let me go on sinning for now." No, my beloved. There is no rest, day or night, in contrast to the righteous, whom we see just afterward, in the verse a little further down: "they shall rest from their labors, and their works follow after them." But when you say day and night, is there really day and night there? It is a figure of speech.

Saint Arethas says: when it says 'day and night,' it does not mean some state of the age to come measured out by the sun; rather, he is borrowing the custom of the present time. Not because there is a cycle of day and night there, but just as here, in the present time, in the present age, we have the habit of saying about something that never ends that it goes on day and night. So it is an image, an expression meant to show what is unending. And so we see the presence of the three angels, of whom we spoke of the two angels last time and today of the third, set out like a diagram, as follows. The First Angel signifies by his presence the preaching of the Gospel to the nations. The nations, however, will not accept the Gospel, except for those who are appointed to eternal life.

There will also come from the first angel one last call to repentance, as a final message. The second angel announces the fall of the powers set against God, under the name of Babylon. As I was telling you, in view of the Coming of Christ as Judge.

The third angel, whom we saw today, warns the apostates, for the last time, that eternal punishment awaits them, where they will be punished together with the devil, the Antichrist, and the false prophet. It is a warning, which indirectly contains the preaching of repentance.

And these three angels move continually in mid-heaven, which shows that they move in every visible and public way, in a visible and public way, indeed even in our own days. What does this mean? It means that all three angels move visibly and publicly, and their presence is perceived. I do not know, but every printed Gospel, every printed copy, every sermon, every spiritual conversation, every pastoral work of the Church, is an awakening and rousing trumpet call concerning this approaching worldwide judgment.

Nothing else is happening except a continual warning, in mid-heaven, publicly. And here now this is what takes place. The angel is in mid-heaven, that is, publicly.

Preach the Gospel; punishment is threatened against whoever does not repent.

But these things will not last endlessly; at some point they will come to an end, all things come to an end, and the day of judgment will come. The second time that the sacred Evangelist dwells on one point is on the matter of faith and the matter of patient endurance.

Patient endurance is, of course, a virtue. But here, when the sacred Evangelist says, here is the patient endurance of the saints, that is, here is the patient endurance of the saints, he wishes to give yet another dimension to the virtue of patient endurance, as resilience.

As if he were saying, here is the resilience, here is where each one proves how he will be able to endure and to stand firm, so that, here is the patient endurance of the saints, means, here is the resilience. But how will this resilience come about?

You see that we often have certain limits; many times we say, how can you endure? And further, if you have noticed, when we exercise patient endurance, at some point that endurance begins to cost us, our nervous system begins to break down, especially when others take an aggressive stance toward us. Notice what I said, not a passive stance, but an aggressive one. When I spoke of martyrdoms and tortures, how much can I endure and how long can I hold out? Here you have the answer.

That what will create this tremendous resilience is two things. It is the keeping of God's commandments and faith in Jesus Christ. Saint John says it continually: here is the patient endurance of the saints, those who keep the commandments of God and the faith of Jesus.

Indeed, the keeping of the commandments and faith in the name of Jesus Christ, this is the twofold axis upon which this so basic and so utterly necessary virtue rests. The keeping of the commandments creates purity of heart.

Faith in Jesus Christ kindles the flame of love. These two together draw down the grace of God. The sum of all these creates the miracle of patient endurance, of resilience.

Do you want to see how the Apostle Paul expresses this, drawn out of his own lived experience? He does not write theories; he draws from his lived experience, from the abundance of his heart, what am I saying, of his very being. He draws from it to write in his epistles, and he writes in the epistle to the Romans.

Who shall separate us from the love of Christ? Who can separate us from the love of Christ? Shall tribulation, or distress, or persecution, or famine, or hunger, or nakedness, or peril, or sword? As it is written, as it stands written in Psalm 43, that for your sake we are put to death all the day long, for your sake every day we die; we are counted as sheep for the slaughter, we were reckoned like sheep led to the slaughterhouse. Yet in all these things we are more than conquerors, not simply conquerors but more than conquerors, through him who loved us, by the power of the One who loved us and whom we love. For I am persuaded, because I am fully convinced, that neither death, the threat of death, nor life, the promise that they will grant us our life, nor angels, nor principalities,

Nor powers, nor things present, nor things to come, nor height, even if they give us high honors, nor depth, even if they belittle us and wear us down and tear us to rags, nor any other created thing, nothing at all, no creature of any kind whatsoever, will be able to separate us from the love of God, which is in Christ Jesus our Lord. There it is, the secret. Now you've learned it, you've learned it. Love is born only from keeping the commandments and from faith. And once someone stands at this level of love, after that nothing else counts for him. Nothing counts. Let me give you a small, a very small, faint example.

When for a moment, my dear ones, outside it is snowing, it is raining, forgive me, it is snowing, it is bitterly cold, and something happens to your child inside the house, something very sudden, the child is choking, it swallowed a mouthful and is choking, and you rush out to call a doctor, you go out just as you are, in your slippers and a single shirt, because you were warm inside the house, and you run to find the doctor, tell me, at that moment, if someone asks you, are you cold? What will you answer? No. Because no room is left in you to feel the cold. The one who has the flame of love has no room to feel either honor or dishonor, nor even martyrdom itself. This is why love is a great matter. But do we have it? And to what degree do we have it?

And I heard a voice from heaven saying, Write: Blessed are the dead who die in the Lord from now on. Yes, says the Spirit, that they may rest from their labors, and their works follow with them.

In contrast to the eternal torment I spoke of earlier, the torment of those who will worship the Beast, now comes the message of the angel to give a beatitude, or rather a voice from heaven to give a beatitude.

Blessed are those who remain faithful to Christ unto death, for these are truly blessed. Because the Holy Spirit testifies to this, that they will rest from their labors and their good works follow them.

This, my dear ones, is the second beatitude of the Apocalypse, for as you will know, within the Book of Revelation there are seven beatitudes. I do not know if you remember, many, many years ago, over the course of one year we had analyzed the seven beatitudes of the Apocalypse.

This is the third time we have taken up the Book of Revelation. The first time we analyzed the seven beatitudes, the second time only the first three chapters. And now we have begun again from the start, little by little, this great book.

So one sees that here we have the second beatitude of the seven, and those who are dead in the Lord are called blessed. But let us look at it closely. Write: this is said repeatedly throughout the Book of Revelation, and it shows a solemnity of heaven and a certainty regarding the contents of the beatitude.

Blessed are the dead, those who die in the Lord from now on, blessed are the dead who die from here onward. Saint Andrew of Caesarea writes: the voice from heaven does not bless all the dead, but those who die in the Lord, those who have been put to death to the world and who carry about in their body the dying of Jesus and suffer together with Christ.

For to them indeed the departure of the body is a rest from labors. What Saint Andrew says here is very beautiful; let me interpret it for you. This voice from heaven does not bless all the dead, but only those who die in the Lord.

Those who have been put to death with respect to the worldly mind-set and with respect to the passions, and those who carry about the dying of Jesus Christ in their body and suffer together with Jesus Christ, as the Apostle Paul says, I bear the dying of Jesus Christ; for those people the departure from this present world is truly a rest from their labors.

But it is striking that the dead are called blessed. Pay attention, please. It is striking that the dead are called blessed. For someone to die, to put it plainly, to fall asleep, I use the word die so that it strikes home, and for us to say, blessed is the one who has died, blessed, blessed, for death to be called blessed. Indeed, my dear ones, death after Christ is no longer terrible; it is untroubled, and it leads the soul to blessedness until the day of the Resurrection of the Dead.

This blessedness of souls shows the position of the Orthodox teaching concerning the intermediate state of souls. What is this intermediate state? As you know, when the soul departs from this present world, it goes to its own proper place.

If it is a pious and righteous soul, and righteous means virtuous, then it is led to Paradise and has a partial enjoyment of the Kingdom of God, only as a soul, while the body dissolves in the grave. The impious soul goes to Hades and has a partial share of Hell, only as a soul.

When the Resurrection of the Dead takes place, then the pious will enjoy no longer Paradise but the Kingdom of God. Paradise is the place of souls; remember what the Lord said to the thief, Today you will be with me in Paradise, it is the place of souls, the place where the soul of Christ went, together with the soul of the thief. But now with bodily existence, soul and body, the pious will taste the Kingdom of God as whole beings. If they are impious, soul and body they will taste, no longer partially but entirely, Hell. So we see here that there exists this intermediate state of souls, which is the teaching of our Church, by which it wished to tell us that blessed are those dead who die from here onward.

Because the pious person lives in blessedness, not the full, not the final blessedness, but a relative blessedness. There is the Apostle Paul, my dear ones, there too the Apostle Peter and all the Apostles, and the Saints and the Prophets. There, in the blessedness of Paradise, but the partial blessedness, there too is Abraham. There Abraham and all of them await the Second Coming of Christ, so that Christ may now give back also the bodies, which will be reunited together with the souls, the bodies too, in the Kingdom of God. Thus death is more untroubled. It is not the terrible death. It is not the terrible death over which David cries out and pleads, saying:

Lord, who will hymn you in Hades? Lord, who can speak of you in Hades? In dark Hades. From the time Christ descended into Hades, Hades became Paradise. A portion of it, of course, and that portion remained with those who remained unrepentant. Certainly it will not be only the martyrs, but every faithful one who finishes his life to the end in faith in Christ and in keeping the commandments of God.

It says again in the Book of Revelation, Be faithful unto death, and I will give you the crown of life. Be faithful until death and I will give you the crown of life. This unto death, this until death, expresses both the threat of death, that is, if your life is threatened with death, this means remain faithful unto death, remain faithful even if they threaten you with death, and also the whole span of your entire life until its very end.

That is, to remain faithful, however many years God has granted you, until your last breath, to remain faithful. And with both these meanings it says, remain faithful unto death. Yes, says the Spirit; yes, this yes is equivalent to that prophetic affirmation of the Lord, Amen, amen, I say to you, it is the same. Which means, I assure you, I tell you; it is the yes of God. Yes, says the Spirit, that these will be saved, that their good works follow, that they will rest. Yes, says the Spirit. Who? The Holy Spirit. What? Yes, that is, it affirms, this yes of God, as the Apostle Paul writes, Second Corinthians 1:20.

For all the promises of God, in Him is the Yes, and in Him is the Amen.

Whatever promises God gave, through Jesus Christ there is the yes and the Amen, that is, the affirmation, the truth. And as he says elsewhere, Faithful is the word and worthy of all acceptance, the Word of God is faithful, that is, trustworthy and worthy of all acceptance, that you should make the Word of God your own, because whatever God says, that is how it is. Pay attention: since God affirms it, every further discussion is superfluous. It is great faith, and it is great certainty, that the faithful one can have regarding all that God promises, when the soul says, God said it, it is at peace and made secure. I will say it once more: you have the problem of death, you have the anguish of your troubles, read Holy Scripture, you will receive an answer, and you will simply say, God said it, it is finished.

You have temptations; you are an adolescent. Allow me at this point a special case: you are a teenager and you have temptations of the flesh. Read Holy Scripture. What does it tell you? To remain pure. Then simply say: I am not going to sit and ask what this person or that one thinks, what the doctor says, or what society says. God said it; and since God said it, every further discussion is superfluous. I am at peace and I am secure.

At the end of the book of Revelation, it writes the following. And the Spirit and the bride say, Come; the Spirit and the bride say, to whom? To Christ: Come, come, come. This means that it is the Holy Spirit, because Christ there says, yes, I am coming quickly, I am coming soon.

And the Spirit, the Holy Spirit, and the bride, who is the Church, together they say: Come. This shows that the Holy Spirit remains in the Church from the day of Pentecost and helps us in our weaknesses, as the Apostle Paul says.

He understands us. Listen to this, I beg you, that word, He helps us together with us: the Spirit of God understands us, He aches for us, He feels with us. And indeed, when we speak and refer to our difficulties, the Spirit of God utters, how beautiful this is, groanings that cannot be put into words, on our behalf.

And we ourselves groan many times over the evil that exists, and the Holy Spirit groans together with us. What a beautiful image, showing that we have a true Comforter. He is the other Comforter; the first is Christ.

The second Comforter is the Holy Spirit. We have the second Comforter, who comes to assure us that the faithful will find rest in the Kingdom of Heaven, and who comes to say together with us, Come, Christ. That is, what does He do? He kindles within us the longing of expectation for the Second Coming of Christ.

That they may rest from their labors: that is, so that they may find rest from their toils.

Virtue is a struggle and therefore a labor. Confessing Christ demands struggle, and so this too is a labor. The faithful pass through tribulations; they pass through many tribulations in this present age. The taking up of the cross, which the Lord told us to do, to lift our cross, demands tribulation and labor.

But from these labors, death in the Lord comes to set us free.

The present life is a cross and a putting to death with respect to the passions; the state to come is resurrection and life.

Death, on the one hand, is the sabbath rest from the labors of life, a sabbath rest and repose, the sabbath rest from the labors of life. And the Resurrection, on the other hand, is the eighth day of the Kingdom of Heaven. And the Holy Spirit says: and their works follow with them.

When they depart from this present world to find rest from their labors and their struggles, the works they accomplished on earth go with them. This saying, a beautiful word: and their works follow with them. Neither gold follows, nor silver, nor property, nor glory, nor the esteem of people; nothing.

Only the works follow, whether good or evil. Here, in this case, it is the good works. And we see most clearly that faith alone does not save, but also the works that accompany faith. This is why the Lord, on the Day of Judgment, will say:

Listen to what He will say: I was hungry and you gave me to eat, I was thirsty and you gave me to drink, I was a stranger and you took me in, I was naked and you clothed me, I was sick and you visited me, I was in prison and you came to me.

Our best advocate before the throne of the righteous Judge is our good works.

Saint James writes: For judgment is without mercy to the one who has shown no mercy; mercy triumphs over judgment. The judgments of God are without mercy for the one who in his life showed no mercy. But mercy, that is, almsgiving, boasts against judgment; mercy triumphs over judgment.

That is, mercy says to judgment: I have conquered you. This is what it means to triumph. And so, the righteous Judge as well, my beloved, will be overcome when our works, genuine and pure, that is, our virtues, stand before the throne of Christ.

My beloved, wishing to offer a few thoughts about the approaching feast of Christmas, we would say that once again the feast of Christmas has come, and once again we will live the great events, or rather the great event of the Incarnation of the Son of God.

Do not forget that we live between two mysteries. The first mystery is the first coming of Christ; the second mystery is the Second Coming of Christ. Once, people awaited the first coming; we now await the Second Coming, and we have the great privilege to our credit, as regards our faith, that we hold the first coming as a settled fact.

Whereas those who lived before Christ did not hold His first coming as a settled fact. At His first coming, Christ came humbly. He came very humbly. When He comes again, He will come in glory. When He came the first time, He came to save. When He comes again, He will come to judge. Then, in His preaching, He said that whoever wishes to be His disciple must take up his cross.

When he comes again, now he will give out the prizes. "Behold, I am coming, and my reward is with me." My reward is with me. Just as an employer comes to pay his workers, and he has his wallet full of money to pay the workers.

He comes to give the reward of the Kingdom of Heaven, the praise, the glory. Every Divine Liturgy, every single Divine Liturgy, is an expectation of the coming of Christ. Paul says this in First Corinthians, chapter 11, verse 26.

For as often as you eat this bread and drink this cup, you proclaim the death of the Lord until he comes, until he comes again.

And so, every time we receive Holy Communion, we renew this expectation: that we will see Christ as He is. And John Chrysostom says: the fires of Hell do not trouble me, so much as being deprived of the sight of that serene face of Christ.

The righteous will behold that serene, otherworldly face of the glorified Christ. With this expectation, my beloved, I wish you with all my heart: a blessed Christmas, a good New Year, and a joyous feast.

Ενώπιον των Αγίων Αγγέλων και ενώπιον του Αρνίου. Και ο καπνός του βασανισμού αυτών εις αιώνας αιώνων αναβαίνει, και ουκ έχουσιν ανάπαυσιν ημέρας και νυκτός οι προσκυνούντες το θηρίον και την εικόνα αυτού, και εἴ τις λαμβάνει το χάραγμα του ονόματος αυτού.

Όπως βλέπετε, ακολουθεί τρίτος άγγελος και αυτός εν μεσουρανήματι, όπως οι δύο πρώτοι. Ο πρώτος, ο οποίος κρατούσε Ευαγγέλιο για να ακουστεί το Ευαγγέλιο εις όλην την κτίση, ο δεύτερος εν μεσουρανήματι και εν φωνή μεγάλη έλεγε: έπεσεν, έπεσε η Βαβυλώνη, η πόλις η μεγάλη, που δείχνει την πτώση του φθαρτού του κόσμου, του κόσμου της αποστατικής.

της αγγελίας, της αμαρτίας, και εμφανίζεται εν μεσουρανήματι και τρίτος άγγελος. Και οι τρεις αυτοί βέβαια ακολουθούν την πορεία της προπαρασκευής της κρίσεως, δηλαδή προκειμένου να επισυμβεί κρίσις, να έλθει ο Χριστός κατά την Δευτέρα του Παρουσία και να έχουμε την κρίση. Έτσι αυτός ο τρίτος άγγελος, που ακολουθεί τους δύο προηγουμένους, με μεγάλη φωνή λέγει: Όποιος προσκυνεί το θηρίο και την εικόνα του και παίρνει το χάραγμα στο μέτωπό του ή στο χέρι του και αυτός μαζί με τη Βαβυλώνα, εννοείται, θα πιει από το ποτήρι του κρασιού, του θυμού, του Θεού που είναι ανακατεμένο με το ποτήρι της οργής του, και θα βασανιστεί με φωτιά και θειάφι μπροστά στους Αγίους Αγγέλους

και μπροστά στο αρνίο. Και ο καπνός του βασανισμού τους, στον αιώνα των αιώνων, ανεβαίνει, και δεν έχει ανάπαυση, μέρα και νύχτα, αυτοί που προσκυνούν το θηρίο και την εικόνα του και όποιος παίρνει το χάραγμα του ονόματος του Αντιχρίστου, του θηρίου.

Ώστε βλέπουμε, αγαπητοί μου, έρχεται ο τρίτος άγγελος με μεγάλη φωνή να ειδοποιήσει το αποτέλεσμα της αντιχριστοποιήσεως των ανθρώπων, που θα είναι η αιώνια κόλαση. Ούτως ήρθε ο Χριστός, επέφερε την χριστοποίηση, να γίνουμε χριστοειδείς, όπως ωραιότατα λέγει ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, που γιορτάζουμε αύριο, ότι να γίνουμε θεοειδείς, ναοφόροι, χριστοφόροι, χριστοειδείς. Έτσι και ο Αντίχριστος θα προσπαθήσει να κάνει τους ανθρώπους να αντιχριστοποιηθούν, δηλαδή να γίνουν οπαδοί του.

Και τώρα έρχεται ο άγγελος να επισημάνει αυτήν την αντιχριστοποίηση των ανθρώπων με την απειλή ότι τους αναμένει η αιωνία κόλαση.

Αυτή η προειδοποίηση έχει πάρα πολύ μεγάλη αξία για όσους θα διέθεταν μια στοιχειώδη αντίληψη κατανοήσεως της πλάνης του Αντιχρίστου, όπως έχει αξία και η προειδοποίηση περί της υπάρξεως Βασιλείας Θεού και κολάσεως.

Είναι ανόητο, αλλά και επικίνδυνο, θα έλεγα εγκληματικό, όταν κρύβουμε από τα μάτια των ανθρώπων και τα αυτιά των την ύπαρξη αιωνίου κολάσεως.

Θα μιλήσουμε για τη Βασιλεία του Θεού, θα μιλήσουμε και για την αιωνία κόλαση, και για το ένα και για το άλλο. Ούτε μόνο το ένα, ούτε μόνο το άλλο. Έχει πάρα πολύ παιδαγωγική αξία και σημασία αυτή η αναφορά.

Αλλά ας δούμε τα πράγματα στη σειρά τους. Τι σημαίνει η προσκύνηση του θηρίου; Όσοι, λέγει, προσκυνούν το θηρίο. Είναι η υποταγή εις τον Αντίχριστον, εις το αντίχριστον πνεύμα. Είναι η εικόνα του θηρίου. Η εικόνα του θηρίου, όπως λέγει ο Αρέθας, είναι η δυσσεβής πολιτεία, ο τρόπος ο δυσσεβής που θα ζήσει ο κάθε άνθρωπος υπακούοντας στα κηρύγματα και τα προστάγματα του Αντιχρίστου.

Δηλαδή, όπως ο πιστός είναι κατ' εικόνα Χριστού και καλείται να μιμηθεί τον Χριστό, έτσι και ο ασεβής θα μιμηθεί τον Αντίχριστον. Το χάραγμα επί του μετώπου δηλοί, όπως λέγει ο Άγιος Ανδρέας Καισαρείας, ότι λόγω κηρύσσει Θεόν τον Αντίχριστον.

Ότι με το στόμα του, χάραγμα επί του μετώπου, με το στόμα του κηρύσσει Θεόν τον Αντίχριστον. Εγώ θα έλεγα κάτι ακόμη περισσότερο. Και σκέπτεται έχοντας νου Αντιχρίστου. Πάντοτε στους αντίποδες ό,τι υπάρχει εις τον Χριστόν.

Ο Απόστολος Παύλος λέγει, εμείς έχουμε νου Χριστού. Εδώ τώρα, το χάραγμα στο μέτωπο, με τον αριθμό του Αντιχρίστου, σημαίνει: έχω νου Αντιχρίστου, ή τι, σκέπτομαι όπως σκέπτεται ο Αντίχριστος, η νοοτροπία μου είναι αντίχριστος.

Το χάραγμα επί της χειρός δηλοί πάλι, κατά τον Άγιο Ανδρέα Καισαρίας, έργω κηρύσσει Θεόν τον Αντίχριστο. Ότι δηλαδή, όχι με λόγια, αλλά με έργα που δείχνει πλέον κατά πρακτικό τρόπο, ότι ο άνθρωπος κινείται αντίχριστα.

Και αυτός, αυτό που λέγει, και αυτός που λέει ο Άγγελος, αυτό το «και», γιατί προηγουμένως ειπώθηκε δια την Βαβυλώνα, ότι θα υποστεί τα επίχειρα της κακίας της, όχι μόνο η Βαβυλώνα σαν σύνολο, αλλά και αυτός, ο κάθε ένας, με άλλα λόγια, έχουμε εδώ πλέον πρόσωπα, την τιμωρία προσώπων, είναι η προσωπική τιμωρία, όχι απλώς μια ομαδική τιμωρία, και αυτός, ο οιοσδήποτε δηλαδή, όπως και η Βαβυλών, επαναλαμβάνω, θα πιει από το άκρατο ποτήρι του οίνου του θυμού του Θεού, που παρασκευάστηκε χωρίς φιλανθρωπία, στο ποτήρι της οργής του.

Αυτό το ποτήρι της οργής του Θεού είναι μια πολύ ωραία εικόνα, η οποία συνηθίζεται στην εβραϊκή φιλολογία. Το ποτήρι της οργής, το έχουμε πάρει και εμείς στη φρασεολογία μας και το λέμε. Ή πια το ποτήρι της θλίψεως, το λέγει ο Χριστός, έχετε, λέγει, την δύναμη να πείτε το ποτήρι που πίνω εγώ και να βαπτιστείτε το βάπτισμα που βαπτίζομαι εγώ; Ή το, λοιπόν, εβραϊκή έκφραση, είτε χαράς, είτε θλίψεως το ποτήρι, μ' ό,τι θα γέμιζε.

Αυτή λοιπόν η εικόνα του ποτηρίου είναι πολύ ωραία στον 74 Ψαλμό, στον στίχο 9, που αναφέρεται πως ο Θεός από το ποτήρι της οργής του ποτίζει τους ανθρώπους που είναι ασεβείς. Σας το διαβάζω το στίχο αυτόν.

Ποτήριον εν χειρί κυρίου οίνου ακράτου, πλήρες κεράσματος, και έκλινεν εκ τούτου εις τούτο, πλην ο τρυγίας αυτού ουκ εξεκενώθη, πίονται πάντες οι αμαρτωλοί της γης. Είναι ένα τρομερό χωρίο. Σας ξαναλέγω, 74 Ψαλμός, στίχος 9. Δείτε το και σε ερμηνεία στο σπίτι σας. Ακούσατέ το.

Αυτό που λέγει «πλήρες κεράσματος», από το κεράννυμι, όπως ξέρετε, θα πει ανακάτεμα, δεν είναι τίποτε άλλο παρά το πότισμα για τον κάθε αμαρτωλό. Δηλαδή θα ποτίσει, κρατάει ο Θεός ένα ποτήρι στο χέρι του, ποτήριον εν χειρί κυρίου, οίνου και τα λοιπά, ακράτου, δηλαδή όχι ανακατεμένο με νερό, πλήρες κεράσματος, που έγινε να ποτίσει τους αμαρτωλούς.

Και έκλινεν εκ τούτου εις τούτο. Είναι η εικόνα, όπως και στην Αγία Μετάληψη, που κοινωνούσαν οι αρχαίοι χριστιανοί. Ή όπως κοινωνούμε εμείς οι ιερείς, παίρνουμε το Άγιο Ποτήριο, ή καλύτερα ο Επίσκοπος όταν κοινωνεί τους Διακόνους και τους Πρεσβυτέρους.

Περνάνε όλοι από μπροστά του, κλίνει το Άγιο Ποτήριο και κοινωνεί τον κάθε ιερέα. Έτσι λοιπόν ο Θεός κρατάει ένα ποτήρι, το ποτήρι της οργής του, και ποτίζει, λέει, έκλινεν τούτο εις τούτο, από αυτόν εις εκείνον, αφήνει τον έναν, πίνει τον άλλον, και ποτίζει, τι τον ποτίζει, από την οργή του, πλην ο τρυγίας αυτού, ο τρυγίας είναι το θολό καθίζημα του κρασιού, η θολούρα που είναι κάτω κάτω στο βαρέλι, και μένει και στο ποτήρι, αυτό λέγει, δεν θα αδειάσει, δεν θα αδειάσει αυτό, ουκ εξεκενώθη, πίονται, θα πιουν, πάντες οι αμαρτωλοί της γης. Δηλαδή, εικόνα που δείχνει πως ο Θεός θα ρίψει την οργή του επάνω εις τους αμαρτωλούς ανθρώπους. Και βασανισθήσεται η Βαβυλών και κάθε ένας. Εκείνο το «βασανισθήσεται», σας θυμίζω την παραβολή του Άφρονος Πλουσίου, που λέγει στον Αβραάμ ότι βρίσκεται στον τόπο της βασάνου.

Τόπος βασάνου. Σας θυμίζω ακόμη εκείνο που είπαν οι δαίμονες εις τον Κύριον όταν τους έδιωξε από τον δαιμονισμένο των Γεργεσηνών· Ήλθες προ καιρού βασανίσαι ημάς; Ήλθες πριν την ώρα μας να μας βασανίσεις.

Είναι ο βασανισμός της κολάσεως. Αυτός ο βασανισμός, αγαπητοί μου, της κολάσεως είναι εν πυρί και θείω. Αυτό το πυρ και το θείο είναι μια εικόνα. Θα μας μιλήσει κι άλλες φορές παρακάτω το βιβλίο της Αποκαλύψεως. Θα μας πει προς το τέλος πια, όταν εκεί θα ριφθεί ο διάβολος, ο Αντίχριστος, το θηρίο δηλαδή, και το δεύτερο θηρίο ο ψευδοπροφήτης και πας ο ποιών και φιλών ψεύδος.

Το μέρος αυτών, λέγει, εν τη λίμνη τη καιομένη πυρί και θείω. Παρομοιάζεται η κόλαση με μια λίμνη, που εκεί καίει θειάφι και φωτιά. Η εικόνα αυτή είναι εκ του φυσικού, είναι από τα Σόδομα και τα Γόμορα.

Που τα Σόδομα και τα Γόμορρα είναι η εικόνα της κολάσεως. Έβρεξε, λέει, ο Κύριος παρά Κυρίου πυρ και θείον. Βεβαίως αυτή η φωτιά και αυτό το θειάφι, όταν λέει ότι έπεσε από τον ουρανό, με την εξής έννοια, όπως και το μάννα έπεφτε από τον ουρανό, όχι βεβαίως από τον πνευματικό ουρανό, αλλά όταν λέμε η βροχή πέφτει από τον ουρανό, η βροχή πώς βρέθηκε επάνω εκεί, από τη γη έφυγε, ανήλθε με την μορφή της νεφέλης και τώρα ψυχραμένη η νεφέλη, πίπτει ως βροχή.

Βεβαίως από την περιοχή ήταν και το θιάφι και η φωτιά, αλλά επειδή έπεφτε από πάνω, γι' αυτό υπάρχει η έκφραση ότι από τον Ουρανό έβρεξε ο Θεός πύρ και θείο Αλλά επειδή δεν έμεινε κανένας από τα Σόδομα και τα Γόμορα πλην της οικογενείας του Λωτ και πλην της γυναικός του που τιμωρήθηκε μ' άλλον τρόπο, κανείς δεν γλίτωσε Γι' αυτό το λόγο και ο τρόπος τιμωρίας των Σοδομιτών και το ότι δεν εξέφυγε κανένας από εκεί είναι τύπος της αιωνίου κολάσεως.

Γι' αυτό συχνά η Αγία Γραφή ομιλεί για αυτό το πυρ και το θείο. Ως φαίνεται ο Κύριος έχει πάρει και μια άλλη εικόνα. Είναι η εικόνα της Γεέννης που η φωτιά λέει δεν σταματάει ποτέ και το σκουλίκι δεν τελειώνει ποτέ.

Τι το Γέεννα; Η Γέεννα ήταν ένας τόπος, έξω από τα Ιεροσόλυμα, σκουπιδότοπος. Και επειδή βέβαια τα σκουπίδια μυρίζουν και δημιουργούν μολυσματική ατμόσφαιρα, κακοπαθούν οι άνθρωποι. Και επειδή τα σκουπίδια πάντα και εκεί έξω της πόλεως ρίπτονται, η φωτιά δεν τελείωνε ποτέ, δεν έσβηνε ποτέ. Ο τόπος ελέγετο Γέεννα και ο Κύριος παρομοιάζει τώρα την κόλαση με τους τόπους εκείνους, εικόνα όμως, και ονομάζει την κόλαση Γέεννα του Πυρός, ο τόπος που δεν τελειώνει η φωτιά ποτέ, και επειδή ερρίπτοντο φυσικά και τρόφιμα, αποφάγια. Βεβαίως τα σκουλήκια υπήρχαν πάντοτε και ο σκώληξ ου τελευτά, το σκουλήκι δεν τελειώνει.

Αλλά αν ερωτήσετε τι είναι αυτό το πύρ της Κολάσεως, θα σας απαντούσα Είναι, είναι η καυστικότητα από τη Θεία Δόξα, η οποία είναι φωτεινή, είναι το φως μεταμορφώσεως Που μένει η φωτεινότητα της Θείας Δόξης εις τους ευσεβείς, των οποίων το πρόσωπο θα λάμψει ως ο ήλιος εις τη Βασιλεία του Θεού Η δε καυστικότητα της Θείας Δόξης, χωρίς να υπάρχει φωτεινότης, μόνο η καυστικότητα φτάνει μέχρι τον τόπο της αιωνίου κολάσεως και βασανίζει τους αμαρτωλούς Θα σας το πω και είναι κάτι που είναι πάρα πολύ γνώριμό σας, πολύ γνώριμό σας, μπορεί να είστε και αυτόπτες μάρτυρες του θέματος Αν ποτέ βρεθήκατε σε έναν τόπο, όπως στον Άγιο Νεκτάριο, στην Εκκλησία του, ή στον Άγιο Γεράσιμο, ή στον Άγιο Διονύσιο, ή στον Άγιο Σπυρίδωνα, και να έχουν οδηγήσει εκεί δαιμονισμένους ανθρώπους

Αν ακούσατε να φωνάζουν οι δαιμονισμένοι, με καις, με καις, με καις, ποιος καίει, να φωνάζουν δαιμονισμένοι, με καις, μάλιστα, αποκαλούν οι δαίμονες, και τον Άγιο Γεράσιμο, και τον Άγιο Νεκτάριο, καψάλι Εσύ είσαι ο καψάλης, εσύ που καψαλίζεις, που καις δηλαδή. Περί τίνος πρόκειται; Είναι η Θεία Δόξα που έχει ο Άγιος και την έχει από τον Χριστό και η Θεία αυτή δόξα φτάνει. Όχι τώρα στον δαιμονισμένο, αλλά στον δαίμονα. Φτάνει με την όχι φωτεινότητα, αλλά με την καυστικότητα. Αν ακούσατε λοιπόν, λοιπόν, δαιμονισμένον άνθρωπο να φωνάζει, οι δαίμονες φωνάζουν.

Με καις, με καις. Αυτό είναι το πυρ της Κολάσεως, αγαπητοί. Εάν όμως ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός ο ίδιος, τότε καίγεται ο ίδιος και φωνάζει ο ίδιος. Όπως είναι μια φοβερή ιστορία, που κάποτε πήγε κάποιος να κοινωνήσει, ενώ του είχε υποδειχθεί να μη κοινωνήσει, διότι είχε κάνει κάποιες βαριές αμαρτίες, και μόλις κοινώνησε, έπεσε χάμω και άφριζε και φώναζε, ότι καίγομαι, καίγομαι, καίγομαι.

Αυτό είναι το πυρ της κολάσεως. Αυτό είναι. Δεν είναι λοιπόν ανάγκη να πάμε πολύ μακριά. Αν το θέλετε, η εικόνα είναι και το θειάφι, η φωτιά, η υλική αυτή, είναι το πυρ, το πυρ της Θείας Δόξης, που μόνο καίει, χωρίς να φωτίζει. Γι' αυτό στην κόλαση, κι άλλοτε σας τα έχω πει, να γνωρίζετε, υπάρχουν δύο αντιφατικά στοιχεία. Το πυρ λέγει ο Κύριος δεν σβήνει ποτέ, καταναλώνει, ακαταναλώνει, ακαταναλώνει, Και υπάρχει και σκότος εξώτερος, απομεμακρυσμένο σκοτάδι, πικρό σκοτάδι. Γιατί; Διότι από αυτό το πυρ λείπει το φέγγος, λείπει η Φωτεινότης. Έχει μείνει στη Βασιλεία του Θεού, και έχει φτάσει στην κόλαση μόνον ως καυστικότης, και όχι ως φωτεινότης. Ενώ στη Βασιλεία του Θεού είναι μόνο η Φωτεινότης, και όχι η καυστικότης. Και αυτή η Φωτεινότης δεν είναι τίποτε άλλο,

παρά ο φορεύς πάσης μακαριότητας, της χαράς, της ειρήνης, της αιωνιότητας και ούτω καθεξής.

Και βασανισθήσονται εν πυρί και θείω, ενώπιον των Αγίων Αγγέλων και ενώπιον του Αρνίου.

Και οι μεν Άγγελοι, εις τον παρόντα βίον, εφρούρουν αυτούς, αλλά αυτοί ποτέ δεν υπήκουσαν εις τον νόμο του Θεού. Το δε αρνίον που είναι παρόν εις τους βασανισμούς των, υπ' αυτών των ιδίων και ενώπιον αυτών εσφάγη Και περιεφρόνησαν αυτή τη σωτηρία που τους έφερε ο Χριστός Και τώρα βασανίζονται ενώπιον των Αγγέλων και ενώπιον του αρνίου ως μάρτυρες της αρνήσεως των στο μήνυμα της σωτηρίας που τους είχε δοθεί Αυτό το θέμα δείχνει ότι η τιμωρία των δεν θα είναι μόνο σωματική όπως αντιλαμβάνεστε αλλά και πνευματική, εφόσον εκείνον τον Χριστόν που περιεφρόνησαν δεν ήταν παρά αυτός ο ίδιος ο Σωτήρ που τώρα φυσικά θα τον βλέπουν αλλά ανώφελα πια, ανώφελα

Η αγιογραφία μας παρουσιάζει κυρίως στον Νάρθηκα των Εκκλησιών, ιδίως στις παλιές εκκλησίες, στις μοναστηριακές, καταρχάς, στα καθολικά, αλλά και στις εκκλησίες που κάποτε μπορεί να υπήρξαν με καθολικό, με λιτή και τα λοιπά, στον Νάρθηκα των πιστών, που είναι ο Χριστός επί θρόνου και έλκει ποταμός πύρινος Το θέμα είναι και από τον Δανιήλ, το όραμά του, αυτός ο πύρινος ποταμός, αγαπητοί μου, είναι το πύρ που καίει της κολάσεως.

Και ο καπνός του βασανισμού αυτών, ο καπνός του βασανισμού, βασανισμού των, ανεβαίνει λέγει μέρα νύχτα, τι σημαίνει αυτό; Λέγει ο Αρέθας ότι ο καπνός είναι πυρός τεκμήριον, όταν βλέπουμε καπνό λέμε, εκεί έχει φωτιά.

Και συνεπώς αφού υπάρχει πάντα ο καπνός, είναι μια εικόνα για να δείξει ότι η κόλαση δεν τελειώνει ποτέ. Το πύρ της κολάσεως είναι αιώνιο, το λέει παρακάτω, εις αιώνας αιώνων. Και δεν λέει εις τους αιώνας των αιώνων, αλλά εις αιώνας αιώνων, ανάρθρως, δια να εξαρθεί αυτό ακριβώς το ατελεύτητο της κολάσεως.

Εδώ θα μπορούσα να σας έλεγα κάτι το οποίο επειδή κυκλοφορεί πρέπει να το πούμε, εκείνη η ωριγενιστική θεωρία ότι θα αποκατασταθούν τα πάντα, εδώ δεν έχει κανένα έρισμα αγιογραφικό. Τι ήταν αυτή η θεωρία, επειδή την έχω ακούσει να κυκλοφορεί, για αυτό το λόγο έρχομαι να σας σημειώσω και να σας πω προσοχή σε αυτές τις ποικίλες αιρέσεις που κυκλοφορούν.

ότι είναι και το βγάζουμε με το μυαλό μας. Δηλαδή, λογικώς κρίνουμε τα πράγματα. Δηλαδή, ξέρετε τι θα πει αίρεσης, λογική ερμηνεία του δόγματος. Από τη στιγμή που θα προσπαθήσω να ερμηνεύσω λογικά το δόγμα, και όχι να το δω αποκαλυπτικά, όπως μου αποκαλύπτεται να το καταλάβω, τότε πέφτω στην αίρεση.

Λοιπόν, σκέπτονται οι άνθρωποι και λέγουν, Είναι δυνατόν ποτέ ο αγαθός Θεός, ο φιλάνθρωπος Θεός, να βλέπει να βασανίζονται οι υπάρξεις και να μην τους συγχωρήσει καμιά φορά; Έτσι λοιπόν, η θεωρία του Οριγένους έλεγε ότι αφού βασανιστούν επαρκώς αιώνες, δεν ξέρω πόσο, κάποια φορά λοιπόν ο Θεός θα πει, αρκετά ετιμωρηθήκατε, τώρα θα σας αποκαταστήσω.

Εξού και θεωρία της Αποκαταστάσεως, ήτοι θα σας συγχωρήσω και εσάς τους αμαρτωλούς και τους διαβόλους και τους δαίμονες και τώρα μετανοημένοι πια θα έρθετε εις τη Βασιλεία μου και τότε δεν θα υπάρχει πια κόλασης.

Αγαπητοί μου, σε πολλά σημεία της αγιογραφής μιλάει για το ατελεύτητον της κολάσεως.

Στο 25 κεφάλαιο ο Ματθαίος που μιλάει εκεί ο Κύριος για την κρίση λέει και απελεύσονται ούτοι εις ζωήν αιώνιον και η άλλη εις κόλασιν αιώνιον. Αν η έννοια η λέξης κόλασης, συγγνώμη, η λέξης αιώνιος, είχε διαφορετική σημασία για την κόλαση, τότε θα πρέπει να χρησιμοποιήσει μια άλλη λέξης. Αλλά εάν η κόλασης τελειώνει, τότε και η Βασιλεία του Θεού τελειώνει.

Διότι στον ίδιο στίχο χρησιμοποιείται δυο φορές η λέξη αιώνιος και αναφέρεται ακριβώς αυτό που λέει η λέξη, ατελεύτητον, ότι είναι κάτι αληθινά αιώνιον. Και δεν έχουν ανάπαυση ημέρας και νυχτός, εκείνοι που λένε «Δεν πειράζει, θα τα βολέψω, κάπως θα βοηθήσει, κάτι θα γίνει, ας αμαρτάνω τώρα», όχι αγαπητοί μου. Ανάπαυση δεν υπάρχει μέρα νύχτα, εν αντιθέσει με τους δικαίους που ευθύς κατωτέρω το βλέπουμε, στον στίχο θα το δούμε λίγο πιο κάτω, είναι «αναπαύσονται εκ των κόπων αυτών, τα δε έργα αυτών ακολουθεί μετ' αυτών». Αλλά όταν πείτε ημέρα και νύχτα, υπάρχει ημέρα και νύχτα εκεί; Έκφραση είναι.

Λέγει ο Άγιος Αρέθας, ημέρα και νύχτα λέγει, ουχ ως ηλίω μετρουμένην τινά του μέλλοντος αιώνος κατάστασιν, αλλά προσχρήται τη του παρόντος χρόνου συνηθεία. Όχι διότι εκεί υπάρχει το ημερονύχτιον, αλλά όπως εδώ στον παρόντα χρόνον, στον παρόντα καιρό, έχουμε τη συνήθεια να λέμε για κάτι που δεν τελειώνει, ότι ημέρα νύχτα γίνεται κάτι. Είναι λοιπόν εικόνα, είναι έκφρασις για να δείξει το ατελεύτητο. Έτσι βλέπουμε την παρουσία των τριών αγγέλων, που είπαμε τους δύο αγγέλους την περασμένη φορά και σήμερα τον τρίτον, ως διάγραμμα, ως εξής. Ο Πρώτος Άγγελος δηλοί με την παρουσία του τον Ευαγγελισμό των Εθνών. Τα Έθνη όμως δεν θα αποδεχθούν το Ευαγγέλιο πλην εκείνων οι οποίοι είναι τεταγμένοι εις ζωήν αιώνιον.

Θα γίνει ακόμη από τον Πρώτον Άγγελον ένα τελευταίο προσκλητήριο μετανοίας σαν ύστατο μήνυμα Ο Δεύτερος Άγγελος αναγγέλλει την πτώση των αντιθέων δυνάμεων υπό το όνομα Βαβυλών. Όπως σας έλεγα, εν όψει του Ερχομού, του Χριστού, ως Κριτού.

Ο Τρίτος Άγγελος, που είδαμε σήμερα, ειδοποιεί τους Αποστάτας, δια τελευταίαν φοράν, ότι τους αναμένει αιωνία κόλασις, όπου θα κολάζονται με τον Διάβολο, τον Αντίχριστον και τον Ψευδοπροφήτη. Είναι μια ειδοποίηση που υπάρχει, που περιέχει έμμεσα το κήρυγμα της Μετανοίας.

Και οι τρεις αυτοί άγγελοι συνεχώς κινούνται εν τω μεσουρανίματι, που δείχνει ότι κινούνται με κάθε εμφανή και δημόσιο τρόπο, εμφανή και δημόσιο τρόπο, φυσικά και στις μέρες μας. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι και οι τρεις άγγελοι εμφανώς και δημοσίως κινούνται, γίνεται αντιληπτή αυτή η παρουσία των, δεν ξέρω, αλλά κάθε έντυπο, κάθε έντυπο Ευαγγέλιο, κάθε κήρυγμα, κάθε πνευματική συζήτηση, κάθε ποιμαντική εργασία της Εκκλησίας, είναι ένα αφυπνιστικό και εγερτήριο σάλπισμα για αυτή την επικειμένη παγκοσμία κρίση.

Δεν γίνεται τίποτα άλλο παρά μια διαρκής ειδοποίηση, εν μεσουρανίματι, δημοσίως. Και εδώ τώρα αυτό γίνεται. Ο άγγελος είναι εν μεσουρανίματι, δηλαδή δημοσίως.

Κηρύσσετε το Ευαγγέλιο, απειλείται η τιμωρία όποιος δεν μετανοήσει.

Αλλά αυτά όμως δεν θα έχουν μια διάρκεια ατελεύτητη, κάποτε θα τελειώσουν, όλα τελειώνουν και θα έρθει η ημέρα της κρίσεως. Η δεύτερη φορά που ο Ιερός Ευαγγελιστής μένει σε ένα σημείο, στο θέμα της πίστεως και στο θέμα της υπομονής.

Η υπομονή, ασφαλώς, είναι μια αρετή. Εδώ όμως, όταν λέγει ο Ιερός Ευαγγελιστής, «Ωδε η υπομονή των Αγίων», δηλαδή, «εδώ είναι η υπομονή των Αγίων», θέλει να δώσει ακόμη μια άλλη διάσταση στην αρετή της υπομονής, ως αντοχή.

Σαν να έλεγε δηλαδή, εδώ είναι η αντοχή, εδώ είναι που αποδεικνύεται ο καθένας πώς θα μπορέσει να αντέξει και να σταθεί, ώστε Ωδε η υπομονή των Αγίων Εστίν, σημαίνει, εδώ είναι η αντοχή, πώς όμως θα υπάρξει αυτή η αντοχή;

Βλέπετε ότι έχουμε κάποια όρια, πολλές φορές λέμε, πού να αντέξεις; Και ακόμη, αν έχετε προσέξει, όταν κάνουμε υπομονή, κάποτε αυτή η υπομονή αρχίζει να κοστίζει, αρχίζει το νευρικό μας σύστημα να σπάζει, όταν μάλιστα πια έχουμε και δυναμική θέση των άλλων απέναντί μας, προσέξτε τι είπα, όχι παθητική, αλλά και δυναμική, όταν εγώ είπα στα μαρτύρια και βασανιστήρια, πόσο μπορώ να κάνω υπομονή και πόσο μπορώ να αντέξω, έτσι έχετε οι απάντησεις,

Ότι εκείνο που θα δημιουργήσει αυτήν την φοβερήν αντοχή, είναι δύο πράγματα. Είναι η τήρησης των εντολών του Θεού και η πίστης του Ιησού Χριστού. Το λέγει συνέχεια ο Άγιος Ιωάννης. Ωδε η υπομονή των Αγίων Εστί Οι τηρούντες τας εντολάς του Θεού και την πίστιν Ιησού.

Πράγματι, η τήρησης των εντολών και πίστης εις το όνομα του Ιησού Χριστού Είναι αυτός ο δίπολος άξων, επί του οποίου στηρίζεται αυτή η τόσο βασική και τόσο αναγκαιοτάτη αρετή. Η τήρηση των Εντολών δημιουργεί καθαρότητα καρδίας.

Η πίστη στον Ιησού Χριστό ανάπτει τη φλόγα της αγάπης. Τα δυο αυτά μαζί επισύρουν τη χάρη του Θεού. Η συνισταμένη όλων αυτών δημιουργεί το θαύμα της υπομονής αντοχής.

Θέλετε να δείτε πώς το εκφράζει αυτό ο Απόστολος Παύλος βγαλμένο μέσα από τα ίδια τα βιώματά του; Δεν γράφει θεωρίες, από τα βιώματά του βγάζει, από το περίσσευμα της καρδιάς του, τι λέγω, της υπάρξεώς του Βγάζει για να γράψει στις επιστολές του και γράφει στην προς Ρωμαίους.

Τις ημάς χωρίσει από της αγάπης του Χριστού; Ποιος μπορεί να μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψις ή στενοχωρία ή διωγμός ή λιμός, πείνα, ή γυμνότης ή κίνδυνος ή μάχαιρα; Καθώς γέγραπται, όπως είναι γραμμένο στον 43 Ψαλμό, ότι ένεκα σου θανατούμεθα όλην την ημέρα, για χάρη σου κάθε μέρα πεθαίνουμε, ελογίσθημεν ως πρόβατα σφαγής, Λογαριαστήκαμε σαν τα πρόβατα που τα πάνε στο σφαγείο. Αλλά εν τούτοις πάσιν υπερνικώμεν, όχι νικώμεν, υπερνικώμεν, δια του αγαπήσαντος ημάς, με τη δύναμη εκείνου που μας αγάπησε και τον αγαπάμε. Πέπεισμαι γαρ, γιατί είμαι πεπεισμένος, ότι ούτε θάνατος, η απειλή θανάτου, ούτε ζωή, η υπόσχεση να μας χαρίσουν τη ζωή, ούτε άγγελοι, ούτε αρχαί,

Ούτε δυνάμεις, ούτε ενεστώτα, ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα, αν μας δώσουν αξιώματα, ούτε βάθος, αν μας υποτιμήσουν και μας ξεφτίσουν και κουρελιάσουν, ούτε τις κτίσις ετέρα, ούτε καμιά, οποιαδήποτε άλλη κτίσις, δημιούργημα, οτιδήποτε, οποιασδήποτε φύσεως, δυνήσεται να μας χωρίσει από της αγάπης του Θεού, Τη εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Νά το μυστικό. Το μάθατε, το μάθατε. Η αγάπη δημιουργείται μόνον από την τήρηση των εντολών και την πίστη. Και άμα κανείς στάσει σε αυτό το επίπεδο της αγάπης, μετά δεν λογαριάζει τίποτα. Δεν λογαριάζει τίποτα. Σας πω ένα μικρό, πολύ μικρό, σκιώδες παράδειγμα.

Όταν για μια στιγμή, αγαπητή μου, έξω χιονίζει, βρέχει, συγγνώμη, χιονίζει, κάνει πολύ παγωνιά, κάτι παθαίνει το παιδί σας μέσα στο σπίτι, κάτι πολύ ξαφνικό, πνίγεται, μια μπουκιά έφαγε, πνίγεται, και εσείς βγαίνετε να φωνάξετε γιατρό, βγαίνετε όπως είσαστε, με τις παντόφλες σας, και με ένα πουκάμισο, γιατί είσαστε σε ζέστα σας, στο σπίτι μέσα, και τρέχετε να βρείτε τον γιατρό, πέστε μου εκείνη την ώρα, αν κάποιος σας ερωτήσει, κρυώνετε, Τι θα απαντήσετε; Όχι. Διότι δεν έχει μείνει περιθώρια να αισθανθείτε το κρύο. Εκείνος που έχει τη φλόγα της αγάπης δεν έχει περιθώρια να αισθανθεί ούτε την υπερτίμηση, ούτε την υποτίμηση, ούτε και αυτό το μαρτύριο. Γι' αυτό η αγάπη είναι μεγάλο θέμα. Αλλά την έχουμε; Και σε ποιο βαθμό την έχουμε;

Και ήκουσα φωνής εκ του ουρανού λεγούσης, γράψον, μακάριοι οι νεκροί, οι εν κυρίω αποθνήσκοντες απ' άρτι. Ναι, λέγει το Πνεύμα, ίνα αναπαύσωνται εκ των κόπων αυτών, τα δε έργα αυτών ακολουθεί μετ' αυτών.

Σε αντίθεση με τον αιώνιον βασανισμό που σας έλεγα προηγουμένως, εκείνων που θα προσκυνήσουν το θηρίο, έρχεται το μήνυμα του Αγγέλου τώρα να δώσει ένα μακαρισμό ή μάλλον μια φωνή από τον ουρανό να δώσει ένα μακαρισμό.

Ευτυχισμένοι εκείνοι που θα μείνουν πιστοί μέχρι θανάτου στον Χριστόν, γιατί αυτοί είναι αληθινά ευτυχισμένοι. Γιατί το μαρτυρά, το μαρτυρεί αυτό το Πνεύμα το Άγιο, ότι θα αναπαυθούν από τους κόπους τους και τα καλά τους έργα τους ακολουθούν.

Είναι, αγαπητοί μου, ο δεύτερος μακαρισμός της Αποκαλύψεως, διότι όπως θα γνωρίζετε, μέσα στο βιβλίο της Αποκαλύψεως υπάρχουν επτά μακαρισμοί. Δεν ξέρω αν δεν θυμάστε, προ πολλών πολλών ετών, είχαμε αναλύσει μέσα σε μία χρονιά, τους επτά μακαρισμούς της Αποκαλύψεως.

Είναι η τρίτη φορά που πιάνουμε το βιβλίο της Αποκαλύψεως, την πρώτη φορά αναλύσαμε τους επτά μακαρισμούς, την δεύτερη φορά τα τρία πρώτα κεφάλαια μόνο. Και τώρα αρχίσαμε πάλι από την αρχή σιγά σιγά αυτό το μεγάλο βιβλίο.

Έτσι βλέπει κανένας ότι εδώ έχει τον δεύτερο μακαρισμό από τους επτά και μακαρίζονται οι εν κυρίω νεκροί, αλλά ας το δούμε από κοντά, γράψον, επανειλημμένως λέγεται αυτό μες το βιβλίο της Αποκαλύψεως, δείχνει μια επισημότητα του ουρανού και μια βεβαιότητα δια των περιεχομένων του μακαρισμού.

Μακάριοι νεκροί, οι εν κυρίω αποθνήσκοντες απ' άρτι, ευτυχισμένοι νεκροί που πεθαίνουν από εδώ και μπρος. Γράφει ο Άγιος Ανδρέας, η δε εκ του ουρανού φωνή ου πάντας μακαρίζει τους νεκρούς, αλλά τους εν κυρίω αποθνήσκοντας, τους νεκρωθέντας τω κόσμω και τη νέκρωση του Ιησού εν τω σώματι περιφέροντας και τω Χριστώ συμπάσχοντας.

Εκείνοις γαρ όντως ή του σώματος έξοδος κόπων ανάπαυσις. Είναι πολύ ωραίο αυτό που λέει ο Άγιος Ανδρέας, να σας το ερμηνεύσω. Αυτή η φωνή από τον ουρανό δεν μακαρίζει όλους τους νεκρούς, αλλά μόνο τους εν κυρίω αποθνήσκοντας.

Αυτοί που νεκρώθηκαν ως προς το κοσμικό φρόνημα και ως προς τα πάθη, και εκείνοι οι οποίοι περιφέρουν την νέκρωση του Ιησού Χριστού εις το σώμα τους και συμπάσχουν με τον Ιησού Χριστόν, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος, εγώ φέρω την νέκρωση του Ιησού Χριστού, σε εκείνους πραγματικά είναι ανάπαυσις από τους κόπους των η έξοδος από τον παρόντα κόσμο.

Αλλά κάνει εντύπωση ότι μακαρίζονται οι νεκροί. Προσέξτε παρακαλώ. Κάνει εντύπωση ότι μακαρίζονται οι νεκροί. Κάποιος να πεθάνει, να το πω έτσι απλοϊκά, να κοιμηθεί, λέγω τη λέξη να πεθάνει, για να είναι χτυπητό, και να πούμε, ευτυχισμένος αυτός που πέθανε, ευτυχισμένος, ευτυχισμένος, να μακαρίζεται ο θάνατος. Μάλιστα, αγαπητοί, ο θάνατος μετά Χριστόν δεν είναι πλέον φοβερός, είναι απερίστατο, το οποίο οδηγεί στη μακαριότητα την ψυχή μέχρι την ημέρα της Αναστάσεως των Νεκρών.

Αυτή η μακαριότητα των ψυχών δείχνει αυτή τη θέση της Ορθοδόξου Διδασκαλίας περί της μέσης καταστάσεως των ψυχών. Ποια είναι αυτή η μέση κατάστασις; Όπως τα γνωρίζετε, όταν η ψυχή φεύγει από τον παρόντα κόσμο, πηγαίνει στον οικείο της τόπο.

Εάν είναι ευσεβής και δικαία ψυχή, δικαία θα πει ενάρετος, τότε οδηγείται εις τον Παράδεισο και έχει μία μερική απόλαυση της Βασιλείας του Θεού, μόνον ως ψυχή, το σώμα διαλύεται στον τάφο, η ασεβής ψυχή πηγαίνει στον Άδη και έχει μία μερική μετοχή της κολάσεως, μόνον ως ψυχή,

Όταν θα γίνει η Ανάσταση των Νεκρών, τότε οι ευσεβείς θα απολαμβάνουν όχι πια τον Παράδεισο, αλλά τη Βασιλεία του Θεού Ο Παράδεισος είναι ο τόπος των ψυχών, θυμόσαστε τι είπε ο Κύριος στον Ληστή, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον Παράδεισο, είναι ο τόπος των ψυχών Εκεί που πήγε η ψυχή του Χριστού, με την ψυχή του Ληστού, αλλά με τη σωματική πια ύπαρξη, ψυχή και σώμα, θα γεύονται οι ευσεβείς τη Βασιλεία του Θεού ως ολόκληρες υπάρξεις. Εάν είναι ασεβείς, ψυχή και σώμα θα γεύονται όχι πια μερικά αλλά εξ ολοκλήρου την κόλαση. Έτσι βλέπουμε εδώ να υπάρχει αυτή η μέση κατάσταση των ψυχών που είναι διδασκαλία της Εκκλησίας μας, που ήθελε να μας πει ότι είναι ευτυχισμένοι οι νεκροί εκείνοι που πεθαίνουν από εδώ και μπρος.

Διότι ο ευσεβής άνθρωπος ζει στη μακαριότητα, όχι την πλήρη, όχι την οριστική, αλλά τη σχετική μακαριότητα Εκεί είναι ο Απόστολος Παύλος αγαπητοί μου, εκεί και ο Απόστολος Πέτρος και όλοι οι Απόστολοι, και οι Άγιοι και οι Προφήτες Εκεί, στη μακαριότητα του Παραδείσου, στη μερική όμως, εκεί είναι και ο Αβραάμ Εκεί περιμένει και ο Αβραάμ και όλοι την Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, για να δώσει ο Χριστός τώρα και τα σώματα πίσω που θα συνενωθούν μαζί με τις ψυχές, και τα σώματα στη Βασιλεία του Θεού Έτσι ο θάνατος είναι πιο απεριστατικό Δεν είναι ο φοβερός θάνατος Δεν είναι ο φοβερός θάνατος που φωνάζει και παρακαλεί ο Δαβίδ και λέγει

Κύριε, ποιος θα σε υμνήσει στον Άδη; Κύριε, ποιος μπορεί να μιλάει για σένα στον Άδη; Στον σκοτεινό Άδη Από τον καιρό που κατέβηκε ο Χριστός στον Άδη, ο Άδης έγινε ο παράδεισος Τμήμα εννοείται και το τμήμα έμεινε με εκείνους οι οποίοι έμεναν αμετανόητοι. Βεβαίως, δεν θα είναι μόνον οι μάρτυρες, αλλά κάθε πιστός που τελειώνει τη ζωή του μέχρι τέλους, στην πίστη του Χριστού και την τήρηση των εντολών του Θεού.

Λέγει πάλι στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, γίνου πιστός άχρι θανάτου και δώσω σοι τον στέφανον της ζωής. Γίνε πιστός μέχρι το θάνατο και θα σου δώσω το στεφάνι της ζωής. Αυτό το άχρι θανάτου, το μέχρι θανάτου, εκφράζει τόσο την απειλή του θανάτου, αν δηλαδή απειληθεί η ζωή σου με θάνατο, αυτό θα πει μείνε πιστός μέχρι θανάτου, μείνε πιστός και αν ακόμη σε απειλήσουν με θάνατο, όσο και των χρόνων ολοκλήρου της ζωής έως της τελευταίας της.

Δηλαδή, και το να μείνεις πιστός, όσα χρόνια σου χάρισε ο Θεός, μέχρι την τελευταία σου αναπνοή, να μείνεις πιστός Και με τις δύο αυτές τις σημασίες θα πει, μείνε πιστός άχρι μέχρι θανάτου Ναι, λέγει το Πνεύμα, ναι, αυτό το ναι, ισοδυναμεί με εκείνη την προεξαγγελτική βεβαίωση του Κυρίου Αμήν, αμήν, λέγω υμίν, είναι το ίδιο Που θα πει, σας βεβαιώνω, σας λέγω, είναι το ναι του Θεού, ναι, λέγει το Πνεύμα, ότι αυτοί θα σωθούν, ότι ακολουθούν οι καλές τους πράξεις, ότι θα αναπαυθούν, ναι, λέγει το Πνεύμα Ποιος; Το Άγιο Πνεύμα. Τι; Ναι, δηλαδή βεβαιώνει, αυτό το ναι του Θεού, όπως γράφει ο Απόστολος Παύλος, Β΄ 1,20

Όσαι γαρ επαγγελίαι Θεού, εν αυτώ το ναι και εν αυτώ το αμήν.

Όσες υποσχέσεις έδωσε ο Θεός, διά του Ιησού Χριστού, υπάρχει το ναι και το αμήν, δηλαδή η βεβαίωση, η αλήθεια Και όπως θα πει αλλού, πιστός ο Λόγος και πάσης αποδοχής άξιος, ο Λόγος του Θεού είναι πιστός, δηλαδή αξιόπιστος και άξιος πάσης αποδοχής, να τον κάνεις το Λόγο του Θεού δικό σου, διότι ό,τι λέγει ο Θεός αυτό είναι, προσέξτε, εφόσον βεβαιώνει ο Θεός κάθε άλλη συζήτηση περιττεύει, Είναι μεγάλη πίστη, και είναι μεγάλη σιγουριά, που μπορεί να έχει ο πιστός, για όσα υπόσχεται ο Θεός, όταν η ψυχή πει, το είπε ο Θεός, ειρηνεύει και ασφαλίζεται Θα το ξαναπώ άλλη μια φορά, έχεις το πρόβλημα του θανάτου, έχεις την αγωνία των προβλημάτων σου, διάβασε την Αγία Γραφή, θα πάρεις απάντηση, και θα πεις απλά, το είπε ο Θεός, τελείωσε

Έχεις πειρασμούς, είσαι έφηβος, επιτρέψατέ μου σε αυτό το σημείο μια ειδική περίπτωση, είσαι έφηβος και έχεις πειρασμούς σαρκικούς, διάβασε την Αγία Γραφή, τι σου λέγει, να μείνεις αγνός, τότε πες απλά, δεν θα κάθομαι να ρωτάω τι λέει ο Α και ο Β, ο γιατρός ή τι λέει η κοινωνία, το είπε ο Θεός, και αφού το είπε ο Θεός, περιττεύει κάθε συζήτηση, ειρηνεύω και ασφαλίζομαι

Εις το τέλος του βιβλίου της Αποκαλύψεως, γράφει το εξής. Και το πνεύμα και η νύμφη λέγει, έρχου, και το πνεύμα και η νύμφη λέει, σε ποιον, στον Χριστόν, έλα, έρχου, έλα. Αυτό σημαίνει ότι το Άγιο Πνεύμα, γιατί ο Χριστός εκεί λέει, ναι έρχομαι ταχύ, έρχομαι γρήγορα.

Και το Πνεύμα, το Άγιο Πνεύμα και οι νύμφοι που είναι η Εκκλησία, μαζί, λένε, έλα. Αυτό δείχνει ότι το Πνεύμα το Άγιο παραμένει στην Εκκλησία από την ημέρα της Πεντηκοστής και συναντιλαμβάνεται τις ασθένειες ημών, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος.

Μας καταλαβαίνει, ακούσατε αυτό, σας παρακαλώ, εκείνο το συναντιλαμβάνεται, μας καταλαβαίνει το Πνεύμα του Θεού, μας πονάει, μας νιώθει. Όταν μάλιστα εμείς λέμε και αναφερόμεθα στις δυσκολίες μας, το Πνεύμα του Θεού εκφέρει, πόσο ωραίο αυτό, στεναγμούς αλαλήτους για μας.

Και εμείς αναστενάζουμε πολλές φορές για το κακό που υπάρχει και το Πνεύμα το Άγιο μαζί με μας αναστενάζει. Τι ωραία εικόνα που δείχνει ότι έχουμε αληθινόν παράκλητον, είναι ο άλλος παράκλητος, ο πρώτος είναι ο Χριστός.

Ο δεύτερος παράκλητος είναι το Άγιο Πνεύμα. Έχουμε τον δεύτερο παράκλητο που έρχεται να μας βεβαιώσει ότι οι πιστοί θα αναπαυθούν στη Βασιλεία του Θεού και έρχεται να μας πει μαζί με μας έρχου Χριστέ, δηλαδή τι, να ανάψει μέσα μας τον πόθο της προσδοκίας του δευτέρου ερχομού του Χριστού.

Ίνα αναπαύσωνται εκ των κόπων αυτών, για να αναπαυθούν από τους κόπους των.

Η αρετή είναι αγώνας και συνεπώς κόπος. Η ομολογία στον Χριστό απαιτεί αγώνα και συνεπώς και αυτή είναι κόπος. Οι ευσεβείς περνούν θλίψεις, περνούν πολλές θλίψεις τον παρόντα αιώνα. Οι άρσεις του σταυρού που είπε ο Κύριος να σηκώσουμε το σταυρό μας, απαιτεί θλίψη και κόπο.

Από τους κόπους αυτούς όμως έρχεται να απαλλάξει ο Κύριος θάνατος.

Η παρούσα ζωή είναι σταυρός και νέκρωση, ως προς τα πάθη, η μέλλουσα κατάσταση είναι ανάσταση και ζωή.

Είναι ο μεν θάνατος ο σαββατισμός από τους κόπους της ζωής, σαββατισμός και ανάπαυση, είναι ο σαββατισμός από τους κόπους της ζωής. Η δε Ανάσταση είναι η ογδόη ημέρα της Βασιλείας του Θεού. Και λέγει το Πνεύμα το Άγιον, τα δε έργα αυτών ακολουθεί μετ' αυτών.

Όταν θα φύγουν από τον παρόντα κόσμο για να αναπαυθούν από τους κόπους και τους αγώνες. Τα έργα που ετέλεσαν στη γη πάνε μαζί τους. Η ρήσις αυτή, ωραίος λόγος, τα δε έργα αυτών ακολουθεί μετ' αυτών. Δεν ακολουθεί ούτε ο χρυσός, ούτε ο άργυρος, ούτε η περιουσία, ούτε η δόξα, ούτε η υπόληψη των ανθρώπων, τίποτα.

Τα έργα μόνο ακολουθούν, είτε καλά είτε κακά. Εδώ εν προκειμένω είναι τα καλά έργα. Και βλέπουμε σαφέστατα ότι δεν σώζει μόνη η πίστη, αλλά και τα συνοδεύοντα την πίστη έργα. Γι' αυτό και ο Κύριος κατά την ημέρα της κρίσεως θα πει.

Ακούσατε το, τι θα πει. Ἐπείνασα καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα καὶ ἐποτίσατέ με, ξένος ἤμην καὶ συνηγάγετέ με, γυμνὸς καὶ περιεβάλετέ με, ἠσθένησα καὶ ἐπεσκέψασθέ με, ἐν φυλακῇ ἤμην καὶ ἤλθετε πρός με.

Η καλύτερη συνηγορία μας ενώπιον του θρόνου του δικαίου κριτού είναι τα καλά μας έργα.

Γράφει ο Άγιος Ιάκωβος, η γαρ κρίσις ανέλεος τω μη ποιήσαντι έλεος, κατακαυχάται έλεος κρίσεως. Οι κρίσεις του Θεού είναι χωρίς έλεος, για εκείνον που στη ζωή του δεν έκανε έλεος. Οι δε κρίσεις, συγγνώμη, το δε έλεος, η ελεημοσύνη δηλαδή, κατακαυχάται εναντίον της κρίσεως, κατακαυχάται έλεος κρίσεως.

Δηλαδή, λέγει το έλεος στην κρίση, σε νίκησα. Αυτό θα πει κατακαυχάται. Έτσι λοιπόν, και ο δίκαιος κριτής, αγαπητοί μου, θα νικηθεί όταν τα έργα μας γνήσια και καθαρά, αρετές δηλαδή, θα σταθούν μπροστά στο θρόνο του Χριστού.

Αγαπητοί μου, θέλοντας να πούμε λίγες σκέψεις για τις επικείμενες γιορτές των Χριστουγέννων, θα λέγαμε ότι πάλι ήρθε η γιορτή των Χριστουγέννων και πάλι θα ζήσουμε τα μεγάλα γεγονότα, το μεγάλο μάλλον γεγονός της ενανθρωπίσεως του Υιού του Θεού.

Μην το ξεχνάτε ότι ζούμε αναμέσα σε δύο μυστήρια. Το πρώτο μυστήριο είναι η πρώτη παρουσία του Χριστού, το δεύτερο μυστήριο είναι η δευτέρα παρουσία του Χριστού. Κάποτε οι άνθρωποι προσδοκούσαν την πρώτη παρουσία, εμείς τώρα τη δευτέρα παρουσία, και έχουμε το μεγάλο προνόμιο στο ενεργητικό μας ως προς την πίστη ότι έχουμε δεδομένη την πρώτη παρουσία.

Ενώ οι προ Χριστού δεν είχαν δεδομένη την πρώτη παρουσία του. Ο Χριστός την πρώτη παρουσία του ήρθε ταπεινά. Ήρθε πολύ ταπεινά. Όταν θα ξανάρθει θα έλθει ένδοξα. Όταν ήρθε την πρώτη φορά ήρθε να σώσει. Όταν θα ξανάρθει θα έρθει να κρίνει. Τότε στο κήρυγμά του είπε όποιος θέλει να είναι μαθητής του να σηκώσει το σταυρό του.

Όταν θα ξανάρθει, τώρα θα δώσει τα βραβεία. Ιδού έρχομαι και ο μισθός μου μετ' εμού. Ο μισθός μου είναι μαζί μου. Όπως έρχεται εκείνος να πληρώσει τους εργάτες του. Και έχει το πορτοφόλι γεμάτο χρήματα να πληρώσει τους εργάτες.

Έρχεται να δώσει τον μισθό της Βασιλείας του Θεού, τον έπαινο. Τη δόξη Κάθε Θεία Λειτουργία, κάθε Θεία Λειτουργία, είναι μία προσδοκία του ερχομού του Χριστού. Λέει ο Παύλος Αρφακορινθίου, στο 11,26

Οσάκις γαρ αν εσθίητε τον άρτον τούτον και το ποτήριον τούτο πίνητε, τον θάνατον του Κυρίου καταγγέλλετε άχρις ου έλθη, έως ότου ξανάρθει.

Συνεπώς, κάθε φορά που κοινωνούμε, ανανεώνουμε αυτή την προσδοκία. Ότι θα δούμε τον Χριστόν καθώς εστί. Και λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος. Δεν με πειράζουν οι φωτιές της κολάσεως. Όσο θα στερηθώ τη θέα εκείνου του γαληνού προσώπου του Χριστού.

Θα ιδούν οι δίκαιοι το γαληνό, υπερκόσμιο εκείνο πρόσωπο των δεδοξασμένων, του Χριστού. Με αυτή την προσδοκία αγαπητοί μου σας εύχομαι μ' όλη μου την καρδιά. Καλά Χριστούγεννα, Καλή Χρονιά, Καλές Γιορτές.