Christ, Make Me Well II

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The English text is the final prepared translation. Performed music, recording artifacts and selected unclear fragments are omitted. It is not a synchronized transcript of every sound in the Greek recording. English digital narration is available in a synthesized voice.

Download final English text (TXT)

I’m very glad we’re together again. Do you know why? Because with you I feel no anxiety. Greetings, my dear friends, on the divine paths. We’re together again on Piraiki Ecclesia at 91.2 FM, the station that speaks to our souls. And it does more than speak to our souls: it reaches deep into our hearts, transforms every cell of our being, and gives us the breath of God, oxygen. This station gives us strength; I could even say it gives us health. I don’t want to tell the joke about a grandmother who listened to this program and others, especially the Divine Liturgy on Piraiki Ecclesia. “I’ve got my health back, Father,” she said. I asked her, “What do you do?” Do you know this one? Listen. “When I’m upset and my head hurts,” she said, “I take the radio and put it against my head. When my back hurts, I put it against my back.”

This dear grandmother said, “Especially during the Divine Liturgy and the Paraklesis supplicatory services in the afternoon, I get better. So I have two radios: one to listen to and one to heal me. And when a friend says, ‘My head hurts, my back hurts, my legs hurt,’ I tell her, ‘Here’s the answer: put a radio there.’ ‘What would I do that for? I’m going to the doctor.’ ‘Put the radio where it hurts, and you’ll see: you’ll get better.’”

Piraiki Ecclesia—and above all, the words of God, the prayers offered to God over this station, and all the good things we hear here—truly bring healing. Of course, that lady should go to the doctor too. Every woman and every man in pain should see a doctor, because it could be something serious that needs attention. But, as we were saying before... Ah, why did I say at the start that I don’t like doing this program with you? Because I feel no pressure. When we spend this time together, I don’t have to say this, this, and this, while watching the clock anxiously with a sheet of paper in front of me: “You must say these words, or you’re done for.” We’ll say whatever comes up, as much as time allows. That puts my soul at ease, you see? I mean, you know, God isn’t pressuring us; we’ll say whatever we can. No one is chasing us.

It’s as if we have a syllabus to finish, and if we don’t finish it, we’ll fail an exam. But no one is scolding us. There is freedom, there is respect, and life moves along at its own gentle pace. The spiritual life cannot be hurried.

Once I was talking with someone, and a lot of time went by. I had other things I wanted to ask him, but the conversation went elsewhere, so I said, “Oh, you never did answer what I wanted to ask.” He said, “Don’t worry. What we did talk about will do you a great deal of good if you take it to heart.” Hearing even one little thing is enough; you don’t need a great many. “Tell us more. Solve our problems. Settle our questions.” Sometimes I speak at a parish or a parents’ group. At the end, some people want to ask questions, but there isn’t time for everyone, and they say, “You didn’t answer ours.” And I say, “What would come of it if I did?” And if I don’t, can nothing good come of that? It can still be good even when no one answers you. That’s all right. The answers are within you.

Think of all the answers you’ve received over the years from people of the Church, people of God, priests, theologians, and catechists. All those questions you asked and had answered—did you put the answers into practice? So you keep asking things, expecting someone else to solve the problem of your life. No one else can do that for you. Whoever they are, they can offer an opinion, what God has shown them, inspiration from God, and the grace of God. Even if they give you a prophecy, it will not come true by itself. You have to stir your own soul and let yourself be moved. Something begins to move within you; it takes hold of your whole being and moves you to take steps. No one else can undertake your struggle for you. You must struggle for your own happiness. Take your life into your own hands. Do the best you can and keep at it.

You’re young; you can do it. Young woman, you’ve made mistakes, but you’ll try again. Who told you that you would go through life without making mistakes? I’ve made them, everyone has, and so has everyone I’ve ever known. We’ll try again, like children in primary school writing A, B, then B again, then C, making a mistake, rubbing it out, rubbing it out again, wearing holes in the pages of their notebooks, leaving smudges and eraser marks. That’s life. Whether we’re ninety, sixty, forty, or twenty, we’re all children trying to understand the mystery of life: to understand and love God, to know Christ, to have our thoughts illumined and our troubled thinking calmed, to reach out to God, trust Him, and find rest and peace. This does not happen all at once, and it does not happen easily. It takes our whole life. Accept that.

Make peace with it. Come to terms with it—not with a resigned “What can we do? There’s no other way,” but gladly. This is how life is, and you will learn a great deal through all you go through.

Remember when we said that, within the Church and close to Christ, a person can be healed in soul and body? We spoke about that in another program. You may have heard it in a repeat broadcast; this program is also rebroadcast in the evening. Call the station at 210-41-18-602 or 210-41-18-640, or ask your local radio station, since the program goes out to many parts of Greece and across the world. They’ll tell you when it is repeated. And I greet all our friends, all our brothers and sisters listening everywhere. I won’t start naming names, because where would I begin?

Well... I greet those listening on the Greek islands—in Rhodes, Mytilene, Crete, and Lemnos. They’ve sent us so many messages, good wishes, and so much love. I greet those in Cyprus and abroad, in America and Chicago, including Greek Pulses of Chicago. Of course we love them and have not forgotten them. And I greet everyone who has given us so much through their love, their prayers, and the joy they have brought us. They made us feel close to them, dear to them, and loved. Many opened their homes and hearts to us. They welcomed us in, sat with us, shared meals with us, let us sleep in their homes and rooms, and cared for us. No one forgets things like that. And it truly is a great thing, this lesson I learned. See how I’ve wandered to another point? I meant to say this later, but that’s how it came out. What was it I learned...?

What I mean is, I learned to say thank you in the Church, because the Church teaches us to give thanks. What does that have to do with health? A tremendous amount. When you say thank you, it’s as though you give yourself a shot of vitamins. You strengthen your soul and bring joy to yourself. When you’re grateful to those who have done you good in life and you thank them, it brings health, joy, and a sense of well-being. Your blood seems to flow more freely, your blood sugar settles, your heart softens, and you grow quiet and peaceful. Even your blood pressure and all your readings seem to change. It is a great thing to be able to give thanks.

That is what you learn in the Church: it nurtures gratitude in you. The Divine Liturgy itself is called the Holy Eucharist, the giving of thanks. We thank God. We come before Him, then, not as creatures who are forever complaining, grumbling, and saying, “Give me this,” but saying, “We thank You, Lord. We thank You, O Lord our God.” Again and again, we give thanks. “Let us give thanks to the Lord.” “It is meet and right.” We say, “To hymn You, to bless You, to thank You, to worship You.” This rises from within us, and it is health for the soul and for the body too. A grateful person is healthier than an ungrateful one. Ingratitude makes a person wither.

You could also say that a person sinks into misery. Everything is wrong, everything seems to be grumbling at you, everything bothers you. When the sun is out: “Oh, this heat is unbearable!” When it rains: “Oh, this damp is dreadful!” When there’s traffic: “What is going on?” When Athens empties in August: “What has the place come to?” And in the end you ask:

“When will you ever be satisfied?” Never. What do you actually like? It is a great thing to be content and grateful. It shows health of soul and body. Constant resentment poisons your body. You fill yourself with these complaints all day long: the food is wrong, the weather is wrong, the salt, the clothes, the shops that closed early, the rooster in the village that woke you in the morning, the rain that keeps you indoors. Do you think none of that affects your body?

Are you calm? Feel your pulse at a moment like that. Imagine looking inside your body with medical equipment. There have been experiments, you know, comparing people in a state of gratitude, spiritual life, and prayer with people caught up in constant grumbling. Those who keep grumbling, complaining, and reacting against everything have the most poisoned bodies inside.

It shows. That’s why, if you remember, Father Porphyrios—many books written about Saint Porphyrios the Kafsokalyvite tell this story—would take a person’s hand. Someone would come to him, he would feel their pulse, and he could tell how the blood was flowing and how the organs of the body were doing. “How are you?” he would ask. Because, as he would say, if you’re full of dissatisfaction and ingratitude, your body won’t be well either. This matters a great deal. It reminds me of something a young man once asked me...

I keep moving from one thing to another, but as we said, Glory to God, this program lets me do that. So a young man said to me, “I want to marry a young woman. What advice would you give me?” I said, “I can’t decide that for you. It’s your life; do as you think best. You must choose her, because you will bear the responsibility.” “I’m not asking you to decide every detail,” he said. “Just tell me one quality I should look for in her.” “Beauty?” “No, I can judge that for myself.” “Wealth?” “I don’t care about that.” “Ah, you mean a quality of character. Well, from what I’ve seen, one of the loveliest things to look for in the woman you marry is that she be easygoing, straightforward, and free of constant grumbling. Someone who doesn’t complain about everything, but has a contented soul. If you say, ‘We can’t go out tomorrow,’ she says, ‘That’s all right.’ And if you say, ‘Let’s go out tomorrow,’ she says, ‘Let’s go.’ ‘Let’s have chocolate cake.’ ‘All right.’ ‘Or perhaps vanilla would be better.’ ‘Vanilla it is.’ That kind of person can adapt and be flexible. As I’ve said before, she goes with the flow. She flows like water. She doesn’t resist everything. That resistance...

...will irritate you, wear you out, and make you ill. It will wear her down too, and she’ll pass it on to the children. Grumbling is contagious. A man once asked me to speak to his wife about this. “Please,” he said, “my wife listens to you. Say something to her.” “I don’t know whether she listens to me either. Don’t be so sure.” “No, please give her some advice.” “All right. Tell me one thing I should say. You have several complaints, I’m sure, but don’t give me all of them now. Just one thing she can work on, little by little.” “If she does this one thing,” he said, “the rest will follow.” “What is it?” “Please tell her to stop grumbling at me. I can’t bear it. I come home and she mutters, shouts, complains; everything is wrong. Then I sit down to eat, and she brings me my food amid all that. Eating becomes an ordeal. What I’m eating isn’t food anymore; it’s poison.”

“And then there’s this,” he said. “I don’t fast, Father. I can’t fast, and I have my reasons. If I don’t eat meat, I collapse,” and he gave me other reasons like that. “But believe me, Father, even the meat I eat on a Friday, with all that grumbling over my head, God must surely count as fasting food. It can’t possibly count as a rich meal when there’s so much complaining, muttering, and arguing over my head.” From the little I’ve seen in my experience with people, one of the best things to seek in a relationship is freedom from that constant dissatisfaction. Look for gratitude. You learn it within the Church, of course, if you truly live as a person of Christ. Let me ask you something: are you a person of Christ? Well, I don’t want to spoil the picture you have of yourself, but let me say this...

Anyway, I won’t speak about you; I’ll speak about myself. I feel that I don’t belong to Christ as fully as I should. To say, “I am a person of Christ,” is a very great claim. It calls for a great deal of thought, deep searching, and an honest look in the mirror. You have to look at Christ sincerely and ask Him, “Am I truly Yours? Am I Your creature, Your child? Do I come from You? Do I have Your grace in me? Am I a Christian?” That is a great claim. That’s why I say that if you live within the Church as you should, you will learn this. Another young woman once asked me, “I want to marry someone, but he isn’t very involved in the Church. Should I marry him?”

He was a very good man, a fine young man. So I asked her, “What do you mean, he isn’t part of the Church? Does he belong to something else?” “No,” she said, “he’s a Christian, but he isn’t part of the Church.” And I asked, “Forgive me, but are you part of the Church?” “Of course I am,” she said.

So I said, “Forgive me, but all those things you’ve been confessing for years—are they part of the Church? The things you do?” “Well, no,” she said, “but he does things like that too. He just hasn’t learned to go to confession yet. Still, he’s a very good man, with a good heart and good intentions.” “And don’t forget,” I told her, “judging others, jealousy, slander, dislike…” Not speaking to certain relatives, for instance—none of that belongs to the life of the Church. We need to think carefully about what we mean by these words.

My dear friends, we need to think again about what these words mean and ask ourselves from time to time: Do I belong to Christ? Am I a Christian? Do I think rightly? Do I believe rightly? Do I love God? Then why am I like this?

Why am I so troubled, so anxious, so full of worry—and so ungrateful? We’ve been saying that in the Church you learn gratitude. Saint Paisios of the Holy Mountain used to speak of this. He suffered terribly from a tumor in his colon. He couldn’t sit or even rest comfortably on his bed, and at night he couldn’t sleep because he kept turning, trying to find a position that didn’t hurt. Later, when he saw people sitting in their chairs, he would ask, “Can you sit?” “I can, Father. That’s the simplest thing.” “It isn’t simple, my child,” he would say. “Give thanks to God even for this: that I can sit down. Don’t take it for granted. Some people can’t.”

Gratitude is a great thing. It shows a sensitive soul, someone who notices little reasons for joy. I see a small flower. Someone else says, “So what?” But you say, “Glory to God, I saw a little flower.” That lifts your soul. It gives you more health and joy, and raises you up in body and soul, as we’ve said. That’s what we’re talking about in these broadcasts: the way we face the world in our souls affects our bodies and our physical health too. Saint Paisios of the Holy Mountain also used to have frequent migraines and terrible headaches. One day, when his head didn’t hurt, some people he knew came to see him, and he said, “You know, it’s rather nice when your head doesn’t hurt. Rather nice indeed.”

“Why do you say that, Elder? Does your head hurt all the time?” they asked. “It does,” he said, “but today it doesn’t. Now I can see how wonderful it is to have a day without a headache.” People who have been through such trials know what he means. Then they’ll say, “Don’t be so upset. Your head doesn’t hurt today. Your teeth don’t hurt either.” Another woman told me, “Father, I hope you never have to deal with teeth that need replacing, dentures and all that. I’ve been going back and forth for two years now. Some need implants, some need screws, some need special crowns. It’s a great ordeal. If you still have your teeth, say, ‘Glory to God.’” It had never occurred to me to say “Glory to God” for my teeth. I thought, why my teeth? I haven’t even seen them, except in a mirror. Well, that’s how we see our own teeth. Without a mirror, we wouldn’t see that we had any.

Have you ever thought of that? We’d see teeth in other people’s mouths, of course. We should say “thank you.” I understood why one night when my tooth hurt so badly that I was searching for a dentist. I thought, “Please, what am I going to do?” Giving thanks is very good for us. It shows that we’re human: I receive love, and I say thank you. It means I felt it; I’m not numb to it. And if you’re not numb, you’re healthy. Isn’t that what health is, not being numb? Once, a boy from the school came to see us. He’d had a tumor, cancer in his lymph nodes, and his life had been in great danger. But with God’s help, and through his parents’ prayers and love, he survived. After some chemotherapy, when he’d recovered a little, he came to the school to see us and said to me, “Tell the children…”

“…to thank God that they can swallow their milk and water in the morning. And something else,” he said, “even their own saliva. As I’m speaking to you now, I can’t swallow. The pain is terrible. I can’t even swallow my saliva.” I said, “Really? Does it hurt that much?” And as he told me, I swallowed my own saliva. I did it without noticing, without realizing that even this could be a reason for joy. Thank You, my God, that I can do this too; that I have legs and can walk; that I can sit here now and speak to you into a microphone, think, and move my hands as I explain things. I’m gesturing as I speak. None of this is something everyone can take for granted. Not everyone has these abilities.

Gratitude matters: remembering all the gifts God has given you in your life, instead of dwelling on what you lack. Look at what you have and give thanks for it—for your eyes, for example. I know that some of you cannot see. I know and dearly love people who listen to this broadcast but cannot see, not even the radio they’re listening to. They can never see me either, but they can feel. These souls have light within them, and they feel things deeply in their hearts. But you and I, with God’s help, can see for now. Give thanks for your eyes. This is what the Church teaches you. In Christ, you learn a whole spirit of gratitude. You learn to say thank you.

Once I tried something I’d heard suggested as an experiment: “Close your eyes for a little while, or put on a blindfold, and walk around your own home for three minutes. Try doing a few things and see how hard it is.” I didn’t use a blindfold; I just closed my eyes. I couldn’t move about comfortably, even in the home where I’d lived for years. It was especially hard when I tried to find things—the glasses, the forks. I bumped into cupboards, tables, and chairs. It was very difficult. So give thanks for your eyes, your ears, and all that you have. Whether you have a husband or a child, or whether you don’t, you may not know why God permits all these things. Still, giving thanks will do you a great deal of good. It’s like taking medicine—medicine for your health.

It helps so much. Saint Basil the Great says this in his homily “Take Heed to Yourself.” If you read it in a volume of patristic writings, you’ll find him saying: look at your teeth, look at your body, and let that be a reason to thank God. Look at how God has made your body. You stand upright, while the other creatures, the animals, walk on all fours. You stand upright. Your head is held high so you can look all around you, and four of your five senses are there in your head.

Have you thought about that? So many of our senses are gathered in our heads: our eyes for sight, our ears for hearing, our nose for smell, and our mouth for taste. Then we have our hands for touch. They’re all close together.

Each sense helps the others, and they work in harmony. Together, Saint Basil says, they help you see the beauty and wonder of how you were made, and lead you to thank God. Why do I grumble and complain? I’ve been given so many gifts. God made me. I too have a purpose in life, a future; I too have something to do in this world. Today I cry, tomorrow I’ll laugh. And, just between us, the day after that I’ll cry again. But then I’ll laugh again. What will I learn in the end? That this is life.

Once I learn that, I’ll be able to keep a quiet smile within me even while I cry, because I’ll know that joy will come again. I’ll say, “All right, this is life. Today we cry and mourn, but a year from now there will be gentler, happier, calmer moments that feel easier to bear.” In the end, everything in life can be of benefit. That doesn’t mean it’s pleasant. I’ll say it again: it isn’t always pleasant. Medicine can be bitter and unpleasant, but it helps us. We have to take it to recover from what troubles us.

The Church also helps your health greatly through prayer when you live as a person of God. When prayer is truly an encounter with God, you feel that you are touching Him and that He is touching you. You feel someone draw so close that His touch seems to run through your whole being. You grow peaceful and calm, and experience something beautiful. That can be a great help to your health.

Prayer is healing. Many Saints work miracles through their prayers, and many people have themselves been healed through prayer. They offered another prayer to that Saint and felt, “He is helping me and healing me.” Prayer is a great thing.

What matters is to feel that touch of God, of the Saint, and of God’s grace. Otherwise, what we call prayer is often just a list of concerns: our complaints, our sorrows, our grumbling. “Find this for me. I want that.” There is a difference, though…

Would I tell you not to ask? Of course you should ask. But we need to rise beyond these small concerns of ours, to break through the clouds and reach out toward God’s boundless presence. Then we can tell Him our troubles. That’s the difference. Before we have felt God Himself, we may only be telling ourselves about our problems. We think we’ve told God, but we’ve really told ourselves. Prayer, as we often make it, becomes a conversation with ourselves instead of a conversation with God. When we feel God, we’ll speak to Him differently about what we need.

We’ll bring Him our concerns differently, and our problems will affect us differently too. I had a friend who had lived with multiple sclerosis since he was a young man, in his twenties, after his studies. He went to Saint Nektarios of Aegina to ask for healing. On the way, he prayed—but he wasn’t praying about his illness. He prayed to feel God.

There’s a great difference. You can say to God, “I want to feel You, to know who You are, and then tell You if there’s anything else.” Or you can say, “My God, I want to feel You so I can ask You for a favor right away. I want to receive something.” My friend didn’t pray like that. He said, “I want to feel God.” That means so much. And then, as they say, whatever comes after that.

Thank you. He says that when he felt Saint Nektarios of Aegina close to him—his grace, love, tenderness, and fatherly care—he no longer wanted to ask him to make him well. He did not ask. He simply said, “Do whatever you wish. It is enough that you love me. It is enough that I have felt this great gift: your presence, your caress, your kiss, your tenderness, your fragrance. Whether you grant me what I asked for no longer matters. I feel so well.” In the end, it is our soul that feels well, and what matters is how our soul receives things. Your hand might be healed, for example, and you might still be full of sorrow because your soul has not been healed. Healing in the body does not necessarily make you happy. And likewise...

If a poor man is given money, does that mean he will be smiling tomorrow? No. He may smile today, but tomorrow his complaints and his troubled state of soul may appear somewhere else. A difficult person is difficult wherever he goes. A confused person is confused wherever he goes. We just find reasons to say, “Once I get well, you’ll see, all my troubles will disappear.” Things do not work that way.

So he felt God. Have you ever felt God? Have you felt Him? What you have felt is a great thing, a great thing, a powerful experience. You may not have felt it all the time, but those few moments when you have felt Him in your life—and you will feel Him now and in the future—are a great thing. It is as if someone tells you, tells you, “There is a jar of honey in the cupboard,” and you talk about it and think about it. But it is different when you take down the jar, open the lid, reach in, taste it, and put your mouth to it. Then you will not say, “You know, I have heard about honey. People have told me about honey. I have read about honey.” Instead you will say, “Friends, my mouth is dripping with honey. I have honey.” That is how God is. He is the One...

...whom a person experiences, not merely the One a person talks about. Words help. A wedding invitation helps you know when the wedding will be and which church to go to, so you can find your way there. But if you only look at the invitation and never go, you miss the wedding.

It is not enough to look at an invitation that says, “We would be delighted to see you at our wedding, at such and such a church.” You read it and think, “How nice.” Then the days pass, you do not go, and you miss the wedding. So it is not enough to talk about God. What matters is to experience God, to truly bear God within us—to have dwelling within us...

...the presence of God, His grace, His mercy, His love, His radiance, His light, His tenderness, His compassion, His healing...

...His healing grace. That is a great thing, and you have felt it. I know you have. You may not feel it strongly right now, because if you did, you would not be listening to radio programs. When you feel it, you want nothing else. You are living something so beautiful; you are happy and fulfilled. Still, words can help you make a better effort to draw near to God. Do the same for your child.

If your child is ill, pray. If your husband or wife is ill, pray. Pierce through the heavens and the galaxies; pass through them all and rise higher and higher. Leave earthly things behind. Do not let your nous, your spiritual mind, dwell on all the things happening here. Go to the One who is beyond all this.

There you will see only light and love. And in that light, try to place the people you love. That is what the Saints say, as far as I have read. Let that light shine upon those you love, and picture them as they appear in icons, with a halo. What is a halo? A ring, a circle of light around them.

Picture your child with that halo, within the light. Suppose your child is caught up in drugs and comes home at three, four, or five in the morning. Calling over and over, screaming, threatening to lock them out, calling the police, arguing and fighting—none of that will bring the result you hope for. Healing comes through the radiance of that light. Bring light to your child. But to do that, you must first have touched and felt it yourself. The sign that you have felt it is peace. I say it again: the sign is peace. If you pray and remain troubled, it means you have not touched God.

Does that mean I should say you prayed badly? No, it is not a matter of calling your prayer good or bad. That is simply how it came from you. These things are not buttons you press to make them work. Much depends on what God wills, what you do, what each day brings, and what gift He gives you, if He gives one at all—when, for how long, and what kind. But if you want to know whether your prayer has reached God and you have felt Him, look for the trust, surrender, and calm that follow. We often pray and then become nervous, angry, and anxious all over again. Let me give you an example. Someone said to me, “Please offer a Paraklesis, a supplicatory canon, for the children taking exams.” We did, praying to the Saints, to God, and to the Most Holy Theotokos. Afterward, a young woman came up to me saying, “I can’t do it, I can’t do it.” I asked, “Did you like the Paraklesis?” “Very much,” she said, “but I can’t do it. I won’t pass. I’m finished. I’m going to fail.”

She does not realize that the prayer has not touched her. It cannot have touched her. That is why I say that if prayer in the Church truly touched us, we would be much better and much healthier. We would not fall ill so easily.

We would not let illness enter us. When an illness approaches the body and finds its defenses weakened... And when do our defenses weaken? When our soul has also collapsed: when you are worn down, sorrowful, anxious, and emotionally exhausted.

Then germs, viruses, and illnesses find an easy place to settle, as though the doors were open. But when they find well-being, life, joy, and good spirits... As the words say, “The light of Christ shines upon all.” Imagine a virus trying to enter a body alive with joy, praise, and gratitude, fragrant with Holy Communion, the grace of God, and prayer. You may ask, “Do you really mean that?” I cannot say exactly how illness enters such a body, but I believe it will meet great resistance if the body is alive with God’s grace and presence. Illness did enter the bodies of Saints too. They became sick, suffered, and died. But they saw their suffering within a different purpose and a different plan.

Many of them healed other sick people while saying to God, “My God, make this person well, even if I must bear something myself. I do not mind.” Their own situation has to be understood differently. Saint Porphyrios the Kafsokalyvite said that when he was young on the Holy Mountain and was diagnosed with cancer, he ran into the forest crying out with joy, “Thank You, my Christ, that I have cancer.” I think that is beyond our grasp. For him, it was deeply healing. Though he suffered from youth, he lived to an old age. Why did God keep him alive? Through all this, he became more saintly and more compassionate toward everyone. He understood those in pain because he himself was in pain. Yet he never complained or turned against God. So take that whole experience of illness. If you are like that in prayer, you will see things go much better, and you will help your child much more. You cannot help another person or heal a situation...

...with shouting, screaming, and agitation. How can agitation heal agitation? Someone said to me, “How can demons be driven out by bringing in new demons?” You try to drive out another person’s demons while carrying your own: you scream, curse, and fight. Those are new demons. Demons do not drive out demons; and even if they did, demons would return. For healing to come to our soul, we need to loosen our hold on earthly things and connect with the source of healing, the great Physician, the healer of our souls and bodies. From Him we draw healing, strength, grace, light, and hope. No problem is beyond Christ. No illness is beyond Him.

Whenever anyone stood before Christ, He never said, “This one is too difficult for Me. I cannot help this person.” He knew that if a person opened up, if their soul blossomed, if they trusted God and asked in faith for healing, it would come. The difficulty lay with the people, not with Christ. That is why the account says that when He went to a certain town, He could not perform even one mighty work...

...not even one miracle. And it gives the reason: “Because of their unbelief.” The people could not believe. They did not trust Him or reach the heart of Christ. Many touched His body, the body of the Lord, but no power came forth for them, because their own souls had not opened.

Many people receive Holy Communion, yet nothing changes. We priests receive Holy Communion too, and it does not always change us. It is not enough to say, “I went through the motions.” Something has to move within you. You have to change inwardly as well. Otherwise we could receive Holy Communion day and night and all be healed. But healing does not happen magically, without our participation. As the Lord asked, “Do you believe?” You have your part to give.

“Do you believe I can make you well?” Or, “Do you want Me to make you well?” That is how healing comes to our souls and bodies. Today we have spoken about gratitude, prayer, fasting, and... These things we learn in the Church become a way of life and help us live better. And I am deeply moved when I see people preparing to go to the hospital for an operation, and before they go...

Before they go, they pray, go to confession, and receive Holy Communion. A woman who was going in for kidney surgery told me, “I feel very calm.” I said, “That’s wonderful.” Many doctors have said the same thing: “When we see patients who truly believe in God and have peace, do you know how much faster they recover? Much faster.” Everything helps bring health and healing. These patients work with their doctors and trust in God’s grace. But when someone has no faith, resists everything, gets angry, loses hope, and sees no light ahead, that person finds it harder to recover.

They suffer. Some experiments abroad used brain scans, wires, and other equipment on people undergoing medical procedures and surgery. Some believed in God; others had no connection with faith. Again, they found that those who believed cooperated much better and recovered much faster. Nurses have seen it too. They say that people of the Church who love God can be exemplary patients: their faces are peaceful, and they have faith and hope. Faith is a great thing. Faith works miracles. Faith means seeing before you...

...what is unseen, but is on its way.

Scripture calls faith “the evidence of things not seen.” The evidence of things not seen. It means that you can have a hold of what you cannot yet see. More than that, you can almost touch it and feel it as though it were already here. Someone says to me, “Please serve Holy Unction for my sick relative.” But while I was preparing to do that, someone else was going to the funeral home. I said, “What are you doing? Do you believe or don’t you?” They said, “Let’s do both, in case it doesn’t work.” Someone answered, “Nothing will work that way.” If we ask for health while expecting death, that is not faith. Faith means expecting healing, believing in it, living it before it comes, and seeing that it is on its way.

A young woman says, “Pray that I pass the national exams, though I can’t see it happening.” If you can’t see it—and I’m struck by the word you chose—then you haven’t learned to see what is unseen. Learn to see. Actually, I tell her, you are seeing something: you’re seeing failure. Learn to see success, the gift of God that is coming. If you don’t believe, God will say, “My child, let it be according to your faith.” You say, “I won’t get well.” Why not? Because that is what you have believed. You have given yourself over to failure and placed all your trust in it. That is where you have invested yourself, and that is what you will live out. Place your trust in Christ, and look to Christ for healing and a miracle.

I haven’t said everything I wanted to say. There is much more to say about health, and we’ll continue this another time. All the broadcasts are also on my personal website, which you can find online, and you can download them whenever you like. But it is lovely to listen together while the program is on. You know that many others are listening too; we are keeping one another company. There are many of us. So let us pray together now for everyone listening, especially those who are ill. Whether we are ill or well, let us ask God for one another.

Let us ask Saint Panteleimon, Saint Nektarios, the Holy Unmercenary Healers, Saint Parthenios, Saint Stylianos, Saint Paraskevi, Saint Marina, and all the saints we love to pray for them. Let us give them this gift. And you who are listening, know that many others listening have prayed for you. Their prayers will reach you too. Thousands of people have just prayed for you without knowing you, but God knows you.

I pray that God’s grace reaches deep into your soul, touches your body too, and changes your life. May it give you back the smile you have forgotten for so long—a smile you truly deserve. May you smile and stand on your feet, or on the feet of your soul if you cannot walk, and keep your spirits up. May Christ grant you what you long for. The phone numbers for the program are 210-4118-602 and 210-4118-640. The email address is atheata.perasmata@yahoo.gr. Vasilis Chatzinikolaou, thank you very much, and thank you for the final piece you are about to play for us.

Thank you for your kind words about our books. You tell me that some people give them out, including as gifts to others: “Strengthen Your Soul” and “Love Forever.” These two books contain written versions of the broadcasts, along with the corresponding MP3 recordings, so you can both listen to what we say and read it.

...give them to some friends. Thank you for everything. I am grateful to God for everything. And forgive me for anything I have done wrong. May God give you strength. Take care, and I’ll be waiting for you next week. Farewell.

The Greek text follows the source recording. Music, chanting and unclear passages are identified separately; the full Greek audio is retained.

Download Greek transcript (TXT)

Χαίρομαι πολύ που είμαστε πάλι μαζί, ξέρεις γιατί; Γιατί μαζί σου δεν έχω άγχος. Χαίρετε, αγαπητοί μου φίλοι, στα θεία τα περάσματα. Είμαστε μαζί και πάλι στους 91,2 μεγακύκλους των FM, στην Πειραϊκή Εκκλησία, στον σταθμό που μιλά στην ψυχή μας και όχι απλώς στην ψυχή μας, μπαίνει βαθιά στην καρδιά μας και μεταμορφώνει τα κύτταρά μας και μας χαρίζει την πνοή του Θεού, μας χαρίζει οξυγόνο. Μας χαρίζει δύναμη αυτός ο σταθμός, μας χαρίζει ακόμα και υγεία, μπορώ να πω. Δεν θέλω να πω το αστείο που μια γιαγιά που άκουγε την εκπομπή και άλλες εκπομπές και κυρίως τη Θεία Λειτουργία στην Πειραϊκή Εκκλησία, «βρήκα», λέει, «την υγειά μου, Πάτερ». Της λέω, «τι κάνετε;» Το ξέρετε αυτό; Ακούστε το. «Όταν», λέει, «είμαι στεναχωρημένη και με πονάει το κεφάλι μου, παίρνω το ραδιόφωνο και το βάζω στο κεφάλι. Όταν με πονάει η μέση, το βάζω στη μέση».

Έλεγε η γυναικούλα, αυτή η γιαγιούλα, «και ειδικά στη Θεία Λειτουργία και στις παρακλήσεις τα απογεύματα, γίνομαι καλά. Οπότε έχω δύο ράδια, ένα να ακούω και ένα για να θεραπεύομαι. Και όταν μου λέει καμιά φίλη μου ότι πονάει το κεφάλι μου, πονάει η μέση μου, πονάν τα πόδια μου, της λέω: η λύση είναι αυτή, βάλε ράδιο». «Γιατί να το κάνω το ράδιο; Εγώ θα πάω στον γιατρό». «Βάλ' το ράδιο εκεί που πονάς και θα δεις πως θα γίνεις καλά».

Λοιπόν, η Πειραϊκή Εκκλησία και βασικά τα λόγια του Θεού, οι προσευχές που ακούγονται στο Θεό από το σταθμό αυτό και όλα τα καλά που ακούγονται, πραγματικά θεραπεύουν. Εννοείται ότι η κυρία πρέπει να πάει και στο γιατρό, και κάθε κυρία και κάθε κύριος που πονά θα πάει και στο γιατρό, γιατί μπορεί να έχει κάτι σοβαρό και πρέπει να τον κοιτάξει, ας πούμε. Αλλά όντως, είχαμε ξαναπεί... Α, γιατί είπα αρχίζοντας ότι δεν μ' αρέσει που κάνω μαζί σου εκπομπή; Γιατί δεν έχω άγχος. Διότι τώρα που κάνουμε παρέα, δεν έχω υποχρέωση να πω αυτό και αυτό και αυτό και να έχω το ρολόι με άγχος και το χαρτί μπροστά μου: «Πρέπει να πεις αυτά τα λόγια, αλλιώς αν δεν τα πεις χάθηκες». Ό,τι προκύψει, όσο προλάβουμε. Και αυτό είναι να με ξεκουράζει ψυχικά, κατάλαβες; Δηλαδή, λέει, όχι ο Θεός, θα πούμε ό,τι μπορέσουμε. Δεν μας κυνηγάει κανείς.

Υπάρχει κάποια ύλη που πρέπει να τη βγάλουμε γιατί αν δεν τη βγάλουμε θα κοπούμε και θα μας εξετάσουν. Δεν μας μαλώνει κανείς, υπάρχει μια ελευθερία, υπάρχει ένας σεβασμός, υπάρχει η ζωή που κυλά και πηγαίνει με τους δικούς της ήρεμους ρυθμούς. Δεν μπορεί να έχει βιασύνη και η πνευματική ζωή δεν έχει βιασύνη.

Μια φορά μίλαγα με κάποιον, πέρασε τόση ώρα, εγώ είχα άλλα θέματα να του πω, κάτι άλλο μου είπε και λέω: «Α, δεν μου απαντήσατε τελικά αυτά που ήθελα». Και λέει: «Μην ανησυχείς, και αυτά που είπαμε είναι πολύ καλά αν τα κρατήσεις». Ένα πραγματάκι να ακούσεις, δεν είναι τα πολλά. «Πες μας κι άλλα, λύσε μας προβλήματα, λύσε μας θέματα». Καμιά φορά μιλάω σε κάποια ενορία, σε κάποια σχολή γονέων, στο τέλος κάποιοι θέλουν να ρωτήσουν και κάποιοι δεν προλαβαίνουν και λένε: «Τα δικά μας δεν μας τα απαντήσατε». Και λέω: «Και αν τα απαντήσω τι θα βγει;» Κι αν δεν τα απαντήσω, τι; Δεν θα βγει καλό; Πάλι καλό είναι και να μη σου απαντήσει κανείς. Δεν πειράζει, οι απαντήσεις υπάρχουν μέσα σου.

Πως όσα σου απάντησαν τόσα χρόνια άνθρωποι της Εκκλησίας, του Θεού, ιερείς, θεολόγοι, κατηχητές, όσα ρώτησες και απαντήθηκαν, τα εφάρμοσες; Οπότε ρωτάς διάφορα πράγματα περιμένοντας από κάποιον να σου λύσει το θέμα της ζωής σου. Δεν θα στο λύσει ο άλλος. Ό,τι και να είναι ο άλλος, θα σου πει μια γνώμη, θα σου πει τη φώτισή του, την έμπνευση του Θεού, τη χάρη του Θεού, αλλά και προφητεία να σου πει, δεν επαληθεύεται από μόνη της. Εσύ θα κινήσεις την ψυχή σου, θα συγκινηθείς, από εκεί βγαίνει η συγκίνηση. Υπάρχει μια κίνηση που είναι εσωτερική και σε συναρπάζει, ολοκληρωτικά δηλαδή σε αρπάζει και σε κινεί και κάνεις και βήματα. Δεν θα αναλάβει ο άλλος τον αγώνα τον δικό σου, θα κάνεις εσύ αγώνα για την ευτυχία σου. Πάρε τη ζωή στα χέρια σου, κάνε ό,τι καλύτερο μπορείς, πάλεψέ το.

Νέος, μπορείς, είσαι νέα κοπέλα, έκανες λάθη, θα παλέψεις πάλι. Και ποιος σου είπε ότι δεν θα κάνεις λάθη στη ζωή; Και εγώ έκανα και όλοι έκαναν και όσοι γνώρισα λάθη έκαναν και θα ξαναπροσπαθήσουμε σαν τα παιδιά του δημοτικού που γράφουν το α, το β, ξανά το β, το γ, λάθος, ξανά σβήνουν, ξανά σβήνουν, τρυπάνε τα φύλλα στο τετράδιο, μουτζούρες, γόμες. Αυτή είναι η ζωή, είμαστε παιδιά, 90 ετών, 60 ετών, 40 ετών, 20 ετών, είμαστε όλοι παιδιά και κάνουμε προσπάθεια να καταλάβουμε το μυστικό της ζωής. Να καταλάβουμε και να αγαπήσουμε τον Θεό, να γνωρίσουμε τον Χριστό, να φωτιστεί η σκέψη μας, να ηρεμήσει ο λογισμός μας, να ακουμπήσουμε τον Θεό και να εμπιστευτούμε τον Θεό και να ηρεμήσουμε και να γαληνέψουμε. Και αυτό δεν γίνεται με τη μία, δεν γίνεται εύκολα. Είναι όλη η ζωή μας έτσι. Πάρε το απόφαση.

Συμφιλιώσου, συμβιβάσου, όχι συμβιβασμός με την έννοια «τι να κάνουμε αφού δεν γίνεται αλλιώς», όχι, συμφιλιώσου χαρούμενα. Έτσι είναι η ζωή και εσύ θα μάθεις πολλά μέσα από όσα περνάς.

Που είχαμε πει μια φορά ότι μέσα στην Εκκλησία κοντά στον Χριστό ο άνθρωπος θεραπεύεται ψυχικά και σωματικά, το θυμάσαι; Είναι μια εκπομπή που θα την ακούσεις, αν την έχεις ακούσει σε κάποια επανάληψη. Η εκπομπή αναμεταδίδεται και το βράδυ. Κάποια μέρα τη βδομάδα, θα σου το πούνε στον σταθμό. Στο 210-41-18-602 και 210-41-18-640, στον δικό σου τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό, γιατί μεταδίδεται σε πολλά μέρη της Ελλάδος και του κόσμου ολόκληρου, και θα σου πούνε πότε γίνεται η αναμετάδοση αυτής της εκπομπής. Και χαιρετώ και όλους τους ανθρώπους, τους φίλους μας, τα αδέρφια μας που μας ακούνε από παντού και δεν λέω ονόματα πολλά γιατί τι να πρωτοπώ;

Εεε... Χαιρετώ αυτούς που μας ακούνε στα νησιά της Ελλάδος, στη Ρόδο, στη Μυτιλήνη, στην Κρήτη, στη Λήμνο. Μας έχουν στείλει τόσα μηνύματα, τόσες ευχές, τόση αγάπη. Στην Κύπρο, στο εξωτερικό, στην Αμερική, στο Σικάγο, στους ελληνικούς παλμούς του Σικάγου, τους οποίους εννοείται αγαπάμε και δεν ξεχνάμε, και όλους τους ανθρώπους οι οποίοι μας έχουν τόσο πολύ ευεργετήσει με την αγάπη τους, με την προσευχή τους, με τη χαρά που μας έδωσαν. Με την αίσθηση της οικειότητας που μας έκανε να νιώσουμε ότι είμαστε οικείοι άνθρωποι και αγαπητοί και αγαπημένοι. Πολλοί από αυτούς μας άνοιξαν τα σπίτια τους και την καρδιά τους, να μπούμε μέσα, να τους δούμε, να κάτσουμε μαζί, να φάμε, να κοιμηθούμε στο σπίτι τους και στα δωμάτιά τους, και μας φρόντισαν, και όλα αυτά δεν τα ξεχνάει κανείς. Και πραγματικά είναι μεγάλο πράγμα και αυτό που το έμαθα. Να τώρα πως πήγα σε άλλο σημείο, ενώ το είχα παρακάτω να το πω αυτό στο μυαλό μου, αλλά έτσι είναι το μυστικό που βγαίνει. Ποιο που έμαθα...

Λέω, αυτό το ευχαριστώ που το έμαθα, στην Εκκλησία το έμαθα, γιατί η Εκκλησία μαθαίνει τον άνθρωπο να ευχαριστεί. Και τι έχει να κάνει αυτό, τι σχέση έχει με την υγεία; Τεράστια. Όταν λες ευχαριστώ, κάνεις μέσα σου ενέσεις βιταμινούχες, τονώνεις την ψυχή σου, δίνεις χαρά στον εαυτό σου τον ίδιο. Όταν ευγνωμονείς αυτούς που σου έκαναν καλό στη ζωή και λες ένα ευχαριστώ, αυτό το πράγμα δίνει υγεία, δίνει χαρά, δίνει ευεξία. Κυλάει το αίμα σου καλύτερα μέσα σου, το ζάχαρό σου ρυθμίζεται, γλυκαίνει ως εκεί που πρέπει, η καρδιά σου μελώνει, ησυχάζεις, γαληνεύεις, η πίεσή σου, όλες οι τιμές αποκτούν ένα άλλο επίπεδο. Είναι μεγάλο πράγμα να μπορείς να ευχαριστείς.

Αυτό μαθαίνεις μέσα στην Εκκλησία, η οποία σου καλλιεργεί αυτή την αίσθηση της ευγνωμοσύνης. Και η ίδια η Θεία Λειτουργία λέγεται ακριβώς έτσι, Θεία Ευχαριστία. Ευχαριστούμε τον Θεό. Δηλαδή πάμε μπροστά Του όχι ως παραπονεμένα πλάσματα, γκρινιάρικα και όλο μίζερα και μες στη μιζέρια και «δώσ' μου» και γκρίνια και μουρμούρα, παρά Του λέμε: «Σε ευχαριστούμε, Κύριε. Ευχαριστούμέν Σε, Κύριε ο Θεός ημών». Συνέχεια ευχαριστούμε, ευχαριστούμε. «Ευχαριστήσωμεν τω Κυρίω». «Άξιον και δίκαιον». Λέμε «σε υμνείν, σε ευλογείν, σε ευχαριστείν, σε προσκυνείν». Αυτό το πράγμα βγαίνει από μέσα μας και αυτό είναι υγεία ψυχής και σώματος. Και σώματος. Ο άνθρωπος ο ευγνώμων είναι υγιέστερος από τον αγνώμονα και τον αχάριστο. Ο αχάριστος μαραζώνει.

Το λένε και αλλιώς, μιζεριάζει, δηλαδή είναι μέσα στη μιζέρια και αυτό γίνεται ρήμα στο τέλος και γίνεται μιζεριάζεις, δηλαδή γίνεσαι ένα πλάσμα έτσι, όλα φταίνε, όλα γκρινιάζουνε, όλα σε ενοχλούνε. Έχει ήλιο, «πω πω, σκάσαμε στη ζέστη», βρέχει, «πω πω, σαπίσαμε στην υγρασία», έχει κίνηση, «τι γίνεται ρε παιδιά;», τον Αύγουστο ερήμωσε η Αθήνα, «πού καταντήσανε;» Και του λες τελικά:

«Πού θα μείνεις ευχαριστημένος εσύ;» Πουθενά. Τι σου αρέσει; Είναι μεγάλο πράγμα να είσαι άνθρωπος ευχαριστημένος, ικανοποιημένος, ευγνώμων, μεγάλο πράγμα. Υγεία, είναι δείγμα υγείας ψυχικής και σωματικής, γιατί τοξινώνεται το σώμα σου με τη διαρκή αντίδραση, δηλητηριάζεις το κορμί σου με αυτά τα παράπονα όλη την ώρα, που σου φταίει το φαΐ, ο καιρός, το αλάτι, τα ρούχα, τα μαγαζιά που κλείσανε νωρίς, ο κόκορας στο χωριό που άρχισε το πρωί και με ξύπνησε, η βροχή που δεν μ' αφήνει να βγω. Αυτό το πράγμα, τι νομίζεις, το σώμα σου δεν το επηρεάζει;

Είσαι ήρεμος; Αν πιάσεις τον σφυγμό σου δηλαδή και την ώρα, αν δεις μέσα σου το σώμα με μηχανήματα, που υπάρχουν πειράματα στον κόσμο που έχουν δει σώματα ανθρώπων σε κατάσταση έτσι ευγνωμοσύνης, πνευματικής ζωής, προσευχής, και ανθρώπους οι οποίοι είναι μέσα στην γκρίνια. Αυτοί που είναι μέσα στην γκρίνια και στα παράπονα και στις αντιδράσεις είναι τα πιο δηλητηριασμένα σώματα, εσωτερικά.

Φαίνονται. Γι' αυτό, αν θυμάσαι, ο πατήρ Πορφύριος, λένε πολλά βιβλία που γράφτηκαν γι' αυτόν, έπιανε το χέρι του ανθρώπου... Πήγαινε κάποιος κοντά του, του έπιανε το χέρι και έπιανε τον σφυγμό του και καταλάβαινε πως κυλάει το αίμα μέσα και καταλάβαινε τα όργανα του σώματος. Πως είσαι; Γιατί σου λέει, άμα είσαι μες στη δυσαρέσκεια, είσαι όλο δυσαρεστημένος και στην αγνωμοσύνη, ε, πραγματικά και το σώμα σου δεν θα είναι καλά. Μεγάλη υπόθεση. Γι' αυτό με ρώτησε ένα παιδί μια φορά, απ'...

Απ' το ένα πάω στ' άλλο, αλλά είπαμε ότι αυτή η εκπομπή, δόξα τω Θεώ, μου επιτρέπει και πηγαίνω από εδώ και από εκεί. Μου λέει λοιπόν ένα παιδί, ένας νέος: «Θέλω να παντρευτώ μια κοπέλα, τι συμβουλές μου δίνεις;» λέει. «Δεν έχω να σου δώσω συμβουλές, είναι δικό σου θέμα αυτό τι θα κάνεις, ό,τι θέλεις κάνε, η ευθύνη είναι δική σου. Εσύ θα την επιλέξεις για να έχεις και την ευθύνη». «Όχι, δεν είναι όλες οι λεπτομέρειες, αλλά να μου πεις ένα χαρακτηριστικό που πρέπει να φροντίσω να βρω σε αυτήν την κοπέλα». «Ομορφιάς;» «Όχι», λέει, «αυτό θα το βρω μόνος μου». «Πλούτου;» λέει, «αυτό δεν με νοιάζει». «Α, σαν χαρακτήρα να σου πω κάτι. Λοιπόν», του λέω, «κοίτα να δεις. Από ό,τι έχω δει, το πιο ωραίο που μπορείς να ψάξεις να βρεις είναι να είναι αυτή η κοπέλα που θα παντρευτείς άνθρωπος στρωτός, απλός και χωρίς γκρίνια. Δηλαδή να μην σου γκρινιάζει, να μην μουρμουράει, να μην της φταίνε όλα, να είναι ευχαριστημένη ψυχή. Δηλαδή να της λες αύριο δεν μπορούμε να βγούμε και να σου λέει δεν πειράζει. Και μετά να λες αύριο θα βγούμε, να βγούμε. Θα φάμε πάστα σοκολάτα, να φάμε. Ή να φάμε καλύτερα βανίλια, να φάμε βανίλια. Αυτό το πράγμα, ο στρωτός άνθρωπος που προσαρμόζεται, που είναι ευέλικτος, που είναι αυτό που είπα και άλλη φορά, που ρέει με τα πράγματα. Ρέει, θα πει ρέει, κυλάει, όπως το νεράκι κυλάει. Δεν αντιστέκεται. Η αντίσταση και

εσένα θα σε εκνευρίζει, θα σε κουράζει, θα σε αρρωσταίνει και την ίδια θα τη μαραζώνει και στα παιδιά το μεταδίδει αυτό το πράγμα. Είναι μεταδοτική η γκρίνια. Το είπε ένας άντρας μια φορά αυτό σαν παράκληση για τη γυναίκα του. Μου λέει: «Σε παρακαλώ, η γυναίκα μου», λέει, «σε ακούει, να πες της», λέει. «Δεν ξέρω αν μ' ακούει κι εμένα, μην είσαι τόσο σίγουρος». «Όχι», λέει, «πες της εσύ μια συμβουλή». «Ωραία», λέω, «πες μου μία να της δώσω. Από όσα», λέω, «έχεις παράπονα, μην τα πεις όλα τώρα. Ένα να της πω, της γυναίκας, λίγο λίγο να το παλέψει». «Κοίταξε», λέει, «αυτό το ένα αν το κάνει που θα σου πω, όλα τα άλλα θα έρθουνε μόνα τους». Λέω: «Τι είναι αυτό;» «Πες της», λέει, «σε παρακαλώ, να μη μου γκρινιάζει. Να μη μου γκρινιάζει, δεν αντέχω», λέει, «την γκρίνια της. Πάω», λέει, «στο σπίτι και μουρμουράει, φωνάζει, παραπονιέται, της φταίνε όλα. Και πάω να φάω», λέει, «κάτι και μου το βγάζει και αυτό γίνεται αρρώστια. Δεν είναι φαΐ αυτό που τρώω, είναι δηλητήριο».

Που και τα... «Εγώ», λέει, «δεν νηστεύω, πάτερ, δεν μπορώ να νηστέψω. Γιατί δεν μπορώ να νηστέψω, έχω τους δικούς μου λόγους. Αν δεν φάγω κρέας πέφτω κάτω», και διάφορα τέτοια μου έλεγε. «Αλλά, πάτερ, πίστεψέ με», λέει, «και το κρέας που τρώω την Παρασκευή, με αυτή τη μουρμούρα πάνω από το κεφάλι μου, είμαι σίγουρος», λέει, «ο Θεός το κάνει νηστήσιμο. Δεν υπάρχει περίπτωση», λέει, «αυτό που τρώω να είναι αρτύσιμο, γιατί τόση γκρίνια πάνω από το κεφάλι μου, μουρμούρα, τσακωμοί». Αυτό το πράγμα, επειδή το έχω δει στη μικρή μου πείρα στους ανθρώπους, είναι το πιο ωραίο να το ζητάς από μια σχέση, να μην υπάρχει αυτή η δυσαρέσκεια, να έχεις ευγνωμοσύνη. Και αυτό το μαθαίνεις μέσα στην Εκκλησία, αν είσαι άνθρωπος βέβαια, να είσαι άνθρωπος του Χριστού. Να σε ρωτήσω κάτι: εσύ του Χριστού, εσύ είσαι; Α, καλά, δεν θέλω να σου χαλάσω την εικόνα, αλλά να σου πω ότι

Εν πάση περιπτώσει, δεν θα σου πω για σένα, θα σου πω για εμένα. Εγώ νιώθω ότι δεν είμαι πολύ του Χριστού. Είναι μεγάλη κουβέντα να πεις ότι είμαι του Χριστού άνθρωπος. Μεγάλη κουβέντα. Θέλει μεγάλη συζήτηση, θέλει πολύ ψάξιμο, θέλει μεγάλο καθρέφτισμα και τίμιο και ειλικρινές βλέμμα να κοιτάξεις τον Χριστό και να του πεις: «Δηλαδή εγώ είμαι δικός σου, δηλαδή εγώ είμαι δικό σου πλάσμα, είμαι δικό σου παιδί, είμαι από σένα, έχω τη δική σου χάρη και είμαι χριστιανός». Μεγάλη κουβέντα αυτή. Γι' αυτό σου λέω, αν είσαι μέσα στην Εκκλησία όπως πρέπει, θα το μάθεις αυτό. Όπως με ρώτησε και μια άλλη κοπέλα, λέει: «Θέλω να παντρευτώ κάποιον, αλλά δεν είναι πολύ της Εκκλησίας», μου λέει, «να τον πάρω;»

Ήταν ένας πολύ καλός άνθρωπος, πολύ καλό παιδί. Και της λέω: «Δεν κατάλαβα, τι δεν είναι της Εκκλησίας;» Λέω: «Είναι κάτι άλλο;» «Όχι», λέει, «είναι χριστιανός, αλλά δεν είναι της Εκκλησίας». Και της λέω: «Συγγνώμη, εσύ είσαι της Εκκλησίας;» «Εγώ», λέει, «βέβαια είμαι της Εκκλησίας».

Και λέω: «Συγγνώμη, αυτά που λες στην εξομολόγηση τόσα χρόνια τι είναι, της Εκκλησίας; Αυτά που κάνεις;» «Ε, όχι», λέει, «αλλά ας τα κάνει και αυτός», λέει. «Μόνο που αυτός ακόμα δεν έχει μάθει να εξομολογείται, αλλά είναι πολύ καλός άνθρωπος, έχει πολύ καλή διάθεση, έχει πολύ καλή προαίρεση». «Και εσύ», της λέω, «μην ξεχνάς, η κατάκριση, η ζήλεια, η συκοφαντία, η αντιπάθεια...» Ότι δεν μιλάς, ας πούμε, σε κάποιους συγγενείς δεν είναι καθόλου πράγματα της Εκκλησίας. Δηλαδή αυτές οι λέξεις πάντα...

Αγαπητοί μου φίλοι, να τις επαναπροσδιορίζουμε στο μυαλό μας και να ρωτάμε από καιρό εις καιρόν τον εαυτό μας και να λέμε: είμαι του Χριστού; Είμαι χριστιανός; Σκέφτομαι καλά; Πιστεύω σωστά; Αγαπάω τον Θεό; Τότε γιατί είμαι έτσι;

Γιατί έχω τόση ταραχή, τόσο άγχος, τόση αγωνία, τόση... Αχαριστία; Και λέμε λοιπόν τόση ώρα ότι μέσα στην Εκκλησία μαθαίνεις την ευγνωμοσύνη. Το έλεγε ο πατήρ Παΐσιος ο καημένος που βασανίστηκε. Γι' αυτό λέει ο καημένος, καθόλου καημένος, αλλά βασανίστηκε από τον όγκο που είχε στο παχύ έντερο και δεν μπορούσε να καθίσει στο κρεβάτι του, να ακουμπήσει, και το βράδυ δεν μπορούσε να κοιμηθεί γιατί στριφογύριζε να βρει μια θέση να μην πονάει. Υπέφερε, και όταν έβλεπε ανθρώπους μετά να κάθονται στις καρέκλες τους έλεγε: «Κάθεσαι;» «Κάθομαι, πάτερ. Το πιο απλό». «Δεν είναι απλό, παιδί μου», λέει, «να λες ευχαριστώ. Πες και γι' αυτό ευχαριστώ στον Θεό, που κάθομαι, που μπορώ και κάθομαι. Δεν είναι αυτονόητο να μπορείς να κάθεσαι», λέει, «κάποιοι δεν μπορούν».

Ευγνωμοσύνη είναι μεγάλη υπόθεση. Δείχνει ευαίσθητη ψυχή, λεπτό άνθρωπο που βρίσκει αφορμές χαράς. Δηλαδή βλέπω ένα λουλουδάκι, ο άλλος λέει «σιγά το πράγμα», εσύ λες, ας πούμε, «δόξα τω Θεώ, είδα ένα λουλουδάκι». Αυτό για σένα είναι μια τόνωση στην ψυχή. Δίνει επιπλέον υγεία και χαρά και σε ανεβάζει και ψυχικά και σωματικά, όπως είπαμε. Αυτό λέμε σε αυτές τις εκπομπές, πως η ψυχική στάση μας στον κόσμο επηρεάζει και τη σωματική μας πορεία και τη σωματική μας υγεία. Ή άλλη φορά ο ίδιος ο πατήρ Παΐσιος, λέει, πόναγε το κεφάλι του πάρα πολύ, είχε συχνές ημικρανίες και πονοκεφάλους, και μια μέρα δεν πόναγε και ήρθαν κάποιοι γνωστοί του και τους λέει: «Ναι, παιδιά, σαν καλό είναι να μην πονάει το κεφάλι, σαν καλό είναι».

Του είπανε: «Γιατί το λέτε, γέροντα; Γιατί σας πονάει συνέχεια;» «Ε, με πονάει συνέχεια, αλλά σήμερα δεν πονάει. Και βλέπω τι ωραίο πράγμα που είναι να έχεις μια μέρα να μην πονάει το κεφάλι σου». Αυτό το νιώθουν όσοι έχουν περάσει τέτοιες δοκιμασίες. Και μετά λένε: «Μη στεναχωριέστε. Αφού μπορείς και έχεις το κεφάλι σου και δεν πονάει, αφού, ξέρω εγώ, τα δόντια σου δεν πονάνε». Μου λέγει μια άλλη κυρία: «Πάτερ, μην μπλέξεις με δόντια που πρέπει να φτιάξεις, αλλαγή, οδοντοστοιχίες, μασέλες. Τρέχω», λέει, «πόσα, δύο χρόνια λέει τώρα, άλλα θέλουν εμφυτεύματα, άλλα θέλουν βιδώματα, άλλα θέλουν ειδικές θήκες. Μεγάλη ταλαιπωρία», λέει, «πολύ μεγάλη ταλαιπωρία. Έχεις τα δόντια σου; Πες δόξα τω Θεώ». Ούτε που το είχα σκεφτεί, να πω δόξα τω Θεώ και για τα δόντια μου, λέω. Από πού κι ως πού, τι είναι τα δόντια μου; Ούτε που τα έχω δει. Δε φαίνονται, εκτός από τον καθρέφτη. Λοιπόν, δεν τα έχω δει τα δόντια μου, όλα στον καθρέφτη τα βλέπεις. Αλλιώς, αν δεν είχαμε καθρέφτη, δεν θα τα βλέπαμε ότι έχουμε δόντια.

Το έχεις καταλάβει αυτό; Θα τα βλέπουμε στους άλλους, βέβαια. Λοιπόν, ναι, όχι, λέει, να μιλάς, «σε ευχαριστώ». Και λέει «ευχαριστώ». Και το κατάλαβα μια φορά που πόναγε πολύ το δόντι μου και έψαχνα γιατρό μες στη νύχτα. Λέω: «Σε παρακαλώ, τι θα κάνω;» Αυτό το «ευχαριστώ» είναι πολύ υγιεινό. Δείχνει άνθρωπο αυτό το πράγμα. Παίρνω αγάπη, λέω «σε ευχαριστώ». Σημαίνει ότι το ένιωσα. Σημαίνει ότι δεν είμαι αναίσθητος. Και άμα δεν είσαι αναίσθητος, είσαι υγιής. Υγεία δεν είναι αυτό, να μην έχεις αναισθησία; Και ένα άλλο παιδί, στο σχολείο, είχε έρθει μια φορά, που είχε πάθει κι αυτό όγκο, καρκίνο στους λεμφαδένες, και κινδύνεψε το παιδάκι πάρα πολύ, αλλά έζησε με τη βοήθεια του Θεού και τις προσευχές των γονέων του και την αγάπη τους. Και ήρθε στο σχολείο μια φορά, μετά από κάτι χημειοθεραπείες, που είχε συνέλθει λίγο, να μας δει, και μου λέει: «Να πεις στα παιδιά...

...να λένε ευχαριστώ στον Θεό που καταπίνουν το γάλα το πρωί και το νερό και, να σου πω και το άλλο», λέει, «και τα σάλια τους. Εγώ», μου λέει, «τώρα που σου μιλώ δεν μπορώ να καταπιώ, υποφέρω από τον πόνο. Δεν μπορώ να καταπιώ», μου λέει, «ούτε τα σάλια μου». Του λέω: «Καλά, σοβαρά, τόσο πολύ πονάς;» Και εκείνη την ώρα που μου το είπε κατάπια τα σάλια μου εγώ. Κατάπια και δεν κατάλαβα ότι και αυτό ακόμα είναι αφορμή που θα μπορούσε να με κάνει πιο χαρούμενο. Ευχαριστώ, Θεέ μου, που μπορώ και το κάνω και αυτό, που έχω τα πόδια μου και περπατώ, που μπορώ τώρα και κάθομαι και σου μιλώ και είμαι μπροστά σε ένα μικρόφωνο και μιλάω και σκέφτομαι και κουνάω τα χέρια μου για να εξηγώ διάφορα πράγματα, κάνω χειρονομίες. Αυτό το πράγμα δεν είναι αυτονόητο για τον καθένα. Δεν το έχουν όλοι.

Υπόθεση η ευχαριστία, να θυμάσαι τα πόσα δώρα σου έχει κάνει ο Θεός στη ζωή σου και να μην στεναχωριέσαι με αυτά που σου λείπουν. Δες πόσα έχεις και πες ένα ευχαριστώ γι' αυτά, τα ματάκια σου. Εσύ δεν έχεις τα ματάκια σου, το ξέρω, γιατί ξέρω μερικούς ανθρώπους που τους αγαπώ πολύ, που ακούν την εκπομπή και δεν μπορούν να δουν. Ούτε το ραδιόφωνο που ακούν μπορούν να δουν. Ούτε εμένα ποτέ μπορούν να δουν, αλλά μπορούν να αισθανθούν. Και έχουν φως μέσα στην ψυχή τους αυτές οι ψυχές και νιώθουν πράγματα μέσα στην καρδιά τους πολύ δυνατά. Εσύ όμως κι εγώ, με τη βοήθεια του Θεού, προς το παρόν, έχουμε τα μάτια μας και βλέπουμε. Πες ένα ευχαριστώ για τα ματάκια σου. Αυτό η Εκκλησία σου διδάσκει. Το όλο πνεύμα της ευγνωμοσύνης, που δεν μαθαίνεις την αχαριστία μέσα στον Χριστό, μαθαίνεις το ευχαριστώ.

Έκανα μια φορά, το είχα ακούσει σαν πείραμα, λέει: «Για κλείσε τα μάτια σου λίγο μια φορά, βάλε ένα μαντήλι». Εγώ δεν έβαλα μαντήλι, τα έκλεισα μόνος μου τα μάτια, και περπάτα μέσα στο ίδιο σου το σπίτι για τρία λεπτά και πήγαινε στα διάφορα, να δεις πώς είναι, πόσο δύσκολο. Δεν μπορούσα, στο σπίτι που ζω τόσα χρόνια, το ίδιο το δικό μου, δεν μπορούσα να περπατήσω άνετα και ειδικά αν ήθελα να πιάσω πράγματα, δηλαδή να βρω πού είναι τα ποτήρια, πού είναι τα πιρούνια, δηλαδή σκόνταφτα στα ντουλαπάκια, στα τραπέζια, στις καρέκλες, από εδώ από εκεί. Είναι πολύ δύσκολο, είναι πολύ δύσκολο. Άρα και τα μάτια που έχεις, και τα αυτιά που έχεις, και ό,τι έχεις, τον άντρα που έχεις, το παιδί που έχεις ή που δεν έχεις, αλλά δεν ξέρεις και από εκεί ο Θεός για ποιο λόγο τα επιτρέπει όλα αυτά, να πεις ένα ευχαριστώ θα σου κάνει πολύ καλό. Είναι σαν να παίρνεις φάρμακο. Φάρμακο υγείας.

Επίσης βοηθάει πάρα πολύ, το λέει αυτό ο Μέγας Βασίλειος. Άμα διαβάζεις την ομιλία «Πρόσεχε σεαυτόν» ή στο «Πρόσεχε σεαυτόν», μια ομιλία είναι του Μεγάλου Βασίλειου σε έναν άλλο τόμο που είναι, στα Πατερικά Κείμενα, λέει αυτό: τα δόντια σου, λέει, κοίτα το σώμα σου και να γίνει μια αφορμή να ευχαριστήσεις τον Θεό. Πώς έχει κάνει ο Θεός, λέει, το σώμα σου; Είσαι όρθιος, ενώ όλα τα πλάσματα τα άλλα, τα ζώα, περπατάνε στα τέσσερα. Εσύ είσαι όρθιος. Εσύ, λέει, έχεις το κεφάλι σου πολύ ψηλά και κοιτάς γύρω γύρω και έχεις, λέει, στο κεφάλι σου επάνω όλες τις αισθήσεις, τις τέσσερις από τις πέντε.

Έχεις σκεφτεί αυτό; Είναι μαζεμένες όλες οι αισθήσεις στο κεφάλι μας: τα μάτια μας, η όραση, τα αυτιά μας, η ακοή, η μύτη μας, η όσφρηση, και το στόμα μας, η γεύση, και τα χέρια μας, η αφή. Όλα είναι κοντά.

Το ένα βοηθάει το άλλο, το ένα ζει σε αρμονία με την άλλη αίσθηση και όλα, λέει, σε βοηθούν να καταλάβεις την ομορφιά, τη μεγαλοπρέπεια της κατασκευής σου και να πεις στον Θεό ένα ευχαριστώ. Τι γκρινιάζω, τι παραπονιέμαι; Έχω τόσα δώρα, με έχει πλάσει ο Θεός, έχω ένα σκοπό κι εγώ στη ζωή, έχω μια προοπτική, κάτι θα κάνω κι εγώ σε αυτόν τον πλανήτη. Σήμερα κλαίω, αύριο θα γελάσω. Και σε παρένθεση μεταξύ μας, μεθαύριο πάλι θα κλάψω. Αλλά μετά πάλι θα γελάσω. Και στο τέλος τι θα γίνει; Θα μάθω ότι αυτή είναι η ζωή.

Όταν το μάθω αυτό, τότε θα μπορώ να χαμογελώ κρυφά διαρκώς και ας κλαίω, γιατί πίσω από το κλάμα μου θα ξέρω ότι θα έρθει πάλι η χαρά και θα λέω: «Εντάξει, τι να κάνουμε, αυτή είναι η ζωή. Σήμερα κλαίμε, σήμερα πενθούμε, αλλά μετά από ένα χρόνο πάλι θα έρθουν στιγμές πιο απαλές, πιο ευτυχισμένες, πιο ήσυχες που θα μας ταιριάζουν και δεν θα μας πονούν». Όλα ωφέλιμα είναι στη ζωή τελικά. Όχι ευχάριστα, αλλά ωφέλιμα. Σου ξαναλέω, όχι ευχάριστα, όπως τα φάρμακα δεν είναι ευχάριστα, κάτι πικρά δεν είναι ευχάριστα, αλλά είναι ωφέλιμα. Πρέπει να τα πάρουμε να γίνουμε καλά από διάφορα που μας ταλαιπωρούν.

Η Εκκλησία επίσης, όταν είσαι άνθρωπος του Θεού, βοηθιέται πάρα πολύ η υγεία σου με την προσευχή. Η προσευχή όταν γίνεται σωστά, όταν γίνεται ως άγγιγμα Θεού, δηλαδή όταν στην προσευχή αισθάνεσαι ότι εσύ αγγίζεις τον Θεό και ότι ο Θεός αγγίζει εσένα και ότι κάποιος έρχεται και σε πλησιάζει τόσο πολύ που σε ακουμπάει και μουδιάζει όλη σου η ύπαρξη και γαληνεύεις και ηρεμείς και ζεις πράγματα πολύ όμορφα, αυτό είναι μεγάλος παράγοντας υγείας.

Η προσευχή είναι θεραπεία και πολλοί Άγιοι κάνουν θαύματα με την προσευχή τους. Και πολλοί άνθρωποι θεραπεύτηκαν οι ίδιοι με την προσευχή τους, έκαναν άλλη προσευχή στον Άγιο αυτόν και αισθάνθηκαν να με βοηθάει και να με θεραπεύει. Η προσευχή είναι μεγάλη υπόθεση.

Να νιώσεις αυτό το άγγιγμα του Θεού και του Αγίου και της χάρης Του. Αλλιώς εμείς δεν κάνουμε προσευχή, εμείς κυρίως έχουμε θέματα έτσι, παράπονα, στεναχώριες, μουρμούρες, βρες μου αυτό, θέλω εκείνο, με τη διαφορά...

Μου πεις να μην το ζητήσω; Ζήτα το, αλλά δεν έχουμε φύγει από αυτή τη μικροπρέπειά μας να... Να τρυπήσουμε τα σύννεφα, να βγούμε στο άπειρο του Θεού και μετά να Του πούμε τα προβλήματά μας. Αυτή είναι η διαφορά. Χωρίς να έχουμε νιώσει τον Θεό τον ίδιο, λέμε στον εαυτό μας τα προβλήματά μας. Δεν έχεις πει δηλαδή στον Θεό τα προβλήματά σου, τα έχεις πει στον εαυτό σου. Γιατί η προσευχή που κάνεις δεν είναι ομιλία με τον Θεό έτσι όπως την κάνουμε. Είναι ομιλία στην ουσία στον εαυτό μας. Όταν αισθανθούμε τον Θεό θα του πούμε αλλιώς αυτά που θέλουμε.

Θα τα μεταφέρουμε αλλιώς τα θέματά μας και θα μας αγγίξει αλλιώς το πρόβλημά μας. Είχα ένα φίλο που είχε σκλήρυνση κατά πλάκας, από νέος την είχε όμως, από είκοσι πόσο χρονών μετά τις σπουδές του. Πήγε στον Άγιο Νεκτάριο να παρακαλέσει να γίνει καλά. Πηγαίνοντας να παρακαλέσει τον Άγιο Νεκτάριο προσευχόταν, αλλά όχι για το θέμα του, προσευχόταν να νιώσει τον Θεό.

Υπάρχει μεγάλη διαφορά. Δηλαδή υπάρχει διαφορά να πεις στον Θεό: «Θέλω να σε αισθανθώ, για να αισθανθώ εσένα, ποιος είσαι, και μετά να σου πω αν είναι και κάτι», και υπάρχει μεγάλη διαφορά να πεις: «Θεέ μου, θέλω να σε αισθανθώ για να ζητήσω μια χάρη». Αμέσως. Θέλω για να πάρω χάρη. Αυτός δεν είπε έτσι, είπε: «Θέλω να νιώσω τον Θεό». Πάρα πολλά. Και αυτό που λένε, ό,τι προκύψει μετά.

Ευχαριστώ. Λέει όταν ένιωσε τον Άγιο Νεκτάριο, τη χάρη του, την αγάπη του, τη στοργή του, την πατρικότητά του κοντά του, δεν ήθελε πλέον να του ζητήσει να γίνει καλά. Δεν του το ζήτησε. Του είπε απλώς: «Κάνε ό,τι θέλεις. Αρκεί που με αγαπάς. Αρκεί που ένιωσα αυτό το μεγάλο πράγμα, το δώρο, την αίσθηση της παρουσίας σου, το χάδι σου, το φιλί σου, τη στοργή σου, την ευωδία σου. Δεν με ενδιαφέρει τώρα αν μου δώσεις ή δεν μου δώσεις, γιατί νιώθω πολύ καλά». Γιατί τελικά αυτό που νιώθει καλά είναι η ψυχή μας και το πώς τα παίρνει τα πράγματα η ψυχή μας. Μπορεί τελικά το χέρι σου που μπορεί να γίνει καλά, ας πούμε, και πάλι να είσαι μέσα στη στεναχώρια. Γιατί η ψυχή δεν θεραπεύτηκε. Δεν σημαίνει ότι αν θεραπευτεί το σώμα θα είσαι πολύ ευτυχισμένος. Όπως και...

Σημαίνει ένας που είναι φτωχός, άμα του δώσεις λεφτά, θα είναι αύριο χαμογελαστός; Όχι, θα είναι σήμερα και αύριο πάλι θα του βγει αλλού το παράπονο και η παράξενη ψυχική του κατάσταση. Ο δύσκολος είναι παντού δύσκολος. Ο μπερδεμένος είναι παντού μπερδεμένος. Απλά βρίσκουμε κάποια αφορμή να λέμε: «Αν γίνω καλά, θα δεις, όλα θα μου περάσουν». Δεν περνάνε έτσι τα πράγματα.

Αυτός λοιπόν ένιωσε το Θεό. Έχεις νιώσει ποτέ το Θεό εσύ; Τον έχεις νιώσει; Μεγάλο πράγμα είναι αυτό που έχεις αισθανθεί, μεγάλο πράγμα, μεγάλη δυνατή εμπειρία. Μπορεί να μην το έχεις νιώσει συνέχεια, αλλά αυτό το λίγο που αισθάνθηκες μερικές φορές στη ζωή σου, και τώρα και στο μέλλον θα αισθανθείς, είναι μεγάλη υπόθεση. Είναι σαν να σου λέει, να σου λέει: «Στο ντουλάπι έχει ένα βάζο με μέλι», και το συζητάς και το αυτό και το σκέφτεσαι και ναι, αλλά είναι αλλιώς όταν κατεβάσεις το βάζο, ανοίξεις το καπάκι και βάλεις μέσα και δοκιμάσεις και βάλεις το στόμα σου. Γιατί μετά δεν θα λες: «Ξέρετε, έχω ακούσει για το μέλι, μου έχουν πει για το μέλι, έχω διαβάσει για το μέλι». Αλλά θα πεις: «Παιδιά, θα κάνεις εσύ, το στόμα μου», θα λες, «στάζει μέλι, έχω μέλι». Έτσι είναι ο Θεός, είναι Αυτός.

...που νιώθει ο άνθρωπος και όχι αυτός για τον οποίο μιλάει ο άνθρωπος. Τα λόγια βοηθούν. Όπως και η πρόσκληση του γάμου βοηθάει να ξέρεις πότε γίνεται ο γάμος, σε ποια εκκλησία είναι, να μην χαθείς και να πας. Αλλά αν κοιτάς το προσκλητήριο και δεν πας στον γάμο, τον έχασες τον γάμο.

Δεν αρκεί να κοιτάς το προσκλητήριο που λέει: «Ξέρετε, θα χαρούμε να σας δούμε στην τάδε εκκλησία, στην τάδε του γνωστού, στον γάμο μας». Α, διαβάζω την πρόσκληση, ωραία. Περνάνε οι μέρες, δεν πάω στον γάμο. Τι έγινε; Το χάσαμε. Δεν αρκεί λοιπόν να μιλάμε για τον Θεό. Το βασικό είναι να νιώθουμε τον Θεό. Να είμαστε όντως άνθρωποι θεοφόροι, δηλαδή να φέρουμε μέσα μας, να έχουμε μέσα μας, να κατοικεί μέσα μας...

Η παρουσία του Θεού, η χάρη Του, το έλεός Του, η αγάπη Του, η ακτινοβολία Του, το φως Του, η στοργή Του, η συμπόνια Του, η ίασή Του...

Η ιαματική Του χάρη, η θεραπεία Του. Αυτό είναι μεγάλο πράγμα και το έχεις νιώσει. Το ξέρω ότι το έχεις νιώσει. Αυτή την ώρα δεν το νιώθεις πολύ γιατί αν το ένιωθες δεν θα άκουγες εκπομπές. Όταν νιώθεις αυτό δεν μπορείς να ακούσεις εκπομπές, δεν θέλεις τίποτα άλλο. Ζεις κάτι πάρα πολύ ωραίο και είσαι πολύ ευτυχισμένος και πολύ χορτάτος και δεν θέλεις. Αλλά και τα λόγια βοηθούν μετά να κάνεις πιο καλή αυτή την απόπειρα να προσεγγίσεις τον Θεό. Έτσι να κάνεις και για το παιδί σου.

Αρρώστησε το παιδί σου, προσευχήσου. Αρρώστησε ο άντρας σου, η γυναίκα σου, προσευχήσου. Δηλαδή τρύπα τους ουρανούς, τρύπα τους γαλαξίες, διάσχισε όλα αυτά και φτάσε, φτάσε, φτάσε, φτάσε ψηλά, ψηλά, ψηλά. Φύγε, φύγε, φύγε. Μην σκέφτεσαι τα της γης, μην σκέφτεσαι με το νου πράματα, θάματα, αυτά εδώ, τίποτα, τίποτα. Πήγαινε εκεί που είναι πέρα από όλα αυτά.

Θα δεις μόνο φως, εκεί θα δεις αγάπη, και μέσα σε αυτό το φως προσπάθησε να βάλεις, έτσι λένε οι Άγιοι από ό,τι έχω διαβάσει, προσπάθησε να βάλεις μέσα σε αυτό το φως τους αγαπημένους ανθρώπους και αυτό το φως να το σκορπίσεις σε αυτούς που αγαπάς και να είναι όλους όπως τις εικόνες που έχουν ένα φωτοστέφανο. Τι είναι φωτοστέφανο; Ένα στεφάνι, ένας κύκλος δηλαδή, αυτό θα πεις, στεφάνι.

Αυτό το κυκλικό σχήμα που είναι μέσα γεμάτο φως. Αυτό κάνεις στο παιδί σου. Βάλ' το φωτοστέφανο. Δες το μέσα στο φως. Είναι το παιδί σου μέσα στα ναρκωτικά, ας πούμε, και θα γυρίσει το βράδυ στις 4 η ώρα, γυρνάει στις 5, στις 3. Μην παίρνεις τηλέφωνα, κινητά, ουρλιάζεις, φωνάζεις, «σε κλείσω έξω», αστυνομίες, αυτά, φασαρίες, τσακωμοί. Δεν θα φέρεις αποτέλεσμα. Η θεραπεία είναι η ακτινοβολία αυτή του φωτός. Βάλε φως. Αλλά για να βάλεις φως πρέπει να το έχεις πρώτα κι εσύ αγγίξει, να το έχεις νιώσει, και απόδειξη ότι το ένιωσες είναι η γαλήνη. Σου ξαναλέω αυτό. Απόδειξη είναι η γαλήνη. Άμα κάνεις προσευχή και συνεχίζεις να έχεις ταραχή, θα πει ότι δεν άγγιξες το Θεό.

Να πω τώρα δεν έκανες καλή προσευχή; Εντάξει, δεν είναι θέμα να σου πω καλή, κακή. Έτσι σου βγήκε. Δεν είναι αυτά, δεν είναι κουμπιά. Τα πατάς και δουλεύουνε με το ζόρι και υποχρεωτικά. Είναι τι θέλει και ο Θεός, τι θα κάνεις κι εσύ, τι θα έρθει κάθε μέρα, τι δώρο θα σου δώσει, αν σου το δώσει, πότε, για πόσο, τι είδους δώρο. Πάντως, αν θες να καταλάβεις ότι η προσευχή σου αυτή έχει αγγίξει, έφτασες στο Θεό και ένιωσες το Θεό, η λύση είναι να νιώσεις μετά εμπιστοσύνη, παράδοση και ηρεμία. Εμείς κάνουμε το αντίθετο, δηλαδή κάνουμε προσευχή και μετά γινόμαστε πάλι νευρικοί, πάλι θυμωμένοι, πάλι αγχωμένοι. Οπότε, δηλαδή, ένα παράδειγμα να σου πω έτσι: μου λέει ένας «Κάνε μια παράκληση, να κάνουμε μια παράκληση για τα παιδιά που δίνουν εξετάσεις». Κάναμε μια παράκληση, τελείωσε η παράκληση με τα ωραία αυτά λόγια στους Αγίους που παρακαλούσαμε, το Θεό, την Παναγία μας κλπ. Και μετά έρχεται μια κοπέλα: «Δεν μπορώ, δεν μπορώ, δεν μπορώ». Λέω «Σ' άρεσε η παράκληση;» «Πολύ μ' άρεσε, αλλά δεν μπορώ, δεν θα περάσω, χάθηκα, θα κοπώ».

Δεν καταλαβαίνει ότι αυτή η προσευχή δεν την άγγιξε. Δεν μπορεί να την είχε αγγίξει. Γι' αυτό λέω ότι αν η προσευχή στην εκκλησία μας άγγιζε, θα ήμασταν πολύ καλά και πολύ υγιέστεροι. Δεν θα είχαμε εύκολα αρρώστιες.

Δεν θα επιτρέπαμε την αρρώστια να μπει μέσα μας. Γιατί όταν πάει μια αρρώστια να μπει στο σώμα και δει πεσμένο αμυντικό σύστημα... Και πότε πέφτει το αμυντικό μας σύστημα; Όταν έχει καταρρεύσει και η ψυχή μας. Απλά, όταν η ψυχή σου έχει καταρρεύσει, όταν είσαι τσακισμένος, στεναχωρημένος, αγχωμένος, κουρασμένος ψυχολογικά.

Εμ... Και τα μικρόβια και οι ιοί και οι αρρώστιες εύκολα βρίσκουν έδαφος και ακουμπάνε και μπαίνουν, τις πόρτες ανοιχτές. Άμα δούνε ευεξία, ζωή, χαρά, ανεβασμένο ηθικό... Που λέει «Φως Χριστού φαίνει πάσι», δηλαδή να πάει να μπει ο ιός μέσα και να βλέπει ένα σώμα που να πάλλεται, να πάλλεται από ευτυχία, από δοξολογία, από ευγνωμοσύνη, να μυρίζει Θεία Κοινωνία, να μυρίζει χάρη Θεού, προσευχή, θα μου πεις τώρα αυτά είναι, είσαι στα καλά σου; Δεν θα μπει σε αυτά τα σώματα; Δεν ξέρω πώς θα μπει πάντως, η αντίσταση που θα βρει θα είναι πολύ μεγάλη, η αρρώστια θα βρει πολύ μεγάλη αντίσταση, αν το κορμί σου πάλλεται από τη χάρη του Θεού και από την παρουσία του Θεού. Μπορεί και στους Αγίους να μπήκανε οι ασθένειες στα κορμιά τους, να αρρώστησαν κι αυτοί και να έφυγαν κι αυτοί και να πόνεσαν κι αυτοί, αλλά αυτοί είχαν μια άλλη προοπτική και ένα άλλο σχέδιο.

Πολλοί από αυτούς, ας πούμε, έκαναν καλά αρρώστους άλλους. Αλλά οι ίδιοι είπαν στον Θεό «Θεέ μου, κάνε αυτόν καλά και ας έρθει σε εμένα κάτι. Δεν πειράζει». Εξηγείται αλλιώς η δική τους κατάσταση. Όταν λέει ο πατήρ Πορφύριος από μικρός στο Άγιο Όρος, που διαγνώστηκε κάπου με καρκίνο, και βγήκε στο δάσος και έτρεχε και φώναζε από ευτυχία και έλεγε «Σε ευχαριστώ, Χριστέ μου, που έχω καρκίνο», αυτό είναι ένα πράγμα που είναι, πιστεύω, για μας άπιαστο. Για τον ίδιο ήταν πολύ θεραπευτικό και απόδειξη ότι από νέος που ταλαιπωριόταν έφυγε σε μεγάλη ηλικία. Γιατί ο Θεός τον κράτησε στη ζωή τελικά; Γιατί μέσα από όλα αυτά γινόταν πιο Άγιος, πιο συμπονετικός για όλο τον κόσμο. Καταλάβαινε τους πονεμένους, γιατί ήταν ο ίδιος πονεμένος, αλλά δεν είχε ποτέ παράπονο. Δεν αγανάκτησε με το Θεό, δεν τα έβαλε με το Θεό και γι' αυτό και τον κράτησε στη ζωή. Πάρε όλη αυτή την ασθένεια. Αν λοιπόν είσαι έτσι μέσα στην προσευχή, πραγματικά θα δεις ότι όλα θα πάνε πολύ καλύτερα και το παιδί σου έτσι θα το βοηθήσεις καλύτερα, πολύ καλύτερα. Δεν βοηθιέται ο άλλος, δεν αλλάζει, δεν θεραπεύεται η κατάσταση.

Με φωνές, με ουρλιαχτά, με ταραχή, πώς να θεραπεύσεις την ταραχή με την ταραχή; Μου λέγει ένας «Πώς θα φύγουν τα δαιμόνια», μου λέει, «με καινούργια δαιμόνια;» Πας να βγάλεις τα δαιμόνια του ενός και εσύ έχεις τα δικά σου, σου λέει, και ουρλιάζεις, φωνάζεις, βρίζεις, τσακώνεσαι. Αυτά καινούργια δαιμόνια είναι. Τα δαιμόνια δεν βγάζουν τα δαιμόνια. Ή και αν τα βγάλουν, πάλι τα δαιμόνια θα μπουν εκεί. Έτσι, άρα λοιπόν για να έρθει η θεραπεία στην ψυχή μας, είναι ανάγκη να ξεκολλήσουμε από εδώ, να συνδεθούμε με την πηγή της ίασης, με τον μεγάλο γιατρό, τον θεραπευτή των ψυχών και των σωμάτων μας και να αντλήσουμε από αυτόν την ίαση, τη δύναμη, τη χάρη, το φως, την ελπίδα, που για τον Χριστό δεν υπήρχε πρόβλημα. Δεν υπάρχει άλυτο θέμα για τον Χριστό, καμία αρρώστια άλυτη.

Αυτό, όποιος στάθηκε μπροστά του, ποτέ δεν είπε ο Χριστός «Αυτό με δυσκολεύει, α, εκεί δεν τον μπορώ». Γιατί ήξερε ότι αν ο άνθρωπος ανοίξει, αν ανθίσει η ψυχή του, εμπιστευτεί τον Θεό και με πίστη ζητήσει την θεραπεία του, θα γίνει. Το πρόβλημα δεν ήταν στον Χριστό, ήταν στους ανθρώπους. Γι' αυτό λέει ότι κάπου πήγε σε μια πόλη και εκεί δεν μπορούσε ούτε δύναμη...

Μπορούσε να κάνει ούτε μια δύναμη, δηλαδή ούτε ένα θαύμα, και εξηγεί το λόγο: «δι' την απιστίαν αυτών», επειδή, λέει, οι άνθρωποι δεν μπόρεσαν να πιστέψουν, δεν εμπιστεύτηκαν, δεν άγγιξαν την καρδιά του Χριστού, την ψυχή του Χριστού. Το κορμί του το άγγιξαν πολύ, το σώμα του Κυρίου, αλλά δεν έβγαινε δύναμη από εκεί γιατί δεν ξεκλείδωσε και η δική τους η ψυχή.

Ανθρώπους πολλούς που κοινωνάνε, δεν αλλάζει τίποτα. Ιερείς κοινωνάμε, δεν αλλάζει πάντα κάτι. Δεν αρκεί να πας να πεις «Εγώ έκανα την κίνηση». Το θέμα είναι να γίνει μέσα σου μια κίνηση, εσωτερικά. Να αλλάξεις και εσωτερικά. Αλλιώς θα κοινωνούσαμε όλη μέρα νύχτα και θα γινόμαστε όλοι καλά. Αλλά δεν γινόμαστε καλά μαγικά, με έναν τρόπο χωρίς συμμετοχή. Αυτό που είπε ο Κύριος: «Πιστεύεις; Δώσε εκεί το δικό σου το μερίδιο».

Πιστεύεις ότι μπορώ να σε κάνω καλά ή θέλεις να σε κάνω καλά; Έτσι γίνεται η θεραπεία των ψυχών και των σωμάτων μας. Είπαμε λοιπόν σήμερα την ευγνωμοσύνη, είπαμε την προσευχή, είπαμε για την νηστεία, είπαμε για την... Αυτά που μέσα στην Εκκλησία μαθαίνουμε, μας γίνονται τρόπος ζωής και μας βοηθούν να ζήσουμε και πιο καλά. Και με πολλή συγκίνηση βλέπω ανθρώπους οι οποίοι όταν είναι να πάνε στο νοσοκομείο να κάνουν καμιά επέμβαση, πριν...

Πάνε να προσευχηθούν, να εξομολογηθούν, να κοινωνήσουν και μετά πάνε. Και μου λένε, μου έλεγε μια κυρία που είχε πάει για τα νεφρά της, μια επέμβαση, μου λέει «Είμαι πολύ ήρεμη». Της λέω «Μπράβο, πολύ ωραίο αυτό». Και το έχουν πει και πολλοί γιατροί, λέει «Όταν βλέπουμε ασθενείς που είναι άνθρωποι του Θεού, που πιστεύουν αληθινά στο Θεό και γαλήνη και λοιπά, ξέρετε πόσο πιο γρήγορα γίνονται καλά; Πάρα πολύ πιο γρήγορα». Όλα βοηθάνε να έρθει η υγεία, η θεραπεία. Γιατί δεν αντιστέκονται. Συμμαχούν. Συνεργάζονται με την υγεία και με τη χάρη του Θεού. Και με τους γιατρούς, πολύ συνεργάσιμοι άνθρωποι. Και με την υγεία και με την... όλα τα καλά έρχονται, ενώ όταν δούμε κάποιον, λέει, δεν πιστεύει πουθενά, αντιστέκεται, νευριάζει, δεν ελπίζει, δεν βλέπει προοπτική και φως μπροστά του, αυτός ο άνθρωπος, λέει, δυσκολεύεται να γίνει καλά.

Ταλαιπωρείται. Και κάποια πειράματα που γίνανε στο εξωτερικό με κάτι εγκεφαλογραφήματα και καλώδια και λοιπά βάλανε σε ανθρώπους σε ώρα επεμβάσεων ιατρικών και χειρουργείων και λοιπά και ήταν άνθρωποι που πίστευαν και άνθρωποι που δεν είχαν καμία σχέση με την πίστη στο Θεό και αυτοί που πίστευαν πάλι αυτό ένιωσαν, ότι συνεργάζονται πολύ καλύτερα και η αποθεραπεία και η ανάρρωση έρχεται πολύ πιο γρήγορα. Και οι νοσοκόμες το έχουν δει αυτό, ότι όταν, λέει, έχουμε ανθρώπους της Εκκλησίας που αγαπάνε το Θεό, είναι, λέει, υπόδειγμα στο νοσοκομείο, έχει γαλήνη το πρόσωπό του, πιστεύει, ελπίζει. Η πίστη είναι μεγάλο πράγμα, η πίστη κάνει θαύματα, η πίστη θα πει να βλέπεις μπροστά σου...

Αόρατο που έρχεται.

Το λέει, «πραγμάτων έλεγχος ου βλεπομένων». Έλεγχος πραγμάτων ου βλεπομένων. Δηλαδή αυτά που δεν βλέπονται εσύ να τα ελέγχεις. Όχι πρώτα να τα βλέπεις, να τα ελέγχεις κιόλας. Να τα ψηλαφείς, να τα νιώθεις σαν να είναι παρόντα. Δηλαδή μου λέει άλλος «Κάνε μου ένα ευχέλαιο για τον τάδε άρρωστο συγγενή μου» και μετά ο άλλος, ο ένας ήταν να κάνω ευχέλαιο και ο άλλος πήγαινε στο γραφείο τελετών. Και λέω «Τι κάνετε ρε παιδιά, δηλαδή πιστεύετε ή δεν πιστεύετε;» Λέει «Ας τα έχουμε και τα δύο γιατί δεν ξέρω μην δεν πιάσει». Και απάντησε κάποιος «Μα δεν θα πιάσει τίποτα έτσι». Γιατί άμα είναι να ζητάμε υγεία και από την άλλη να περιμένουμε το θάνατο, αυτό δεν είναι πίστη. Πίστη θα πει να περιμένεις την υγεία και να την πιστεύεις την υγεία. Να το ζεις πριν έρθει. Να το βλέπεις πριν έρθει ότι έρχεται.

Λέει μια κοπέλα «Κάνε μου, κάνε προσευχή να περάσω στις Πανελλήνιες, που δεν το βλέπω», μου λέει. Άμα δεν το βλέπεις, και μ' αρέσει η λέξη που χρησιμοποίησες, αποδεικνύεις ότι δεν έχεις μάθει να βλέπεις τα αόρατα. Να μάθεις να βλέπεις. Μάλλον βλέπεις, της λέω, αλλά βλέπεις την αποτυχία. Μάθε να βλέπεις την επιτυχία, το δώρο του Θεού που έρχεται. Αν δεν πιστεύεις, θα σου πει ο Θεός «Παιδί μου, γενηθήτω κατά την πίστη σου». Δεν πιστεύεις, αυτό θα γίνει. Αφού δεν πιστεύεις, δεν θα γίνεις καλά. Γιατί δεν θα γίνω καλά; Γιατί εσύ αυτό πίστεψες. Εσύ πίστεψες, δόθηκες, εμπιστεύτηκες, παρέδωσες τα πάντα μέσα σου στην αποτυχία. Εκεί έχεις επενδύσει. Όπου επενδύσεις, από εκεί θα πάρεις τους στόχους και θα ζήσεις από εκεί, από την αποτυχία σου. Να επενδύσεις στο Χριστό και να προσδοκάς από τον Χριστό τη θεραπεία και το θαύμα.

Δεν είπα αυτά που ήθελα όλα, όχι, είπα αυτά που ήθελα, ενώ δεν είπα όλα όσα ήθελα να πω. Είναι πολλά ακόμα που θα πούμε για το θέμα αυτό της υγείας, το κάνουμε σε συνέχειες, αλλά υπάρχει και στην ιστοσελίδα μας την προσωπική, θα τη βρείτε στο διαδίκτυο ψάχνοντας. Όλες οι εκπομπές που έχουν ακουστεί υπάρχουν και μπορείτε να τις κατεβάζετε όποτε θέλετε. Βέβαια είναι πολύ ωραίο το ότι ακούμε τώρα, την ώρα που ακούγεται η εκπομπή, και είμαστε μια παρέα. Γιατί τώρα ξέρεις ότι και πολλοί άλλοι ακούνε και είμαστε μια συντροφιά. Και είμαστε πολλοί. Και ας κάνουμε μια προσευχή τώρα έτσι που είμαστε όλοι μαζί για όλους όσους τώρα ακούνε και κάποιοι από αυτούς είναι άρρωστοι. Όσοι δεν είμαστε άρρωστοι ή και να είμαστε και άρρωστοι, ας παρακαλέσει ο ένας για τον άλλον το Θεό και να πούμε «Κύριε Ιησού Χριστέ, θεράπευσε τους δούλους όλους, χάρισέ τους υγεία. Άπλωσε το χέρι σου σε αυτούς που τώρα πονούν».

Ακούμπησε την πληγή τους, τον πόνο τους, την ψυχή τους, το κεφάλι τους, το κορμί τους, όπου πονούν, όπου βασανίζονται, και χάρισέ τους εσύ, Κύριε, χάρισε σ' αυτόν τον αδελφό μας ή την αδελφή μας τη θεραπεία σου, την υγεία σου, το Άγιο Φως σου, την ιαματική σου χάρη. Να παρακαλέσουμε τον Άγιο Παντελεήμονα, να παρακαλέσουμε τον Άγιο Νεκτάριο, τους Αγίους Αναργύρους, τον Άγιο Παρθένιο, τον Άγιο Στυλιανό, την Αγία Παρασκευή, την Αγία Μαρίνα, όλους τους Αγίους που αγαπάμε, και να κάνουμε αυτό το δώρο. Να το, είδες τώρα εσύ που ακούς, να ξέρεις ότι πολλοί άλλοι που ακούνε προσευχήθηκαν για σένα, γιατί η προσευχή τους θα φτάσει και σε σένα. Και είναι χιλιάδες αυτοί που τώρα είπαν μια προσευχή για σένα χωρίς να σε ξέρουν, αλλά σε ξέρει ο Θεός.

Και εύχομαι αυτή η χάρη του Θεού να φτάσει μες στην ψυχή σου και κάτι να κάνει και στο κορμί σου και να αλλάξει τη ζωή σου και να σου δώσει το χαμόγελο που το έχεις καιρό ξεχάσει, αλλά πραγματικά σου αξίζει, και να χαμογελάς και να πατάς στα πόδια σου, στα πόδια της ψυχής σου αν δεν μπορείς να περπατάς, και να είναι το ηθικό σου ανεβασμένο. Ο Χριστός να σου χαρίσει αυτό που θέλεις. Το 210-4118-602 και 210-4118-640 είναι το τηλέφωνο της εκπομπής. Το email είναι atheata.perasmata@yahoo.gr. Βασίλη Χατζηνικολάου, πολύ σας ευχαριστώ και για το τελευταίο άκουσμα που θα μας βάλεις.

Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια, για τα βιβλία μας που μου λες ότι κάποιοι τα μοιράζουν και για δώρα αλλού σε κάποιους, το «Δυνάμωσε την ψυχή σου» και το «Αγάπη για πάντα», τα δύο βιβλία με εκπομπές γραμμένες μαζί με το ανάλογο MP3, ώστε και να τα ακούς αυτά που λέμε και να τα διαβάζεις.

Για κάποιο δώρο σε κάποιους φίλους σου. Σε ευχαριστώ για όλα. Ευγνωμονώ το Θεό για όλα. Και με συγχωρείς για όλα. Καλή δύναμη, καλή συνέχεια. Θα τα πούμε την άλλη εβδομάδα και θα σε περιμένω. Χαίρε.