Christ, Make Me Well I

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The English text is the final prepared translation. Performed music, recording artifacts and selected unclear fragments are omitted. It is not a synchronized transcript of every sound in the Greek recording. English digital narration is available in a synthesized voice.

Download final English text (TXT)

Today, my dear friend, I greet you on Piraiki Ekklisia, at 91.2 FM, the station that speaks to our souls. And I ask you: How are you today? I want to know if you are well.

Are you well? If not, why not? My dear, you need to be well. Do something to help yourself get well. Do something so that you no longer answer, “What can we do? We’re not well. Life is hard.” Life is hard, and it always will be, but you must do something. Change your outlook. Change something within you so that you can see hardships as opportunities to struggle and grow. Learn to see a way forward where things look crooked, to see difficulties as occasions for growth. Become a spiritual person, cultivated, with an inner life and the inner resources to see things from another perspective. I cannot keep asking how you are and always find you weighed down. You have spent so many years

in the Church, so many years in the grace of God, so many years in the truth of Christ, and still you have not understood life’s great secret. What is that secret, you ask? It is that joy and sorrow are woven into life. Life holds both pain and happiness. It is like the sea: calm one moment, stormy the next. Accept that. Your life is like that too; you are no exception. What everyone else goes through, you will go through as well. The problem troubling you now will be resolved. Much of it has grown larger in your mind because you are magnifying it. It is not as tragic as it seems to you.

Someone else in your place, facing the very same problem, might meet it with more calm, gentleness, composure, humility, and inner—what is the word?—hesychia, inner stillness. Their soul would be quieter, less shaken. I think you know that your temperament tends toward anxiety. Others have told you so, and I expect you have seen yourself reflected in what they say. You are a very anxious person, very high-strung. You panic easily. You can become hysterical: shouting, screaming, terrified, falling apart very quickly, as though everything has collapsed and come to an end.

As we say, you drown in a spoonful of water. You drown in a spoonful, in a river, and in the ocean. If even a spoonful overwhelms you, naturally you will struggle everywhere. So do something to change. Ask our Christ, ask the Most Holy Theotokos, ask the saints you love to enlighten you, to change your way of thinking, to straighten out what has gone awry in your thoughts and to bring you peace. Try to see things differently, because, as I keep telling you, worry makes you ill. Sorrow can crush you. It wears down your soul, as you can see, and it takes a toll on your body too. The two are bound together:

soul and body go together. When your soul feels courage, strength, hope, optimism, living faith, a sense of God’s presence, a sense that you are held in God’s love and are a beloved creature of his,

that someone cares for you and holds you dear—and that someone is God, the Creator of the whole universe, the One who made you, the crucified love of Jesus Christ—then everything changes. When I feel that love, motherly, fatherly, brotherly, everything our Christ’s love can be, even my cells, my breathing, my blood pressure, my blood sugar, my kidneys, my gallbladder, my whole body work better. I want to ask you to find a way to live at least ten years beyond the age you have imagined for yourself. If you expect to reach ninety, I want you to reach a hundred. If you expect to reach a hundred, let me wish you a hundred and ten, and so on. Make your spiritual life and your inner world so fresh, renewed, and reborn that illness, decline, and death are slow to approach you, and you enjoy the fullest possible health of soul and body. I say it again: body and soul go together. Do not separate them. A human being is not just a soul, but a body too. We do everything with both body and soul.

I am presenting a radio program, but my lips are moving. I am thinking about what to say. My hands are moving; if you could see me, you would see me gesturing. My body takes part as I speak. My face has an expression right now. I make a face, I get angry, I smile, I laugh, I tell a joke. My body takes part, and so does my soul. If my soul is in good spirits, joyful, courageous, and strong, my body responds. The two go together. There are no actions that involve only the body, and none that involve only the soul. As soon as I think something, a biological and biochemical response passes through my body, affecting my cells, hormones, glands—everything.

Suppose you go up to a child in primary school who is playing happily and say, “You know what? Tomorrow your teacher is giving you a math test with some very hard problems.” You would see that happy little face fall. The child heard something, thought about it, and immediately felt it in the body. Many children get stomachaches on the morning of a difficult test. They feel sick, do not want to go to school, or get a headache they cannot explain. The body hurts because the soul is hurting too, tormented and anxious. But suddenly tell the child, “You know what? There’s no test. You’re going on a trip,” and you will see the joy touch both soul and body. The two go together.

I will never forget something I read in Counsels for Life, a book about the late Father Epiphanios Theodoropoulos, published by the Holy Monastery of Kecharitomene in Troezen, near Poros. If I remember rightly, it said that Father Epiphanios visited two of his spiritual children, a newly married couple. He saw that they had taken the icon of Christ down from above their bed. Now that they were married and living as husband and wife, with all that entailed, they felt it was unfitting for Christ to look on and be present in their most private, bodily moments. And Father Epiphanios

spoke to them about it. He said, “Why did you take down the icon of Christ? Do you think Christ is present only at the Divine Liturgy or when you pray, but absent from your private moments? Christ embraces everything. He is present; he blesses and sanctifies everything, and makes everything beautiful. These parts of our lives are not unworthy of him. He can bless our food, our walks, our bathing, our sleep, our health—all of it.” And he told them, “Please put the icon of Christ back where it was and continue your life together. Christ is with you. He blesses you, unites you, and fills you with grace.”

“May he give his peace to your souls and bodies.” I loved that. I also love the words sometimes written on an icon of Christ: “The Physician.” Our Christ is the Physician of our souls and bodies. He heals both. When a person feels God’s love and finds a measure of the calm Christ gives, of peace, hesychia—inner stillness—a conscience at rest, clear thoughts, and a pure heart, all these things greatly affect the health of the body. I wish you health of soul and body. And I pray that our Christ will do in your life today what

he did when he lived among us. Holy Scripture says that he “went about doing good and healing all.” Christ passed through this world—and listen, this program is called Unseen Passages—doing two things: good and healing for everyone. All who came near him, the Lord healed. Those who touched him felt life-giving strength and healing grace flow from him. He healed troubles of the soul and ailments of the body: blindness, paralysis, demonic possession, melancholy,

whatever tormented a person. One was paralyzed, another bedridden; they were made well in Christ’s presence. But to receive this, you must be able to draw on Christ’s power. I know your troubles, your illness, and your sorrow torment you. Such troubles are real, and healing is possible when a person can draw that healing power of Christ into their life. It is always there, even now. Christ has no less power today than he had then, and he is no less present where you are right now than anywhere else in the world.

Christ is present where you are now. He can share his presence, his grace, and his healing with you. The question is whether your soul is open. Is your heart open? Does it thirst to receive that healing, to draw it in? That is what matters. Are you ready to receive it, like a vessel open to being filled?

This matters greatly: to understand that Christ is present and his healing is possible now. Some people say, “If only I had lived in Christ’s time, I could have gone to him, spoken to him, and been healed.” But your life can change now, too. You do not have to go somewhere else. Of course, if you can travel or make a pilgrimage, that is lovely. But even if you cannot, Christ comes to you, because God is present everywhere

and fills all things. He fills, embraces, and blesses everything. That is my prayer for you: that his presence may surround and heal you, and that your soul may thirst for him.

Perhaps you are listening now in pain and sorrow. Or perhaps you are perfectly healthy and listening while you jog. But someone else, my friend, is listening from bed and cannot get up to join you. They have been confined there for months, in pain. They too are running—but to chemotherapy, radiation treatments, operations, stitches, wound care and dressing changes. Others suffer from nerve conditions, migraines, toothaches, aching bones or backs, eye operations, or unbearable ear pain. Every one of us has something.

Everyone has something. Once, during a talk, I said, “If I asked who here has absolutely nothing wrong and is completely healthy, I wonder how many hands would go up.” We all have some ache or pain. That is how closely pain is woven into our lives. But we can begin by changing how intensely we experience it. And then we can receive Christ’s healing—complete healing, or as much healing as Christ wills to give us and as much as we need. Something can change within you. For that to happen, let your soul change a little too. I have been saying this from the start of the program. Vasilis, how are you? You look so healthy, cheerful, and happy. I am glad Vasilis Katsinikolaou is with us again today. You have your own troubles too? Yes, I understand. We all have something; we all carry something. But

you know the saying: “A joyful heart makes the face bloom.” When the heart is glad within, the face blossoms. What a joy it is for the soul to be glad and balanced, living in harmony with other people, with God, and with the world around us. I say that because some people even take their anger out on things: slamming doors, throwing phones, breaking computers and keyboards. We have lost our calm and our balance, and our good relationship not only with God and other people, but even with the things around us. That is how deeply this sickness of the soul shows itself. Do you remember how our Christ first healed the soul? He would say to people, “My child, your sins are forgiven you. ”

And then He would say, “Now you can be healed in body too. Go.” He began with the soul, not because the soul is superior and the body inferior, but because our bodily state is also affected by the state of our soul and spirit. As I said, if your soul grows calm, your body will settle down too. A tormented, anxious, troubled soul releases toxins, poisons, and the whole body suffers. Your health suffers. That is why, with many illnesses, you go to the doctor and the doctor says, “My dear, something has happened to you recently. That is why you are like this.”

“Look at your blood pressure. Why has it risen so much? What happened?” And the patient says, “These past few days, I had another payment due, and I was terribly worried.” What is that worry? It is logismoi, intrusive thoughts; it is the thoughts and sorrow weighing on the soul and showing up in the blood pressure. Do you understand? The state of your soul affects your blood pressure and your blood sugar. A woman told me that she was dieting and eating carefully, choosing foods that would not raise her blood sugar. Then she measured it and found it was high. Her doctor told her, “It is not only about what you eat. It is also about what your soul is taking in. Are you feeding on worry? Are you swallowing sorrow, heartache, and pain?” We often say, “That person upset me so much they made me sick.” Or, “The pain and fear turned my hair white.”

We say someone turned pale with fear. Or someone says, “You’ve worried me sick.” They mean that a great sorrow has caused what doctors call the physical expression of anxiety. Anxiety takes a bodily form. Though it is something invisible, something you cannot put into a machine and see, it can affect the body. And that is the point our fathers, the monks, the elders, make when they say: “Do not be so troubled. Do not take everything so seriously. It is not worth it. It is not worth dying before your time. Why should worry make you grow old, become ill, turn gray, and lose your hair and teeth?” If those things happen for other reasons...

...because the years have passed and so on, I understand. But why should they happen now? Why be forty and look fifty-two or fifty-five? Why be fifty and look sixty, when you could look thirty-five? Why?

I knew a woman like this, and I know quite a few others, with many children. Someone said, “Why does that woman keep having so many children? Her body will wear out. Her face will wrinkle, and she’ll lose her looks.” Yet, to their surprise, relatives see her and say, “How old is she? She looks forty to me, perhaps forty-three or forty-five at most.” And she answers, “I’m not forty-five. I’m over sixty.” “How old?” “Sixty-two,” she says, or sixty-three, sixty-one, sixty-four. Women with many children can look twenty years younger. I have seen it in many families. Why? Because if having children fills you with happiness, despite all the work it certainly involves, it also gives your life meaning.

That is a great thing, isn’t it? Having a reason to live, something you love doing, is a real boost to your health. It brings you to life, renews you, refreshes you. It is like going to a spa for sand baths, mud baths, exercise, massages, and treatments, and coming out a new person. Yes, there is physical strain, but it refreshes your soul. And a refreshed soul affects the body too. I read a beautiful saying about this in the Old Testament, in the Wisdom of Sirach: “Gladness of heart is the life of a person.”

A person’s life, it says, is bound up with gladness of heart. Your heart rejoices; you are full of joy in what you do. Someone today who has work they enjoy and does it gladly receives life from it. Someone else may be out of work and be worn down by sadness, feeling incapable, unworthy, unsuccessful, useless. You are none of those things, by the way. These are difficult times for finding work, especially work you enjoy. But when your soul sinks, it shows in your face too. Someone sees you and says, “He looked so sad. There is such sorrow in his face.” Yes, because the sorrow in a tormented soul has appeared on the face.

Elsewhere in the same book of the Old Testament, the Wisdom of Sirach, it says, “A person’s rejoicing lengthens his days.” Do you want to live many years? Then let your soul rejoice. A person who feels that joy is strengthened by it.

Sometimes parents say to their children, when a child graduates and they attend the ceremony, or when one gets married, “My child, you’ve given me ten more years of life today.” Someone else might say, “I feel as though I’ve got a new kidney.” He means his health feels renewed. By what? By that great joy. And elsewhere Sirach says, “Love your soul, comfort your heart, and keep sorrow far from you.”

“For sorrow has destroyed many, and there is no benefit in it.” As we said, sorrow has destroyed many. It has crushed and sickened many people. Some have departed this world, and their doctors have said it happened after a great ordeal. A year or two later, people say, “That ordeal broke them. I don’t think this person will make it either.” The pain in the soul was so great that it struck the body too. Then the person fell ill and died. That is why Sirach says, “Love your soul and comfort your heart.” What lovely advice: love your soul. Love your life. Love what God loves. And what does He love? You. Love yourself, love your soul, care for your health. You deserve a beautiful life, a beautiful future, and a beautiful present—especially the present. You do. Love your life. Rest, sleep, wake up, work, and relax.

Look at something beautiful, listen to some good music, go for a walk. Who says these things? Father Porphyrios. They are not my words. They come from people who understood the secret of our weary souls. They gave those who came to them advice that might sound simple and easygoing, yet it gives the soul courage, and the body follows. Father Porphyrios would say, “Walk by the sea. Go to the beach with your husband and take a stroll.”

“Do you play the piano?” He told another person to listen to classical music. He told others to go to the opera and the theater; he went himself. Why? So that, by caring for your soul, you might help it find peace. Let me say something just between us: you are very tired too. Thank you very much. You have worn yourself out. Your life has become a routine, the same things over and over: wake up, work, rush about, children, expenses. The cycle keeps turning, with nothing to refresh you, nothing new or beautiful to brighten your life. You need that. You need to help yourself recover a little. These are difficult times already.

What matters most, though, is the state of our soul: keeping our spirits up, as people say. When the Apostle Paul was in a shipwreck, he told the people, “Men, take heart.” Strengthen your spirits. Find some drive within yourselves, an appetite for life, the strength to look ahead with hope. Otherwise you will collapse in both soul and body. This matters greatly: our thoughts should dwell in the light of Christ and in hope in Christ. Elsewhere it says, “Envy and anger shorten one’s days.” They shorten your life. Instead of living, say, a hundred years, you will live fewer. When does that happen? When your soul is consumed by envy...

...when you do not merely admire what others have but waste away with jealousy, and when you grow angry with people and judge them. Those things shorten your days. “And worry,” it says, “brings old age before its time.” Worry makes you old too soon. That is what I have been saying all along. If your anxiety reaches the point of madness—because, look, we all have some anxiety. I have some as I make this program; Vasilis has some as he puts on the music, and Phoebe does as she answers the phones. What were the numbers again? With 210 at the beginning, 4118602 and 4118640. Those are the numbers for the program.

The program’s email address is atheata.perasmata@yahoo.gr. If you write an email, please keep it to ten lines. If it is longer, I will read it when I can, perhaps many months later, when I find the time. I can manage ten lines. But when some people write ten pages telling me their whole life story—I do not mean to belittle your life—I simply do not have time to read so many emails that come in. Thank you for your love.

There you are. See how anxiety led me from one thing to another? We all have it. Vasilis, put on some music so I can say a little more about this anxiety that overwhelms us all and affects our health. All right? What will you play now, something tense or something relaxing? Let’s see.

It says that worry brings us to old age before our time. Someone might ask, “So should we sit around and move at a snail’s pace?” No. As I was telling you, even now, while I am making this program, I feel some pressure. I want to stay on time and on topic, for everything to go well, and to have something to say. Someone asks me, “How do you do it? Do you have a script? I don’t think you do, because I never see you reading.” And I say, “I can’t read from a script.” I have a rough idea of what I want to say, and then I begin speaking. I picture you, imagine your reactions, remember your letters, what you told me, what you wrote about your troubles, your phone calls. I bring all that together and ask God to help me, and you ask God too, and He gives me something to say. But even that brings some anxiety. There is also the pressure...

...that comes with making something and offering it to others. When you cook a meal, you feel a little pressure to get the timing right, add the salt, the tomato, the oil. I mean the kind of energy that helps you plan and stay alert. That is different from anxiety that drives you to distraction and makes you ill. We do not need to make ourselves sick over things and possessions, to die worrying about them while they remain for others to look at. Why? It is one thing to feel upset; it is another to be so anxious that it wears you down, with sorrow eating away at you. Someone told me, “It feels as though hot oil is flowing through my stomach and burning me inside.” “There you go,” I said. “That is quite a way to carry on.”

“You could end up bleeding from your stomach.” He told me, “I have an ulcer.” “Well,” I said, “where did that ulcer come from? What brought it on?” “From this terrible worry. It was as though something hot had dripped into my body and burned a hole in it.” That, he said, was what had happened to him. But why let yourself come to that?

One day I put a great pile of socks in the washing machine. Why am I telling you this? Listen. They were months’ worth of socks. I wash them all together now and then, and then I have enough for a long time. I put in nothing but socks. They were black socks, and the inside of the machine looked dark. The wash finished. I opened the door, and instead of socks coming out, all the water came pouring out. The water had stayed inside because the machine had broken down. It had stayed in there with the socks, and then it poured out of the bathroom and into the living room, across the wooden floors. The place flooded. You cannot see something like that and feel no anxiety.

If I had stood there saying, “First, let’s say a prayer. I’ll say the Our Father, and then we’ll see what to do,” the water would have reached outside the apartment. So I pushed the washing machine shut as best I could. Half the socks were still inside, and the others were hanging out. I put down a towel to soak up some water and stop it spreading. Then I hurried to get my phone and call a plumber I know. All that takes some urgency. But I was also telling myself, “Come on, sing a little song.” I laughed at the thought of what had happened with that washing machine. Do you know why I laughed? I didn’t want my soul to collapse into the feeling that everything was a disaster. I could have said, “Oh no, I’m finished!” But I wasn’t. Even if the wood floor had swollen—and one soaking usually won’t do that—even if something was damaged, it wouldn’t be the end of the world. That could be dealt with too.

We have gifts and strength within us. We can find a way to get through hardships and overcome them. I tried to remember that. I had once felt something like it in Jerusalem. After visiting the Most Holy Sepulchre, I went with some people I knew to eat at a restaurant there. We were eating among the other diners.

At a nearby table, someone dropped a plate and broke it. The whole restaurant began to applaud. I had never seen that before. People turned toward him, clapping and smiling, as if to say, “Relax. Take it another way. Instead of thinking, ‘Oh no, what a disaster,’ you can say, ‘Well, something unusual happened today. We broke a plate. What can we do?’” The waiters came over.

They were smiling, and he was smiling too. He got past that first rush of fear: “I’ve caused damage. I’ve broken something.” What I mean is that you can see anything from its most tragic side, or you can meet it more calmly and peacefully. It comes down to—you know the word—to a choice. You choose. Will you choose to trust God and stay calm, knowing that He has permitted this mishap? Or will you keep going over what happened and how? When anxiety takes hold, it is as though you forget what you believe. That kind of anxiety can make you ill. It is forgetfulness: you have forgotten that God exists, and that He knows and permits even the fall of a single leaf.

Whatever happens in life, something good can come of it. You have to face it and ask, “My God, what do You want from me now that the washing machine has flooded the place?” “My child, I want you to calm down. I want you to repair it, or buy a new one.” There is no point sinking into sorrow. Change what you can change; what you cannot change, accept calmly.

That is how it is. I will accept things as God brings them to me. Or I will change them, if they can be changed. If someone has a health problem, they should do what they can about it. If it cannot be changed, they will have to accept it. Say your little child was born with a problem affecting their eyes or legs, or has Down syndrome, or some other condition. You do what you can to help. What you cannot change, you accept. There is another lovely word for this: you make peace with it. You become a friend to this situation. You say, “I cannot spend my whole life complaining. I will only grow old in bitterness, and it will change nothing.” So what do you do? You let yourself flow. What does that mean? You move with things, like a river.

Picture it. There is something beautiful about moving with the river of life. And within that river, Christ guides the waters and their course, while you let yourself be carried. Do you know when it becomes difficult? When you resist, when you will not let go, when you try to go against that river, even though Christ is there behind it. Then you wear yourself out, and that resistance brings illness.

Resistance to the flow of life. How lovely it sounds, and how hard it is to live that way. I know that from my own experience. My dear friend, dear friends, as I say these things, I hear them myself and think, “What are you saying?” Just now, when I said that, I thought, “Well said. But do you live that way?” I keep asking myself.

You resist! You resist the way God is leading things. God brings one thing, and I want another. God leads me one way, and I want to go somewhere else. So I acknowledge that all this is the healing and the answer the Church gives us, that Christ gives us. But we are not good patients. We do not follow the treatment well, and so we suffer. That is why we suffer.

If you enter into the spiritual life and live as Christ wants, you will see many changes. You will become healthier in both body and soul. Today I will tell you just one small thing. We have more to say in other broadcasts about the health of soul and body, and how the soul affects the body. If a person enters the Church in the right way—truly wanting to become a Christian, to belong to Christ, to receive His holy anointing and blessing, and to gain a spiritual life—instead of ending up arguing, accusing others, getting angry, and feeling envy, then that person will gain a great benefit. I mean someone who truly lives an inward spiritual life.

A benefit to both soul and body. In the Church, you can become well: you enter and find healing. But if you do not enter as you should, you do not find that healing. Saint Porphyrios the Kafsokalyvite said that some people take part in the life of the Church without taking in the nourishment it holds. It is like eating a piece of fruit but somehow losing all its vitamins.

You eat the fruit; you go through the motions of Church life. You attend church and do the outward things, but you miss what matters within. You do not reach the heart of it. When you eat an orange, its goodness is not in the peel. It is in the juice and the flesh inside. It is the same in the Church. The point is not simply to get up and walk to the building. Your soul must take in what we have been talking about and come into tune with God.

If you go to church and become agitated, if you learn to quarrel, to wound others, to dislike people, to form factions and say, “I am good, we are good, but that person is bad,” you are living in conflict. That is not the spiritual growth Christ wants for us. If you are not speaking to your child or your wife, or you have fallen out with your brother, being in the Church cannot bring you health in that state. That will surely have troubling effects. Take fasting, for example. God willing, we will talk more about it in other broadcasts. Fasting can help a person greatly, in both soul and body. It brings health.

Of course, fasting has to be done properly. Someone told me, “I fasted all through Lent, gained five kilos, and then the doctor found my cholesterol was high.” Well, yes. It depends on how you fast.

If you eat too much, filling up all the time on bread, rice, pasta, pies, and other starchy foods, naturally that will not make you stronger. But if you fast in moderation, eating fruit and legumes and taking a break from heavy foods, your stomach feels lighter and your soul is more cheerful. You wake up ready to face life, and prayer comes more easily. You know how too much food can leave you sluggish and sleepy. You also learn to restrain your appetite. You look at food and ask, “What am I really seeking here?” You reflect on what place food has in your life. You may say, “All right, I can go without meat for a while. Food is not everything.” You begin to think things through, to step back, and to appreciate the things of God.

At an art exhibition, you do not press your nose against a painting to see it. You stand back and say, “Look how beautiful it is from here. See the perspective, the shadows, the colors.” Fasting gives you that distance too. You say, “During this season, we do not eat these foods.” A man told me about his first attempt to fast through Lent without meat. “I’ll start with meat alone,” he said. “That’s the first step I can manage.” I told him, “Good. Do what you can.” Later he said, “You cannot imagine how good it felt to master myself, to hold my desires in check. I wanted meat, but I told myself, ‘No, you will not eat meat. Dear stomach, I will decide what you eat. My stomach will not rule me.’”

John of Sinai says that our belly is the mistress of the house: she is in charge, and we do whatever she says. But we can say, “No, we will not do whatever you say.” The ruling nous, my spiritual intellect, and illumined thought tell me: I will not eat this now; I will eat that. We do not eat at this hour; we will eat later. The man went on: “I could also restrain my anger toward my wife, at work, and in traffic.” That discipline carries over into other parts of life. Someone who opens the fridge whenever he likes and eats and drinks beer or soft drinks whenever he wants, whatever he wants and as much as he wants, may do the same in everything else. When I feel like saying no to my children, I say no, because I have grown used to doing whatever I please. But when you learn discipline and your child says, “Come, Dad, let me tell you a story,” you can respond, “I want you to tell me,” even though you feel like saying, “No, I don’t want to hear it. I can’t be bothered.”

Then you can ask yourself what will help, rather than simply what feels pleasant. The pleasant thing might be to say, “My child, I’m sleepy today. I want to go to bed, and I don’t want to talk.” That would be easier for me. But fasting teaches you to do what is beneficial, even when it is hard. Your child benefits when you listen despite being tired. That, too, is a kind of fast. If you learn to fast from foods, you may find it helps your conduct and your character as well. Fasting can bring cheerfulness, vitality, and a sense of well-being. Of course, I am speaking about those of us who live in cities. For us, fasting often means choosing our food more carefully; we are hardly starving. Ascetics and people in monasteries may keep a much stricter fast, and it does not always leave them feeling cheerful. Some truly become exhausted by it.

Their struggle is greater and harder. They labor to bring life to the soul while the body is weak and tired. We, meanwhile, have plenty to eat. If we do not eat meat, we can eat all sorts of other things. I knew someone who had fasted throughout his life, and his blood test results were consistently very good.

They showed healthy, balanced, normal levels. That is one thing I wanted to share with you. We will say more another time, because our time has run out. And I do not want to get anxious myself: as I said, anxiety can turn into sorrow, and sorrow can feel like poison in the body. The soul affects the body. You agree, don’t you? Vasilis Chatzinikolaou, thank you for being with us again today, and thank you for the beautiful music. He is the composer and sound engineer for our program. And thank you, my dear friend, for your love and for your emails.

And thank you for buying our books, which, as you told me, have helped you. What we share here belongs to you too; I’ve told you that before. The two books are Strengthen Your Soul and Love Forever. Um...

Thank you for praying for all your brothers and sisters, and for including me in your prayers. I do the same. I pray and ask God to send His grace and His angels to help you with whatever you are facing, wherever you are. To all of you who are troubled, weary, or ill in soul or body, I pray that God, through His Saints, will bless your lives, your bodies, your thoughts, every cell of your being. Where there is pain, may there be

relief; where there is illness, may there be health; and where there are sighs, may there be praise to God. Another time we’ll talk more about prayer, confession, refraining from judging others, and the Mysteries of the Church, and how all these help us grow healthier in soul and body. I wish you well, and we’ll speak again next week...

Be joyful and keep smiling. You have a reason to smile: God loves you. Is that a small thing? It isn’t. So smile. It brings healing, it pleases God, and it shows that Christ is beginning to enter our souls. When Christ enters, we see the fruit He brings: ‘The fruit of the Spirit is love, joy, peace.’ Love, joy, and peace come first. And I think that joy comes with a smile that says, ‘We’ll get through this. God will provide. Something good will happen in our lives too.’ Take care, my dear friends. We’ll speak again. God be with us. Farewell.

The Greek text follows the source recording. Music, chanting and unclear passages are identified separately; the full Greek audio is retained.

Download Greek transcript (TXT)

Είμαστε σήμερα... Σε χαιρετώ, αγαπητέ μου φίλε, στην Πειραϊκή Εκκλησία, στους 91,2, στο σταθμό που μιλά στην ψυχή μας, και σε ρωτώ αυτό το ερώτημα: πώς είσαι σήμερα; Θέλω να ξέρω αν είσαι καλά.

Είσαι καλά; Γιατί δεν είσαι καλά; Πρέπει, παιδί μου, να είσαι καλά. Κάνε κάτι να γίνεις καλά. Κάνε κάτι να μην απαντάς σε αυτό το ερώτημα με τις φράσεις του τύπου «τι να κάνουμε, δεν είμαστε καλά, η ζωή είναι δύσκολη». Η ζωή είναι δύσκολη και πάντα θα είναι δύσκολη, αλλά πρέπει κάτι να κάνεις. Να αλλάξεις τη διάθεσή σου, να αλλάξεις αυτόν τον ψυχικό παράγοντα που θα σε κάνει να βλέπεις τα δύσκολα ως ευκαιρίες αγώνα, να αλλάξεις μέσα σου ώστε να βλέπεις τα στραβά ως ίσια, να βλέπεις τις δυσκολίες ως αφορμές, να γίνεις άνθρωπος πνευματικός, καλλιεργημένος, με εσωτερική ζωή, με τα μυστικά αυτά που θα σε κάνουν να βλέπεις τα πράγματα με άλλη προοπτική. Δεν μπορώ να σε ρωτάω συνέχεια τι κάνεις και να είσαι στεναχωρημένος. Είσαι τόσα χρόνια

στο χώρο της Εκκλησίας, είσαι τόσα χρόνια μέσα στη Χάρη του Θεού, είσαι τόσα χρόνια μέσα στην αλήθεια του Χριστού και ακόμα δεν κατάλαβες το μεγάλο μυστικό της ζωής. Και ποιο είναι αυτό το μυστικό, θα μου πεις. Το μυστικό είναι ότι η ζωή είναι ζυμωμένη με τη χαρά και τη λύπη. Η ζωή είναι πόνος και ευτυχία μαζί. Και το ένα και το άλλο υπάρχουν στη ζωή. Η ζωή είναι μια θάλασσα: τη μια είναι γαλήνια, την άλλη είναι τρικυμισμένη. Πάρ' το απόφαση. Και κατάλαβέ το κι εσύ ότι τέτοια είναι και η δική σου η ζωή και ότι δεν είσαι εξαίρεση εσύ. Όπως είναι όλοι οι άνθρωποι, έτσι θα είσαι κι εσύ. Το πρόβλημα που τώρα σε απασχολεί θα λυθεί. Το πιο μεγάλο μέρος του προβλήματος υπάρχει στο μυαλό σου, δηλαδή εσύ το μεγαλοποιείς. Δεν είναι το πρόβλημα τόσο τραγικό όσο εσύ το βλέπεις τραγικό.

Ένας άλλος άνθρωπος στη θέση σου, το ίδιο πρόβλημα που περνάς εσύ, θα το έβλεπε με μεγαλύτερη ηρεμία, επιείκεια, ψυχραιμία, ταπείνωση και εσωτερική, πώς το λένε αυτό, ησυχία. Δηλαδή θα είχε μια ησυχία η ψυχή του, δεν θα είχε τόση μεγάλη ταραχή. Είναι ο χαρακτήρας σου τέτοιος, πιστεύω να το ξέρεις αυτό, στο έχουνε πει κι άλλοι και έχεις καθρεφτιστεί, πιστεύω, σε γνώμες άλλων ανθρώπων που σου έχουν πει ότι είναι ο τύπος σου πολύ αγχώδης. Είσαι πάρα πολύ αγχώδης άνθρωπος, είσαι πάρα πολύ νευρικός, εύκολα πανικοβάλλεσαι, εύκολα σε πιάνει αυτό που λέμε υστερία, δηλαδή φωνάζεις, ουρλιάζεις, τρομοκρατείσαι, καταρρέεις πολύ εύκολα, δηλαδή νομίζεις ότι όλα γκρεμίστηκαν και τελείωσαν,

πνίγεσαι, όπως λέμε μερικές φορές, σε μια κουταλιά νερό. Στην κουταλιά νερό πνίγεσαι, και στο ποτάμι πνίγεσαι, και στον ωκεανό πνίγεσαι. Αλλά άμα πνίγεσαι και στην κουταλιά νερό, είναι φυσικό μετά παντού να ταλαιπωρείσαι. Γι' αυτό κάνε κάτι, κάνε κάτι να αλλάξεις. Να παρακαλάς τον Χριστό μας, να παρακαλάς την Παναγία μας, να παρακαλάς τους Αγίους που αγαπάς να σε φωτίζουν, να σου αλλάζουν το μυαλό, να σου διορθώνουν τις εσωτερικές αυτές βίδες στη σκέψη σου, στη διάνοιά σου, στον εγκέφαλό σου και να σε γαληνεύουν. Να βλέπεις τα πράγματα κάπως αλλιώς, γιατί, σου ξαναλέω, η στεναχώρια αρρωσταίνει. Η στεναχώρια, η λύπη τσακίζει. Θα σε τσακίσει αυτό το πράγμα και τσακίζει και την ψυχή σου, όπως το βλέπεις, αλλά και το σώμα σου, το ταλαιπωρεί. Είναι αλληλένδετα αυτά τα δύο,

ψυχή και σώμα πάνε μαζί. Όταν η ψυχή νιώθει κουράγιο, δύναμη, ελπίδα, αισιοδοξία, ζωντανή πίστη, αίσθηση της παρουσίας του Θεού, αίσθηση ότι είμαι μέσα στην αγάπη του Θεού, ότι είμαι αγαπημένο πλάσμα του Θεού,

κάποιος με φροντίζει, ότι κάποιος νιώθει στοργικά για μένα και αυτός είναι ο Θεός, ο Δημιουργός του σύμπαντος κόσμου, ο Πλαστουργός μου, η εσταυρωμένη αγάπη του Ιησού Χριστού. Όταν αισθάνομαι αυτή την αγάπη που είναι μητρική, που είναι πατρική, που είναι αδελφική, που είναι ό,τι θέλεις είναι αυτή η αγάπη του Χριστού μας, τότε και τα κύτταρά μου και η αναπνοή μου, η πίεσή μου και το ζάχαρό μου και τα νεφρά μου και η χολή μου και τα πάντα μου δουλεύουν καλύτερα. Θέλω να σε παρακαλέσω να βρεις ένα μυστικό να ζήσεις τουλάχιστον ακόμα 10 χρόνια στη ζωή σου, 10 χρόνια από το όριο που έχεις βάλει. Αν, ας πούμε, περιμένεις να φτάσεις στα 90, εγώ θέλω να φτάσεις στα 100. Αν περιμένεις να φτάσεις στα 100, θέλω σήμερα να σου πω να φτάσεις στα 110 και πάει λέγοντας. Δηλαδή κάνε την πνευματική σου ζωή έτσι και τον εσωτερικό σου διάκοσμο έτσι, τόσο φρέσκο, τόσο αναζωογονημένο, τόσο αναγεννημένο, που να μην σε πλησιάσει εύκολα η αρρώστια, η φθορά, ο θάνατος, να καθυστερήσει να έρθει και να μην μπορεί να έρθει γιατί θα χαίρεις άκρας υγείας, πνευματικής και σωματικής. Και τα δύο αυτά, σου ξαναλέω, πάνε μαζί, σώμα και ψυχή πάνε μαζί, μην τα χωρίζεις. Ο άνθρωπος δεν είναι ψυχή, είναι και σώμα. Ο άνθρωπος μαζί με το σώμα του και μαζί με την ψυχή του κάνει τα πάντα.

Κάνω μια εκπομπή, αλλά κουνώ τα χείλη μου, σκέφτομαι τι θα πω, κουνάω τα χέρια μου, αν με δεις, κάνω κινήσεις. Στην εκπομπή μιλάω, αλλά συμμετέχει το κορμί μου, το πρόσωπό μου έχει μια έκφραση τώρα που σου λέω. Κάνω μια γκριμάτσα, θυμώνω, χαμογελάω, γελάω, λέω ένα αστείο, συμμετέχει το σώμα μου, αλλά και η ψυχή μου παίζει ρόλο. Αν η ψυχή μου είναι ευδιάθετη, αν είναι χαρούμενη, αν έχει κουράγιο, αν έχει δύναμη, τα δύο αυτά πάνε μαζί, το κορμί και η ψυχή. Δεν υπάρχουν πράξεις μόνο σωματικές, δεν υπάρχουν πράξεις μόνο ψυχικές. Όταν σκεφτώ κάτι, αυτομάτως διοχετεύεται στο κορμί μου μια βιοχημική αντίδραση, μια βιολογική και βιοχημική αντίδραση που επηρεάζει και τα κύτταρά μου και τις ορμόνες μου και τους αδένες μου και τα πάντα μου.

Ας πούμε, αν πας σε ένα παιδάκι του δημοτικού και εκεί που παίζει χαρούμενο του πεις ότι «ξέρεις κάτι; Αύριο η δασκάλα θα σας βάλει διαγώνισμα στα μαθηματικά και πάρα πολύ δύσκολες ασκήσεις», εκεί που το βλέπεις χαρούμενο το προσωπάκι του μαράζωσε. Άκουσε κάτι από τα αυτιά του, το επεξεργάστηκε στη σκέψη του και αυτό αμέσως διοχετεύτηκε στο κορμί του. Και πολλά παιδάκια έχουν πόνο στο στομάχι το πρωί όταν ετοιμάζονται να γράψουν κάνα δύσκολο διαγώνισμα, θέλουν να κάνουν εμετό, δεν θέλουν να πάνε σχολείο, έχουν έναν πονοκέφαλο ανεξήγητο. Δηλαδή το σώμα πονά επειδή η ψυχή και αυτή πονά και βασανίζεται και αγχώνεται. Αν όμως πεις στο παιδί ξαφνικά ότι «ξέρεις τι; Δεν θα γράψετε διαγώνισμα, θα πάτε εκδρομή», θα δεις ότι θα συγκινηθεί η ψυχή του αλλά θα επηρεαστεί και το κορμί του και θα βγάλει ευτυχία, θα βγάλει χαρά. Αυτά τα δύο πάνε μαζί.

Δεν θα ξεχάσω αυτό που είχα διαβάσει στις «Υποθήκες ζωής», ένα βιβλίο που αναφέρεται στον μακαριστό πατέρα Επιφάνιο Θεοδωρόπουλο, εκδόσεις της Ιεράς Μονής Κεχαριτωμένης, στην Τροιζήνα, στον Πόρο. «Υποθήκες ζωής» λέγεται το βιβλίο αυτό. Και έλεγε, αν θυμάμαι καλά, ότι ο πατήρ Επιφάνιος είχε επισκεφτεί κάποια πνευματικά του παιδιά, ένα ζευγάρι που παντρεύτηκε, και είδε, λέει, ότι στην κρεβατοκάμαρά τους, όταν παντρεύτηκαν, έβγαλαν την εικόνα του Χριστού πάνω από το κρεβάτι τους, διότι θεωρούσαν ότι εφόσον τώρα είναι παντρεμένοι και εφόσον θα ζουν τη συζυγική ζωή, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, θα ζούνε στις ιδιαίτερες στιγμές τους, ότι ο Χριστός δεν ταιριάζει να κοιτά και να βλέπει και να είναι παρών σε τόσο υλικές στιγμές, σε τόσο σωματικές στιγμές, σε τόσο βιολογικές ή, όπως θες πες τες, σαρκικές στιγμές. Και ο πατέρας Επιφάνιος, λέει,

έκανε παρατήρηση και τους είπε: «Γιατί βγάλατε την εικόνα του Χριστού; Γιατί θεωρείτε ότι ο Χριστός είναι παρών μόνο στη Θεία Λειτουργία, σε κάποια στιγμή που κάνεις προσευχή, και τις στιγμές, τις προσωπικές, τις ιδιαίτερες, δεν είναι παρών; Μα ο Χριστός», λέει, «αγκαλιάζει τα πάντα. Ο Χριστός είναι παρών και ευλογεί και αγιάζει τα πάντα και ομορφαίνει τα πάντα και δεν υπάρχουν μπροστά Του πράγματα καλά και κακά, εφόσον ο ίδιος μπορεί να ευλογήσει όλες τις εκδηλώσεις και συμπεριφορές της ζωής μας και το φαγητό μας και τη βόλτα μας και το μπάνιο μας και τον ύπνο μας και την υγεία μας και τα πάντα τα ευλογεί ο Χριστός». Και τους είπε: «Παρακαλώ να ξαναβάλετε την εικόνα του Χριστού στη θέση της και να συνεχίσετε τη ζωή σας κανονικά, διότι ο Χριστός είναι μαζί σας, σας ευλογεί, σας ενώνει, σας χαριτώνει».

Τη γαλήνη Του και στην ψυχή σας και στο σώμα σας. Και αυτό μου άρεσε πολύ. Και μου αρέσει επίσης που η εικόνα του Χριστού μερικές φορές είχε πάνω αυτή τη φράση, ότι είναι ο Ιατρός. Ο Χριστός μας είναι ο Ιατρός των ψυχών και των σωμάτων μας. Θεραπεύει την ψυχή μας και το σώμα μας. Και πράγματι, όταν κανείς αισθανθεί την αγάπη του Θεού, όταν κανείς ρυθμίσει μέσα του τις τιμές αυτής της αγάπης, της ηρεμίας που χαρίζει ο Χριστός, της γαλήνης, της ησυχίας, της αναπαυμένης συνείδησης, του καθαρού λογισμού, της αγνής καρδιάς, όλα αυτά τα πράγματα επηρεάζουν πάρα πολύ και την υγεία του σώματός μας. Και εύχομαι να έχεις υγεία ψυχής και σώματος. Και εύχομαι ο Χριστός μας αυτό

που έκανε τότε που ζούσε να το κάνει και σήμερα στη δική σου τη ζωή. Που λέει στην Αγία Γραφή ότι «διήλθεν ευεργετών και ιώμενος τους πάντας». Δηλαδή ο Χριστός πέρασε, διήλθε, ένα πέρασμα. Ακούμε «Αθέατα Περάσματα», μην το ξεχνάμε. Ο Χριστός, λέει, διήλθε, δηλαδή και αυτός πέρασε τον κόσμο αυτό κάνοντας τι; Δύο πράγματα: ευεργετών και ιώμενος τους πάντας. Ευεργετούσε και θεράπευε τους πάντες. Όσοι τον πλησίαζαν, ο Κύριος τους θεράπευε. Όσοι τον άγγιζαν, ένιωθαν να παίρνουν από μέσα του δύναμη ζωής, ιαματική χάρη, θεραπεία, ψυχικά προβλήματα, σωματικά θέματα, τύφλωση, παραλυσία, δαιμονισμός, μελαγχολία,

Εεε... Οτιδήποτε βασάνιζε κάποιον... Ξηρός ήταν ο άλλος, κατάκοιτος και λοιπά, όλοι γίνονταν καλά από την παρουσία του Χριστού. Με τη διαφορά ότι για να γίνει αυτό πρέπει να μπορείς να ρουφάς τη δύναμη του Χριστού. Διότι η δύναμη αυτή, η ιαματική, η θεραπευτική, ξέρω ότι σε βασανίζει το πρόβλημά σου και η αρρώστια σου και η στεναχώρια σου. Τα προβλήματα αυτά υπάρχουν και θεραπεύονται, αλλά μόνο όταν ο άνθρωπος μπορεί να ελκύσει, να τραβήξει επάνω του αυτή τη δύναμη του Χριστού, η οποία πάντα υπάρχει και τώρα υπάρχει. Δηλαδή ο Χριστός σήμερα δεν έχει λιγότερη δύναμη από ό,τι είχε τότε, ούτε ο Χριστός εκεί που είσαι τώρα εσύ, εκεί που είσαι εσύ, δεν είναι λιγότερο παρών από ό,τι είναι παρών σε άλλα σημεία του κόσμου.

Παρών ο Χριστός εκεί που είσαι εσύ τώρα. Μπορεί δηλαδή να σου μεταδώσει, να σου μεταγγίσει την παρουσία του, τη χάρη του και τη θεραπεία του. Αλλά το πρόβλημα δεν είναι ότι ο Χριστός δεν μπορεί. Το πρόβλημα είναι: εσύ είσαι ανοιχτή στην ψυχή σου; Έχεις ανοιχτή ψυχή, έχεις ανοιχτή καρδιά; Διψάει η καρδιά σου να ελκύσει, να τραβήξει μέσα, να ρουφήξει αυτή τη θεραπεία; Αυτό είναι το ζητούμενο. Είσαι κατάλληλος δέκτης, δοχείο να πάρει μέσα αυτή την ίαση, τη θεραπεία;

Είναι μεγάλη υπόθεση αυτό. Είναι μεγάλη υπόθεση να το καταλάβεις ότι ο Χριστός είναι παρών. Ότι η θεραπεία του είναι δυνατότητα και τωρινή. Λένε μερικοί: «Αν ζούσα την εποχή του Χριστού, να με θεράπευε και εμένα αν ήμουν εκεί και να του μιλούσα». Μα και τώρα μπορεί να αλλάξει η ζωή σου, και τώρα. Και μάλιστα όχι αν πας κάπου αλλού. Δηλαδή να φύγεις από το σπίτι σου, να πας ταξίδια, προσκυνήματα, οπωσδήποτε. Αν μπορείς να το κάνεις, είναι ωραίο. Αλλά και να μην πας, έρχεται ο Χριστός εκεί, γιατί ο Θεός είναι πανταχού παρών

τα πάντα πληρών. Δηλαδή πληροί, γεμίζει, καλύπτει, ευλογεί τα πάντα. Ε, αυτό εύχομαι να πάθεις κι εσύ. Να σε καλύπτει, να σε θεραπεύει, η ψυχή σου να διψά.

Τώρα και εσύ μες στον πόνο σου και στη στεναχώρια σου. Εσύ ακούς και είσαι μια χαρά, υγιέστατος και υγιέστατη. Και εσύ μ' ακούς, λες, και κάνεις τζόκινγκ. Τρέχεις, αλλά άλλος τώρα που ακούει, αγαπητέ μου φίλε, το λέω σε εσένα που κάνεις το τζόκινγκ, άλλος τώρα ακούει από το κρεβάτι του και από το κρεβάτι της και δεν μπορεί να σηκωθεί και δεν μπορεί να έρθει μαζί σου να κάνει τζόκινγκ, γιατί είναι καθηλωμένος, γιατί πονάει, διότι είναι εδώ και μήνες έτσι, διότι τρέχει, αλλά τρέχει αλλού. Τρέχει σε χημειοθεραπείες, τρέχει σε ακτινοβολίες, τρέχει σε εγχειρήσεις, σε ράμματα, σε καθαρισμούς, σε αλλαγή, σε θέματα νευροπάθειας, θέματα ημικρανίες, πόνοι στα δόντια, πόνοι στα κόκαλα, πόνοι στη μέση, πόνοι, ατελείωτοι πόνοι, στα μάτια εγχειρήσεις, αφόρητοι πόνοι στα αυτιά. Ο καθένας από μας κάτι έχει.

Κάτι έχει ο καθένας. Μια φορά μίλαγα κάπου και είπα: «Αν ρωτήσω τώρα ποιος από εσάς δεν έχει τίποτα και είναι απόλυτα υγιής, δεν ξέρω αν θα σηκώσει το χέρι του πολύς κόσμος». Όλοι κάτι έχουμε, έναν πόνο εδώ, έναν πόνο εκεί. Έτσι είναι η ζωή μας συνυφασμένη με τον πόνο. Αλλά το θέμα είναι ότι μπορούμε να αλλάξουμε την ένταση αυτού του πόνου αρχικά και μετά μπορούμε να λάβουμε και τη θεραπεία του Χριστού, πλήρη θεραπεία ή όσο πολύ θέλει ο Χριστός να μας θεραπεύσει και όσο πρέπει να μας θεραπεύσει. Πάντως κάτι μπορεί να αλλάξει μέσα σου. Αλλά για να αλλάξει, άλλαξε και λίγο την ψυχή σου. Στο ξαναλέω από την αρχή της εκπομπής. Βασίλη, πώς είσαι; Σε βλέπω υγιέστατο, χαρούμενο, ευτυχισμένο. Χαίρομαι πολύ που είναι μαζί μας και σήμερα ο Βασίλης Κατσινικολάου. Έχεις και εσύ τα δικά σου; Ναι, το κατάλαβα, όλοι έχουμε κάτι, όλοι παίρνουμε κάτι, αλλά

ξέρεις αυτό που λέει, «καρδίας ευφραινομένης θάλλει το πρόσωπο». Όταν η καρδιά είναι εσωτερικά χαρούμενη και ευφραίνεται, το πρόσωπο ανθίζει. Αυτή είναι η μεγάλη μας χαρά, η ψυχή μας να είναι χαρούμενη, ισορροπημένη, αρμονικά σχετιζόμενη με τους ανθρώπους και με τον Θεό και με τον κόσμο και με τα πράγματα του κόσμου και να είμαστε με όλους ισορροπημένοι. Το λέω γιατί μερικοί ξεσπάνε και στα πράγματα, χτυπάνε πόρτες, κινητά πετάνε, υπολογιστές, πληκτρολόγια σπάνε. Δηλαδή δεν έχουμε ηρεμία και ισορροπία και καλές σχέσεις όχι μόνο με τον Θεό και με τους ανθρώπους, ούτε και με τα πράγματα δίπλα μας. Τόσο πολύ μας βγαίνει αυτή η αρρώστια που μπήκε στην ψυχή μας. Θυμάσαι που ο Χριστός μας θεράπευε πρώτα την ψυχή; Δηλαδή έλεγε στους ανθρώπους: «Παιδί μου, σου συγχωρούνται οι αμαρτίες, τέκνον, αφέωνταί σοι αι»

αμαρτίαι σου. Και μετά, τους έλεγε, «τώρα μπορείς να γίνεις και καλά σωματικά, πήγαινε». Πρώτα στην ψυχή, όχι γιατί η ψυχή είναι ανώτερη και το σώμα είναι κατώτερο, αλλά επειδή από την ψυχή και από την ψυχική μας και πνευματική κατάσταση ξεκινούν και τα άλλα. Αυτό που σου είπα: αν η ψυχή σου ηρεμήσει, και το κορμί σου θα ησυχάσει. Μια ψυχή βασανισμένη, αγχωμένη, αγχωμένη, στεναχωρημένη εκκρίνει πολλές τοξίνες, δηλητήρια, δηλητηριάζεται όλο το σώμα και βασανίζεται όλο το σύστημα της υγείας σου. Γι' αυτό πολλές αρρώστιες, πας ας πούμε στο γιατρό και σου λέει ο γιατρός: «Σε παρακαλώ, παιδί μου, κάτι έχεις περάσει τώρα εσύ και είσαι έτσι».

Πίεση είναι αυτή που... Γιατί η πίεσή σου ανέβηκε τόσο πολύ; Τι έχεις πάθει; Και λέει ο ασθενής: «Αυτές τις μέρες, άσε, μου ήρθε να πληρώσω πάλι μια δόση από την πολλή στεναχώρια». Δηλαδή τι είναι στεναχώρια; Είναι λογισμοί, είναι σκέψεις, είναι ψυχική θλίψη που ξεσπά στην πίεση του αίματος. Το καταλαβαίνεις αυτό; Η κατάστασή σου, η ψυχική, επηρεάζει την πίεσή σου, επηρεάζει το ζάχαρό σου. Μου έλεγε μια κυρία, έκανε δίαιτα, έτρωγε πολύ σωστά φαγητά που δεν ανέβαζαν το ζάχαρο στο αίμα της, στα φαγητά της, και μέτραγε το ζάχαρο και το βλέπει ανεβασμένο. Και της είπε ο γιατρός: «Δεν έχει να κάνει μόνο με τις τροφές, έχει να κάνει με το τι τρώει και η ψυχή σου. Μήπως τρως στεναχώριες; Μήπως καταπίνεις», της λέει, «θλίψεις, καημούς, πόνους;» Το λέμε αυτό πολλές φορές, λέμε «αυτός με στεναχώρησε και μου έβγαλε τη χολή». Ο πόνος αυτός και ο τρόμος με άσπρισε.

Κιτρίνισε από το φόβο του. Ο άλλος λέει «μου έβγαλες τον καρκίνο», δηλαδή στεναχώρια μεγάλη που προκάλεσε αυτό που λένε οι γιατροί σωματοποίηση του άγχους. Δηλαδή το άγχος σωματοποιείται, ενώ είναι κάτι αόρατο, θα λέγαμε, κάτι που δεν φαίνεται σε ένα μηχάνημα να το βάλεις, το άγχος μπορεί και επηρεάζει το σώμα και παίρνει σωματική διάσταση και μορφή. Και αυτό είναι η μεγάλη υπόθεση, αυτό που λένε οι πατέρες μας, οι μοναχοί, οι γέροντες: «Μην στεναχωριέσαι, μην τα παίρνεις όλα τοις μετρητοίς. Δεν αξίζει τον κόπο. Δεν αξίζει τον κόπο να πεθάνεις νωρίτερα, μια ώρα αρχύτερα. Γιατί να πεθάνεις και να γεράσεις και να αρρωστήσεις και να ασπρίσεις και να σου πέφτουν τα μαλλιά και να σου πέφτουν τα δόντια από τη στεναχώρια;» Αν γίνουν από...

λόγους, πέρασαν τα χρόνια και λοιπά, το καταλαβαίνω, αλλά γιατί να γίνει από τώρα; Γιατί να είσαι 40 χρονών και να φαίνεσαι 52 και 55; Γιατί να είσαι 50 και να φαίνεσαι 60 και να μην φαίνεσαι 35; Γιατί;

Είχαν πει για μια γυναίκα που ήξερα, ξέρω μερικές, αρκετές τέτοιες, οι οποίες έχουν πολλά παιδιά, και κάποιος έλεγε: «Βρε παιδί μου, τι κάνει τόσα παιδιά αυτή η γυναίκα; Θα σπάσει ο οργανισμός της και το πρόσωπό της θα σπάσει και θα γεμίσει ρυτίδες και θα ασχημύνει» κλπ. Και προς έκπληξη βλέπουν πολλοί συγγενείς και το λένε ότι «αυτή η γυναίκα πόσο χρονών είναι αυτή; Αυτή, λέω, μοιάζει με 40, άντε, λέει, 43-45 το πολύ την κάνω». Και απαντά η ίδια: «Δεν είμαι», λέει, «45, είμαι», λέει, «60 τόσο». «Πόσο;» «62», λέει, «63, 61, 64», τέτοιες ηλικίες, και φαίνεται 20 χρόνια νεότερη με πολλά παιδιά. Και το έχω δει σε πολλές οικογένειες. Γιατί; Γιατί άμα κάνεις τα παιδιά σου και αυτό σε γεμίζει ευτυχία, παρ' όλο τον κόπο που σίγουρα όλη αυτή η υπόθεση συνεπάγεται, αλλά σε γεμίζει νόημα

ζωής, είναι μεγάλο πράγμα αυτό, ε; Είναι μεγάλη ένεση υγείας να έχεις κίνητρο να ζήσεις, να κάνεις κάτι και να το αγαπάς. Αυτό το πράγμα σε ζωντανεύει, σε αναγεννά, σε αναζωογονεί. Είναι σαν να κάνεις αυτό που λένε τα σπα, σαν να πηγαίνεις στο σπα, σαν να κάνεις αμμόλουτρα, λασπόλουτρα, ασκήσεις, μασάζ, μαλάξεις, θεραπείες και βγαίνεις ένας καινούριος άνθρωπος μέσα από την ταλαιπωρία. Γιατί είναι μια ταλαιπωρία μεν σωματική, η οποία όμως αναζωογονεί την ψυχή σου. Και μια αναζωογονημένη ψυχή επηρεάζει και το σώμα. Και το διάβασα στην Παλαιά Διαθήκη που έλεγε όμορφα τέτοια λόγια, και έλεγε, στη Σοφία Σειράχ έλεγε: «Ευφροσύνη καρδίας ζωή ανθρώπου».

Να ζήσει, λέει, ο άνθρωπος, η ζωή του ανθρώπου έχει να κάνει με την ευφροσύνη της καρδιάς του. Η καρδιά σου έχει ευφροσύνη, είναι μεθυσμένη από κάτι, είναι χαρούμενη για αυτό που κάνει. Δηλαδή ένας άνθρωπος που έχει μια δουλειά στη σημερινή εποχή, που του αρέσει αυτή η δουλειά και το κάνει με χαρά, αυτό του δίνει ζωή. Ένας άνθρωπος μπορεί να μην έχει δουλειά και τον μαραζώνει η θλίψη, η αίσθηση ότι είμαι ανίκανος, ανάξιος, ανεπρόκοπος, άχρηστος κλπ. Που δεν είσαι τέτοιος, έτσι, σε παρένθεση το λέω, δεν είσαι τέτοιος. Είναι η εποχή μας δύσκολη για δουλειές και να βρεις αυτό που ακριβώς σου αρέσει. Αλλά η ψυχική σου κατάπτωση μαραζώνει και το πρόσωπό σου. Και σε βλέπει ο άλλος και λέει «κοίταξε, πολύ θλιμμένο τον είδα αυτόν, ρε παιδί μου. Έχει μελαγχολικό πρόσωπο, έχει θλίψη ο άνθρωπος». Ναι, γιατί βγήκε η θλίψη στο πρόσωπο, γιατί η ψυχή είναι βασανισμένη.

Αλλού λέει στο ίδιο βιβλίο της Σοφίας Σειράχ στην Παλαιά Διαθήκη ότι «αγαλλίαμα ανθρώπου μακροημέρευσις». Θες να ζήσεις μακρά χρόνια, πολλά; Αγαλλίαμα, να έχεις αγαλλίαμα στην ψυχή σου. Ο άνθρωπος που νιώθει αγαλλίαση τονώνεται.

Λένε οι γονείς στα παιδιά καμιά φορά, όταν το παιδί τους πάρει πτυχίο, όταν βρεθούν στην ορκωμοσία του, όταν παντρευτεί κάποιος, λένε «σήμερα, παιδί μου, μου έδωσες 10 χρόνια ζωής». Αυτό λέει, «έκανα καινούργιο νεφρό», έλεγε ο άλλος. Έκανα, λέει, δηλαδή η υγεία μου ανανεώθηκε. Από τι; Από τη χαρά τη μεγάλη. Και αλλού λέει «Αγάπα την ψυχή και παρακάλει την καρδίαν σου και λύπην μακράν απόστησον από σου».

«Πολλούς γαρ απώλεσεν η λύπη και ουκ έστιν ωφέλεια εν αυτή». Το είπαμε, πολλούς απώλεσεν η λύπη. Η λύπη, λέει, τους τσάκισε, πολλούς ανθρώπους τους έχει αρρωστήσει. Ανθρώπους οι οποίοι έφυγαν από τον κόσμο αυτό και οι γιατροί είπαν ότι αυτό έγινε μετά από μια μεγάλη δοκιμασία. Και μετά από ένα χρόνο, δύο, λέει, τους τσάκισε αυτό. Ε, δεν τη βγάζει, λέει, κι αυτός. Είναι τόσο το πρόβλημα μεγάλο, το ψυχικό, που χτύπησε και το σώμα. Και μετά, λέει, αρρώστησε και έφυγε. Γι' αυτό λέει «αγάπα την ψυχή και παρακάλει την καρδία σου». Τι ωραία συμβουλή, να αγαπάς την ψυχή σου. Να αγαπάς δηλαδή τη ζωή σου, να αγαπάς αυτό που αγαπάει ο Θεός. Τι δηλαδή; Εσένα. Αγάπα τον εαυτό σου, αγάπα την ψυχή σου, αγάπα την υγεία σου. Σου αξίζει μια όμορφη ζωή και ένα όμορφο μέλλον και ένα όμορφο παρόν, κυρίως το παρόν. Σου αξίζει. Αγάπα τη ζωή σου, ξεκουράσου, κοιμήσου, ξύπνα, δούλεψε, χαλάρωσε.

Δες κάτι όμορφο, άκου λίγη ωραία μουσική, πήγαινε μια βόλτα. Αυτά ποιος τα λέει; Ο πατήρ Πορφύριος. Δεν τα λέω εγώ, τα λένε άνθρωποι οι οποίοι κατάλαβαν το μυστικό της κουρασμένης μας ψυχής και έλεγαν στους ανθρώπους που τους πλησίαζαν τέτοιες χαλαρές, φαινομενικά, συμβουλές, οι οποίες όμως δίνουν κουράγιο στην ψυχή και μετά και το σώμα ακολουθεί. Περπάτα, λέει, στη θάλασσα, πήγαινε στην παραλία με τον άντρα σου, έλεγε ο πατήρ Πορφύριος, και κάνε έναν περίπατο.

Παίζεις πιάνο; Έλεγε στην άλλη να ακούς κλασική μουσική, να πηγαίνεις όπερα, έλεγε στους άλλους, και θέατρο, ο ίδιος πήγαινε. Γιατί; Για να ηρεμήσει η ψυχή σου από τη φροντίδα που της δίνεις. Γιατί, κοίταξε τώρα να σου πω κάτι μεταξύ μας, είσαι κι εσύ κουρασμένος άνθρωπος, πολύ. Ευχαριστώ πολύ. Έχεις κουραστεί πάρα πολύ. Η ζωή σου έχει γίνει μια ρουτίνα, μια μονοτονία, τα ίδια και τα ίδια: ξυπνάς, δουλειά, τρεχάματα, παιδιά, έξοδα, ένας κύκλος που γυρίζει συνέχεια και δεν υπάρχει ανανέωση, δεν υπάρχει κάτι να πεις, ρε παιδί μου, να ομορφύνει λίγο αυτό το πράγμα, αυτό που λέμε να διανθίσουμε τη ζωή μας με κάτι έξτρα, με κάτι καινούργιο, με κάτι όμορφο. Και το έχεις ανάγκη αυτό. Να βοηθήσεις τον εαυτό σου να πάρει λίγο τα πάνω του. Περνάμε που περνάμε δύσκολες εποχές, έτσι.

Κύριο όμως είναι η ψυχική μας κατάσταση, να έχεις ανεβασμένο ηθικό, αυτό που λένε να έχουμε ανεβασμένη ψυχολογία. Αυτό που είπε ο Απόστολος Παύλος όταν είχαν ένα ναυάγιο, που έλεγε στους ανθρώπους «άνδρες», λέει, «ευθυμείτε», τονώστε το θυμικό της ψυχής σας. Δηλαδή δώστε μέσα σας φόρα, όρεξη, δύναμη για τη ζωή, δείτε αισιόδοξα τα πράγματα, γιατί αλλιώς θα καταρρεύσετε ψυχικά και σωματικά. Έχει μεγάλη σημασία αυτό, ο λογισμός μας να είναι μέσα στο φως του Χριστού και την ελπίδα του Χριστού. Και αλλού λέει «ζήλος και θυμός ελαττούσιν ημέρας». Ο ζήλος και ο θυμός ελαττώνουν τις ημέρες της ζωής σου. Αντί να ζήσεις, είπαμε, 100 χρόνια, θα ζήσεις λιγότερα. Πότε; Όταν έχεις ζήλο και θυμό, δηλαδή όταν η ψυχή σου ζηλεύει

αρρωστημένα πράγματα, όχι απλώς θαυμάζει, αλλά λιώνει από τη ζήλια και θυμώνει. Και θυμώνει με ανθρώπους, με κατακρίσεις, με όλα αυτά τα πράγματα. Ελαττώνονται οι μέρες της ζωής σου. «Και μέριμνα», λέει, «προ καιρού γήρας άγει». Η μέριμνα φέρνει τα γεράματα, το γήρας προ καιρού. Αυτό που λέω τόση ώρα. Αν έχεις άγχος σε βαθμό τρέλας, γιατί κοιτάξτε, άγχος όλοι έχουμε. Και εγώ τώρα για να κάνω αυτή την εκπομπή και ο Βασίλης για να βάλει μουσική και η Φοίβη για να σηκώσει τα τηλέφωνα. Ποιο είναι το τηλέφωνο, είπαμε; 4118602, με το 210 μπροστά, 4118602 και 4118640 είναι το τηλέφωνο της εκπομπής. Το

Το email της εκπομπής είναι atheata.perasmata@yahoo.gr. Αν γράψεις κάποιο email, σε παρακαλώ να είναι μέχρι 10 γραμμές, γιατί αν είναι πάνω από 10 γραμμές, θα το διαβάσω όποτε μπορέσω, μετά από πολλούς μήνες δηλαδή, να βρω χρόνο εννοώ. Με 10 γραμμές προλαβαίνω, αλλά άμα είναι 10 σελίδες που γράφουν μερικοί τη ζωή τους όλη, δεν υποτιμώ τη ζωή σου, αλλά δεν έχω χρόνο να διαβάσω τόσα πολλά email που έρχονται και σε ευχαριστώ για την αγάπη σου.

Να λοιπόν, είδες; Απ' το άγχος πήγα το ένα στο άλλο. Όλοι έχουμε άγχος. Βασίλη, βάλε λίγη μουσική για να πω κάτι για αυτό το άγχος το οποίο όλους μας πνίγει και στο θέμα της υγείας μας ταλαιπωρεί. Έτσι; Τι μουσική θα βάλεις τώρα, αγχωτική ή χαλαρωτική; Για να δω.

Λέει ότι η μέριμνα μας οδηγεί στα γεράματα πριν την ώρα μας. Και θα μου πει κανείς, δηλαδή τι, να καθόμαστε και με βήμα χελώνας να περπατάμε; Όχι. Και σου έλεγα, και εγώ τώρα κάνω την εκπομπή, έχω ένα άγχος να είμαι μέσα στον χρόνο μου, να είμαι μέσα στο θέμα μου, να είμαι εντάξει, να βγουν όλα καλά, να έχω κάτι που να πω, να σκεφτώ τι θα πω. Γιατί μου λέει ένας «πώς τα λες; Τι κάνεις, έχεις κείμενα;» Μου λέει «δεν νομίζω να έχεις κείμενα, γιατί δεν βλέπω να διαβάζεις». Λέω «δεν μπορώ να διαβάσω». Έτσι θα λέω, έχω σκεφτεί ας πούμε περίπου τι θα πω, αρχίζω και μιλάω, βλέπω εσένα μέσα μου νοερώς, τις αντιδράσεις σου, θυμάμαι τα γράμματά σου, τι μου είπες, τι έγραψες, τη στεναχώρια σου, τα τηλέφωνά σου, από εδώ, από εκεί, τα μαζεύω όλα αυτά, παρακαλάω το Θεό, παρακαλάς και εσύ το Θεό και μου βγάζει κάτι να πω, αλλά και αυτό έχει ένα άγχος. Αλλά υπάρχει το άγχος

δημιουργικότητας, της προσφοράς. Όταν κάνεις ένα φαΐ έχεις λίγο άγχος να πετύχεις την ώρα σου, το φαΐ, να περάσει η ώρα, να βάλεις το αλάτι, να βάλεις τη ντομάτα, να βάλεις το λάδι. Άγχος με την έννοια του προγραμματισμού και του νεύρου, δηλαδή να μην κοιμάσαι όρθιος, που λέμε. Άλλο αυτό και άλλο το άγχος να σε τρελάνει, να σε αρρωστήσει. Δεν χρειάζεται να αρρωστήσουμε για πράγματα, για αντικείμενα, για το ένα και το άλλο, δηλαδή να πεθάνουμε εμείς και να ζήσουν αυτά και να τα κοιτάνε οι άλλοι και εμείς να λέμε «εγώ πέθανα επειδή είχα άγχος για όλα αυτά». Για ποιο λόγο; Άλλο να στεναχωρηθείς και άλλο να αγχωθείς σε βαθμό φθοράς. Να σου τρώει τα σπλάχνα η στεναχώρια, να σε λιώνει. Αυτό που μου λέει και κάποιος: «Νιώθω σαν να κυλάει μέσα στο στομάχι μου ένα καυτό λάδι και μου καίει τα σπλάχνα». Μπράβο, του λέω, πολύ καλά πας.

Γαστρορραγία έρχεται. Μου λέει «έχω έλκος». Ε, από τι είναι το έλκος, σου λέω; Το έλκος από τι το έπαθες; Από αυτή την τεράστια στεναχώρια που σαν να σου έσταξε ένα καυτό πράγμα στο κορμί σου και στο άνοιξε. Αυτό, λέει, έπαθα. Ε, γιατί να το πάθεις;

Μια μέρα έβαλα στο πλυντήριο να πλύνω ένα σωρό κάλτσες. Τι σου λέω τώρα; Λοιπόν, άκου. Βάζω τις κάλτσες, ήταν μηνών κάλτσες, γιατί τις πλένω μια φορά στο τόσο όλες μαζεμένες και μετά έχω για πολύ πολύ καιρό πάλι. Και έβαλα μόνο κάλτσες. Οπότε, μαύρες οι κάλτσες, σκοτεινό το πλυντήριο. Τελειώνει η πλύση, ανοίγω το πλυντήριο και αντί να βγουν οι κάλτσες, βγήκαν όλα τα νερά. Είχανε μείνει όλα τα νερά μέσα, είχε χαλάσει το πλυντήριο και Ευχαριστώ. Είχαν μείνει μαζί με τις κάλτσες και φεύγουν τα νερά, βγήκαν από το μπάνιο, πήγαν στο σαλόνι, στα παρκέ, στα πάντα, πλημμύρισε ο τόπος. Δεν μπορείς αυτό να μην το δεις με άγχος.

Αν κοιτούσα και έλεγα «τώρα ας κάνουμε μια προσευχή πρώτα, να πω το Πάτερ ημών και βλέπουμε τι θα κάνουμε», ε, θα είχε γίνει και έξω από το διαμέρισμα. Οπότε δίνω μια στο πλυντήριο να κλείσει ό,τι πρόλαβα. Μισές κάλτσες μείνανε μέσα, οι άλλες ήταν απέξω, κρέμονταν. Βάζω μια πετσέτα να μαζέψει λίγο τα νερά, να μην πάνε πιο πέρα. Λοιπόν, τώρα τρέχω να προλάβω το κινητό, να ειδοποιήσω έναν γνωστό μου υδραυλικό να με βοηθήσει. Αυτά όλα θέλουν άγχος. Αλλά απ' την άλλη έλεγα μέσα μου, πες και ένα τραγουδάκι τώρα. Και έλεγα «πρέπει, τι πάθαμε, αυτά τα πλυντήρια». Και γέλαγα. Και ξέρεις γιατί γέλαγα; Γέλαγα για να μην επιτρέψω στην ψυχή μου να νιώσει την κατάρρευση της πλήρους αποτυχίας. Ότι, πω, τι έπαθα, χάθηκα. Ε, όχι, δεν χάθηκες. Και το παρκέ να φουσκώσει, που δεν φουσκώνει με μια φορά, αλλά λέμε, και μια ζημιά να γίνει και κάτι να χαλάσει, δεν χάθηκε ο κόσμος, θα λυθεί και αυτό.

Ο άνθρωπος έχει μέσα του χαρίσματα, έχει δυνάμεις, έχει τρόπο να επιβιώσει και να επιβληθεί σε κάθε αντιξοότητα. Και προσπάθησα να σκεφτώ αυτό και το είδα, αυτή την αίσθηση την πήρα όταν μια φορά ήμουν στα Ιεροσόλυμα, στον Πανάγιο Τάφο, και μετά πήγαμε με κάποιους γνωστούς να φάμε. Και πήγαμε σε ένα εστιατόριο εκεί των Ιεροσολύμων και εκεί που τρώγαμε ήταν διάφοροι μέσα.

Ένας από ένα τραπέζι πιο κοντά, πιο εκεί, έσπασε ένα, του έπεσε ένα πιάτο. Το σπάει και όλο το κατάστημα αρχίζει να χειροκροτάει. Αυτό δεν το είχα ξαναδεί. Γυρίζουνε... Γυρίζουνε, χειροκροτούσαν και χαμογελούσαν. Σαν να του λένε «ηρέμησε. Εντάξει, πάρ' το, αυτό που λένε, πάρ' το αλλιώς. Αντί να δεις “πω πω, ζημιά”, πες “πω πω, κάτι ασυνήθιστο στη ζωή μας”. Σπάσαμε ένα πιάτο, τι να κάνουμε;» Ήρθαν οι σερβιτόροι.

Χαμογελαστή, χαμογελαστός αυτός, ξεπέρασε ο άνθρωπος την... αγωνία του, τον τρόμο του. Σου λέει: «Έκανα ζημιά, έσπασα κάτι, εντάξει». Θέλω να πω ότι το καθετί μπορεί να το πάρεις από την πλευρά του την πολύ πολύ τραγική και μπορεί να το δώσεις και από την πλευρά του την πιο χαλαρή, την πιο ειρηνική. Είναι θέμα, πες το, πες τη λέξη, αυτό. Εσύ δεν την βρήκες, είναι θέμα επιλογής. Εσύ θα επιλέξεις, τι θα διαλέξεις; Θα διαλέξεις την εμπιστοσύνη στον Θεό, την ηρεμία, την αίσθηση ότι αφού ο Θεός το επέτρεψε, έγινε μια ζημιά, τι να κάνουμε τώρα; Ή θα σκεφτείς τι έγινε και πώς έγινε; Άμα αγχωθείς, είναι σαν να ξεχνάς όλα αυτά που πιστεύεις. Γιατί το άγχος αυτό το πράγμα είναι και σε αρρωσταίνει κιόλας. Είναι λησμοσύνη, είναι λήθη, δηλαδή ξέχασες ότι υπάρχει Θεός, ότι ο Θεός δεν αφήνει ούτε ένα φύλλο να πέσει χωρίς να το γνωρίζει, χωρίς να το επιτρέπει.

Ό,τι και να γίνει στη ζωή, για καλό είναι, κάτι καλό θα βγει και πρέπει να το αντιμετωπίσεις και να πεις: «Τι κάνουμε τώρα; Τι θέλεις, Θεέ μου, τώρα από μένα που το πλυντήριο πλημμύρισε;» «Θέλω, παιδί μου, να ηρεμήσεις, θέλω να το διορθώσεις ή θέλω να αγοράσεις ένα καινούργιο». Δεν έχει νόημα να βουλιάζεις στη στεναχώρια. Ή άλλαξέ το αυτό που αλλάζει ή αποδέξου το και να το καταπιείς με ηρεμία.

Να κάνουμε. Έτσι είναι, θα το δεχτώ. Θα δεχτώ τα πράγματα όπως μου τα φέρνει ο Θεός. Ή άλλαξέ τα. Αν μπορούν να αλλάξουν, άλλαξέ τα. Δηλαδή ένας που έχει ένα θέμα υγείας, να το αλλάξει, να κάνει κάτι. Αν δεν αλλάζει, θα το δεχτεί. Ένας δηλαδή που έχει το παιδάκι του γεννηθεί με κάποιο πρόβλημα στα ματάκια του, στα ποδαράκια του, έχει σύνδρομο Down, οτιδήποτε, ό,τι αλλάζει θα το αλλάξεις, ό,τι δεν αλλάζει θα το αποδεχτείς, θα κάνεις την άλλη ωραία λέξη που λέει, θα συμφιλιωθείς, δηλαδή θα γίνεις φίλος με αυτό το πράγμα, με αυτήν την κατάσταση. Θα πεις: «Έτσι δεν γίνεται, μια ζωή να έχω το παράπονο, δηλαδή θα γεράσω μέσα στην γκρίνια και στα παράπονα, δεν θα βγει πουθενά αυτό, δεν αλλάζει τίποτα». Και τι θα κάνεις; Θα αφεθείς να ρέεις. Τι θα πει ρέω; Κυλάω, σαν το ποτάμι, όπως πάνε τα πράγματα.

Δες κάτι, είναι ωραία αυτή η κίνηση, να πηγαίνεις όπως πάει το ποτάμι της ζωής, που μέσα σε αυτό το ποτάμι όμως, μέσα σε αυτό το ποτάμι, ρυθμιστής των υδάτων, της κίνησης, είναι ο Χριστός και εσύ αφήνεσαι. Η δυσκολία ξέρεις πότε υπάρχει; Όταν αντιστέκεσαι και δεν αφήνεσαι και όταν θες να πας κόντρα σε αυτό το ποτάμι, που κρύβεται ο Χριστός από πίσω όμως, και ταλαιπωρείσαι μετά και η αντίσταση φέρνει αρρώστια.

Η αντίσταση στη ροή της ζωής. Τι ωραία να τα λες και πόσο δύσκολα να τα κάνεις. Το καταλαβαίνω και στον εαυτό μου τώρα το καταλαβαίνω. Γιατί την ώρα που τα λέω αυτά τώρα, αγαπητέ μου φίλε και αγαπητοί μου φίλοι, τα ακούω και εγώ και λέω: «Τι λες τώρα;» λέω. Τώρα που το είπα αυτό, το σκέφτηκα αυτό. Λέω: «Μπράβο, ωραία το είπες και σήμερα αυτό. Αλλά εσύ αυτό κάνεις;» λέω στον εαυτό μου συνέχεια.

Αντιστέκεσαι! Αντιστέκεσαι στη ροή των πραγμάτων του Θεού. Άλλα φέρνει ο Θεός, άλλα θέλω εγώ. Αλλιώς με πάει ο Θεός, αλλού θέλω να πάω εγώ. Οπότε παραδέχομαι ότι αυτά όλα είναι η θεραπεία, η λύση που μας δίνει η Εκκλησία, που μας δίνει ο Χριστός μας. Αλλά εμείς δεν είμαστε καλοί ασθενείς. Δεν κάνουμε καλά τη θεραπεία μας και γι' αυτό ταλαιπωρούμαστε. Γι' αυτό ταλαιπωρούμαστε.

Αν είσαι μέσα στην πνευματική ζωή και αν ζεις όπως θέλει ο Χριστός, θα δεις αλλαγές στη ζωή σου πολλές. Θα γίνεις υγιέστερος και σωματικά και ψυχικά. Σήμερα θα σου πω μόνο ένα πραγματάκι και έχουμε να πούμε κι άλλες άλλες εκπομπές για την υγεία αυτή της ψυχής και του σώματος, που η ψυχή επηρεάζει το σώμα. Και ότι μέσα στην Εκκλησία, αν κανείς μπει και μπει σωστά όμως, έτσι, και μπει σωστά και είναι αληθινά άνθρωπος που θέλει να γίνει χριστιανός, δηλαδή του Χριστού να γίνει κι αυτός, να λάβει αυτό το Άγιο Χρίσμα του Χριστού και να γίνει ευλογημένος και να αποκτήσει πνευματική ζωή και όχι να καταλήξει σε άλλα πράγματα, δηλαδή να τσακώνεται, να κατηγορεί, να θυμώνει, να ζηλεύει, αλλά να ζήσει πνευματική ζωή, εσωτερική πνευματική ζωή, αυτός ο άνθρωπος πραγματικά θα κερδίσει μεγάλη ωφέλεια.

Ψυχική και σωματική. Μέσα στην Εκκλησία γίνεσαι καλά δηλαδή, μπαίνεις και θεραπεύεσαι. Αν όμως δεν μπεις όπως πρέπει, δεν θεραπεύεσαι. Γιατί πάλι λέει ο πατήρ Πορφύριος, υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι παίρνουν την εκκλησιαστική ζωή, αλλά δεν παίρνουν τους χυμούς που αυτή κρύβει. Είναι σαν να τρως ένα φρούτο αλλά δεν έχεις πάρει τις βιταμίνες του, κάπως κάτι κάνεις και τις χάνεις όλες.

Ενώ τρως το φρούτο, ενώ κάνεις τις κινήσεις δηλαδή τις εκκλησιαστικές, πας σε εκκλησία, τυπικά πράγματα, τα κάνεις τα τυπικά, αλλά δεν κάνεις πια τα ουσιαστικά. Δεν πας μέσα στον πυρήνα. Η ουσία δεν είναι στον τύπο. Όταν τρως ένα πορτοκάλι, η ουσία δεν είναι στη φλούδα, είναι μέσα. Στο χυμό, στις ίνες που έχει μέσα το πορτοκάλι και οτιδήποτε άλλο φάω. Έτσι και στην Εκκλησία η ουσία δεν είναι να πας να σηκώσεις τα πόδια σου και να περπατήσεις να πας εκεί. Είναι η ψυχή σου να προσαρμοστεί με όλα αυτά που λέμε, να συντονιστείς με το Θεό.

Άμα πας σε εκκλησία και ταράζεσαι, μαθαίνεις άλλα πράγματα, να τσακώνεσαι, να μαχαιρώνεις, να αντιπαθείς, να εντάσσεσαι, να λες «εγώ, αυτός, εκείνη, εμείς είμαστε καλοί, αυτή είναι κακή», αυτό το πράγμα είναι μια πολεμική κατάσταση, δεν είναι η καλλιέργεια που θέλει ο Χριστός να νιώσουμε. Αν δεν μιλάς με το παιδί σου, αν δεν μιλάς με τη γυναίκα σου, αν έχεις τσακωθεί με τον αδερφό σου, αυτό δεν μπορεί να σου χαρίσει υγεία και να είσαι και στην Εκκλησία. Αυτό σίγουρα θα έχει περίεργα αποτελέσματα. Λοιπόν, η νηστεία, ας πούμε ένα παράδειγμα, και τώρα θα τα πούμε σε άλλες εκπομπές, πρώτα ο Θεός. Η νηστεία βοηθάει πάρα πολύ τον άνθρωπο και ψυχικά και σωματικά. Χαρίζει υγεία.

Βέβαια, γίνεται σωστά και αυτή η νηστεία, δηλαδή μου λέγει κάποιος ότι εγώ νήστεψα όλη τη Σαρακοστή και πήρα 5 κιλά και πήγα στο γιατρό και είχα και χοληστερίνη. Ε, βέβαια, έχει να κάνει πώς κάνεις και τη νηστεία.

Είναι να τρως ας πούμε υπερβολές, άμα είναι να τρως συνέχεια άμυλα, ψωμιά, ρύζια, μακαρόνια, πίτες, όλα αυτά τα πράγματα, είναι φυσικό, δεν θα δυναμώσεις, αλλά όταν η νηστεία γίνει με μέτρο, όταν βάλεις στη ζωή σου το φρούτο, το όσπριο, αποτοξινωθείς από βαριές τροφές, τότε και το στομάχι σου ελαφρώνει και η ψυχή σου είναι πιο ευδιάθετη και ξυπνάς με όρεξη να αγωνιστείς στη ζωή και κάνεις πιο εύκολα προσευχή, διότι λένε ότι το πολύ φαΐ, το έχεις αισθανθεί, φέρνει μια νάρκωση και μια υπνηλία. Πειθαρχείς τη λαιμαργία σου, κοιτάς το φαγητό και λες ας πούμε «Τι θέλω τώρα πίσω από αυτό;» Φιλοσοφείς τι νόημα έχει το φαΐ στη ζωή και λένε μερικοί «Εντάξει ρε παιδί μου, δεν πειράζει, ας μην φάμε λίγο κρέας για ένα διάστημα, δεν είναι το παν στη ζωή το φαΐ». Οπότε φιλοσοφείς πράγματα, κρατάς μια απόσταση, εκτιμάς τα πράγματα του Θεού.

Σε μια έκθεση ζωγραφικής δεν βάζεις τη μύτη σου πάνω στον πίνακα να τον δεις. Κρατάς μια απόσταση και λες: «Από μακριά φαίνεται πολύ ωραίο αυτό. Έλα να δεις αυτή την προοπτική, έλα να δεις αυτή τη σκιά, αυτά τα χρώματα». Έτσι είναι και στη νηστεία. Κρατάς μια απόσταση και λες: «Αυτά τα φαγητά αυτή την περίοδο δεν τα τρώμε». Μου το είπε ένας που δοκίμασε πρώτη φορά να κάνει μια Σαρακοστή νηστεία χωρίς κρέας. «Εγώ», λέει, «θα κάνω μόνο το κρέας. Είναι το πρώτο βήμα που μπορώ να κάνω». Του λέω: «Πολύ καλά, κάνε αυτό που μπορείς». Μου λέει: «Δεν μπορείς να φανταστείς πόσο ωραία ένιωσα, που επιβλήθηκα στον εαυτό μου, που κράτησα την ψυχή μου στα χέρια μου και κυριάρχησα», λέει, «στα θελήματά μου, στις έντονες επιθυμίες μου, ότι τώρα θέλω να φάω κρέας. Και έλεγα εγώ: όχι, δεν θα φας κρέας, εγώ θα σε καθοδηγήσω τι θα φας, αγαπητό μου στομάχι, δεν θα με κάνει το στομάχι».

Ο Ιωάννης ο Σιναΐτης, ότι είναι η δέσποινα, η κοιλία μας λέει είναι η δέσποινα, αυτή είναι η κυρία, η δέσποινα είναι η κυρία που κάνει, δεσπόζει, ό,τι πει αυτή κάνουμε. Και λέει: «Όχι, δεν θα κάνουμε ό,τι πεις εσύ». Ο ηγεμόνας νους, ο νους μου και η φωτισμένη σκέψη σου λέει ότι δεν θα φας τώρα αυτό, θα φας εκείνο, αυτή την ώρα δεν τρώμε, θα φάμε την άλλη ώρα. Και μετά λέει: «Μπορούσα και επιβαλλόμουν και στο θυμό που είχα στη γυναίκα μου, στη δουλειά μου, στην κίνηση στον δρόμο». Δηλαδή αυτή η πειθαρχία μεταφέρεται και σε άλλα επίπεδα, γιατί ένας που όποτε θέλει ανοίγει το ψυγείο, τρώει, πίνει μπύρες, αυτά, αναψυκτικά όποτε θέλει, ό,τι θέλει και όσο θέλει, αυτό το κάνει και παντού μετά. Θέλω στα παιδιά μου να πω όχι και λέω όχι, επειδή έχω μάθει να λέω παντού το κέφι μου, ό,τι μου αρέσει, ενώ όταν μάθεις να πειθαρχείς, θα πειθαρχήσω και μου λέει το παιδί μου: «Έλα μπαμπά να σου πω μια ιστορία», και ενώ θέλω να του πω: «Όχι, δεν θέλω να μου πεις, βαριέμαι», θέλω να μου πεις

τι λέω μέσα μου, ποιο είναι το ωφέλιμο, όχι το ευχάριστο. Το ευχάριστο είναι να του πω: «Παιδί μου, τώρα βαριέμαι, νυστάζω σήμερα, να κοιμηθώ, δεν θέλω κουβέντες». Αυτό είναι το ευχάριστο, έτσι; Αυτό θα ευχαριστηθώ. Αλλά η νηστεία σου λέει: «Μάθε όχι μόνο το ευχάριστο, αλλά να κάνεις το ωφέλιμο στη ζωή σου». Ωφελεί το παιδί σου να το βοηθήσεις και ας είσαι κουρασμένος, σαν νηστεία είναι κι αυτό και γι' αυτό αν νηστέψεις τις τροφές θα δεις ότι θα βοηθηθείς και στην υπόλοιπη συμπεριφορά σου, στο χαρακτήρα σου. Χαρίζει μια ευφορία η νηστεία, μια ζωντάνια, μια ευεξία και ευδιαθεσία και μιλάω φυσικά για εμάς που είμαστε στις πόλεις, που για εμάς η νηστεία είναι απλώς μια προσεκτικότερη διατροφή, αλλά δεν πεινάμε κιόλας να πεθάνουμε. Ενώ σε ασκητές ανθρώπους και ανθρώπους που είναι σε μονές, που κάνουν αυστηρά πράγματα, εκεί δεν φέρνει πάντα ευδιαθεσία γιατί άνθρωποι εκεί πραγματικά εξαντλούνται από τη νηστεία.

Πολύ αγώνα, διαφορετικό, πιο σκληρό, και παλεύουν να ζωντανέψουν μόνο την ψυχή τους. Το σώμα δεν βοηθάει, είναι πολύ πεσμένο, κουρασμένο, ενώ εμείς εδώ πέρα τρώμε τα πάντα. Δηλαδή δεν θα φας κρέας, θα φας τόσα άλλα πράγματα. Ένας λοιπόν που έκανε νηστεία όλη τη ζωή του, βρίσκανε συνέχεια τις εξετάσεις στο αίμα του πολύ καλές.

Υγιείς, πολύ ισορροπημένες και φυσιολογικές τιμές. Σου είπα ένα πράγμα. Θα πούμε και άλλη φορά επειδή πέρασε η ώρα και δεν θέλω και εγώ να αγχωθώ, γιατί αν αγχωθώ θα στεναχωρηθώ και η στεναχώρια γίνεται δηλητήριο στο σώμα, όπως είπα, και η ψυχή επηρεάζει το σώμα. Συμφωνείτε, έτσι δεν είναι; Βασίλη Χατζηνικολάου, ευχαριστώ που και σήμερα ήσουν μαζί μας, ευχαριστώ για την όμορφη μουσική. Ο μουσικοσυνθέτης και ο ηχολήπτης της εκπομπής μας, που επεξεργάζεται τον ήχο. Σε ευχαριστώ για την αγάπη σου, αγαπητέ μου φίλε, ευχαριστώ για τα email σου.

Για τα βιβλία μας που αγόρασες, όπως μου είπες, και σε βοήθησαν. Δικά σου είναι και αυτά που λέμε, αυτό σου έχω ξαναπεί. Τα δύο βιβλία «Δυνάμωσε την ψυχή σου» και «Αγάπη για πάντα». Εμ...

Ευχαριστώ που προσεύχεσαι για όλους τους αδελφούς σου και με έχεις και εμένα στην προσευχή σου και εγώ το κάνω αυτό. Προσεύχομαι και παρακαλώ τον Θεό να στέλνει τη χάρη Του και τους Αγγέλους Του στο πρόβλημά σου εκεί που είσαι. Όσοι είστε ψυχικά και σωματικά στεναχωρημένοι και κουρασμένοι και άρρωστοι, εύχομαι ο Θεός με τους Αγίους Του να ευλογήσει τη ζωή σας, να ευλογήσει το κορμί σας, να ευλογήσει τη σκέψη σας, τα κύτταρά σας, εκεί που υπάρχει πόνος να έρθει

ανακούφιση, εκεί που υπάρχει ασθένεια να έρθει η υγεία, εκεί που υπάρχει αναστεναγμός να έρθει η δοξολογία και θα πούμε κι άλλη φορά πολλά πράγματα, και την προσευχή, την εξομολόγηση, την έλλειψη κατάκρισης, τα μυστήρια της Εκκλησίας, πώς μας βοηθούν όλα αυτά να αποκτήσουμε μια καλύτερη υγεία ψυχική και σωματική. Εύχομαι καλή συνέχεια στη ζωή σου και θα τα πούμε την άλλη εβδομάδα για να μιλήσουμε και πάλι, να τα πούμε και...

Να είσαι χαρούμενος και χαρούμενη και να χαμογελάς όχι χωρίς λόγο, αλλά υπάρχει λόγος. Ο λόγος είναι ότι σε αγαπάει ο Θεός, αυτό είναι ο λόγος. Μικρό είναι αυτό το πράγμα; Δεν είναι μικρό. Λοιπόν, χαμογελάτε διότι είναι θεραπευτικό, είναι ιαματικό, είναι θεάρεστο και είναι και απόδειξη ότι ο Χριστός αρχίζει να μπαίνει στην ψυχή μας και όταν μπαίνει ο Χριστός από τους καρπούς που φέρνει, ο δε καρπός του Πνεύματος εστίν αγάπη, χαρά, ειρήνη. Η πρώτη καρπή είναι η αγάπη, η χαρά και η ειρήνη. Αυτή η χαρά λοιπόν συνοδεύεται, νομίζω, και με ένα χαμόγελο που λέει ότι θα τα καταφέρουμε. Έχει ο Θεός. Κάτι θα γίνει και στη δική μας τη ζωή. Καλή συνέχεια, αγαπητοί μου φίλοι, και θα τα ξαναπούμε. Ο Θεός μαζί μας. Χαίρετε.