Admit the Truth of Your Soul

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The English text is the final prepared translation. Performed music, recording artifacts and selected unclear fragments are omitted. It is not a synchronized transcript of every sound in the Greek recording. English digital narration is available in a synthesized voice.

Download final English text (TXT)

The problem troubling you will be resolved only when it stops troubling you in a way that tears you apart.

At the start of this program, let me say this to you, my dear friend, and to all my dear friends across the world: the problem troubling you is not small, but it is not quite what you imagine, either. You are focusing on the wrong parts of it. You panic and lose your bearings, and then you cannot solve it. The lake of your soul is stirred up, so you cannot see clearly down to the bottom or tell what is happening there. You cannot discern the motives behind your actions and desires. You are confused. So you need to do what many ascetics do when something troubles them: put it aside until a little later.

As time passes, it brings solutions. As time passes, you begin to look at life more calmly. You mature, grow richer in spirit, gain wisdom, become sanctified, and make spiritual progress. You see things differently. When you have a problem, do not insist on solving it the very moment it appears. The solution will not find you then, because you are not making room for it. You are driven by your own reasoning, by panic, by haste, by the demand: I want to solve everything now. I want my work, my life, and my family settled now.

I want this anguish I am going through to pass right now. I want everything to be well in two days. But then comes the call to patient endurance, and the time that is needed, sometimes a great deal of time. Other blows may come in life as well. Time passes, and you see that the problem was resolved after five months. Five months. Is it not better that your actions were calmer, your choices sounder, your thoughts clearer, and your conduct more illumined? Let God enter your life.

I say this because I sometimes see how people approach a spiritual father, or the Church, or God, or read a book, and expect all their problems to be solved at once. Life asks patient endurance of you. You need to draw strength from God's power and His perfect wisdom. Do not judge Him when He permits sorrows to come into your life. Of course, what I am saying is hard to put into practice, because we usually do judge God. When a complaint rises in us, what is it but a judgment of God? We are saying, 'My God, You do not know what You are doing.' We even judge God over the weather.

Suppose it rains, and we say, 'Oh, what kind of weather is this again, my God?' Even if we do not say 'my God,' we complain about the weather. How much more readily, then, will I judge God over something that has happened in my life: an illness, losing a job, a failure, persecution, or slander?

Let me ask you something. You say you believe in God, do you not? Then where is your faith? What does it mean to believe in God? It means I trust Him. I believe He knows very well what He is doing. And if the One who knows what He is doing allows this to happen in your life, is He not wise? What makes you different? Will you not face problems like everyone else? Why do you feel especially aggrieved when it happens to you? Will you never be tested, never hurt, never cry? How will those qualities buried deep in your soul come out? You will have to suffer. 'But I am close to God,' someone says. 'Should I not have a happy life?' Happy...

...has to do with the meaning of life: having a sense of purpose, a quality to your life, and a way of understanding things that gives you comfort and rest. Yes, that is possible. But no one promised you an easy life. And God is not unjust. Are millions of people to suffer while you never do? Are you never to feel sorrow or face hardship? A shaking, an earthquake, will come into your life too, just as it has into other people's lives. Sometimes I see people who say they do not believe in God, yet they have come to terms with suffering and sorrow. You ask, 'How are you bearing it?' And they say, 'Well, we will see. I am like everyone else. God will provide.' 'What God? You said you do not believe!' 'Oh yes,' they say, 'I forgot.'

That person does believe. He simply does not call it God, yet he has received the patient endurance God gives. He says he does not believe, but in his life you can see humility emerging. He struggles, stands in line, waits at the hospital, has no connections and no one to pull strings for him. He is humbled, and afterward he is grateful for the smallest kindness. We Christians, by contrast, are often very spoiled. We want everything very quickly, and we make demands: 'I want my problems solved here and now.' You have not understood that through this problem God is sending you a message, teaching you a lesson. And if you do not learn it, another problem will come. For God is saying to you, 'Solving your problem is not the whole point.'

Perhaps here you need to learn humility, love, forgiveness, how to open your soul, how to give to those in need, and how to change your character. If you do not learn these things now, new hardships will come and teach you later. These are the strange ways of life.

You may say, 'I want you to deal with my problem. I want you to give me a solution.' But the person listening sees that the solution lies much deeper than what you are asking for. There are things in you that still need a great deal of work. The trouble shows itself in one place, but its source is somewhere else, and you are looking somewhere else again.

Be patient; do not make demands. God knows. Trust Him. He told us to look at the little birds He does not abandon and at the flowers He cares for. Think of God's providence and His wisdom. Is He not all-wise? Does He not know even the details? Does God not love? He loves you too. Your pain does not mean He does not love you. Think of the dentist who has helped you. Your mouth is healthy now, your teeth are fixed, and you are glad. Having healthy teeth matters. But what came before that relief? Tension, sweating in the dentist's chair, anxiety, fear, pain, an operation, instruments, drilling, root canals, extractions, whitening...

Fillings, pain, blood.

At one point the dentist says to me, 'Please spit. A little blood has collected. Go ahead, I will wait.' I spit, look, and see blood. When it is over, I say, 'Thank you so much. You helped me so much. You were very kind.' That is what we say to our dentists, is it not? Yet what did this kind person do? The dentist caused me pain, but knew what needed to be done.

Let us learn to trust God, while still telling Him the truth: 'My God, I am in pain. My God, sometimes I cannot bear it. This hurts so much.' Tell Him. I am not asking you to lie and say, 'How wonderful! Everything is fine! I am not hurting.' That is why I wonder when someone never cries in sorrow, or never cries at a funeral. Are you not human? You will cry, hurt, even scream. You can admit, 'What I am going through is painful, but it is doing me good. It is necessary for me. I need to go through it. I will make myself vulnerable, feel pain, open up, and speak of my wounds.' All of this is bound to leave some bitterness. But afterward, I will heal.

For behold, through the Cross, joy has come into all the world. Through the pain you endure, happiness will come too. You will face trials, and when the thing troubling you now—the thing you consider the most serious issue in your life—is settled, whether after five months, five years, or however long God wills for you, something new will come. Then there will be more to do. God says, 'That filling is finished. Now there is another place we need to put right. Will you let Me? Keep your mouth open. Do not protest or shout. Do not grab My hand while I am working and pull it away. Let Me work freely. Entrust yourself to Me.' That surrender, that trust, is what we lack. The Cross calls for trust.

The Cross asks something of you. When life hurts, you have to accept that you will become vulnerable. The time will come when things inside you are laid bare, just as the Lord was naked upon the Cross. He was naked, yet He did not fear it. For Christ, it was a nakedness like Adam's, the nakedness of innocence. He had nothing to fear and did not regard those before Him as enemies...

...or feel that He had to defend Himself, much less attack. He surrendered and let Himself be. Can you do that in your life? Entrust yourself to God, and open yourself to the people beside you, to your family. Let things work through between you so that something good can emerge. Trust life, and trust God at work within it to lead things toward good.

Christ was not ashamed to open Himself. He spread His arms and became an embrace. He rose from the earth onto the Cross, for the Cross stands above the ground, between earth and heaven. There you are, suspended, arms open, naked, exposed. You breathe a different air. You are vulnerable to anyone who sees you, anyone who might strike you, approach you, look at you, or scrutinize you. And you begin to understand: 'Now that I am crucified, now that I am in pain, I must get beyond worrying about what people think. I must stop asking what others say about me or how they see me, now that they can see my nakedness, my troubles, and my vulnerability. I must say: this is who I am.'

I must come closer to the truth, to who I truly am, and see myself as I really am. The pain you are going through, the cross you bear, can help you strip away what is false and see the truth of your inner life, whether there is goodness there and where it lies, perhaps deep within. You see your shame, your defensiveness, your inhibitions. How will you appear to others? What will they say about you? Is that not a cross? Is it not painful to speak to someone close to you about yourself, to tell the truth about who you are, and to become an open embrace? An embrace that is not afraid and does not look at the other person with suspicion. Christ became an embrace and said, 'Come...'

Come close to me. You may spit at me, but you may also embrace me as I am. You may pour out your bitterness and malice against me and thrust a spear at me, because I am defenseless, an easy target. But if you wish, we can become friends. You can embrace me, kiss me, and care for me as I am.

The point is that I want to be honest and take that step. I have to dare. This takes courage. It takes courage to speak to your spiritual father. It takes courage to speak to someone close to you: your family, your mother, your father, your wife or husband, your friend, your neighbor. It takes courage to open your arms and become an embrace yourself, as Christ did on the Cross.

In our relationships, crosses and pain keep arising, and we struggle to make ourselves vulnerable. It is hard to say, “I’m jealous of you,” or, “I want you, and I’m afraid of losing you.” It is hard to say, “I feel terribly lonely and inadequate.” You may find it hard to admit, “The truth is, I don’t love you very much, but I need you so much. I can’t live without you.” Or to say to your child, “The reason I don’t want you to study that subject isn’t that it doesn’t suit you. I don’t want to lose you. I’ve arranged a job for you here, and I want you close to me.” Instead, we tell lies. Yet real pain in a relationship can, in the end, bring forth a wonderful sweetness.

That is the true cross in our relationships with others, the one that can bring such sweetness in the end. The true cross means making yourself vulnerable. You may not always be pleasant, but you can always be truthful, with dignity and with respect for the other person: what they can bear, whether they can listen to you and accept what you say. At least make the attempt. Keep trying to be truthful. We are not truthful, and so our suffering bears no fruit. Listen, I know I’m speaking in my usual tangled way today, wandering from one thing to another. Everyone suffers. You will suffer one way or another. I cannot offer you a way never to suffer, because I have not found one myself.

What I can offer is a way Christ shows me. It is not my own. The Church shows it to me, as do the experience of the Saints and people who have learned how to face these things. You have often said it yourself: through pain, something deeply true, sweet, and beautiful can emerge. That is what I mean. Relationships bring pain, but you are ashamed. You are ashamed to open up. You dare not lay yourself bare and climb onto the cross. You think, “How can I spread my arms like that? What if someone throws a stone at me? I want to put my hands in front of my face, or I’ll be hurt.” And the answer comes: “No, leave your arms open, even if it means crying out.”

Say, “I’m afraid.” Admit that you are afraid. Say, “I’m ashamed.” Admit that you are ashamed. If you need to cry, cry. But then someone says, “Men don’t cry. Women shouldn’t cry either. You have to keep your composure, because if you cry, people will think you are weak. If you humble yourself, the other person will see someone they can take advantage of.” But isn’t that a lie? Isn’t it a lie to show one thing while feeling another? Christ was truthful on the Cross. And when you open up through your pain, when that pain allows what is hidden within you to blossom—your soul with all its suffering and longing—you will begin to speak the truth. Instead of saying, “Go away,” you will say, “I want you here, and I love you very much.” How often we say one thing when we mean another. You push your wife away, though deep down you love her dearly. What you really want to say is not “Go away,” but “I want to know whether you love me.”

“I’m testing how much you can bear. I want to test your love, so I tell you to go away and wait to see whether you’ll answer, ‘I’ll stay. Where would I go without you?’” Remember how Christ asked, “Do you also want to go away?” And when they answered, “Lord, where would we go? Who could be better than You? You have the words of eternal life. To whom shall we go?” I think the Lord felt great joy in the love of His disciples at that moment. He felt great joy after the Resurrection too, when He made as though He would go farther, and they said, “Stay. Don’t leave.” So say that you want me near you. Tell the truth. Express yourself. Open up. Be yourself. Isn’t it tragic that couples can be married for twenty, fifteen, or even forty years and still not know each other?

They have not opened up to each other. They have not embraced each other with their souls, only with their bodies. Open your soul so the other person can understand who you are, what you want, what you are seeking, and what is truly troubling you deep down.

The cross. A cross keeps arising in our relationships, and I do not know whether the Resurrection follows. Here the Resurrection does not come by itself. You must want it. You must bear the pain and go and tell the truth to yourself and to the person close to you. Say what you truly want them to hear. That is how I see it.

If you do that, I cannot promise everything will turn out perfectly. Thorns may appear. But it is good for the other person to know who is standing before them. If you find the courage to speak, they would have to be very hardhearted not to be moved and say, “You know, my brother, my sister, I am just like you.”

“I feel the same things inside. I hurt too. I am insecure. I am afraid. I get jealous. I tremble at the thought of death.” Then this shared experience brings us together. The truths we share bring us together, as do the thorns in our souls. We go to Christ, and He turns our thorns into roses and says, “Yes, this is it.”

“What I see before me is beautiful: sincerity. Truth.” It is impossible to be on the cross and pretend. When you climb onto the cross, you will cry out, weep, sweat, get dirty, and bleed. It is not a pleasant sight, but it is a true picture, an honest showing of your soul.

You will see that it is usually in great pain that a person becomes truthful. They cry out and say what they really mean, like little children when they play, get hurt, and cry. Then the truth comes out, and all pretense falls away. Earlier a child may have told me, “This upset me, and that upset me.” Later the child says, “Yes, but you love Kostas more than me. Yes, all those things bothered me, but you bought him something at the amusement park and didn’t buy me anything.” All that time, the child was talking about other things.

And behind those words, something else was hiding.

There was bitterness, a sense of having been treated unfairly, and jealousy. That is what the cross means in our relationships: a cross that brings forth resurrection, love, sweetness, and, in the end, beauty. That is the only difference, you know.

Being close to God does not mean you will be spared crosses or pain. Through pain, you come to see your true self. You notice your suffering and sorrow, and instead of saying over and over, “I’ve been fired, I’ve been fired, I’ve been fired. I have no money,” you look deeper. You say, “What troubles me now is not the dismissal itself, but this terrible insecurity inside me. It is not that I have no money, because right now I am not hungry. I am not hungry. My stomach—I am stuffed. Today I ate, I drank, I ate. My refrigerator is full. It is not that I have no money. I am afraid. I lack faith. I feel insecure and lonely. I do not feel that God loves me. I have not yet grasped God’s love for me.” So you see how the Cross, in itself—

—does not make you smile; by itself, it brings only pain. But if you begin to search within yourself, you mature and go deeper. You ask what is truly troubling you. What you named first is not the whole of it; something lies behind it, and something behind that. Then beauty begins to emerge, and you say, “Through this cross I have realized that I do not love God. I have realized that there is an ocean of God’s love for me, yet I have not tasted even one drop of it. That is why I feel so insecure. I have realized that what I lack is love, not money; a tender touch, not food. I lack other things, not the things I keep saying I lack.” And what helped me see all this was—

—the Cross God gave me. That is, if I choose to learn from it. If I do not, I shout, grow indignant, argue, and complain. The years pass, and I am not benefited. Sadly, you can see this in monasteries, parishes, Christian communities, homes, and families—in me and in you. Suffering while the years pass is not enough. Sometimes you see how people behave after years of ascesis, of ascetic discipline, and spiritual life, and you are astonished. You ask, “What has this person learned all these years? Has none of it benefited him? Did all those night vigils do nothing to make his soul a little more beautiful? What did he gain from them?”

In a particular case—mine, for example—the answer may be: nothing. Laboring, keeping vigils, fasting, being “crucified,” so to speak, through all these things does not mean that this cross will bear good fruit. The cross by itself, by itself, brings no benefit. You need to see it together with Christ, through His eyes. Let that wind of Christ blow over you on the cross. Draw near to Him where He too is on the Cross, and draw a breath from His breath, the breath of the Crucified One. Breathe with Him, so that you may come into rhythm with the beating of His heart, with His breath, His peace, His wisdom, and His holiness.

Then something good will come of it. Otherwise, it may turn out as a friend of mine once told me. He was a seventy-five-year-old monk and priest, and in a moment of disarming honesty—one that made me love him even more—he said, “Believe me, I am still just as I was when I entered the monastery: the same passions, the same mistakes, the same weaknesses, the same character.” He was not lying, and he was not merely speaking humbly. I believed him, because I had seen the difficulties that can arise in relationships. I deeply appreciated his honesty. He did not present a picture of holiness he did not possess, though he could have played the Saint. He could have pretended to be a Saint. Instead, he told me the truth.

It was not, of course, the whole truth, because this man has taken steps forward and made progress. Christ has changed and transformed him. But what he said revealed something, too. I told him, “Well, I looked at the icons there in the monastery, at the frescoes the fathers kiss when they come in. They kiss them once in the morning, once during Matins, then at the ‘Let Every Breath’ hymns. They kiss them before receiving Holy Communion, when they come in for Vespers, when they leave Vespers, and at Compline. That is seven or eight times a day. The icons have faded from all those kisses. Do you see? Look at the Lord’s feet, the hand of our Most Holy Theotokos, the saints: the colors are gone. So many kisses, so many times.”

“And what are you doing when you kiss them? You are embracing the saints. Has that embrace, that kiss, that grace done nothing in you? Has it not softened you, opened you up, eased your heart, made you more humble and more truthful?” Perhaps it has not. Perhaps it has not.

How do you approach a saint, the Most Holy Theotokos, and the Lord? When you go to kiss an icon with a feeling that, let’s say...

“I am fine. I am rich. I have everything I need in my soul. I kiss the icon with perfect dignity. I am a respectable man.” But how respectable are you if you approach it like that and fail to see what you are really like? And I say again: I am not asking you to believe lies about yourself. See the truth of what is happening within you. When I think of the Church’s word “self-reproach,” of calling yourself to account, I do not think it means telling yourself lies. If you believe you are good, you need not simply say, “No, I am bad.” Do not say anything false. Tell the truth. What do you feel? What do you think and desire? What do you imagine? What do you long for?

And when you admit these things, you become humble.

You become humble, and you do not lose your mind. Someone once sent me a long message full of thoughts and logismoi, intrusive thoughts. He was close to losing his mind and taking his own life. Why? Because those thoughts were dreadful, tragic, frightening, heavy, and ugly. My answer began very simply: “Haven’t you understood that you are an ordinary human being? Before you become a saint, you need to understand what it means to be human. And being human means carrying all sorts of things within you.” “But that is painful,” he said. Of course it is. It is a cross. That is why I call it the cross of knowing yourself, of seeing yourself as you are. He felt far more relieved when I told him that I often feel this way too. “You too?” “Yes, me too. And many others as well. Even saints—not just me, but holy people too.”

Great people speak about these things. They write about them in their books, discuss them, confess them, and admit them. “But surely,” he said, “no one can feel, think, or desire such things. Can a mother think something terrible about her child? Could she have an intrusive thought while looking at her baby—some wild thought of harming her child, or her husband, or killing a relative?” Yet such thoughts show us something about the human condition: “Behold, I was brought forth in iniquities, and in sins my mother conceived me.” I carry such contradictions within me, such inner division and disorder. “But isn’t the Church about holiness?” Yes, and this is what holiness involves.

See your true condition, the corruption within you, and come to terms with yourself. Gather up all those sacks of dirt and disorder and bring them before Christ. Say to Him, “My Lord, this is what I am really like. This is who I am. Forgive me. Do You love me as I am?” “Yes.” Then why try to make yourself look better, to cover up and hide the truth of your soul? That is why you suffer. It could be so simple. Uncovering our true selves holds so much happiness in the end. The happiness is not in what comes out, but in daring to open up.

The man who wrote to me about all the disturbing things that came into his mind—I cannot tell you what they were. Anyone hearing them would be shocked. Some were things he thought, some came upon him, and some he desired. They are frightening. You might say, “What a thought! He thought that?” But he dared to say it. He came closer to the truth about himself, the real state of his soul, and he shared it. Now he can say, “There is someone I can face—my spiritual father, a friend, an acquaintance, a brother, a Christian I deeply respect—who knows things about me that others do not.” Then someone dies in a neighborhood, people are interviewed, and they all say, “But he was such a good man, so respectable. How could he have done that?”

Yes, he could have. And the person asking, “How could he?” is hiding the truth too. If he thinks about it honestly, he will find the same things in himself. I wrote to that man, “We are all in the same boat. We all have such thoughts. We are all alike.” Just think about what you say when you go to confession.

Think of your last confession, and you will see what you are like—unless, of course, you are a saint. I do not know: when you last confessed, did you have only holy things to say? Do you speak only of the uncreated light in confession? What was the uncreated light you saw last time like? No. I think it has been a while since you told anyone about seeing the uncreated light. Years have passed. You have not seen it, and neither have I. I say this because some people are startled when they hear such things. They give others a false impression and create a huge distance between themselves and them.

A young person hears you and thinks, “Everyone in there is perfect. Why should I go in? If I open my soul and tell them everything I feel, they will all leave. They are saints.” They are not saints. Christ Himself gave us other names: hypocrites, Pharisees, liars. Once, someone advised a person about another spiritual father: “Leave him. Do not go to him. He is not a good man.” I knew that spiritual father. I did not know what “not a good man” was supposed to mean. I knew nothing bad about him. He seemed a decent man to me, like other spiritual fathers, carrying on his struggle as they do. But I thought: the man who said, “Leave him; he is not a good man”...

...should tell us whom he considers a good one. What does “good” mean to him? Is he himself good? When you plant suspicion in someone else’s mind and say, “Leave. Do not go to him, or to her, or to that other person...” I am speaking generally now, taking this as an example. I am not focused on that particular case. Is that way of thinking truthful? And as I say this about the man who gave that advice, I too risk becoming a hypocrite. When I discussed it with an elder, do you know what he told me? “Father, we are all alike. If you now speak against the man who criticized someone else, you will make the same mistake. You will criticize him. One day you might do it yourself and say, ‘This person is right; that one is not.’” We keep sorting people into little boxes...

...boxes we put around one another in our relationships: this one is good, these are good people, those are bad, we are the most righteous, they are less so. Christ looks at us, waiting to see us join hands and become one. He asks us, “Have you forgotten the prayer I offered on the Mount of Olives, for all of you, good and bad alike?” Perhaps those called bad remember it more readily, because they will reach out their hands. They say, “We are sinners; we are unclean. Will you good people give us your hand? You who are pure and holy, reach out to us.” “Oh, no,” says someone else. “I cannot touch them.” You understand what I mean: I am speaking of drawing near to another person, of approaching them. And Christ prayed, “My heavenly Father, I ask You that they may all be one, loving one another, united as brothers and sisters.”

Keep your distance from the evil people do, but not from the people themselves. Christians live in the world while belonging to another world. That does not mean they refuse to draw near to others. It does not mean I can live in my apartment building thinking I am above everyone else, that they are all in the mud while I am something special. I may be deeper in the mud. A few days ago I heard a man shouting and swearing at his neighbor. He made a scene and showed what he was like; it was out in the open. I keep everything inside, carefully swept under the rug, so that nothing shows in my living room. It is like a children’s party: when you arrive, everything looks tidy because the mother has appeared.

Once the guests have gone, the mother lifts the rugs and finds chewing gum stuck there, cigarette butts, and other things tossed under the seats. She is horrified: “What went on in here?” This happens in every soul. What is going on inside us? It too is a cross to dare to look within and admit it to yourself.

A priest once told me how hard he tries to undo the image others have of him. “I try,” he said, “because you and I, and all priests, wear clothing with a great deal of meaning attached to it. It carries a tradition. People imagine that the whole tradition of the Church has been gathered up in us, that we embody it perfectly, that we are the best it has to offer. At least in my case, that is not true. I do not know about you.” I told him, “I think the same about myself. I do not embody that tradition perfectly, yet people approach me expecting something else. So I feel I have no right ever to speak sharply, get angry, or lose my temper in front of them. Of course I need to struggle against those things. But that struggle does not change the truth about where I am right now.”

I will keep trying to become better. But there is a difference between trying to become a saint and constantly playing the saint. When I put on that appearance, others feel inadequate, weighed down, and pressured. They build a completely false picture in their minds, and even then they cannot make themselves accept it, because however hard you press yourself, something within you still wants otherwise.

I see it when someone receives Holy Communion and comes back a little later, and ten minutes later tells me again about his pain, his longing, and his sorrow. I remember a man who was deeply attached to a young woman. He loved her very much, but she did not want him; they had broken up. He told me, “I want to prepare to receive Holy Communion.” He received Holy Communion, and ten minutes later took the antidoron—the blessed bread distributed after Liturgy—and came to find me. “Father, what is going to happen with this woman?” I almost said, “My dear man, you have just received Holy Communion.” But then I thought, “Wait, wait. Calm down. At least he is speaking honestly.”

What I would really have been telling him was, “Now that you have received Holy Communion, act the part. Press a button and play the saint for a while. Do not tell me about these ordinary concerns, these human needs and feelings. At least pretend for me that you have received Holy Communion.” But he could not do that. This was the truth. He was saying, “I received Holy Communion, but I thought about her again, because I am still human and I have not reached that point.” You may ask, “Shouldn’t we move beyond our concerns and draw closer to God?” Yes, but that cannot happen through hypocrisy. That is what I have been trying to tell you. This is the cross I have spoken of today. It is a strange one, and I do not know quite how I came to speak about it this way, but I see it in myself: the struggle to be truthful in my spiritual efforts, in admitting what I am and seeing myself as I am.

Then share all this with your spiritual father, your brother, your family, your wife or husband, your children—as much as you can share, of course. There must be boundaries and respect for the other person. But it is a beautiful thing to know that the people before you are genuine. Otherwise, many problems arise, and priests, psychologists, psychiatrists, therapists, hospitals, and institutions end up carrying them. Some people even end up in psychiatric hospitals, and I pray that none of us ever does. So that a person can instead go to a spiritual father and find rest for the soul, we need to be as honest as we can. There is an embrace waiting for us. And if you are afraid of one person, go to someone else you are not afraid of.

Open your soul. First, open it to yourself. Look within, and love your poor soul, so troubled, so wounded, so mistreated, so unwell. Mine is like that too. Oh, I’m embarrassed I just said that. I take it back. Vasilis, cut that out if you think you should. Vasilis, can you cut what we just said?

Hatzinikolaou is with us, and the music has played. Those words are staying in; they are beautiful. I have no regrets about the music Vasilis chose today. It was beautiful. Thank you again, Vasilis.

The numbers for the program are 4118602 and 4118640. You can also email me, but please write only ten lines. I cannot read the ten-page messages some people send. The address is atheata.perasmata@yahoo.gr. What can I do? I regret some of what I said today, but I have said it now. It was true, though. It was true.

Still, it was good. It was good that we said these things. It was good that today we spoke about unpleasant things and became a little more honest. We deserve no praise for that, and of course we do not boast about it. We simply say to Christ, ‘We want to be a little more honest before You and with one another.’ And You, Lord, who see the sorry state we reveal when we speak honestly, can set things right. All we can do is open our souls a little and let in a little more light, so that something sweet may come from this cross of human relationships, from the cross each of us carries within the soul. And that sweetness is the courage to speak, to share, to open up.

It is the love we come to experience with one another. And thank you for listening to me today without judging or rejecting me.

I do not reject you or condemn you either, because God neither condemns nor rejects any of us—not you, and not me. What a wonderful God we have. How good He is, and how full of love.

May you experience that love. May it live within you and grow, until you feel more and more deeply how very, very, very, very much God loves you. May God give you strength, and have a good week.

The Greek text follows the source recording. Music, chanting and unclear passages are identified separately; the full Greek audio is retained.

Download Greek transcript (TXT)

Που σε απασχολεί, τότε μόνο θα λυθεί όταν πάψει να σε απασχολεί με τέτοιο τρόπο που σε διαλύει.

Αυτό έχω να σου πω στην αρχή αυτής της εκπομπής, στα θέα τα περάσματα. Αγαπητέ μου φίλε, αγαπητοί μου φίλοι, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, το πρόβλημα που σε απασχολεί δεν είναι μικρό, αλλά και δεν είναι έτσι όπως εσύ το φαντάζεσαι. Εστιάζεις σε λάθος σημεία του προβλήματος. Πανικοβάλλεσαι, τα χάνεις, με αποτέλεσμα να μην μπορείς να το λύσεις το πρόβλημά σου, διότι ακριβώς η λίμνη της ψυχής σου είναι αναταραγμένη. Δεν μπορείς να δεις καθαρά το βυθό, τι γίνεται, δεν μπορείς να διακρίνεις τα κίνητρα των πράξεών σου, των επιθυμιών σου. Είσαι μπερδεμένος, με αποτέλεσμα να πρέπει και εσύ να κάνεις αυτό που κάνουν πολλοί ασκητές όταν κάτι τους απασχολεί: το αφήνουν για λίγο αργότερα.

Ο χρόνος καθώς κυλά φέρνει λύσεις. Ο χρόνος καθώς κυλά σε κάνει και βλέπεις πιο ψύχραιμα τη ζωή. Ωριμάζεις, πλουτίζεις, σοφίζεσαι, αγιάζεσαι, προοδεύεις πνευματικά και βλέπεις αλλιώς τα πράγματα. Όταν έχεις ένα πρόβλημα, μη θες να το λύσεις την ώρα που το έχεις, ακριβώς εκείνη τη στιγμή, διότι δεν πρόκειται η λύση να έρθει να σε βρει εκείνη τη στιγμή, διότι δεν την αφήνεις να έρθει, διότι κινείσαι πολύ με τη λογική, κινείσαι πολύ με τον πανικό, με τη βιασύνη, με την απαίτηση: θέλω τώρα να τα λύσω όλα, θέλω τώρα να τακτοποιηθεί το θέμα της δουλειάς μου, της τακτοποίησης στη ζωή μου, της οικογένειάς μου.

Να περάσει τώρα το πρόβλημα το ψυχικό που περνώ, τώρα σε δύο μέρες να έχουν γίνει όλα καλά. Και έρχεται η λέξη υπομονή και έρχεται ο χρόνος που χρειάζεται, ο πολύς ο χρόνος, και θα έρθουν κι άλλα χτυπήματα στη ζωή, και έτσι περνάει ο καιρός και βλέπεις ότι το πρόβλημα λύθηκε μετά από πέντε μήνες. Λύθηκε μετά από πέντε μήνες. Δεν είναι καλύτερα τώρα που έγιναν πιο ήσυχες κινήσεις, πιο σωστές επιλογές, πιο διαυγείς και καθαρές και κρυστάλλινες σκέψεις, πιο φωτισμένη η συμπεριφορά; Άφησε το Θεό να μπει στη ζωή σου.

Λέω αυτό γιατί μερικές φορές βλέπω τον τρόπο που πλησιάζουν οι άνθρωποι έναν πνευματικό ή την Εκκλησία ή το Θεό ή διαβάζουν ένα βιβλίο και θέλουν να λυθούν όλα την ίδια στιγμή τα προβλήματά τους. Θέλει υπομονή η ζωή σου, θέλει υπομονή. Να στηριχτείς στη δύναμη του Θεού, στην πανσοφία του Θεού. Να μην τον κρίνεις όταν επιτρέπει και έρθουν στη ζωή σου στεναχώριες. Τώρα φυσικά αυτό που λέω δύσκολα εφαρμόζεται, γιατί συνήθως κρίνουμε το Θεό. Εφόσον μας βγαίνει ένα παράπονο, τι άλλο είναι το παράπονο παρά μια κριτική στο Θεό; Ότι, Θεέ μου, δεν ξέρεις τι κάνεις. Εδώ εμείς κρίνουμε το Θεό ακόμα και για τον καιρό.

Καιρό ας πούμε βροχερό και λέμε: α, τι καιρός είναι αυτός πάλι, Θεέ μου; Ή κι αν δεν λέμε το Θεέ μου, παραπονιόμαστε για τον καιρό, πόσο μάλλον δεν θα κρίνω το Θεό για κάτι που συνέβη στη ζωή μου; Για μια ασθένεια, για μια απόλυση, για μια αποτυχία, για ένα διωγμό, μια συκοφαντία.

Να σε ερωτήσω κάτι. Αφού λες ότι πιστεύεις στο Θεό, δεν λες ότι πιστεύεις; Ε, πού είναι η πίστη σου; Τι θα πει πιστεύω στο Θεό; Πιστεύω στο Θεό θα πει ότι τον εμπιστεύομαι, ότι θεωρώ ότι αυτός ξέρει πολύ καλά τι κάνει. Και αυτός που ξέρει πολύ καλά τι κάνει αφήνει να συμβεί στη ζωή σου αυτό. Δεν είναι σοφός; Εσύ τι είσαι δηλαδή; Δεν θα περάσεις προβλήματα στη ζωή και εσύ, όπως όλος ο κόσμος; Γιατί σε παίρνει το παράπονο; Ιδιαίτερα με εσένα; Εσύ δεν θα δοκιμαστείς; Δεν θα πονέσεις; Δεν θα κλάψεις; Πώς θα βγουν από μέσα σου αυτές οι ποιότητες, οι ποιότητες της ψυχής που είναι θαμμένες βαθιά μέσα; Θα πρέπει να πονέσεις. Μα είμαι, λέει, κοντά στο Θεό. Μια ζωή ευτυχισμένη μου πάντα περάσω. Ευτυχισμένη.

αφορά το νόημα της ζωής, ότι θα έχεις ένα νόημα, μια ποιότητα ζωής. Ότι θα έχεις μια ερμηνεία που θα σε ανακουφίζει και θα σε αναπαύει. Αυτό ναι, υπάρχει. Αλλά ξεκούραση στη ζωή δεν σου υποσχέθηκε κανείς. Και ούτε ο Θεός είναι άδικος. Δηλαδή τα εκατομμύρια των ανθρώπων να πονούν και εσύ να μην πονάς ποτέ; Να μην στεναχωρηθείς ποτέ; Να μην σου συμβεί ποτέ κάποια θλίψη; Κάποιο ταρακούνημα στη ζωή, ένας σεισμός και στη δική σου τη ζωή θα έρθει, όπως ήρθε σε όλων των ανθρώπων τη ζωή. Και μερικές φορές βλέπω άνθρωποι που δεν πιστεύουν, λένε ότι δεν πιστεύουν στο Θεό, έχουν συμφιλιωθεί πάρα πολύ με τέτοια θέματα. Με τον πόνο, με τις στεναχώριες τους, και τους λες: τι έγινε, πώς αντέχεις; Και λένε αυτοί: ε, θα δούμε, όπως όλοι έτσι κι εγώ. Έχει ο Θεός. Ποιος Θεός, αφού λες ότι δεν πιστεύεις; Α, ναι, λέει, το ξέχασα.

Πιστεύει. Απλώς δεν το ονομάζει Θεό, αλλά έχει πάρει... υπομονή που χαρίζει ο Θεός. Στο στόμα λέει ότι δεν πιστεύει, στην πράξη όμως βλέπεις μια ταπείνωση να βγαίνει από τη ζωή του. Ταλαιπωρείται, πάει στην ουρά και περιμένει, στο νοσοκομείο ας πούμε περιμένει, δεν έχει μέσον, δεν έχει γνωριμίες, ταπεινώνεται, ευγνωμονεί για το παραμικρό καλό που του γίνεται μετά στη ζωή. Ενώ εμείς οι χριστιανοί είμαστε πολύ κακομαθημένοι πολλές φορές. Τα θέλουμε όλα πάρα πολύ γρήγορα, πάρα πολύ απαιτητικά. Θέλω εδώ και τώρα να λυθούν τα προβλήματά μου. Και δεν έχεις καταλάβει ότι μέσα από αυτό το πρόβλημα σου στέλνει ο Θεός ένα μήνυμα, ένα μάθημα. Και αν δεν το πάρεις το μάθημα, θα έρθει κι άλλο πρόβλημα. Γιατί σου λέει ο Θεός: το θέμα δεν είναι να σου λύσω το πρόβλημα.

Εδώ ας πούμε πρέπει να μάθεις τη λέξη ταπείνωση, τη λέξη αγάπη, τη λέξη συγχώρεση, τη λέξη άνοιγμα της ψυχής σου, ελεημοσύνη, διόρθωση του χαρακτήρα σου, και αν αυτά δεν τα μάθεις τώρα, θα έρθουν καινούργια βάσανα που θα τα μάθεις αργότερα. Αυτά είναι τα παράξενα της ζωής.

Και έλεγες ας πούμε ότι θέλω να ασχοληθείτε με το πρόβλημά μου, θέλω να μου δώσετε μια λύση, και βλέπει ο άλλος πίσω ότι η λύση του προβλήματος είναι κάτι πολύ βαθύτερο από αυτό που ζητάς, ότι έχεις κάποια χαρακτηριστικά μέσα σου που θέλουν πολύ δουλειά ακόμα. Αλλού στάζει το πρόβλημα, αλλού είναι η εστία, εσύ αλλού κοιτάς.

Υπομονή σου, μην είσαι απαιτητικός και ξέρει ο Θεός. Εμπιστεύσου το Θεό. Μας είπε να κοιτάμε τα πουλάκια που δεν τα εγκαταλείπει, τα λουλουδάκια πώς τα φροντίζει, και αυτή τη λέξη πρόνοια του Θεού, σοφία του Θεού. Δεν είναι πάνσοφος; Δεν ξέρει αυτός και λεπτομέρειες; Δεν αγαπάει ο Θεός; Αγαπάει και σένα. Δεν σημαίνει ότι δεν σε αγαπάει επειδή σε πονάει. Ο οδοντίατρος που σε έχει ανακουφίσει τώρα και έχεις το στόμα σου γερό και τα δόντια σου φτιαγμένα και όλα τακτοποιημένα και βλέπεις τι ωραία που έχει γίνει η ζωή σου. Είναι σημαντικό να έχεις το στόμα σου με εντάξει τα δόντια σου, χαίρεσαι, αλλά αυτή η χαρά που τώρα βγαίνει, τι προηγήθηκε; Μια ένταση, ένα ίδρωμα πάνω στην καρέκλα του οδοντίατρου, μια αγωνία, ένας φόβος, ένας πόνος, μια επέμβαση, μηχανήματα, τροχίσματα, απονευρώσεις, αφαιρέσεις, λευκάνσεις...

Σφραγίσματα, πόνοι, αίματα.

Τον οδοντίατρο και μου λέει κάποια στιγμή: φτύστε, λέει, γιατί έχει μαζευτεί λίγο αίμα, λέει, φτύστε λίγο παρακαλώ, σας περιμένω. Φτύνω, κοιτάω, αίματα. Τελειώνω: σας ευχαριστώ πάρα πολύ, με βοηθήσατε πάρα πολύ, ήσασταν πολύ καλός ή πολύ καλή, λέμε στον οδοντίατρό μας, έτσι δεν είναι; Και όμως αυτός ο πολύ καλός τι έκανε; Με πόνεσε, αλλά ήξερε τι έκανε.

Την εμπιστοσύνη να αποκτήσουμε στο Θεό, να μην σταματήσουμε να του λέμε την αλήθεια, ότι Θεέ μου, πονάω, Θεέ μου, ώρες ώρες δεν μπορώ, με πονάς πολύ, θα σου το πω, πες το. Ευχαριστώ. Δεν είπα να λες ψέματα και να πεις τι ωραία, τι καλά, εγώ δεν πονώ. Γι' αυτό και απορώ όταν, ας πούμε, σε μια θλίψη δεν κλαις ποτέ ή σε μια κηδεία δεν κλαις ποτέ. Άνθρωπος δεν είσαι; Και θα κλάψεις και θα πονέσεις και θα ουρλιάξεις και θα παραδεχτείς ότι όλα αυτά που περνώ είναι επώδυνα, αλλά είναι ωφέλιμα, είναι χρήσιμα, μου είναι απαραίτητα. Δεν γίνεται χωρίς αυτά. Είναι ανάγκη να τα περάσω αυτά στη ζωή μου. Θα εκτεθώ, θα πονέσω, θα ανοιχτώ, θα πω τα τραύματά μου. Δεν γίνεται να μην βγάλει όλη αυτή η ιστορία μια πίκρα. Αλλά μετά θα γίνω καλά.

Ιδού γαρ ήλθε διά του Σταυρού χαρά εν όλω τω κόσμω. Μέσα από τον πόνο που θα περάσεις θα έρθει και η ευτυχία. Θα περάσεις δοκιμασίες και όταν τακτοποιηθεί αυτό που τώρα σε απασχολεί, που το θεωρείς ότι είναι το σοβαρότερο θέμα της ζωής σου, μετά από πέντε μήνες, μετά από πέντε χρόνια, μετά από όσο θέλει ο Θεός στη δική σου περίπτωση, θα έρθει κάτι καινούργιο. Και εκεί θα πρέπει να κάνεις και κάτι άλλο. Τακτοποιήθηκε εκείνο το σφράγισμα, σου λέει ο Θεός, τώρα έχουμε και κάπου αλλού να διορθώσουμε, θέλεις; Άφησέ με, κράτα το στόμα σου ανοιχτό, μην διαμαρτύρεσαι, μην φωνάζεις, μην μου πιάνεις το χέρι την ώρα που πάω να κάνω τη δουλειά μου, μην το τραβάς έξω από το στόμα. Πρέπει να εργαστώ ελεύθερα, παραδώσου μου. Αυτή η παράδοση μας λείπει, αυτή η εμπιστοσύνη. Ο Σταυρός θέλει εμπιστοσύνη.

Σταυρός θέλει να... Πονάς τη ζωή σου, θα πρέπει να το πάρεις απόφαση ότι θα εκτεθείς. Θα έρθει η στιγμή που θα ξεγυμνωθούν πράγματα από μέσα σου, όπως ο Κύριος πάνω στο σταυρό ήταν γυμνός, γυμνός, αλλά δεν φοβόταν τη γύμνια του, γιατί ήταν μια γύμνια σαν τον Αδάμ, μια γύμνια αθωότητος για τον Χριστό. Δεν είχε κάτι να φοβηθεί, δεν είχε εχθρούς απέναντί Του,

να νιώσει ότι πρέπει να αμυνθεί, να τηρήσει μια άμυνα ή μια επίθεση πολύ περισσότερο. Παραδόθηκε, αφέθηκε. Αυτό μπορείς να το κάνεις στη ζωή σου, να παραδοθείς. Πού; Παραδώσου στο Θεό, παραδώσου στους ανθρώπους που είναι δίπλα σου, στην οικογένειά σου, να γίνουν αυτές οι ζυμώσεις μεταξύ σας, να βγει κάτι καλό. Εμπιστεύσου τη ζωή, το Θεό μέσα από τη ζωή που θα οδηγήσει τα πράγματα σε κάτι καλό.

Εγκλίνεση συνέχεια. Ο Χριστός δεν ντράπηκε να ανοιχτεί, άνοιξε τα χέρια Του, έγινε όλος μια αγκαλιά, ανέβηκε από τη γη στο σταυρό, γιατί ο σταυρός δεν είναι γη, είναι ύψος, είναι ένα ύψος μεταξύ γης και ουρανού. Είσαι μετέωρος, ανοιχτά χέρια, γυμνός, εκτεθειμένος. Αναπνέεις έναν άλλον αέρα πλέον, είσαι ευάλωτος σε καθένα που σε βλέπει, που μπορεί να σε χτυπήσει, να σε πλησιάσει, να σε κοιτάξει, να σε περιεργαστεί, και αρχίζεις και καταλαβαίνεις και λες: πρέπει να ξεπεράσω τη γνώμη του κόσμου τώρα που είμαι σταυρωμένος, τώρα που πονώ. Εγώ πρέπει να σταματήσω να λέω τι λένε οι άλλοι για μένα, πώς με βλέπουν, που βλέπουν τη γύμνια μου, τα διάφορα θέματά μου, που εκτίθεμαι μπροστά τους, και να πω: αυτός είμαι, έτσι είμαι.

Να πλησιάσω τη λέξη αλήθεια, την αυθεντικότητα του χαρακτήρα μου, να δω ποιος πραγματικά είμαι. Ο πόνος που περνάς, ο σταυρός που περνάς, αυτό σε βοηθάει να κάνεις, να ξεγυμνωθείς από την ψευτιά σου και να δεις την αλήθεια της εσωτερικής σου ποιότητας, αν υπάρχει αυτή η ποιότητα, πού υπάρχει, σε ένα βάθος υπάρχει. Να δεις ότι ντρέπεσαι, ότι αμύνεσαι, ότι έχεις αναστολές. Πώς θα φανείς στους άλλους, τι θα πουν για σένα; Σταυρός δεν είναι αυτό; Πόνος δεν είναι να πρέπει να μιλήσεις στον άνθρωπό σου για τον εαυτό σου και να πεις την αλήθεια για σένα και να γίνεις όλος μια αγκαλιά; Μια αγκαλιά που δεν φοβάται, που δεν βλέπει καχύποπτα τον απέναντί του. Ο Χριστός έγινε μια αγκαλιά και λέει: ελάτε

κοντά μου, μπορείτε και να με φτύσετε, αλλά μπορείτε και να με αγκαλιάσετε έτσι όπως κάθομαι. Μπορείτε να βγάλετε και πίκρα απέναντί μου και κακία και να πετάξετε το ακόντιο, γιατί είμαι ανυπεράσπιστος και εύκολο θύμα. Αλλά μπορείτε, αν θέλετε, να γίνουμε και φίλοι. Μπορείτε να με αγκαλιάσετε, μπορείτε να με φιλήσετε, μπορείτε να με περιποιηθείτε έτσι όπως είμαι.

Το θέμα είναι ότι εγώ θέλω να είμαι αληθινός και να κάνω το βήμα, να τολμήσω. Θέλει τόλμη αυτή η ιστορία. Θέλει τόλμη να πας να μιλήσεις ας πούμε στον πνευματικό σου. Θέλει τόλμη να πας να μιλήσεις στον άνθρωπό σου, στην οικογένειά σου, στη μάνα σου, στον πατέρα σου, στη γυναίκα σου, στον άντρα σου, στο φίλο σου, στη φίλη σου, στο γείτονά σου. Θέλει τόλμη να ανοίξεις τα χέρια και να γίνεις και εσύ μια αγκαλιά, όπως έγινε ο Χριστός σταυρωμένος.

Στις ανθρώπινες σχέσεις βγαίνουν σταυροί συνέχεια, βγαίνουν πόνοι και δεν μπορούμε να εκτεθούμε. Δεν μπορείς ας πούμε εύκολα να πεις ότι σε ζηλεύω, δεν μπορείς εύκολα να πεις ότι σε θέλω και φοβάμαι μη σε χάσω. Δεν μπορείς εύκολα να πεις ότι νιώθω απίστευτη μοναξιά και μειονεξία. Δεν μπορείς να πεις ότι στην πραγματικότητα δεν σε αγαπώ πολύ αλλά σε έχω ανάγκη πολύ, δεν είναι ότι σε αγαπώ αλλά δεν μπορώ χωρίς εσένα, δεν μπορείς εύκολα να πεις ότι ο λόγος που δεν θέλω να σπουδάσεις αυτό δεν είναι ότι δεν σου ταιριάζει αλλά εγώ δεν θέλω να σε χάσω γιατί έχω ετοιμάσει μια δουλειά για σένα εδώ παιδί μου, γιατί σε θέλω κοντά μου και λέμε ψευτιές. Ενώ ο πόνος, ο αληθινός πόνος σε μια σχέση που θα βγάλει στο τέλος μια φοβερή γλύκα όμως,

αληθινός σταυρός στις σχέσεις μας με τους άλλους που βγάζουν όμως φοβερή γλύκα στο τέλος, ο αληθινός σταυρός έχει αυτή την έκθεση. Να μπορείς να εκτίθεσαι, να μπορείς να είσαι όχι ευχάριστος πάντα, αλλά αληθινός πάντα, με αξιοπρέπεια φυσικά και με σεβασμό στον άλλον, τις αντοχές του, αν μπορεί να σε ακούσει, αν μπορεί να σε δεχτεί, αλλά να είναι μια απόπειρα αυτό που θα κάνεις. Να προσπαθείς, να τείνεις, να είσαι αληθινός. Δεν είμαστε αληθινοί και γι' αυτό πονάμε χωρίς κέρδος. Πρόσεξε σήμερα, σας τα λέω πάλι μπερδεμένα, όπως πάντα, ας πούμε, θα πάω από εδώ, θα πάω από εκεί. Όλοι πονούν, ότι θα πονέσεις, θα πονέσεις έτσι κι αλλιώς. Σήμερα δεν σου βρίσκω έναν τρόπο να μην πονέσεις, γιατί ούτε εγώ τον έχω βρει αυτόν τον τρόπο να μην πονάει κανείς ποτέ.

Σου βρίσκω έναν τρόπο που μου τον λέει ο Χριστός δηλαδή, δεν είναι δικός μου, μου το λέει η Εκκλησία, μου το λέει η πείρα των Αγίων, μου το λένε οι άνθρωποι που το χειρίζονται σωστά το πράγμα, και εσύ πολλές φορές το λες αυτό: υπάρχει ένας τρόπος μέσα από τον πόνο να βγει κάτι πολύ αληθινό και πολύ γλυκό και πολύ ωραίο. Αυτό σου λέω. Και στις ανθρώπινες σχέσεις γίνεται πόνος, αλλά εσύ ντρέπεσαι. Ντρέπεσαι να ανοιχτείς, δεν τολμάς να ξεγυμνωθείς, να ανέβεις στο σταυρό, γιατί λες: πώς θα ανοίξω εγώ τα χέρια μου έτσι; Κι άμα μου έρθει καμιά πέτρα, εγώ θέλω να βάλω τα χέρια μου μπροστά στο πρόσωπό μου, γιατί αν δεν τα βάλω θα χτυπήσω. Και σου λέει ο άλλος: όχι, άσε τα χέρια σου ανοιχτά και να αναγκαστείς να φωνάξεις.

Να πεις «φοβάμαι», πες το ότι φοβάσαι, να πεις «ντρέπομαι», πες το ότι ντρέπεσαι, να κλάψεις, κλάψε. Μα λέει οι άντρες δεν κλαίνε, ούτε οι γυναίκες κάνουν να κλαίνε, και πρέπει να κρατήσεις... Χαρακτήρα, γιατί αν κλάψεις θα νομίζω ότι είσαι αδύναμος. Και αν ταπεινωθείς θα σε θεωρήσει είδος προς εκμετάλλευση, θα σε εκμεταλλευτεί ο άλλος. Και τι είναι αυτό; Ψέμα δεν είναι; Ψέμα δεν είναι το να δείχνω άλλα και να νιώθω άλλα; Ο Χριστός ήταν αληθινός στο Σταυρό. Και θα δεις πως όταν ανοιχτείς μέσα από τον πόνο, όταν ο πόνος γίνει αιτία, ανθίσει αυτό το εσωτερικό που κρύβεις, αυτή η ψυχή που έχεις, με τα βάσανά της, με τους καημούς της, και πεις πλέον αλήθειες και πεις όχι «φύγε» αλλά «σε θέλω πολύ και σ' αγαπώ πολύ». Πόσες φορές λέμε άλλα και θέλουμε να πούμε άλλα. Διώχνεις τη γυναίκα σου ενώ κατά βάθος την αγαπάς πολύ και αυτό που θες να πεις εκείνη την ώρα δεν είναι «φύγε» αλλά θες να της πεις «θέλω να δω αν μ' αγαπάς».

Τις αντοχές σου, δοκιμάζω τα όριά σου. Θέλω να τεστάρω την αγάπη σου και σου λέω «φύγε» να δω αν θα μου πεις «θα κάτσω, πού να πάω χωρίς εσένα;». Πώς είπε ο Χριστός «θέλετε να φύγετε;» Και νομίζω ότι όταν του είπαν «Κύριε, πού να πάμε, Κύριε; Υπάρχει καλύτερα από σένα; Ρήματα ζωής αιωνίου έχεις, προς τίνα απελευσόμεθα;» νομίζω ότι εκείνη την ώρα ο Κύριος αισθάνθηκε και μεγάλη χαρά από την αγάπη των μαθητών Του. Αισθάνθηκε μεγάλη χαρά όταν μετά την Ανάσταση λέει «προσεποιείτο πορρωτέρω πορεύεσθαι», ότι έκανε ότι φεύγει και αυτοί του είπαν «κάτσε, μην φεύγεις». Πες το λοιπόν ότι με θέλεις. Πες την αλήθεια. Εκφράσου. Ανοίξου. Γίνε ο εαυτός σου. Δεν είναι τραγικό να υπάρχουν ζευγάρια τώρα 20 χρόνια παντρεμένα, 15, 40, και να μην έχουν γνωριστεί;

Να μην έχουν ανοιχτεί, να μην έχει ανοίξει ο ένας την αγκαλιά του στον άλλον ως προς την ψυχή του, όχι μόνο το κορμί του, αλλά να ανοιχτεί η ψυχή σου και να σε καταλάβει ο άλλος ποιος είσαι, τι θέλεις, τι ζητάς, τι κατά βάθος σε απασχολεί.

Σταυρός. Σταυρός, συνέχεια βγαίνει ένας σταυρός στις ανθρώπινες σχέσεις και δεν ξέρω αν έρχεται η Ανάσταση. Η Ανάσταση εδώ δεν έρχεται από μόνη της, πρέπει να το θελήσεις, πρέπει να υποστείς, είναι ανάγκη να υποστείς αυτόν τον πόνο και να πας να πεις την αλήθεια στον εαυτό σου, στον άνθρωπό σου και να πεις το μήνυμα που πραγματικά θες να ακούσει. Έτσι νομίζω.

Λοιπόν, αυτό το κάνεις, τότε δεν σου λέω ότι θα βγει κάτι τέλειο, μπορεί να βγουν αγκάθια. Αλλά είναι πολύ καλό να ξέρει ο άλλος ποιον έχει απέναντί του. Και αν το πεις και βρεις το θάρρος και το πεις, τότε και ο άλλος πρέπει να είναι πολύ σκληρός για να μην συγκινηθεί και να μην πει και αυτός: «Ξέρεις αδερφέ μου, ξέρεις αδερφή μου, και εγώ σαν και εσένα είμαι».

Εγώ τα ίδια νιώθω μέσα μου και εγώ πονώ και εγώ έχω ανασφάλεια και εγώ φοβάμαι και εγώ ζηλεύω και εγώ τρέμω το θάνατο και μας ενώνει πλέον αυτή η κατάσταση, μας ενώνουν οι αλήθειες που μοιραζόμαστε, μας ενώνουν τα αγκάθια της ψυχής μας. Και πάμε στο Χριστό και κάνει τα αγκάθια μας τριαντάφυλλα και λέει «αυτό είναι».

Ωραίο που βλέπω μπροστά σας, τη γνησιότητα. Αλήθεια. Είναι αδύνατο να είσαι πάνω στο σταυρό και να είσαι ψεύτικος. Όταν ανέβεις στο σταυρό θα φωνάξεις, θα κλάψεις, θα ιδρώσεις, θα λερωθείς, θα ματώσεις. Δεν είναι ευχάριστο θέαμα, αλλά είναι αληθινή η εικόνα και αυθεντική η παρουσίαση της ψυχής σου.

Αυτό θα δεις ότι ο άνθρωπος στην ώρα του μεγάλου πόνου συνήθως τότε γίνεται αληθινός και φωνάζει και λέει πράγματα όπως τα μικρά παιδιά όταν παίζουν, όταν χτυπιούνται, όταν κλαίνε, τότε λένε αλήθειες και φεύγουν όλα τα προσχήματα. Με λέγανε πριν «με πείραξε εκείνο, με πείραξε το άλλο». Μετά λένε «ναι, γιατί εσύ αγαπάς τον Κώστα πιο πολύ από μένα. Ναι, όλα αυτά, ναι, αλλά εσύ πήγες, του αγόρασες εκείνο στο Λούνα Παρκ, εμένα δεν μου πήρες». Έλεγε άλλα τόση ώρα.

Και πίσω κρυβόταν.

Αίσθηση πίκρας, μια αδικία που είχε υποστεί, μια ζήλεια που ένιωθε. Αυτό θα πει σταυρός στις ανθρώπινες σχέσεις, ένας σταυρός που βγάζει ανάσταση, ένας σταυρός που βγάζει αγάπη, που βγάζει γλύκα, που βγάζει η ομορφιά στο τέλος. Αυτή είναι η μόνη διαφορά, ξέρεις.

Όταν είσαι κοντά στο Θεό, δεν είναι ότι δεν θα περάσεις σταυρούς και δεν θα πονέσεις, αλλά μέσα από τον πόνο φτάνεις στη θέα του αληθινού σου εαυτού. Βλέπεις τον πόνο σου, βλέπεις την στεναχώρια σου και δεν λες όλη την ώρα, ξέρω εγώ, «με απολύσανε, με απολύσανε, με απολύσανε, δεν έχω λεφτά», αλλά πας και κάπου βαθύτερα και λες: «Τελικά αυτό που με απασχολεί τώρα δεν είναι η απόλυση αυτή καθεαυτή, αλλά είναι η τρελή ανασφάλεια που έχω. Δεν είναι ότι δεν έχω λεφτά, διότι αυτή τη στιγμή δεν πεινάω. Δεν πεινάω. Το στομάχι μου, έχω σκάσει, και σήμερα έφαγα, ήπια, έφαγα, έχω το ψυγείο μου, είναι γεμάτο. Δεν είναι ότι δεν έχω λεφτά. Είναι ότι έχω φόβο. Έχω απιστία. Έχω ανασφάλεια. Αισθάνομαι μοναξιά. Δεν νιώθω ότι ο Θεός με αγαπά. Δεν έχω συνειδητοποιήσει την αγάπη του Θεού πάνω μου». Να λοιπόν πώς ο Σταυρός από μόνος του

Σε βοηθάει να χαμογελάσεις, προκαλεί μόνο πόνο. Αν όμως αρχίσεις και σκαλίζεις μέσα σου, ωριμάζεις, εμβαθύνεις, ψάχνεις τι πραγματικά σε στεναχωρεί, αυτό που ονομάζεις πρώτο πρώτο, όχι, είναι κάτι πίσω από αυτό, πίσω από αυτό. Μετά αρχίζει και βγαίνει μια ομορφιά και λες «άρα κατάλαβα μέσα από αυτό το σταυρό ότι δεν αγαπώ το Θεό, άρα κατάλαβα ότι υπάρχει ένας ωκεανός αγάπης του Θεού προς εμένα και εγώ από αυτόν τον ωκεανό δεν έχω ακόμα ούτε μια σταγόνα δοκιμάσει και γι' αυτό έχω τρελή ανασφάλεια. Άρα κατάλαβα ότι μου λείπει αγάπη κι όχι λεφτά. Κατάλαβα ότι μου λείπει ένα χάδι κι όχι φαγητά. Κατάλαβα ότι μου λείπουν άλλα πράγματα κι όχι αυτά που λέω ότι μου λείπουν». Κι όλα αυτά με βοήθησε

Σταυρός που μου έδωσε ο Θεός για να τα καταλάβω. Αν θέλω, αν δεν θέλω φωνάζω, αγανακτώ, τσακώνομαι, γκρινιάζω και περνάνε τα χρόνια και δεν ωφελούμαι. Αυτό δυστυχώς μπορείς να το δεις και σε μοναστήρια και σε χριστιανικούς χώρους, ενορίες, αδελφότητες, σπίτια, οικογένειες, σε εμένα, σε σένα. Δεν αρκεί δηλαδή να πονάς και να περνάνε τα χρόνια. Καμιά φορά βλέπεις κάτι συμπεριφορές σε ανθρώπους που είναι χρόνια στην άσκηση και χρόνια στην πνευματική ζωή και τρελαίνεσαι και λες «καλά, τι έμαθε τόσα χρόνια αυτός ο άνθρωπος; Τίποτα δεν ωφελήθηκε;» Αυτές οι αγρυπνίες που γίνανε ας πούμε την ψυχή του δεν την ομόρφυναν λιγάκι; Τι πήρε από όλα αυτά; Απάντηση.

Ο συγκεκριμένος, ας πούμε εγώ, τίποτε. Δεν σημαίνει ότι επειδή κάνεις κόπους, αγρυπνίες, νηστείες, επειδή σταυρώνεσαι σε εισαγωγικά μέσα σε όλα αυτά, ότι από το σταυρό αυτό θα βγει και κάτι ωφέλιμο. Ο σταυρός από μόνος του δεν ωφελεί από μόνος του. Είναι ανάγκη να τον δεις μαζί με τον Χριστό, μέσα από το βλέμμα του Χριστού. Να σε φυσήξει αυτός ο αγέρας του Χριστού πάνω στο σταυρό. Να πας κοντά του, εκεί που είναι και αυτός πάνω στο σταυρό, και να πάρεις ανάσα από την ανάσα του, του σταυρωμένου, την αναπνοή. Να αναπνεύσεις και εσύ, για να συντονιστείς στο χτύπο της δικής του καρδιάς, στη δική του αναπνοή, στη δική του ειρήνη, στη δική του σοφία, στη δική του αγιότητα.

Τότε θα βγει κάτι καλό, αλλιώς ίσως γίνεται αυτό που μου είπε ένας φίλος μου 75 χρονών μοναχός, παπάς, σε στιγμή ειλικρίνειας, αφοπλιστικής για μένα, που με έκανε να τον αγαπήσω ακόμα περισσότερο όταν μου το είπε αυτό, που μου λέει «πίστεψέ με, όπως μπήκα στο μοναστήρι έτσι και είμαι ακόμα, τα ίδια πάθη, τα ίδια λάθη, τις ίδιες αδυναμίες, τον ίδιο χαρακτήρα». Δεν λέει ψέματα, δεν ήταν ταπεινολογία, το πίστευα και εγώ γιατί το έβλεπα ας πούμε ότι στις ανθρώπινες σχέσεις υπάρχουν δυσκολίες και εκτίμησα πάρα πολύ την τιμιότητα και την αλήθεια αυτού του ανθρώπου ότι δεν μου παρουσίαζε έτσι ένα προφίλ αγιότητος ανύπαρκτης, που θα μπορούσε να παίξει τον Άγιο. Ε, παίζω τον Άγιο, παριστάνω τον Άγιο, μπορώ να το κάνω αυτό σου λέει, αλλά θα σου πω αλήθεια.

Δεν ήταν βέβαια απόλυτη αλήθεια, γιατί ο άνθρωπος έχει κάνει βήματα και έχει προοδεύσει και έχει αλλάξει από τον Χριστό, έχει αλλοιωθεί. Αλλά είπε και μια κουβέντα που κάτι έδειχνε. Και του λέω, καλά, κοίτασα τις εικόνες εγώ εκεί στο μοναστήρι αυτό, τις τοιχογραφίες που όταν μπαίνουν μέσα οι πατέρες, τις φιλάνε. Τις φιλάνε μία φορά το πρωί, μία φορά μέσα στον Όρθρο, μετά στα πασαπνοάρια, τις φιλάνε πριν κοινωνήσουν, τις φιλάνε όταν μπαίνουν στον Εσπερινό, όταν βγαίνουν από τον Εσπερινό, στο Απόδειπνο, δηλαδή 7-8 φορές την ημέρα φιλάνε εικόνες, τις οποίες έχουν ξεθωριάσει τελικά αυτές τις εικόνες, το καταλαβαίνεις, έχουν ξεθωριάσει, βλέπεις τα πόδια του Κυρίου, το χέρι της Παναγίας μας, των Αγίων, τα χρώματα, έχουν φύγει τα χρώματα και λες τόσα φιλιά, τόσες φορές.

Και τι κάνεις; Αγκαλιάζεις τους Αγίους, φιλάς. Αυτή η αγκαλιά, το φιλί, η χάρη τίποτα δεν έκανε μέσα σου; Δεν σε μαλάκωσε, δεν σε άνοιξε, δεν σε χαλάρωσε, δεν σε έκανε πιο ταπεινό, πιο αληθινό; Όχι, μπορεί και όχι, μπορεί και όχι.

Πώς πας στον Άγιο και στην Παναγία και στον Κύριο; Όταν πας και φιλάς την εικόνα με μια αίσθηση ας πούμε...

Είμαστε εντάξει, πεπλουτήκαμε που λέει, είμαι πλούσιος, είμαι ωραίο, πλούσιος ενώ στην ψυχή μου δεν έχω ανάγκη, τη φιλάω, ναι, αξιοπρεπέστατα, είμαι κύριος. Τι κύριος είσαι εσύ άμα πας έτσι και δεν καταλάβεις την πραγματική σου εικόνα; Και σου ξαναλέω δεν σου λέω να δεις ψέματα, να δεις την αλήθεια μέσα σου για το τι σου συμβαίνει. Εγώ όταν σκέφτομαι τη λέξη αυτή που λέει με αυτομεμψία στην εκκλησία, δηλαδή να μαλώνεις τον εαυτό σου, δεν πάει το μυαλό μου σε ψέματα που πρέπει να λέω στον εαυτό μου, δηλαδή ότι είμαι καλός και πες όχι να μην λες ότι είσαι καλός να λες ότι είσαι κακός. Όχι, μην λες τίποτα ψεύτικο. Πες αλήθειες. Τι νιώθεις, τι σκέφτεσαι, τι επιθυμείς; Τι φαντάζεσαι, τι λαχταράς;

Και τα παραδεχτείς, ταπεινώνεσαι.

Ταπεινώνεσαι και δεν τρελαίνεσαι. Μου έστειλε μια φορά κάποιος ένα μήνυμα, ένα κατεβατό με σκέψεις και λογισμούς, που κόντευε να τρελαθεί και να αυτοκτονήσει. Γιατί; Γιατί ήταν πολύ φρικτές αυτές οι σκέψεις, πολύ τραγικές, πολύ φοβερές, πολύ βαριές, πολύ άσχημες. Και απάντησα πολύ απλά. Έτσι ξεκίνησε η απάντησή μου: «Καλά», λέω, «δεν έχεις καταλάβει ότι είσαι ένας κανονικός άνθρωπος και ότι πριν γίνεις Άγιος θα πρέπει να καταλάβεις τι θα πει ότι είμαι άνθρωπος; Και άνθρωπος θα πει ότι κουβαλάω μέσα μου τα πάντα». «Αυτό είναι ένας πόνος όμως», μου λέει. Ε, βέβαια είναι ένας σταυρός. Γι' αυτό σου λέω, είναι ο σταυρός της αυτογνωσίας, της θέας του εαυτού σου. Και ανακουφίστηκε πολύ περισσότερο όταν είπα ότι και εγώ νιώθω πολλές φορές έτσι. «Και εσείς;» «Ναι, και εγώ, και ξέρεις, και πολλοί άλλοι άνθρωποι. Άγιοι, όχι εγώ μόνο, αλλά και Άγιοι άνθρωποι».

Σπουδαίοι άνθρωποι το λένε, το γράφουν στα βιβλία τους, το συζητάνε, το εξομολογούνται, το παραδέχονται. «Μα δεν είναι δυνατόν», λέει, «αυτά τα πράγματα να τα νιώθει κανείς, να τα σκέφτεται, να τα επιθυμεί, ας πούμε να θέλεις να κάνεις κακό. Είναι δυνατόν μια μάνα να σκεφτεί για το παιδί της κακό; Είναι δυνατόν μια μάνα να της περάσει από το μυαλό της σαν λογισμός, ας πούμε να έχει το μωρό της μπροστά και να της περάσει σαν σκέψη τρελή κάτι κακό για το παιδί της, για τον άντρα της, ας πούμε να σκοτώσει κάποιον συγγενή της;» Μα αυτά είναι σκέψεις που όμως δείχνουν κάτι, ότι ο άνθρωπος «ιδού γαρ εν ανομίαις συνελήφθην και εν αμαρτίαις εκίσσησέν με η μήτηρ μου». Είμαι ζυμωμένος με τέτοιες αντιφατικότητες μέσα μου, με διχασμένη προσωπικότητα μέσα μου, με ακαταστασία μέσα μου. Μα η Εκκλησία δεν είναι αγιότητα; Μα αγιότητα αυτό είναι.

Να δεις την πραγματική σου φύση, την πραγματική φθορά που υπάρχει μέσα σου, να συμφιλιωθείς με τον εαυτό σου, να τα πάρεις όλα αυτά τα τσουβάλια, τις βρωμιές, τις ακαταστασίες, να τα πας μπροστά στον Χριστό και να του πεις: «Κύριέ μου, αυτή είναι η εικόνα μου η αληθινή, αυτός είμαι, αυτή είμαι, συγχώρεσέ με. Μ' αγαπάς έτσι όπως είμαι;» «Ναι». Ε, τι πας να ωραιοποιήσεις και να κουκουλώσεις και να κρύψεις την αλήθεια της ψυχής σου; Γι' αυτό ταλαιπωρείσαι. Και αυτό το ταλαιπωρείσαι, ενώ θα ήταν τόσο απλό. Κρύβει τόση ευτυχία τελικά το ξεσκέπασμα του αληθινού εαυτού μας. Δεν είναι ευτυχισμένο, δηλαδή η ευτυχία δεν είναι στο τι βγαίνει, αλλά στο ότι τολμάς και το κάνεις.

Αυτός που μου έγραψε αυτό το μήνυμα για τα διάφορα τρελά που του έρχονταν στο μυαλό του, που δεν μπορώ να σας τα πω όντως γιατί παθαίνει κανείς ένα σοκ άμα ακούσει όλα αυτά που σκέφτηκε, που του ήρθανε, που επιθυμούσε, όντως αυτά σε τρομάζουν, λες «τι σκέψεις, και αυτό το σκέφτηκε;» Αλλά το ότι τόλμησε και το είπε και προσέγγισε τη λέξη αλήθεια, αληθινή εικόνα του εγώ μου, του εαυτού μου, της ψυχής μου, και μοιράστηκε. Και τώρα λέει: «Ξέρεις κάτι; Εγώ απέναντί μου έχω έναν άνθρωπο, τον πνευματικό μου, ένα φίλο μου, ένα γνωστό μου, έναν αδερφό μου, ένα χριστιανό έτσι που τον εκτιμώ πολύ, ο οποίος ξέρει για μένα πολλά πράγματα που άλλοι δεν ξέρουν». Γι' αυτό γίνεται μετά και πεθαίνει κάποιος σε μια γειτονιά και βγαίνουν εκεί, παίρνουν συνέντευξη και λένε όλοι: «Μα ήταν τόσο καλός άνθρωπος, μα ήταν τόσο αξιοπρεπής. Μα πώς ήταν δυνατόν αυτός να κάνει έτσι;»

Ναι, αυτό ήταν δυνατόν, και παραήταν. Και αυτός που λέει το «πώς ήταν δυνατόν» είναι κι αυτός ένας καινούριος ψεύτης. Γιατί κι αυτός, αν το καλώς σκεφτεί, τα ίδια. Μάλιστα έγραψα σε αυτόν τον άνθρωπο: «Στο ίδιο καζάνι βράζουν όλοι. Όλοι τα ίδια σκεφτόμαστε, όλοι οι ίδιοι είμαστε». Απλούστατα, αρκεί να σκεφτείς πώς εξομολογείσαι.

Σκέψου την τελευταία σου εξομολόγηση, θα καταλάβεις και εσύ τι είσαι. Εκτός κι αν εσύ είσαι κανένας Άγιος. Δεν ξέρω τώρα, την τελευταία φορά που εξομολογήθηκες εσύ είπες τίποτα μήπως Άγια πράγματα; Συζητάς μόνο περί ακτίστου φωτός στην εξομολόγηση; Εσύ πώς ήταν το άκτιστο φως που είδες την τελευταία φορά; Όχι. Νομίζω έχεις καιρό να πεις για το άκτιστο φως που το είδες. Έχουν περάσει χρόνια. Εσύ δεν το είδες, ούτε εγώ το είδα. Αλλά το λέω γιατί μερικοί άνθρωποι όταν ακούνε έτσι ξαφνιάζονται και απορούν και δημιουργούν μια εικόνα ψευτιάς στους άλλους και τεράστιες αποστάσεις.

Σ' ακούει ένα παιδί και λέει, ας πούμε: «Όλοι εκεί μέσα είναι όλοι τέλειοι. Εγώ τι να πάω να κάνω; Εγώ άμα ανοίξω την ψυχή μου, θα φύγουν όλοι από εδώ μέσα. Αν τα πω όλα, τι νιώθω, θα φύγουν όλοι από εδώ μέσα. Αυτοί είναι Άγιοι». Δεν είναι Άγιοι. Αλλιώς λέγονται, τους είπε ο Χριστός, δεν τους λέω εγώ: λεγόμαστε υποκριτές, λεγόμαστε Φαρισαίοι, λεγόμαστε ψεύτες. Είχε πει κάποτε ένας για έναν άλλο πνευματικό, συμβουλή σε κάποιον: «Να φύγεις», λέει, «από αυτόν, να μην πηγαίνεις σε αυτόν γιατί δεν είναι καλός άνθρωπος αυτός». Εγώ ήξερα αυτόν τον πνευματικό. Δεν ήξερα τι θα πει «δεν είναι καλός άνθρωπος». Εγώ δεν ήξερα κάτι κακό. Μια χαρά ήταν ο άνθρωπος, δηλαδή όπως ήταν όλοι οι πνευματικοί. Κανονικώς έκανε τον αγώνα του, αγωνιζόταν και αυτός όπως όλοι. Αλλά σκέφτηκα μέσα μου: αυτός ο άλλος που είπε τη συμβουλή ότι «φύγε από αυτόν διότι δεν είναι καλός άνθρωπος»

να μας προτείνει αυτός έτσι κάποιον καλό. Και τι σημαίνει καλός γι' αυτόν; Και αυτός που το είπε αυτό είναι καλός ο ίδιος; Το ότι βάζεις, ας πούμε, και δηλητηριάζεις εσύ τη σκέψη του άλλου και του λες «φύγε, να μην πηγαίνεις εκεί, να μην πηγαίνεις σ' αυτό, να μην πηγαίνεις στην άλλη, ξέρω εγώ, στο άλλο»... Γενικά μιλώ έτσι, παίρνω αφορμή από αυτό, δεν με ενδιαφέρει αυτό το θέμα το συγκεκριμένο μόνο, δεν εστιάζω εδώ. Αυτή η νοοτροπία δεν είναι ψεύτικη; Και εγώ τώρα που το λέω γι' αυτόν τον άλλον, κι εγώ κινδυνεύω να γίνω και εγώ υποκριτής. Γιατί όταν το συζήτησα και εγώ με κάποιον γέροντα, ξέρεις τι μου είπε; Μου λέει: «Πάτερ, όλοι οι ίδιοι είμαστε. Κι εσύ τώρα αν θα πεις γι' αυτόν τον άλλον που κατηγορούσε τον άλλον, το ίδιο λάθος θα κάνεις κι εσύ, θα τον κατηγορήσεις. Και εσύ μπορεί να το κάνεις αυτό στη ζωή σου κάποια στιγμή, να πεις αυτός είναι σωστός, αυτός δεν είναι». Αυτή η κατηγοριοποίηση των ανθρώπων, αυτά τα κουτάκια

κουτάκια που βάζουμε στις σχέσεις μας: αυτός είναι καλός, αυτοί είναι καλοί άνθρωποι, αυτοί είναι κακοί, εμείς είμαστε οι πιο σωστοί, αυτοί είναι οι λιγότερο σωστοί. Και έρχεται ο Χριστός και κάθεται και κοιτάει να δει τα χέρια μας να πιάνονται μεταξύ τους και να δει τη λέξη ενότητα και μας λέει: «Καλά, ξεχάσατε την προσευχή που έκανα εγώ στο όρος των Ελαιών; Εσείς και οι καλοί και οι κακοί;» Μάλλον οι κακοί το θυμούνται πιο εύκολα γιατί οι κακοί δίνουν και το χέρι τους. Λέει: «Εμείς είμαστε αλήτες, εμείς είμαστε βρώμικοι, και εσείς οι καλοί μπορείτε να μας δώσετε το χέρι σας; Δώστε μας το χέρι σας εσείς οι καλοί, οι καθαροί, οι άγιοι». «Απαπαπαπα», λέει ο άλλος, «εγώ δεν μπορώ να ακουμπήσω». Μιλάω τώρα, καταλαβαίνεις, να ακουμπήσω όχι το σώμα του άλλου, να πλησιάσω, να προσεγγίσω. Και είπε ο Χριστός: «Ουράνιε Πατέρα μου, σε παρακαλώ να είναι όλοι ένα, αγαπημένοι, ενωμένοι, αδελφωμένοι».

Αποστασιοποιημένοι από την κακία των ανθρώπων, αλλά όχι από τους ανθρώπους, από την κακία τους. Όχι από τους ανθρώπους. Οι χριστιανοί είναι μέσα στον κόσμο, αλλά ζουν σε έναν άλλο κόσμο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν προσεγγίζουν τον κόσμο. Δεν σημαίνει ότι είμαι στην πολυκατοικία μου, εγώ νιώθω ότι είμαι το κάτι άλλο και όλοι είναι μέσα στον βούρκο και εγώ είμαι το κάτι άλλο. Εγώ είμαι πιο πολύ μες στον βούρκο, γιατί ο άλλος που τον άκουγα ας πούμε προχτές και φώναζε και έβριζε με το γείτονά του, έβριζε και εξετέθη. Έδειξε τι είναι, ποιος είναι, αυτή ήταν η αλήθεια. Εγώ μέσα μου, όλα μέσα μου, όλα κρυμμένα επιμελώς κάτω από το χαλάκι και δεν φαίνεται τίποτα στο σαλόνι μου, σαν τα παιδικά πάρτι που όταν πας είναι όλα εντάξει, γιατί εμφανίστηκε η μαμά.

Φύγει ο κόσμος και η μαμά σηκώνει όμως τα χαλιά, βλέπει κολλημένες τσίχλες, σβησμένα τσιγάρα, κάτω από τα καθίσματα άλλα πεταμένα πράγματα και τρελαίνεται και λέει: «Τι γινόταν εδώ μέσα;» Αυτό γίνεται σε όλες τις ψυχές. Τι γίνεται εδώ μέσα; Και είναι ένας σταυρός κι αυτός, να τολμήσεις να δεις τι γίνεται εδώ μέσα, να τολμήσεις να το πεις μέσα σου.

Λέγει ένας ιερέας πόσο πολύ προσπαθεί να χαλάσει την εικόνα που έχουν οι άλλοι γι' αυτόν. «Το προσπαθώ», λέει, «γιατί εγώ» και εσύ, μου λέει, βέβαια, και όλοι οι ιερείς, επειδή η αμφίεσή μας είναι τέτοια, δημιουργεί μια... και ό,τι αυτό συνεπάγεται, είναι φορτισμένη η αμφίεσή μας, είναι μια παράδοση. Ο κόσμος νομίζει ότι όλη η παράδοση της Εκκλησίας είναι συσσωρευμένη και την έχουμε καταπιεί εμείς και είμαστε η τελευταία έκφραση αυτής της παραδόσεως, ό,τι πιο καλό υπάρχει και κυκλοφορεί εμείς είμαστε αυτό. Και αυτό», λέει, «δεν είναι αλήθεια, σε μένα τουλάχιστον. Δεν ξέρω εσύ». Του λέω: «Και εγώ έτσι νομίζω», λέει, «ότι είμαι και εγώ δεν είμαι η γνήσια έκφραση της παραδόσεως και άλλοι με πλησιάζουν και νομίζουν άλλα. Οπότε εγώ δεν έχω το δικαίωμα μπροστά στους άλλους ποτέ ούτε να μιλήσω λίγο απότομα ούτε να θυμώσω, ούτε να νευριάσω. Και όχι ότι δεν πρέπει να το παλέψω αυτό, αλλά δεν είναι αυτή η πραγματική μου κατάσταση η τωρινή».

Θα προσπαθώ να γίνω καλύτερος, αλλά... Προσπαθώ να γίνω Άγιος και άλλο παριστάνω τον Άγιο συνέχεια, δημιουργώντας στους άλλους μειονεξίες, ψυχοπλάκωμα, καταπίεση, ψυχολογικές πιέσεις και νευρώσεις, γιατί έχουν μέσα τους φτιάξει έναν κόσμο τελείως ψεύτικο, τον οποίο όμως ακόμα δεν έχουν αποδεχτεί, γιατί όσο κι αν πιέζεις τον εαυτό σου, άλλα θέλει αυτός.

Το βλέπω όταν κοινωνάει κανείς και έρχεται μετά από λίγο πάλι και μετά από δέκα λεπτά θα σου πει πάλι τον πόνο του, τον καημό του, τη στεναχώρια του. Θυμάμαι, ένας είχε κολλήσει σε μια κοπέλα, ας πούμε, την αγαπούσε πολύ, αυτή δεν τον ήθελε, είχανε χωρίσει, αυτά. Μου λέει: «Θέλω να ετοιμαστώ να κοινωνήσω». Κοινώνησε, μετά από δέκα λεπτά πήρε το αντίδωρο, ήρθε, με βρήκε: «Τι θα γίνει, πάτερ, με αυτήν την κοπέλα;» Και πήγα να του πω: «Καλά, βρε παιδί μου, κοινώνησες». Αλλά λέω: «Κάτσε, κάτσε, ηρέμησε. Αυτός τώρα, λέω, είναι ειλικρινής τουλάχιστον».

Τώρα ουσιαστικά νομίζω να του λέω: «Αφού κοινώνησες, φέρσου τώρα ανάλογα, πάτα το κουμπί να κάνεις λίγο τον Άγιο τουλάχιστον, μην μου λες για τέτοια βιωτικά, βιολογικά, συναισθηματικά, παρίστανέ μου λίγο τώρα ότι κοινώνησες». Αφού δεν του βγήκε, δεν του βγήκε. Αυτή ήταν η αλήθεια. Σου λέει: «Κοινώνησα, αλλά εγώ τώρα πάλι σκέφτηκα αυτό γιατί είμαι άνθρωπος πάλι και δεν έφτασα εκεί». Θα μου πεις δηλαδή τώρα δεν πρέπει να ξεκολλήσουμε από τα θέματά μας, να γίνουμε κοντά στον Θεό; Ναι, αλλά αυτό δεν γίνεται υποκριτικά. Αυτή είναι όλη η κουβέντα που σου λέω. Είναι ένας σταυρός αυτός που σήμερα σου παρουσίασα, πολύ παράξενος και εγώ δεν ξέρω πώς βγήκε έτσι, αλλά τον βλέπω στον εαυτό μου, έναν σταυρό στο να μπορείς να μην είσαι ψεύτικος στον αγώνα σου, ψεύτικος στην παραδοχή του εαυτού σου, στη θέαση του εαυτού σου.

Όλα αυτά μετά να τα πεις στον πνευματικό σου, στον αδερφό σου, στην οικογένειά σου, με τη γυναίκα σου, με τον άντρα σου, με τα παιδιά σου, όσα φυσικά μπορείς να πεις. Ε, και εκεί θα μπει κάποιο όριο και σεβασμός φυσικά στον άλλον. Αλλά είναι πολύ ωραίο να ξέρει ο άλλος ότι απέναντί μου έχω ανθρώπους αληθινούς. Γιατί μετά έρχονται πολλά προβλήματα και τα προβλήματα μετά τα φορτώνονται ιερείς, ψυχολόγοι, ψυχίατροι, ψυχοθεραπευτές, νοσοκομεία, ιδρύματα και υπάρχουν στο τέλος και τα τρελοκομεία, που απεύχομαι για όλους μας. Αλλά για να μην καταλήξει κανείς εκεί, αλλά να έρχεται μόνο στον πνευματικό του και να αναπαύεται η ψυχή του, είναι ανάγκη να είμαστε όσο μπορούμε πιο αληθινοί, γιατί απέναντί μας υπάρχει μια αγκαλιά που μας περιμένει και αν φοβάσαι κάποιον, πήγαινε σε κάποιον άλλον που δεν φοβάσαι.

Άνοιξε την ψυχή σου, αφού θα την έχεις πρώτα ανοίξει στον εαυτό σου, δες μέσα σου, αγάπα την ψυχούλα σου, την βασανισμένη, την πονεμένη, την κακοποιημένη, την αρρωστημένη. Έτσι είναι και η δική μου. Πω, ντροπή που το είπα τώρα. Το παίρνω πίσω το λόγο αυτό. Βασίλη, να το σβήσεις άμα είναι, άμα δεν πρέπει. Βασίλη, σβήνουν αυτά που είπαμε τώρα;

Χατζηνικολάου είναι μαζί μας, η μουσική έπαιξε, αυτά δεν σβήνουν, είναι πανέμορφα. Δεν μετανιώνει για τη μουσική που έβαλε ο Βασίλης σήμερα, ήταν πανέμορφη. Σε ευχαριστώ, Βασίλη, και σήμερα.

4118602 και 4118640 είναι τα τηλέφωνα της εκπομπής. Υπάρχει ένα email στο οποίο να γράφετε 10 γραμμές μόνο, γιατί τις 10 σελίδες δεν μπορώ να τις διαβάσω που γράφουν μερικοί. Είναι το atheata.perasmata παπάκι yahoo.gr. Τι να κάνω που μετάνιωσα για μερικά από αυτά που είπα σήμερα, αλλά τώρα τα είπαμε. Ήταν αληθινά βέβαια. Ήταν αληθινά.

Ήταν καλά όμως, αλλά ήταν και καλά. Ήταν καλά που τα είπαμε. Ήταν καλά σήμερα που είπαμε άσχημα πράγματα. Και γίναμε λίγο πιο ειλικρινείς. Δεν μας αξίζει έπαινος γι' αυτό, ούτε καυχιόμαστε γι' αυτό εννοείται. Απλώς λέμε στον Χριστό ότι θέλουμε να είμαστε απέναντί Σου και μεταξύ μας λίγο πιο ειλικρινείς. Και εσύ, Κύριε, που βλέπεις τα χάλια που λέμε μέσα στην ειλικρίνειά μας, εσύ μπορείς να κάνεις και τις διορθώσεις. Εμείς το μόνο που μπορούμε είναι αυτό να κάνουμε: να ανοίγουμε λίγο την ψυχή μας και να αφήνουμε να μπει λίγο περισσότερο φως και από αυτό το σταυρό των ανθρώπινων σχέσεων, το σταυρό της ψυχής που κουβαλάει ο καθένας μέσα του, να βγει κάτι γλυκό. Και το γλυκό είναι αυτή η τόλμη, αυτό το μοίρασμα, αυτό το άνοιγμα.

Αυτή η αγάπη που τελικά βιώνουμε μεταξύ μας. Και σε ευχαριστώ που και σήμερα με άκουσες και δεν με κατέκρινες και δεν με απέρριψες.

Ούτε εγώ σε απορρίπτω, ούτε εγώ σε κατακρίνω, γιατί κανέναν από εμάς, ούτε σένα, ούτε εμένα, δεν μας κατακρίνει και δεν μας απορρίπτει ο Θεός. Τι ωραίο Θεό που έχουμε πάντως, τι καλός που είναι, γεμάτος αγάπη.

Να το ζήσεις, να το ζεις και όλο μέσα σου και να αυξάνει αυτή η αίσθηση ότι είσαι πολύ πολύ πολύ πολύ αγαπημένος και πολύ πολύ πολύ πολύ αγαπημένη του Θεού. Καλή δύναμη, καλή εβδομάδα.