Do Not Be So Sure: Abba Poemen II

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The English text is the final prepared translation. Performed music, recording artifacts and selected unclear fragments are omitted. It is not a synchronized transcript of every sound in the Greek recording. English digital narration is available in a synthesized voice.

Download final English text (TXT)

I told you the days would pass quickly and we would talk again soon. Well, the week has passed. My dear friend, wherever you are in the world, we are together again on Unseen Passages, here on Piraeus Church, the station that speaks to our souls, at 91.2 FM. I am glad to speak with you again. I am glad we will spend another hour together, and that you will share with me the riches of your beautiful soul: the flower and fragrance of your heart, your pain and tears, your anxiety and fear, but also your sweetness, humility, katanyxis—your compunction—and prayer.

We can receive something from all of this; all of it can enrich us. With us is our dear friend Vasilis Hatzinikolaou, a musician and sound engineer who handles the program’s sound and music. I thank him very much.

Well... I’m doing well. Generally, I’m doing well. Thank you so much for your concern, your questions, your good wishes, and the many messages and emails you’ve sent. I’ve saved the emails, and I use them for our programs. What you send me gives me the material for them.

Do you remember what I wrote in the introduction to our book, Unseen Passages? The first volume has been published, with seven broadcasts written out as text. In the introduction, I say that if I were to include a bookmark as a gift with the book, it would be one of your tear-soaked tissues.

A tissue from what you’ve been through. Most of those tears come from pain. People cry and are moved by joy too, but I don’t think that usually calls for a tissue.

We soak many tissues with our tears of pain. In the end, the book has no bookmark. It comes with a CD of the seven broadcasts, and you can read the rest in the book. So yes, generally I’m well—as well as a priest can be when he hears people’s pain every day. I cannot do something about every sorrow, nor can I take their pain upon myself. Our Christ bore that pain. Christ forgave our sins. He took our sorrows upon Himself: our anxiety, our tears, your loneliness, your mourning, your struggles of mind and heart, your illness.

Your endless patient endurance and the wrongs done to you—Christ took all that upon Himself, didn’t He? But we clergy hear people’s sighs. They come to us, pour out their hearts, and cry. We do not solve their problems ourselves. Christ does that. He gives us strength, and He is the source. We are little streams, little taps. You might look at a tap and say, ‘What a fine tap! It gives water.’ But remember: if the spring dries up, nothing comes out of the tap. Our spring never runs dry. It is Christ. So find the spring, love the spring, and learn one day to drink directly from it. Do not put all your trust in a tap, however polished and well kept it may be—

whether it really is good or only looks good. The water comes from the spring. Drink it and you will live. Don’t worry; you will receive something good. And how can I be completely well when, just before starting this program, I read an email saying, ‘Father, please pray for a six-year-old child who lost his mother a year ago’? I’m well myself. With God’s help, my life is peaceful and calm. But can you feel entirely well when you hear such things? Don’t you feel some of other people’s pain too? ‘Pray for a thirty-three-year-old man. They have found something very serious, and we hope it isn’t worse. Pray that he lives. Ask God to help my children, who want a divorce.’

‘Ask God to help my daughter, who has been married for many years and cannot have a child. Ask God for this, ask Him for that.’

There is so much pain among people. That is true. I tell you this in the hope that it may give you a little comfort: you are hurting, deeply, but so many others are hurting too. This voice coming through the radio has entered your home. At the same time, it has entered another home. You understand that you are not the only one listening. Others are listening too.

You may be listening and thinking, ‘Look what I’m going through.’ I assure you, my voice is reaching another home as well, and there too it touches pain. I can enter that other home through the radio waves, though you cannot. Piraeus Church enters homes so easily: you switch on the radio, click, and you hear it. There is pain in that home too.

There is real comfort in knowing that we are united even in our pain. I’m not the only one who cries. I’m not the only one who is poor. I’m not the only one who was suddenly dismissed from work and told, ‘We’ll let you know if we need you again. Thank you for all you’ve done.’

You might say, ‘He’s talking about me today. Come and listen—he’s talking about how I lost my job.’ But I’m speaking about many people. Do you know how many are going through similar sorrows? So what shall we do? We will keep trying. First, we’ll take a deep breath and say, ‘Glory to God that I can breathe.’ We’ll feel our pulse and say, ‘Glory to God that I’m alive, that my heart is beating, that I’m here. God will provide, and I’ll keep trying.’

Others keep going, and so will I. God will not abandon me. I’ll hope, believe, make an effort, and pray. I’ll ask others to pray too, and I’ll get up and go wherever I can do something. I’ll take concrete steps. Remember when you told me, ‘I want to get married, I want to get married,’ and then said, ‘God will provide’? I told you that God does provide, but you must go and seek what He has for you. Be active. Work together with God. Reach out to receive His gift and say, ‘My God, thank You.’ So leave your house. How do you expect to find someone to marry if you stay inside all day and all night, watching television, listening to the radio, reading books, and praying to meet...?

What are you expecting? A woman selling books to knock on your door and say, ‘I’ve come to marry you, if you like, because I’m the miracle you prayed for’? That could happen, if your prayer is like that. You might meet the person you will share your life with as if by a miracle. But you too need to do something. Go out, take action, strengthen your will. What did the Lord ask before working a miracle? ‘Do you want to be made well?’ Do you? You are sick, but it is not entirely clear that you want to get well. Do you want to? Say it aloud so you can hear yourself. ‘Yes, I do.’ Then show it. Get dressed, take care of yourself, go out, walk, and meet people. I mean that in a broad sense. Thank you.

I say this because many young people are struggling. Look, everything is going through a crisis, including marriage and the prospect of getting married. These are times of difficulty and inner turmoil. We must keep striving. Please, don’t give in to discouragement. Someone came to me and said, ‘Please pray for me. On Tuesday I have an exam in a very difficult subject, and I don’t think I’ll pass.’ I told him, ‘You’ve already failed within yourself before you’ve even taken the exam. You’re living out that failure in advance. How will you pass when you’ve already decided you’ve failed? You have no faith—

not in your own ability, not in God’s power, not in a miracle, not in divine help. What good will my prayer do if you give it nowhere to take hold? Give me your hand so I can pray. But let that hand...’

‘...be a hand of faith, of living trust in God. Call on Him and say, “It will happen.” How does it go in the Psalms? The prophet David has such powerful words for God: “My rock, my strength, my refuge.” A rock does not move. It gives you firm ground and safety. So I stand on that rock while the waves crash beside me, and I am not afraid. I am standing on my rock. My God, You are everything to me. When prayers like that rise from your soul, of course you can pass your exams, build a family, and overcome life’s obstacles. Have faith, faith, faith. What a great thing it is: living trust—’

‘—in Christ, in His power, in His all-wise care and plan for us, in His love for us, for you. God loves you so very much. I feel unworthy to tell you this. You deserve to hear it from someone whose words make it plain how true it is, and my own lips speak it so poorly. But it is true: God loves you very, very much.’

Day and night He thinks of your troubles, your sorrows, your desires, your secret thoughts, and your anxieties. Thank you. Let it fill your whole being: you are in God’s hands. He cares for you. Nothing in your life happens by chance; everything happens for your good, and God will bring it all together in the end. You will see that, not only at the end, but along the way. A wise plan is unfolding around your life, leading you toward maturity, faith, wisdom, strength, holiness, understanding, beauty, growth, and the deep formation of your soul.

I told you something else, too: many of the things you go through are answers to your prayers. You want to become a holy person, a holy woman, don’t you? Well, how will you become holy? God is giving you lessons in holiness. He says, “Do you want to grow a little in holiness? Accept the coworker who makes fun of you tomorrow. Do you want to grow a little in holiness? Accept the woman who came about the building’s shared expenses and told you the most absurd things. And please, forgive the neighbor who keeps complaining because the apartment building has poor soundproofing. She’s always telling you, ‘Quiet, quiet, I can’t bear it!’” And you say, “But it’s eleven in the morning! Can’t we talk? Can’t we walk around?” You hear such unreasonable things. And God says, “Yes, but this, too, is a lesson: a lesson in holiness, forgiveness, and understanding another person.”

In sympathy. In sympathy and a compassionate heart. The other person has a problem; you don’t have that problem. She may be bothered, but how do you respond to people who are difficult? All right, suppose the other person is entirely at fault. God says, “I want to teach you something else as well: how to deal with and bear with people who are at fault, and with difficult personalities. Show a more generous heart. Don’t become like them. Then there will be two people with a problem, with anger, shouting, and quarrels.” Forgive a little. And pray for everyone: for yourself, your child, your husband, your wife, for you and for me. I will pray for you, for everyone, and for myself. And may these broadcasts, this Piraeus Church radio station, and everything heard here stir all our hearts to prayer. May there be a holy person who can

see us all with the eyes of the soul, and see that when the sound of Piraeus Church reaches someone’s ear, a prayer rises from that person’s soul like a flame and ascends to God. If everyone listening to Piraeus Church right now offers a prayer—you offer one, I offer one, and all the many thousands of others listening offer theirs—

there are thousands of people listening around the world at this very moment. If we all offer a prayer, we enrich the earth. “Fill this night with angels,” went a song we used to sing in catechism class. “Lord, fill our night with angels.” Send angels. Let each of us send an angel into the world. Let us all offer a Paraklesis, a supplicatory canon, to the Most Holy Theotokos. How many Paraklesis prayers will be heard today!

Let us all offer a Paraklesis to the Most Holy Theotokos. I know you already do. But perhaps you don’t, or perhaps you usually do and forgot yesterday. Let us all pray the Paraklesis to the Most Holy Theotokos today, shall we? Then it will be heard thousands of times. You tuned in to the broadcast, so you should pay something too! You give no money; you listen for free. Everything is free and easy. Well, listening to this broadcast will have a cost. That cost is not money. In fact, giving money is easier than doing what I’m asking. It is harder to pray the Paraklesis today than to say, “Father, here are three euros, or five euros, or whatever you can give to someone.” Prayer is hard. You have to withdraw for a while, gather your thoughts, lift your heart to God, reach out to the feet of our Most Holy Theotokos and ask her help, and bring your thoughts to rest in peace.

Ask the Most Holy Theotokos for consolation, tenderness, and help. Don’t forget this. I’m not speaking figuratively, and don’t say to me, “You have such a way with words.” I mean it. If you want to take what I’m saying seriously, pray the Paraklesis today. Read it if you don’t know how to chant. And if you can’t say all the priest’s parts and the psalms, then say just the hymns to the Most Holy Theotokos.

Thank you very much for the music. And don’t be so distressed. I’m not talking to you, Vasilis. I mean a young woman who has told me about her troubles, her college courses, and the pressure she faces at home. Don’t let your distress overwhelm you.

Look ahead and think of the life you will make beautiful in your own way. Respect the parents God has given you for a good purpose. The man you marry one day may also have something difficult about his character that reminds you a little of your father, your mother, or the home where you grew up. Learn how to deal with different personalities. That is how we mature and grow stronger, so long as our souls are not crushed.

So long as our souls are not broken down. Beyond that, there is no one who has gone through life without taking some blows.

Everyone has felt pain somewhere and struggled with something. An absolutely happy family and an absolutely happy life—I don’t know whether anyone has lived with everything so rosy and perfect. We all go through difficulties. What matters is that we can think about them, talk about them, and look them in the eye. We must not hide them, cover them up, or sweep them under the rug, as the saying goes. We need to acknowledge what we feel: “I’m afraid. I feel insecure, betrayed, alone, helpless, terribly afraid of the future.” Say all these things. Speak of them to God in your prayers. Entrust them to your spiritual father, who guides you through life while walking his own path of struggle. And we go on.

There is no one who doesn’t have some problem, great or small. That is how I see it, at least. I’m not saying this just to put you at ease or give you false hope. It really is so. Still, that phrase I used, “put you at ease,” matters. It is important to do things calmly and peacefully, without putting too much pressure on yourself.

I say this because—let me give you an example. A young man came to me and said... Ah, you’re listening to Unseen Passages. Don’t forget that! That’s why I move from one thing to another. And the passages are unseen because you cannot see them. This broadcast is a little like a prayer, too. By now you’ve picked up your Paraklesis booklet and are holding it, ready to pray when the broadcast ends. You say, “Let me keep it here in my hand. Now that you’ve mentioned it, I’ll have the booklet ready so I don’t forget when the broadcast is over.”

And that way you pray a little. You may even pray as you listen. And you, painting an icon of a Saint—you told me you listen to Piraeus Church in your icon studio, and we keep each other good company. The white you’re adding to the Saint is beautiful, as are those highlights on the face and the expressive eyes you’ve painted. They are very good. I pray that your icon may work miracles. I pray that someone seeing it may be deeply moved. It is a great thing to look at an icon and be moved. Well, a young man came to me and said, “I smoke three cigarettes a day. I used to smoke three packs a day. I kept hearing the advice, and I’ve been struggling and trying. With God’s help and my own effort, I found other things to do and got down to three cigarettes a day.” I told him, “Well done. Keep going.” “What should I do?” “Keep going.”

“You smoke three cigarettes a day,” I told him. Someone else heard this and said to me, “What kind of advice is that? He needs to give up those last three cigarettes too.” I said, “He used to smoke three packs a day, remember? If you want to give him that advice, you tell him yourself.”

He said, “Have you found a story about a Saint and cigarettes, to see what the Saint did?” I haven’t found one about cigarettes. I’ve found other stories that I think apply. Remember the Sayings of the Desert Fathers that I’ve told you about? They console me and give me much to think about and many chances to look honestly at myself. I look at myself and at my pastoral care—at how I deal with people.

And a thought about pastoral care. There is a Saint called Abba Poemen. Poemen means “shepherd.” That was his name. They called him Poemen because he lived up to it: he shepherded people well. One day a monk went to him and said, “Father, I’ve come to ask your advice.” “So what do you do?” he asked. “I sow my field and work the land. Farming is mainly what I do. I like the fields.”

“And whatever I harvest,” the monk said, “I give to the poor as alms.” “Well done,” Abba Poemen said. “That’s good. Keep doing it.” With the eyes of his soul, Abba Poemen could see into another person’s heart and understand a great deal. Another monk heard about this and said to him, “Father, aren’t you ashamed?” Do you know what he actually said? “Don’t you fear God? A monk came to you, and you told him it was good to work the fields? That’s no counsel. You’re leading him astray!” Abba Poemen had a settled way of dealing with people like that: he kept silent. The man talked; Poemen said nothing. Silence. A few days later, Abba Poemen called back the monk who worked the fields. The other monk, the one who had corrected him, was there too. In front of him, Abba Poemen said,

“Brother monk, let me ask you something. What did you tell me a few days ago? That you work your fields?”

“Yes, Father,” he said. “I told you I cultivate the field and...” “Ah, Father,” Abba Poemen said, “I gave you the wrong advice. You see, I thought you were speaking about your brother, who lives in the world, and saying that he had fields. But you—you are a monk, Father. You should not have fields.”

“You should devote yourself to spiritual work. What you are doing is not fitting for a monk. Please, stop doing it.” Then he nudged the other abba and said, “You see, Father? I’ve corrected him now. Are you satisfied?” The monk left, and the other abba said, “Now you gave him the right advice. Well done! Why did you tell him he could have fields? Now you’ve spoken properly. He’s a monk; he shouldn’t be doing such things.” Abba Poemen said to him, “Now listen to the answer he will give us. Wait and hear what he says.” Then he asked the monk, “Well, Father, what do you say? You’ll stop working the fields, won’t you? Leave them alone.”

The poor monk said, “Listen, Father, forgive me, but I don’t know how to do anything else. This is what I know, and I enjoy it. I can’t stop, and I can’t follow your advice. Please, I’m going to carry on. I don’t even know when I’ll come back to see you. I don’t feel right about this.” He left deeply upset and discouraged, as though his wings had been clipped, and closed the door behind him.

Then the other man, who had acted like a superior ascetic, more Orthodox than everyone else and certain he was right, said, “Father, forgive me. I made a mistake when I told you to correct him.” Abba Poemen replied, “My Father, I knew everything you told me. I knew how to preach at people, play the teacher, and tell everyone, ‘Stop this; that is forbidden.’ I knew that working fields is not a monk’s task. But I spoke to him according to where he was and how he thought. I met him there and, above all, encouraged him to keep striving. That was what mattered to me. And do you remember what he said about his field? ‘Whatever I harvest, I give to the poor as alms, with love.’ So I placed my hope in that love.”

“But do you know what we achieved?” he asked. “He left grieving. I hurt him with those words just to please you. He’ll go on doing the same thing, but we’ve stolen the joy and peace he found in his work of service. We troubled him for no reason.” This is what happens when we advise someone without discernment, without love, without illumination from God, and, I would add, without courage. It takes courage to speak as Abba Poemen first did. He wasn’t concerned about what people would say about him. He told the monk...

“Well done. Keep your fields and work them.” For he understood: “If I demand that this man pray a hundred hours a day, that is beyond him. He is devoted to God, but he can express his love for God another way, through his work of service. That reaches his soul more deeply.” This is the art of every shepherd. And you, too, are a shepherd.

You may be a father or a mother, a teacher or a catechist. Anyone entrusted with people, anyone who helps guide them and bears responsibility for them, is a shepherd. Such a person guides, cares for, helps, brings people together, and supports them.

Did you hear what Abba Poemen said? “Do you think I don’t know the strict path? Do you think I don’t know the exact demands of the spiritual life? I could have told him, ‘That is forbidden.’” And with the young man who smoked, do you think I didn’t know how to say, “Smoking is very bad for your health; it is a sin”? Of course I knew. But I also knew that saying it then would break the connection between us. I would lose that soul, discourage him, perhaps send him into despair. That would be worse. What are we missing? Discernment, an open spirit, and the ability to admit our mistakes. It is very rare for a Christian who has spent years in the spiritual life to admit that his thinking may be wrong. We settle into one way of thinking, and our minds become set, like...

Like clay, let’s say. You knead it and knead it, and then put it in the oven. Once it has hardened, it will not change. Our minds can become like that. We say, “This is how I think. Are you going to tell me to change now? I’ve thought this way for sixty years. And you’re telling me things about God that would make me change what I regard as sacred?” But think of an ocean: at one time its water becomes a stream; at another it rises as vapor, forms clouds, and falls as rain. It may pour down as a waterfall or rush along as a river. It does not stay fixed in one form. The one absolute truth is God’s love. Yet there is more than one way for that love to flow into our lives.

That is why the Lord also says to one person, “Follow Me”; to another, “Go home”; and to another, “Go to your own people and tell them of the miracles God has done for you.” He sends one person on a mission, another to a monastery, and another to raise a family. There is no single path, no single answer. I will give you one answer, and you will give me another.

We cannot say that everyone must do the same thing about a particular matter. There is one common answer to this in the Church. We do not copy anyone. What do we receive instead? A measure to guide us, ways of discerning, and a spirit of prayer, love, katanyxis—compunction—humility, and truth. Then we work all this into our own hearts.

We work it in, again and again, into our own heart, which has its own shape.

Do you know the shape of your heart? It is about the size of your clenched fist, your whole hand closed up. That is roughly the size of each person’s heart. I’m making a fist and looking at it right now. All of this is the heart. If your hand is smaller, your heart is smaller; if your hand is very large, your heart is larger. So your heart is different from mine. You knead all these things together—prayer, humility, love, truth—and your own result comes out.

If the Lord stood before us and we asked His advice about the same problem, He would answer you one way, speak to me another way, and answer a third person differently. He called the Pharisees hypocrites outright. With Simon the leper, He began with a question: “Simon, I have something to ask you.” That was how He approached him. He spoke differently to the Samaritan woman, and differently again to the Apostle Peter. One look from Him softened Peter’s soul, and Peter wept and repented. To the Pharisees He spoke like an earthquake and a thunderclap: “Woe to you, scribes and Pharisees!” One Christ, yet a different answer for each person. What is that called? Discernment. And that is what you lack. Why? Because whatever your child says, you have one answer ready. Suppose your child asks to go out late one night. There is no chance you will change your mind. You will say no.

“No, no, no.” However many times your child asks, you give the same answer. God does not do that. Ask Him. But if you want His answer, you must first let go of the answer you have already settled on inside yourself. When you ask someone a question, you listen with open ears because you do not yet know the answer. We, though, imagine God is like us. We think, “He’ll say what any person would say.” And God says, “Your picture of Me is far too human. Let Me speak for Myself. You leave Me no room within you. There is nowhere for My illumination to enter, because you have filled every space with your own light. You already know everything. You claim to have the truth and understand it all.” Very well.

Then why is your home like this? Why do your children not want to see you? Why is there no contact between you at all, if you are so happy and so right? You say, “It’s their fault. They won’t listen to me.” That is not how things are. You know your child is not a bad child. If you spoke a little differently, your child would listen and understand. Your child is not inhuman or so hard-hearted. If Christ spoke to your child, would He not win that child’s heart? “Yes, but He is Christ.” Yes, you are Christ too. You too, if you wish, are Christ, because you have received Holy Communion. Isn’t that so? “Abide in Me, and I in you”; and “Whoever eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him.” Christ dwells within you. Do you let Christ speak? How will Christ speak? He is not speaking, but for Him to speak, you must first be silent.

Before you speak to your child, you have already prepared your answer. Be quiet for a moment and say, “Lord, You came into me yesterday through Holy Communion. Give me the words to answer this child now: this rebellious, defiant, angry, troubled, melancholy child; this child caught up in sin, drugs, motorcycles, relationships, nights out, gambling, or whatever else it may be. If possible, Lord, let the words be Yours and not mine.” For that to happen, we first have to unlearn our usual way of behaving. We have become so accustomed to responding in one set way that change is hard.

At home, I always kept the salt in one place, in a cupboard on the right. Then one day I moved it to the left. It took many days for my hand to get used to taking it from the left, because I had kept it somewhere else for so long. Habits are not easy to break. You, too, have grown used to thinking, “I know everything.” To begin with, you do not have a conversation. You do not want to hear what the other person is saying, understand them, or feel what they feel. Instead, you think, “What is he up to now? He is approaching it from this side so he can bring it around to me from the other. But he does not know me: I am more cunning than he is.” Listen to the inner dialogue of a mother who feels caught in a pursuit, in a competition with her own child. Who is more cunning, and who is cleverer than the other? Yet Christ tells us to become like children, to become innocent souls like children.

And do you know another way to become like a child? Pray. I once read about people who had their brain activity measured while they were praying. I do not know the science of it, but one thing stayed with me: the writer said that during prayer, the brain becomes like that of a baby or a child. It was to a soul and heart like a child’s that Christ promised to speak. He also said that such souls have angels who continually behold the face of God the Father. And if an angel beholds God the Father, that angel can speak to you as well, if you become like a child.

But we do not do that. We think we know the answer beforehand; we are so predictable that our children know what we will say. That is why God does not grant us illumination, and why we do not see the results Abba Poemen saw. He won that monk’s heart. Of course, I think he later spoke so firmly on purpose, so the other monk could see what happened and come back down to earth. I believe Abba Poemen later found the monk with the field and helped him set his thinking right again: “Father, carry on. What you are doing is good. Keep cultivating your little field. Giving what you grow to the poor is an act of love. And pray as much as you can.” He saw where that monk’s heart was drawn. I see the same thing in people: each has a gift.

There is something wonderful in recognizing another person’s gift and helping it grow. Someone says to me, “I could never do what you do, speaking to people.” And I tell him, “I could never do what you do with computers—the programs you make, the care and intelligence you bring to them. I admire you.” God blesses us both, because each of us has a gift. I cannot think the way someone gifted with computers can; perhaps that person could not give a talk like this. Yet we all need one another. For this broadcast to reach you, it takes computers, equipment, and people like Vasilis Chatzinikolaou, whom I thank again. I need you, you need me, and we all need each other. Above all, we look to God and say, “My God...”

“Everything begins with You. Every good gift and every perfect gift comes down from above, from the Father of lights. Lord, all gifts come from You.” So notice your child’s gift and respect it. Abba Poemen taught me that. You see, I read a saying in the Sayings of the Desert Fathers, and it stayed with me. That is how Abba Poemen helped me. He also says something else that shows great discernment. Let me give you an example and bring his teaching into the twenty-first century. Suppose you learn that your child copied someone’s answers at school. The school caught your child and told you. Your child comes home, and you ask, “Why did you copy?” But the child says, “I didn’t copy.”

“I didn’t cheat. Cheating isn’t right, Mom. I don’t do that.” Now listen to what Abba Poemen says. First, let me tell you what we usually say: “Aren’t you ashamed? The school called me. I know you cheated. They caught you! You’ve disgraced us, and now you’re lying and trying to cover it up!” We go on until we’ve crushed the poor child. Yes, the child has come home and lied, and really did cheat. But listen: Saint Poemen says that if someone sins and denies it, do not rebuke him, because you will take away his willingness to do better. When your child says, “I didn’t cheat. Cheating is wrong; I wouldn’t do that,” the child is also telling you, deep down, “I know it’s wrong, and I don’t want to do it.”

The same response applies to cheating or, say, stealing something. “But Mom, I didn’t do that.” “You didn’t, my child.” How could you answer? Abba Poemen says to tell the child, “All right, my child. From now on, though, keep your eyes open. Keep your eyes open. Guard yourself; be careful. We are all human, and any of us can face the temptation to do something wrong. I too might face that temptation someday. Keep your eyes open and be careful.” Give the child a way forward, he says, so that they do not fall into despondency. That is the secret. Do not let the child’s soul sink into gloom or begin to think, “Everyone has found me out. I’m worthless, incapable, a failure, a bad person. I bear the stigma of being someone who cheats and steals.”

Sometimes people I know have done something, then come to me and say, “Father, I didn’t do it. I’m telling you the truth.” I say, “All right. I know you’re trying. I know you’re struggling, and I know you’re a good person.” Don’t immediately contradict them or show that you’re clever enough to know everything. Let yourself seem a little foolish. That strengthens the person’s soul. You reflect back to their heart what you truly hope for them: “My child, I truly hope for and believe what you’re telling me: that you are the person you say you are.” You lift their spirits. You acknowledge, “I don’t think of you as that kind of person.” And even if something did happen, it may have been a moment of weakness, a hard hour, a bad moment. That is not who they are. And don’t do this as theater or acting, or as some sort of false technique. Your heart...

To truly encourage the other person. Even in a couple’s relationship, for example, one might say, “I hope there isn’t something else going on...” The other replies, “My love, how could you think that? What are you saying? What put that in your mind?” “I don’t know, my dear. Have I upset you somehow?” “No, my love.” “All right. Deep down, I can’t believe such a thing of you either. I believe you when you say there’s nothing going on.” Even if one partner suspects that something is wrong in their relationship, the first step should be trust.

When you trust someone, you help win their trust in return. They may think, “This person trusts me. How could I let them down? They love and respect me. They believe I can do what is right at school, in my marriage, at work.” That says, “I believe you are capable.” Otherwise, you crush them. And if someone senses that you have put a label on them—“Whatever you say, I know what you are”—they may think, “Since you’re so sure, I’ll do everything I can to prove you right. Then you’ll be vindicated, and so will I, and afterward you’ll have good reason to blame me.” What strikes me is how thoughtful and psychologically perceptive this is...

Well...

Abba Poemen’s counsel from so many years ago comes to mind. A child comes to school, and you ask, “Why didn’t you study?” The child replies, “I wanted to study. You know I care very much about your class, but something happened at home yesterday”—when nothing happened at home.

These things call for discernment and balance. You need to see when a child is deceiving you again and again, until deception becomes a way of life, and when the child needs someone to trust before opening up and telling the whole truth: “You know what? I didn’t study because I didn’t feel like it. We got a great new computer game, and I played for hours and lost track of time.” To earn that kind of trust, you must take care not to discourage the child when they speak to you.

What did I say today, Vasilis? Did you understand? Nothing very specific—various things from the sayings of the elders. I picked up on a few points about schools, and the time passed. We’ve spent an hour together. Don’t forget the Paraklesis you’re going to pray. That is something beautiful; it will stay with you. When the program ends, at some point before you go to sleep, pray the Paraklesis to our Most Holy Theotokos. Why? For what intention? For the whole world, yes—for the whole world. And as you pray, imagine the Most Holy Theotokos holding a great basket of flowers, roses and blossoms of Paradise. Each time someone prays the Paraklesis, she lets a flower fall to earth for us. I’ll pray too—another flower. There, another flower. How many have gathered? The earth will fill with flowers, the flowers of the Most Holy Theotokos. Fragrance. The Theotokarion says things like this, in words such as: “Most Holy Theotokos, you have your flowers, these blossoms of Paradise; send them to us.”

This is not just my own romantic fancy; the Church speaks this way too. There is room in the Church for tenderness, for reason, for strength, for strictness, and for poetry. There is room for all of us. Love is what holds us together and has kept us together all this time. The program’s phone numbers are 4118602 and 4118640. The email address is atheata.perasmata at yahoo dot gr. In a few days, you will be able to download this program from the internet and listen whenever you like. It is also rebroadcast on Piraeus Church; they will tell you the day and time. May God give you strength. I’m glad we talked. We’ll speak again next week. Don’t forget—I’ll be waiting for you. Take care.

The Greek text follows the source recording. Music, chanting and unclear passages are identified separately; the full Greek audio is retained.

Download Greek transcript (TXT)

Που σου έλεγα πως θα περάσουν γρήγορα οι μέρες και θα τα ξαναπούμε σύντομα. Να λοιπόν που πέρασε η εβδομάδα. Αγαπητέ μου φίλε, αγαπητή μου φίλη, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, είμαστε και πάλι μαζί στα Αθέατα Περάσματα, στην Πειραϊκή Εκκλησία, στο σταθμό που μιλάει στην ψυχή μας, στους 91,2 μεγακύκλους των FM. Και χαίρομαι που τα ξαναλέμε. Είμαι και χαίρομαι που άλλη μια ώρα θα την περάσουμε μαζί και θα μου δώσεις από το δικό σου πλούτο, από τη δική σου όμορφη ψυχή, από το δικό σου λουλούδι και την ευωδία της καρδιάς σου, από τον πόνο και το δάκρυ σου, από την αγωνία και τον πανικό σου, αλλά και από τη γλυκύτητα και την ταπείνωση και την κατάνυξη και την προσευχή σου.

Όλα μπορούμε να πάρουμε, από όλα μπορούμε να πλουτίσουμε. Κοντά μας είναι και ο εκλεκτός μας φίλος, μουσικός, ηχολήπτης και υπεύθυνος για την ηχητική επεξεργασία και μουσική επιμέλεια της εκπομπής, Βασίλης Χατζηνικολάου, τον οποίο και πάρα πολύ ευχαριστώ.

Εεεε... Είμαι καλά, γενικώς είμαι καλά. Ευχαριστώ πολύ για το ενδιαφέρον, για τις ερωτήσεις, για τις ευχές, για τα τόσα μηνύματα και email που είναι πάρα πολλά. Τα email τα έχω ήδη αποθηκευμένα και τα χρησιμοποιώ και για τις εκπομπές που κάνουμε. Από σένα τα βρίσκω και τα κάνω.

Θυμάσαι στην εισαγωγή του βιβλίου που γράψαμε, γράφω στα Αθέατα Περάσματα που εκδόθηκε ο πρώτος τόμος από 7 εκπομπές γραμμένες σε κείμενο. Όλες οι εκπομπές γραμμένες σε κείμενο. Στην εισαγωγή λέμε ότι αν ήταν να βάλω κάποιο σελιδοδείκτη σε αυτό το βιβλίο, ένθετο σελιδοδείκτη προσφορά μαζί με το βιβλίο, θα ήταν ένα από τα δακρυσμένα σου χαρτομάντιλα.

Χαρτομάντιλα από αυτά που περνάς και πιο πολλά τα δάκρυα είναι από τον πόνο. Και απ' τη χαρά κανείς κλαίει και συγκινείται, αλλά δεν νομίζω να χρειάζεται και χαρτομάντιλο.

Πολλά χαρτομάντιλα γεμίζουμε από τα πονεμένα μας δάκρυα. Το βιβλίο δεν έχει τελικά σελιδοδείκτη, έχει απλώς ένθετο μαζί του το CD, μαζί με τις 7 εκπομπές και τα υπόλοιπα μπορεί να τα διαβάσει κανείς μέσα στο βιβλίο. Είμαι λοιπόν καλά γενικά, όσο καλά μπορεί να είναι κάποιος ιερέας ο οποίος κάθε μέρα δέχεται τον πόνο των ανθρώπων, ακουστικά τουλάχιστον. Γιατί εγώ δεν μπορώ να κάνω κάτι, δεν δέχομαι να σηκώσω τον πόνο των ανθρώπων. Τον πόνο τον σήκωσε ο Χριστός μας. Τις αμαρτίες τις συγχώρεσε ο Χριστός μας. Τους καημούς μας Αυτός τους πήρε πάνω Του. Την αγωνία μας, το κλάμα μας, τη μοναξιά σου, το πένθος σου, τα ψυχολογικά σου, την αρρώστια σου.

Ατέλειωτη υπομονή σου, τις αδικίες που σου κάνουν, όλα αυτά ο Χριστός τα φορτώθηκε, έτσι δεν είναι; Εμείς όμως οι κληρικοί ακούμε τους αναστεναγμούς των ανθρώπων. Έρχεται ο κόσμος και ξεσπάει και κλαίει και λέει αυτό. Δεν λύνουμε προβλήματα μόνοι μας, ο Χριστός τα λύνει, Αυτός μας δίνει τη δύναμη και Αυτός είναι η πρώτη πηγή. Και εμείς είμαστε τα μικρά ριάκια, ας πούμε, και οι μικρές βρύσες που κοιτάς τη βρύση και λες «Α, τι καλή βρύση, βγάζεις νερό», αλλά μην ξεχνάς ότι η βρύση, αν στερέψει η πηγή, δεν βγάζει τίποτα και η πηγή είναι σε εμάς αστήρευτη και είναι ο Χριστός. Βρες λοιπόν την πηγή, αγάπησε την πηγή και μάθε να πίνεις νερό κάποια στιγμή απευθείας από την πηγή και μη στηρίζεσαι σε καμία βρύση, όσο γυαλισμένη και περιποιημένη

αν είναι, είτε αληθινά καλή, είτε ψεύτικα καλή, το νερό που βγαίνει είναι της πηγής. Θα το πιεις και θα ζήσεις. Μην ανησυχείς. Κάτι καλό θα πάρεις. Και λέω πώς μπορώ να είμαι τελείως καλά, όταν τώρα πριν να αρχίσω την εκπομπή είδα ένα email που μου έστειλε κάποιος και μου έλεγε «Πάτερ, κάντε προσευχή για ένα παιδάκι έξι χρονών το οποίο έχασε πριν ένα χρόνο τη μανούλα του». Είμαι καλά εγώ, εγώ δεν έχω κάτι, εγώ είμαι με τη βοήθεια του Θεού, όλα καλά και ήσυχα και ήρεμα, αλλά μπορείς να είσαι καλά όταν ακούς τέτοια; Κάπως δεν νιώθεις, κάπως δεν σου έρχεται και σένα ο πόνος των ανθρώπων; «Κάντε προσευχή για τον τάδε άνθρωπο 33 χρονών που του βρήκαν κάτι πολύ σοβαρό και ευχόμαστε να μην είναι κάτι πολύ χειρότερο. Κάντε προσευχή να ζήσει. Παρακαλέστε το Θεό για τα παιδιά μου που θέλουν να πάρουν διαζύγιο».

«Παρακαλέστε το Θεό για την κόρη μου που είναι παντρεμένη πολλά χρόνια και δεν μπορεί να κάνει παιδάκι. Παρακαλέστε το Θεό, παρακαλέστε το Θεό, ζητήστε εκείνο, ζητήστε το άλλο».

Πολύς ο πόνος των ανθρώπων, είναι αλήθεια αυτό. Στο λέω να το ξέρεις ίσως λίγο σε παρηγορία αυτό, ότι πονάς εσύ, πονάς πολύ, αλλά είναι πάρα πολλοί αυτοί που πονούν, πάρα πολλοί. Αυτός ο ήχος τώρα που βγαίνει από το ραδιόφωνο και έρχεται στο δικό σου το σπίτι, γιατί τώρα μπήκα στο σπίτι σου, αλλά ταυτόχρονα ξέρεις μπήκα και σε ένα άλλο σπίτι, εντάξει, το καταλαβαίνεις αυτό, δεν ακούς μόνο εσύ, ακούνε κι άλλοι.

Εσύ ακούς και λες «Τι τραβάω εγώ». Σε διαβεβαιώ, αυτός ο ήχος που φτάνει στα αυτιά σου, η φωνή μου που τώρα φτάνει και σε ένα άλλο σπίτι, αγγίζει πάλι πόνο. Και εκεί που πάω στο άλλο σπίτι, το οποίο εσύ δεν μπορείς να μπεις, εγώ μπαίνω επειδή τα ραδιοκύματα μπαίνουν παντού. Η Πειραϊκή Εκκλησία μπαίνει στα σπίτια εύκολα. Βάζεις το ράδιο, τακ, το ανοίγεις και ακούς. Λοιπόν, πόνος και στο άλλο σπίτι.

Είναι αρκετά παρήγορη αυτή η αίσθηση της ενότητας, ότι είμαστε ενωμένοι και στον πόνο μας. Ότι δεν είμαι μόνο εγώ που κλαίω, δεν είμαι μόνο εγώ, ας πούμε, που είμαι φτωχός. Δεν είμαι μόνο εγώ που με απέλυσαν από τη δουλειά μου έτσι στα καλά καθούμενα. Μου είπανε «Θα σας ειδοποιήσουμε αν ξαναχρειαστούμε, ευχαριστούμε για ό,τι προσφέρατε ως τώρα».

Λες εσύ «Να, για μένα το λέει τώρα σήμερα. Έλα να ακούσεις, μιλάει για μένα που με απολύσανε». Δεν μιλάω μόνο για σένα. Ξέρεις πόσοι είναι αυτοί που περνούν παρόμοια περιστατικά θλιβερά; Πολύς κόσμος. Τι θα κάνουμε; Αγώνα, προσπάθεια. Θα πάρουμε καταρχήν μια βαθιά ανάσα και θα πω «Δόξα τω Θεώ που αναπνέω». Θα πιάσουμε λίγο το σφυγμό μας και θα πω «Δόξα τω Θεώ που ζω, που χτυπάει η καρδιά μου, που υπάρχω και έχει ο Θεός, θα το παλέψω».

Και οι άλλοι, θα παλέψω κι εγώ. Και δεν θα με αφήσει ο Θεός. Και θα ελπίζω και θα πιστεύω και θα προσπαθώ και θα προσεύχομαι και θα βάλω κι άλλους να προσεύχονται και θα κουνάω και τα πόδια μου να πάω εκεί που μπορώ να κάνω κάτι. Κινήσεις συγκεκριμένες. Θυμάσαι που μου έλεγες «Ναι, θέλω να παντρευτώ, θέλω να παντρευτώ»; Και μου έλεγες «Έχει ο Θεός, έχει ο Θεός». Και σου λέω, δεν είναι «έχει ο Θεός» μόνο, γιατί αν εσύ δεν κάνεις και τίποτα, έχει ο Θεός, αλλά πρέπει να πας να βρεις αυτό που έχει ο Θεός και εσύ. Να δραστηριοποιηθείς, να συνεργήσεις, να συνεργαστείς με το Θεό, να χαρείς αυτό το δώρο που κάνει ο Θεός, πρέπει να απλώσεις το χεράκι σου, να το συναντήσεις και να πεις «Θεέ μου, σε ευχαριστώ». Βγες λοιπόν από το σπίτι σου. Πώς περιμένεις να παντρευτείς μέσα στο σπίτι σου κλεισμένος όλη τη μέρα και όλη τη νύχτα και ακούγοντας, ας πούμε, εκπομπές στην τηλεόραση να βλέπεις, ραδιόφωνο να ακούς, βιβλία να διαβάζεις και προσεύχεσαι να βρεις...

Τι περιμένεις, να χτυπήσει, ας πούμε, ένα διαφημιστικό, να πουλάει μια κοπέλα βιβλία και να λέει «Ξέρετε, ήρθα να παντρευτούμε, αν θέλετε εσείς, γιατί είμαι της προσευχής σας το θαύμα»; Μπορεί να γίνει και αυτό, αν έχεις τέτοια προσευχή. Μπορεί να συναντήσεις το πρόσωπο της ζωής σου, να γνωριστείτε σαν θαύμα. Αλλά είναι ανάγκη κι εσύ να κάνεις κάτι. Είναι ανάγκη να βγεις, να δραστηριοποιηθείς, να τονωθεί η θέλησή σου, η βούλησή σου. Τι ρωτούσε ο Κύριος πριν από κάθε θαύμα; «Θέλεις υγιής γενέσθαι;» Θέλεις; Άρρωστος είσαι, αλλά το ότι θες να γίνεις καλά δεν είναι και πολύ σίγουρο. Δεν ξέρω αν θέλεις να γίνεις καλά. Θέλεις; Πες το. Πες το για να τ' ακούσεις εσύ. Λοιπόν, θέλω. Απόδειξέ το. Ντύσου, φτιάξου, βγες, περπάτα και συνάντησε ανθρώπους. Ευρύτερα το λέω τώρα έτσι. Ευχαριστώ.

Το λέω επειδή πολλοί νέοι άνθρωποι δυσκολεύονται. Κοιτάξτε, κρίση περνάνε όλα τα θέματα και ο γάμος περνάει κρίση και το να κάνεις γάμο και αυτό το θέμα περνάει κρίση. Είναι γενικά η εποχή των κρίσεων και των αποκρίσεων και των εσωτερικών έτσι ταλαιπωριών στη ζωή. Θα κάνουμε αγώνα. Θα κάνουμε αγώνα. Μην απογοητεύεσαι μόνο, σε παρακαλώ, γιατί ήρθες και λες «Κάντε μια ευχή κι εσείς. Την Τρίτη δίνω εξετάσεις σε ένα πολύ δύσκολο μάθημα που δεν το βλέπω να περνάω». Του λέω «Εσύ πριν δώσεις εξετάσεις έχεις ήδη αποτύχει μέσα σου. Δηλαδή ζεις την αποτυχία πανηγυρικά και προκαταβολικά. Ε, πώς θα περάσεις αφού έχεις αποτύχει; Δεν πιστεύεις τίποτα. Ούτε

στη δική σου ικανότητα, ούτε στη δύναμη του Θεού, ούτε στο θαύμα, ούτε στη θεϊκή ενίσχυση, τίποτα. Τι προσευχή να κάνω εγώ, πού να πιάσει αυτή η προσευχή; Δώσ' μου το χέρι σου να κάνω προσευχή. Το χέρι σου όμως...

πίστεως το χέρι, της ζωντανής εμπιστοσύνης στο Θεό να τον επικαλείσαι και να λες «Θα γίνει». Πώς το λέει στους ψαλμούς; Κάτι φοβερά λόγια έχει ο προφήτης Δαβίδ, λέει «Βράχε μου, στήριγμά μου, καταφύγιό μου, πέτρα μου». Ονομάζει έτσι το Θεό. Είναι ο βράχος μου. Βράχος είναι ένα πράγμα αμετακίνητο, δηλαδή σιγουριά, ασφάλεια. Ανεβαίνω λοιπόν στο βράχο, κάνουν τα κύματα δίπλα μου και δεν με νοιάζει τίποτα. Είμαι πάνω στο βράχο μου. Θεέ μου, είσαι εσύ για μένα το παν. Τέτοια πράγματα αν βγαίνουν από την ψυχή σου και τέτοιες ποιότητες και τέτοιες προσευχές, εννοείται και εξετάσεις θα περάσεις και οικογένεια θα κάνεις εύκολα και θα υπερβαίνεις όλα τα εμπόδια της ζωής. Να έχεις πίστη, πίστη, πίστη, μεγάλο πράγμα. Ζωντανή εμπιστοσύνη

στο Χριστό, στη δύναμή Του, στην πάνσοφη φροντίδα Του για μας, στο πάνσοφο σχέδιό Του για μας, στην αγάπη Του για μας, για σένα. Σε αγαπάει ο Θεός μα πάρα πολύ και είμαι πολύ ανάξιος να στο πω γιατί δεν είναι πρέπον να ακούσεις ότι ο Θεός σε αγαπάει από μένα. Γιατί αυτό θα πρέπει να στο πει κάποιος με πολύ πειστικό τρόπο, γιατί είναι πολύ αληθινό αυτό και πολύ ψεύτικα τα χείλη που στο λένε, αλλά είναι αλήθεια ότι ο Θεός σ' αγαπάει πάρα πολύ, πάρα πολύ.

Σκέφτεται νύχτα μέρα τα θέματά σου, τους καημούς σου, τις επιθυμίες σου, τις κρυφές σου σκέψεις, τις αγωνίες σου. Ευχαριστώ πολύ. Να μουδιάζει όλο το κορμί σου ότι είσαι στα χέρια του Θεού και νοιάζεται για σένα και τίποτα δεν είναι τυχαίο στη ζωή σου και όλα γίνονται για το καλό σου και όλα θα τα φέρει ο Θεός στο τέλος, όχι στο τέλος μόνο, και στην πορεία θα τα βλέπεις αυτά. Ένα σοφό σχέδιο πλέκεται γύρω από την ύπαρξή σου. Ένα σοφό, που σε οδηγεί σε ωριμότητα, σε πίστη, σε σοφία, σε δύναμη, σε αγιότητα, σε ξυπνάδα, σε ομορφιά, σε καλλιέργεια, σε κατάρτιση εσωτερική της ψυχής σου.

Σου είπα και το άλλο, ότι όσα περνάς, πολλά που περνάς είναι και της προσευχής σου απαντήσεις. Γιατί θες να γίνεις, ας πούμε, άγιος άνθρωπος, θες να γίνεις αγία γυναίκα, έτσι; Ε, πώς θα γίνεις έτσι αγία; Μάθημα, σου κάνει ο Θεός μαθήματα αγιότητος. Και σου λέει «Θες να γίνεις λίγο άγιος; Δέξου τον φίλο σου εκεί στη δουλειά σου που θα σε ειρωνευτεί λίγο αύριο. Θες να γίνεις λίγο άγιος; Δέξου την κυρία που ήρθε από τα κοινόχρηστα και σου είπε τα πιο τρελά πράγματα, κάτι παράλογες ιστορίες. Δέξου, σε παρακαλώ, λίγο, συγχώρεσε την άλλη που την ενοχλεί, που δεν έχει καλή ηχομόνωση στην πολυκατοικία. Και όλο σου λέει, ε, ησυχία, ησυχία, δεν μπορώ». Και λες «Μα συγγνώμη, η ώρα είναι 11 το πρωί, δεν μπορούμε να μιλήσουμε, δεν μπορούμε να περπατήσουμε;» Τρελά πράγματα ακούς. Και λέει ο Θεός «Ναι, αλλά είναι μάθημα κι αυτό. Μάθημα αγιότητος, συγχώρεσης, κατανόησης του άλλου».

Συμπάθειας. Συμπάθειας, συμπονετικής καρδιάς. Έχει πρόβλημα ο άλλος, δεν το έχεις εσύ το πρόβλημα. Αν αυτός ενοχλείται, αλλά και εσύ όμως, πώς αντιμετωπίζεις τους προβληματικούς; Ωραία, πες ότι ο άλλος φταίει για όλα. Και λέει ο Θεός «Θέλω να σε μάθω και κάτι ακόμα. Πώς να αντιμετωπίζεις και να αντέχεις και αυτούς που φταίνε και τους δύσκολους χαρακτήρες. Δείξε εσύ πιο πλατιά καρδιά, μην γίνεις κι εσύ έτσι. Πρόβλημα αυτός, πρόβλημα και εσύ μετά, με νεύρα, με φωνές, με καυγάδες». Συγχώρεσε λίγο, ε, και γενικά κάνε προσευχή για όλο τον κόσμο και για τον εαυτό σου, και για το παιδί σου, και για τον άντρα σου, και για τη γυναίκα σου και για σένα και για μένα, και εγώ για σένα και για όλο τον κόσμο και για μένα και μακάρι, μακάρι το ζητούμενο, αυτές οι εκπομπές, αυτή η Πειραϊκή Εκκλησία, όλα όσα ακούγονται να είναι ένα ερέθισμα στην καρδιά όλων μας για να βγαίνει μια προσευχή και να μπορεί να υπάρχει ένας άγιος άνθρωπος να

μας βλέπει όλους με τα μάτια της ψυχής τα νοερά και να βλέπει ότι την ώρα που η Πειραϊκή Εκκλησία αγγίζει ένα αυτί, ο ήχος, βγαίνει από την ψυχή σαν φλόγα μια προσευχή και ανεβαίνει στο Θεό. Αν όλοι όσοι ακούνε τώρα την Πειραϊκή Εκκλησία, εσύ εκπέμπεις μια προσευχή και εσύ άλλη μία και εγώ άλλη μία και όλοι όσοι ακούνε τώρα οι υπόλοιποι που είναι πάρα πολλοί χιλιάδες άνθρωποι,

αυτή τη στιγμή είναι χιλιάδες άνθρωποι που ακούνε σε όλο τον κόσμο και βγάλουμε μια προσευχή. Πλουτίζουμε τη γη. «Γέμισε με αγγέλους», λέει, «τούτη τη νυχτιά». Έλεγε ένα τραγούδι που λέγαμε στα κατηχητικά. «Κύριε», λέει, «γέμισε αγγέλους τη νύχτα μας». Στείλε αγγέλους. Έναν άγγελο να στείλουμε όλοι στη γη. Μια παράκληση να κάνουμε στην Παναγία όλοι. Πόσες παρακλήσεις θα ακουστούν σήμερα.

Να κάνουμε όλοι μια παράκληση στην Παναγία. Όχι ότι δεν κάνετε, κάνεις, το ξέρω. Αλλά εσύ δεν κάνεις, ας πούμε, οπότε ή δεν έκανες χθες, ενώ κάνεις, ξέχασες. Να κάνουμε σήμερα όλοι την παράκληση στην Παναγία, έτσι; Για να ακουστεί χιλιάδες φορές η παράκληση της Παναγίας. Μπήκες να ακούς την εκπομπή, κάτι να πληρώσεις κι εσύ. Λεφτά δεν δίνεις, δωρεάν ακούς, όλα δωρεάν, όλα εύκολα. Λοιπόν, δεν θα ακούς εκπομπή έτσι, θα έχει και ένα τίμημα η εκπομπή. Και το τίμημα δεν είναι χρήματα, δεν είναι κάτι που... Αν και τα χρήματα είναι πιο εύκολα από το να κάνεις αυτό που σου λέω. Είναι πιο δύσκολο να κάνεις την παράκληση σήμερα παρά να πεις «Πάτερ, πάρε ας πούμε 3 ευρώ, πάρε 5 ευρώ, πάρε οτιδήποτε να δώσεις σε κάποιον». Είναι δύσκολη η προσευχή, γιατί πρέπει να κλειστείς, να συμμαζέψεις το μυαλό σου, να ανεβάσεις την καρδιά σου στο Θεό και να αγγίξεις τα πόδια της Παναγίας μας και να την παρακαλέσεις και να συγκεντρώσεις το μυαλό σου στην γαλήνη.

Να ζητήσεις από την Παναγία παρηγοριά, στοργή, βοήθεια. Μην το ξεχάσεις αυτό, δεν είναι σχήμα λόγου και μην μου λες «πώς τα φέρνετε και πώς τα λέτε», το εννοώ. Αν θες να το σεβαστείς αυτό που λέω, σήμερα θα κάνεις την παράκληση, διάβασέ την αν δεν ξέρεις να ψέλνεις. Και αν δεν μπορείς να τα λες όλα τα λόγια του ιερέως και τους ψαλμούς, τα τροπάρια της Παναγίας μόνο.

Πολύ ευχαριστώ για τη μουσική και μη στεναχωριέσαι. Όχι σε σένα, Βασίλη, λέω για μια κοπέλα που μου λέει για τις στεναχώριες της και τα μαθήματα της σχολής της και για το σπίτι της που έχει πολλή καταπίεση. Μη στεναχωριέσαι σε βαθμό να διαλύεσαι.

Κοίτα μπροστά και σκέψου τη δική σου τη ζωή που θα την κάνεις όμορφη όπως τη θες εσύ και σεβάσου αυτούς τους γονείς που σου έδωσε ο Θεός για κάποιο καλό σκοπό. Γιατί και ο άντρας που μεθαύριο θα παντρευτείς μπορεί και αυτός να έχει μια δυσκολία στο χαρακτήρα που να σου θυμίζει λίγο τον πατέρα σου, τη μάνα σου, το σπίτι που μεγαλώνεις. Να έχεις μάθει λίγο να αντιμετωπίζεις χαρακτήρες. Έτσι ωριμάζουμε, έτσι δυναμώνουμε, αρκεί να μην διαλυθεί η ψυχή μας.

Να μην καταρρακωθεί. Κατά τα άλλα δεν υπάρχει και κανείς που δεν πέρασε χτυπήματα στη ζωή.

Κάπου πόνησαν και κάπου ταλαιπωρήθηκαν. Απόλυτα ευτυχισμένη οικογένεια και απόλυτα ευτυχισμένη ζωή, δεν ξέρω αν έχει ζήσει κανείς τόσο όλα ρόδινα, όλα τέλεια. Όλοι περνάμε διάφορα. Το θέμα είναι να μπορούμε να τα σκεφτόμαστε, να τα συζητάμε, να τα κοιτάμε έτσι κατάματα αυτά που έχουμε, να μην τα κρύβουμε, να τα σκεπάζουμε, να τα βάζουμε κάτω από το χαλί, που λένε, αλλά να τα βλέπουμε, να παραδεχόμαστε ότι νιώθω κάπως φοβισμένος, ανασφαλής, προδομένος, μόνος, αβοήθητος, φοβισμένος πολύ για το μέλλον. Όλα αυτά να τα λες, να τα συζητάς στην προσευχή σου στο Θεό, να τα εμπιστεύεσαι στον πνευματικό σου πατέρα που σε καθοδηγεί στη ζωή, βαδίζοντας και ο ίδιος το δικό του προσωπικό αγώνα, και συνεχίζουμε.

Δεν υπάρχει άνθρωπος χωρίς να περνάει κι αυτός ένα προβληματάκι, μικρό ή μεγάλο. Εγώ τουλάχιστον έτσι καταλαβαίνω και δεν στα λέω για να σε χαλαρώσω και να σου δώσω ψεύτικες ελπίδες, έτσι είναι τα πράγματα, αληθινά. Πάντως η λέξη που είπα, «χαλαρώσω», είναι σημαντικό να κάνεις κάτι χαλαρά και ήρεμα και όχι πολύ πιεσμένα.

Το λέω γιατί, να σου πω ένα παράδειγμα. Ήρθε ένα παιδί μου και μου λέει... Εεε... Αθέατα περάσματα ακούτε. Μην το ξεχνάς αυτό. Γι' αυτό περνάω από το ένα στο άλλο. Και είναι και αθέατα γιατί δεν φαίνονται. Και είναι και μια εκπομπή σαν προσευχή. Διότι ήδη τώρα εσύ πήρες και την παράκληση και την κρατάς στο χέρι έτοιμος για να την κάνεις άμα τελειώσει η εκπομπή. Λες «ας την έχω τώρα, αφού το 'πες, την κρατάω εδώ στο βιβλιαράκι μου και όταν τελειώσει η εκπομπή μην ξεχαστώ».

Και έτσι κάνεις και λίγη προσευχή. Ακούγοντας μαζί μπορεί να προσευχηθείς. Και εσύ που ζωγραφίζεις τον Άγιο που κάνεις, γιατί μου είπες ότι στο αγιογραφείο σου ακούς την Πειραϊκή Εκκλησία και κάνουμε καλή παρέα. Είναι ωραίο αυτό το λευκό που βάζεις στον Άγιο, αυτά τα φωτίσματα στο πρόσωπο και αυτά τα μάτια που του έκανες, τα εκφραστικά, είναι πολύ καλά. Και εύχομαι η εικόνα σου να θαυματουργεί. Ευχή, όταν βλέπει ένας την εικόνα σου να συγκινείται. Μεγάλη υπόθεση, να βλέψει μια εικόνα και να συγκινηθεί. Λοιπόν, ήρθε ένα παιδί και μου λέει «καπνίζω τρία τσιγάρα την ημέρα, ενώ πριν κάπνιζα τρία πακέτα την ημέρα, και το άκουσα, το άκουσα, το άκουσα, παλεύω και προσπαθώ με τη βοήθεια του Θεού, με τον αγώνα μου, βρήκα άλλες δραστηριότητες και το έφτασα τρία τσιγάρα την ημέρα». Και του λέω «μπράβο, συνέχισε». «Τι να κάνω;» «Να συνεχίσεις».

Καπνίζεις τρία τσιγάρα την ημέρα, του λέω. Τα ακούει άλλος, μου λέει «τι είναι αυτά τα πράγματα; Πρέπει να τα κόψει και αυτά τα τρία τσιγάρα». Του λέω «κάπνιζε τρία πακέτα την ημέρα, έτσι; Λέω, άμα θες εσύ, πες του εσύ αυτή τη συμβουλή».

«Βρήκες», λέει, «σε Άγιο ιστορία με τσιγάρα να δεις τι έκανε;» Δεν βρήκα με τσιγάρα, βρήκα άλλες ιστορίες αλλά ταιριάζουν, νομίζω. Θυμάσαι που σου έχω πει το Γεροντικό; Με παρηγορεί και μου δίνει πολλές αφορμές για σκέψη και για ειλικρινές καθρέφτισμα. Καθρεφτίζω τον εαυτό μου και βλέπω και την ποιμαντική μου, δηλαδή πώς χειρίζομαι τους ανθρώπους.

Και μια σκέψη ποιμαντική. Υπάρχει ένας Άγιος που έτσι λέγεται, Αββάς Ποιμένας, ποιμήν. Και αυτό είναι το όνομά του. Τον λέγανε Ποιμένα γιατί ακριβώς ήταν όνομα και πράγμα. Ποιμένας, ποίμαινε σωστά τους ανθρώπους. Και πάει ένας μοναχός και του λέει μια μέρα: «Πάτερ, ήρθα να σε συμβουλευτώ». «Τι κάνεις δηλαδή;» λέει. «Σπέρνω το χωράφι μου και ασχολούμαι με τα χωράφια, βασικά ασχολούμαι. Με αρέσουν τα χωράφια».

«Και ό,τι μαζεύω», λέει, «από τα σπαρτά αυτά τα δίνω στους φτωχούς και κάνω ελεημοσύνες». «Μπράβο», λέει, «καλά κάνεις, να συνεχίσεις». Λέει ο Αββάς Ποιμένας, με τα μάτια της ψυχής του έβλεπε την καρδιά του άλλου και καταλάβαινε πολλά. Το μαθαίνει ένας άλλος και του λέει «καλά», του λέει, «ρε πάτερ, δεν τρέπεσαι;» Συγκεκριμένα ξέρεις τι του είπε; Λέει «δεν φοβάσαι τον Θεό; Δεν φοβάσαι τον Θεό; Ήρθε μοναχός και του λες καλά κάνεις και ασχολείσαι με τα χωράφια; Αυτό δεν είναι συμβουλή, εσύ τον εκτροχιάζεις, ας πούμε». Ο Αββάς Ποιμένας είχε τακτική πάγια, σιωπούσε σε τέτοια άτομα. Σιωπή. Μιλάς εσύ, ούτε κι αυτός. Όπως εσύ, τη σιωπή. Μουγκός. Μετά από λίγες μέρες, ξαναφωνάζει ο Αββάς Ποιμένας εκείνον τον μοναχό που ήταν με τα χωράφια και ήταν μπροστά και εκείνος που του έκανε τις διορθώσεις, ο άλλος. Και μπροστά στον άλλον λέει ο Αββάς Ποιμένας.

«Μοναχέ πάτερ, να σου πω κάτι. Τι μου είπες πριν λίγες μέρες; Ότι ασχολείσαι με τα χωράφια σου;»

Λέει «ναι, πάτερ, σου είπα ότι καλλιεργώ το χωράφι και λοιπά και...» «Α, πάτερ», λέει, «λάθος συμβουλή σου έδωσα. Ξέρεις τι; Νόμιζα ότι μου έλεγες για τον αδερφό σου, τον λαϊκό, ότι έχει χωράφια. Εσύ που, εσύ είσαι μοναχός», λέει, «πάτερ, δεν πρέπει να έχεις χωράφια».

«Εσύ πρέπει να κάνεις πνευματική εργασία. Αυτό που κάνεις δεν ταιριάζει με τους μοναχούς. Εντάξει, σε παρακαλώ πάρα πολύ, κόψ' το αυτό». Και σκουντάει και τον αββά τον άλλον και του λέει «είδες, πάτερ; Εντάξει, τον διόρθωσα τώρα καλά, είσαι ευχαριστημένος;» Φεύγει ο άλλος. «Τώρα έδωσε συμβουλή σωστή. Έτσι μπράβο, τι του 'λεγες, να έχει χωράφια και... Τώρα μίλησε σωστά, αυτός είναι καλόγερος. Δεν επιτρέπεται να κάνει τέτοια πράγματα». «Άκου τώρα», του λέει ο Αββάς Ποιμένας, «και την απάντηση που θα μας δώσει όμως. Περίμενε να δούμε τι θα μας πει». «Λοιπόν, πάτερ, τι λες; Θα σταματήσεις τα χωράφια, έτσι; Μην ασχολείσαι με αυτά».

Λέει ο καημένος ο άλλος, λέει «άκου, πάτερ, συγγνώμη, εγώ δεν ξέρω τίποτα άλλο να κάνω», λέει, «αυτό ξέρω να κάνω και αυτό μου αρέσει και δεν μπορώ να το σταματήσω και δεν μπορώ να υπακούσω τη συμβουλή σου και δεν μπορώ, θα συνεχίσω, σε παρακαλώ, και δεν ξέρω και πότε θα ξανάρθω να είσαι εδώ. Δεν νιώθω καλά έτσι». Και έφυγε πάρα πολύ στεναχωρημένος και απογοητευμένος και με κομμένα τα φτερά του και κλείνει την πόρτα.

Του λέει ο άλλος που έκανε τον υπεράνω ασκητή και τον υπερορθόδοξο και τον πολύ σωστό, του λέει «πάτερ, συγχώρα με, γκάφα έκανα που σου το είπα να τον διορθώσεις, συγχώρεσέ με». Και του απαντάει ο Αββάς Ποιμένας «πάτερ μου, αυτά που μου είπες τα ήξερα κι εγώ. Το να κάνω κηρύγματα τέτοια και να κάνω το δάσκαλο και να τους κόβω όλους και να τους λέω αυτό κόβεται, αυτό απαγορεύεται, το ήξερα», λέει, «αυτό, ότι δεν είναι έργο μοναχού να έχει χωράφια. Αλλά του μίλησα σύμφωνα με το επίπεδό του, σύμφωνα με το λογισμό του, σύμφωνα με τη σκέψη του. Προσαρμόστηκα και του έδωσα κυρίως πρόθυμη ψυχή να αγωνιστεί. Εγώ εκεί πόνταρα. Και ξέρεις τι άλλο; Αυτός ο μοναχός λοιπόν έχει χωράφι, αλλά ξέρεις τι είπε; Θυμάσαι τι είπε; Ό,τι μαζεύω το κάνω ελεημοσύνη με αγάπη στους φτωχούς. Εγώ λοιπόν πόνταρα στην αγάπη».

«Όμως ξέρεις τι πετύχαμε;» του λέει. «Και λυπημένος έφυγε, τον λύπησα με αυτά που του είπα για να χαρείς εσύ δηλαδή. Και πάλι τα ίδια θα κάνει, αλλά του κλέψαμε και τη χαρά και την ηρεμία που είχε από το διακόνημά του. Τον ταράξαμε χωρίς λόγο». Αυτά παθαίνει κανείς όταν πάει να συμβουλέψει άνθρωπο χωρίς διάκριση, χωρίς αγάπη, χωρίς φώτιση από το Θεό, χωρίς, να το πω και το άλλο, χωρίς τόλμη. Γιατί αυτό πρέπει να είσαι, τολμηρός για να το πεις. Ο Αββάς Ποιμένας δεν τον ένοιαζε τι θα πουν οι άνθρωποι γι' αυτό. Του...

Λέει «μπράβο, έτσι, χωράφια να έχεις, να ασχολείσαι με τα χωράφια». Γιατί σου λέει «αν τον βάλω εγώ να κάνει αυτόν εκατό ώρες τη μέρα προσευχή, αυτός δεν είναι για εκατό ώρες προσευχή. Είναι μεν αφιερωμένος στο Θεό, αλλά μπορεί να κάνει την αγάπη του στο Θεό να τη βγάλει με άλλο τρόπο, μέσα από το διακόνημά του. Αυτό του αγγίζει πιο πολύ την ψυχή». Και εδώ είναι η τέχνη του κάθε ποιμένα. Και ποιμένας είσαι και εσύ.

Είσαι πατέρας, εντάξει, και εσύ είσαι μάνα, και εσύ ποιμένας, και εσύ είσαι δάσκαλος, και εσύ είσαι κατηχητής, και εσύ είσαι... Οποιοσδήποτε έχει κάποια αρμοδιότητα με ανθρώπους και συντονίζει ανθρώπους και είναι υπεύθυνος κάπου, είναι ποιμένας. Καθοδηγεί, διαποιμαίνει, βοηθάει, συντονίζει, στηρίζει.

Είδες τι του είπε ο Αββάς Ποιμένας; «Εγώ λες να μην ξέρω το αυστηρό; Εγώ λες να μην ξέρω την ακρίβεια της πνευματικής ζωής; Μπορούσα να του πω αυτά απαγορεύονται». Και ο άλλος λέει «εγώ δεν ήξερα, παιδάκι μου, να του πω ότι το τσιγάρο είναι πολύ κακό για την υγεία σου, είναι αμαρτία; Εντάξει, ξέρω αυτό να τα πω, αλλά ήξερα ότι αν τα πω θα χάσω την επαφή και την ψυχή αυτή από κοντά μου, θα τη χάσω την ψυχή αυτή, θα τον απογοητεύσω, θα...» Τον κατακρημνίσω και είναι χειρότερο αυτό. Τι μας λείπει; Η διάκριση μας λείπει, το ανοιχτό πνεύμα μας λείπει και η παραδοχή του λάθους μας μάς λείπει. Είναι πολύ σπάνιο να δεις χριστιανό που έχει χρόνια μες στην πνευματική ζωή, είναι σπάνιο να παραδεχτεί ότι δεν σκέφτεται σωστά, επειδή έχουμε παγιωθεί σε έναν τρόπο σκέψης και το μυαλό μας έχει κάπως κρυσταλλωθεί και σαν...

Να πω, σαν τον πηλό που τον ζύμωσες, τον ζύμωσες, εντάξει, τώρα τον έβαλες στο φούρνο, τώρα δεν αλλάζει, δεν αλλάζει. Έτσι δεν αλλάζει και το μυαλό μας, τέλος, δεν αλλάζει το μυαλό μας. Σου λέω «εγώ έτσι σκέφτομαι, θα μου πεις εσύ τώρα να αλλάξω σκέψη; Εγώ σκέφτομαι έτσι εξήντα χρόνια τώρα και θα έρθεις εσύ να μου πεις, και μάλιστα να είναι και πράγματα θεϊκά αυτά που μου λες, και με βάζεις και αλλάζω τα δικά μου τα θεϊκά». Είναι ένας ωκεανός που άλλοτε θα γίνει ριάκι, άλλοτε θα γίνει υδρατμοί που θα γίνουν σύννεφα και θα ρίξουνε βροχή, άλλοτε θα στείλω καταρράκτες, άλλοτε θα γίνω ορμητικό ποτάμι. Δεν είμαι κάτι παγιωμένο, ξεκαθαρισμένο, απόλυτα. Το μόνο απόλυτο και σωστό είναι η αγάπη του Θεού. Αλλά πώς αυτή η αγάπη διοχετεύεται και πώς περνά στη ζωή μας δεν είναι ένας ο δρόμος, δεν είναι μία η απάντηση.

Γι' αυτό λέει επίσης ο Κύριος: στον ένα λέει «ακολούθησέ με», στον άλλο λέει «πήγαινε σπίτι σου», στον άλλο λέει «πήγαινε στους δικούς σου και πες τα θαύματα που σου κάνει ο Θεός», τον άλλο τον στέλνει στην ιεραποστολή, τον άλλο τον στέλνει στο μοναστήρι, τον άλλο τον κάνει να κάνει οικογένεια. Δεν υπάρχει ένας δρόμος, δεν υπάρχει μία απάντηση. Άλλη απάντηση θα δώσω σε σένα, άλλη εσύ σε μένα.

Ένα θέμα, δεν μπορούμε να πούμε για το τάδε θέμα θα κάνουμε όλοι το ίδιο. Υπάρχει μία κοινή απάντηση για αυτό στην Εκκλησία. Δεν αντιγράφουμε κανέναν. Αλλά τι παίρνουμε; Μέτρο αναφοράς, κριτήρια, μια ατμόσφαιρα πνευματικότητας, προσευχής, αγάπης, κατάνυξης, ταπείνωσης, αλήθειας και από εκεί και πέρα αυτά όλα τα ζυμώνουμε στην καρδιά μας.

ζυμώνουμε, τα ζυμώνουμε, τα ζυμώνουμε στη δική μας την καρδιά που έχει το δικό της το σχήμα.

Ξέρεις πόσο είναι το σχήμα της καρδιάς σου; Είναι όσο, όσο λέμε, αν σφίξεις τη χούφτα σου, τη γροθιά σου, αυτό το κομμάτι που είναι πάνω, ο καρπός όλος, κλεισμένος, τόσο περίπου είναι η καρδιά του κάθε ανθρώπου. Εγώ τώρα το κάνω και το κοιτάω κιόλας. Όλα αυτά είναι η καρδιά. Εσύ αν το κάνεις και το χεράκι σου είναι πιο μικρό, έχεις πιο μικρή καρδιά. Ή έχεις μεγάλο χέρι, έτσι πολύ μεγάλο, έχεις πιο μεγάλη καρδιά. Λοιπόν, άλλη καρδιά δική σου, άλλη δική μου, ζυμώνεις όλα αυτά τα πράγματα, προσευχή, ταπείνωση, αγάπη, αλήθεια, και βγαίνει το δικό σου αποτέλεσμα.

Αν είχαμε τον Κύριο τώρα μπροστά μας και για ένα θέμα του λέγαμε μια συμβουλή να μας δώσει, για το ίδιο πρόβλημα, άλλο θα απαντούσε σε σένα, αλλιώς θα μιλούσε σε μένα και αλλιώς θα απαντούσε στον άλλον. Τους Φαρισαίους τους ονόμασε ξεκάθαρα υποκριτές. Στο Σίμωνα το λεπρό του λέει: «Σίμωνα, έχω να σε ρωτήσω κάτι». Έτσι με ερώτηση το πάει. Στη Σαμαρίτη θα μίλησε αλλιώς. Στον Απόστολο Πέτρο μίλησε αλλιώς. Με ένα βλέμμα τον έκανε και μαλάκωσε η ψυχή του και έκλαψε και μετάνιωσε. Και στους Φαρισαίους ήταν σαν σεισμός και κεραυνός και τους έλεγε: «Ουαί υμίν, γραμματείς και Φαρισαίοι». Ένας ο Χριστός, διαφορετική απάντηση στον καθένα. Αυτό τι λέγεται; Αυτό λέγεται διάκριση, το οποίο δεν έχεις. Γιατί δεν έχεις; Γιατί εκ των προτέρων το παιδί σου ό,τι και να σου πει, θα απαντήσεις ένα πράγμα. Δηλαδή, ένα παράδειγμα: αν το παιδί σου πει να βγει έξω το βράδυ, ας πούμε αργά, εσύ δεν υπάρχει περίπτωση αυτό να το αλλάξεις. Θα πεις όχι.

όχι, όχι, όχι Όσες φορές και να σου το πει, τόσες φορές θα πεις και εσύ όχι Ο Θεός δεν θα κάνει το ίδιο Ρώτα Τον Αλλά για να σου απαντήσει, πρέπει να μην έχεις απαντήσει εσύ Από πριν, μέσα σου Όταν ρωτάς κάποιον Περιμένεις με ανοιχτά αυτιά Και έχοντας άγνωστη την απάντηση Εμείς όμως επειδή έχουμε το Θεό Λες και είναι σαν κι εμάς Λέμε, ε ό ,τι θα έλεγε ένας άνθρωπος θα πει και ο Θεός Και ο Θεός λέει, μα έχεις μια εικόνα για μένα πολύ ανθρώπινη Άφησέ με να εκφραστώ, λέει ο Θεός Με κάνεις κι εμένα και πνίγομαι Μες στην ύπαρξή σου Το δοχείο της ύπαρξεώς σου δεν μ' αφήνει να δώσω τη φώτισή μου Γιατί η φώτισή μου πλέον δεν έχει σημείο να μπει εκεί μέσα Όλα είναι φωτισμένα από σένα, όλα είναι αναμμένα από σένα Όλη η φώτιση είναι πλέον δική σου Όλα τα ξέρεις, όλα τα γνωρίζεις, όλα τα κατέχεις Κατέχω λέει την αλήθεια, εγώ ξέρω τα πάντα Ωραία

Τότε γιατί το σπίτι σου είναι έτσι; Τότε γιατί τα παιδιά σου δεν θέλουν να σε βλέπουν; Τότε γιατί επαφή μηδέν; Αφού είστε τόσο ευτυχισμένοι, τόσο σωστός. Γιατί, λέει, αυτοί φταίνε που δεν μ' ακούνε. Δεν είναι έτσι τα πράγματα. Και το ξέρεις ότι το παιδί σου δεν είναι κακό παιδί. Θα σ' άκουγε αν μίλαγες λίγο αλλιώς. Θα σε καταλάβαινε. Δεν είναι και απάνθρωπο. Δεν είναι και τόσο σκληρόκαρδο. Αν ο Χριστός δηλαδή μίλαγε στο παιδί σου, δεν θα το κέρδιζε; Ε, ναι, αυτός είναι Χριστός. Ναι, και εσύ είσαι Χριστός. Και εσύ, αν θέλεις, είσαι και εσύ Χριστός, γιατί κοινώνησες. Έτσι δεν είναι; Μείνατε εν εμοί καγώ εν υμίν. Ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα εν εμοί μένει καγώ εν αυτώ. Μένει μέσα σου ο Χριστός. Αφήνεις τον Χριστό να μιλήσει; Πώς θα μιλήσει ο Χριστός; Δεν μιλάει, αλλά για να μιλήσει πρέπει πρώτα εσύ να σιωπήσεις.

πριν μιλήσεις στο παιδί σου έχεις δώσει την απάντηση στο παιδί σου. Σώπα λίγο, σώπα και πες Κύριε εσύ που χτες μπήκες μέσα μου δια της Θείας Κοινωνίας, δώσ' μου τώρα λόγο να απαντήσω στο παιδί αυτό Το επαναστατημένο, το αντιδραστικό, το νευρικό, το παράξενο, το μελαχολικό, το αμαρτωλό, το που μπλέκει με ναρκωτικά, με μηχανές, με κοπέλες, με ξενύχτια, με χαρτιά, με στοιχήματα, με ό ,τι θέλεις. Αλλά μην μιλήσω εγώ, ή δυνατόν κύριε να μιλήσεις εσύ Αλλά αυτό για να γίνει, είναι ανάγκη να ξεμάθουμε πρώτα από το σύστημα που έχουμε μάθει να φερόμαστε Είμαστε τόσο ρυθμισμένοι με έναν τρόπο να δουλεύουμε και να λειτουργούμε Που αυτό δεν γίνεται να το έχουμε συνηθίσει

Βάζω το αλάτι στο σπίτι μου σε ένα σημείο πάντα, σε ένα ντουλάπι δεξιά. Ξαφνικά μια μέρα το άλλαξα και το πήγα αριστερά. Ε, έκανα πολλές μέρες να συνηθίσω το χέρι μου να το παίρνω από το αριστερό σημείο. Πάντα το είχα, γιατί το είχα τόσο καιρό αλλού. Οι συνήθειες δεν κόβονται εύκολα. Και εσύ έχεις συνηθίσει αυτό το πράγμα. Τα ξέρω όλα. Δεν κάνεις διάλογο καταρχήν. Καταρχήν δεν θες να ακούσεις τον άλλον τι λέει. Δεν θες να τον καταλάβεις. Δεν θες να τον νιώσεις. Θες απλώς... Λες: «Πώς το πάει τώρα; Το πάει από εδώ για να μου το φέρει από εκεί. Δεν με ξέρει όμως, ότι εγώ είμαι πιο πονηρός από αυτόν». Άκου τώρα εσωτερικός διάλογος μητέρας, να νιώθει ένα κυνηγητό και μια, έναν ανταγωνισμό με το παιδί της. Ποιος είναι πιο πονηρός και ποιος είναι πιο έξυπνος από τον άλλον; Και ας λέει ο Χριστός ότι να γίνετε σαν παιδιά, να γίνετε αθώες ψυχές σαν παιδιά.

ξέρεις τι άλλο να γίνει σαν το παιδί, προσευχόμενος, γιατί όταν προσεύχεσαι λένε, διάβασα κάπου όταν προσεύχεσαι, το εγκεφαλό σου, το εγκεφαλογράφημα, κάνανε εγκεφαλογράφημα σε ανθρώπους που κάναν προσευχή και βλέπουν πως είναι ο εγκέφαλος στην ώρα της προσευχής, πως τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα, δεν τα ξέρω και αυτά τα επιστημονικά αλλά κράτησε ένα που μου άρεσε πάρα πολύ και λέει την ώρα που κάνεις προσευχή ο εγκέφαλός σου γίνεται όπως είναι ο εγκέφαλος του βρέφους, του παιδιού. Και σε ένα τέτοιο εγκέφαλο, σε ένα τέτοιο μυαλό, σε μια τέτοια ψυχούλα, σε μια τέτοια καρδιά είπε ο Χριστός υπόσχεση ότι θα μιλάει και είπε ο Χριστός υπόσχεση ότι τέτοιες ψυχές έχουν άγγελο που βλέπει διαρκώς το πρόσωπο του Θεού Πατέρα Και αυτός ο άγγελος άμα βλέπει το Θεό Πατέρα μπορεί να σου μιλήσει και εσένα, άμα γίνεις κι εσύ σαν παιδί και έχεις τέτοιο άγγελο μετά.

οποίο δεν κάνουμε εμείς. Εμείς εκ των προτέρων ξέρουμε, είμαστε πολύ προβλέψιμοι. Ξέρει το παιδί από πριν τι θα του απαντήσουμε. Ε, γι' αυτό δεν μας φωτίζει ο Θεός. Και γι' αυτό δεν έχουμε τα αποτελέσματα του αβαπημένα. Ο αβασπημένας τον κέρδισε τον άλλον τον αδερφό. Και φυσικά το έκανε αυτό επίτηδες μετά για να το δει ο άλλος και να προσγειωθεί. Εγώ πιστεύω ότι το ξαναβρήκε μετά τον μοναχό που είχε το χωράφι και του διόρθωσε πάλι το λογισμό και του είπε ότι πάντερ μου συνέχισε αυτό που κάνεις, είναι πολύ καλό, μπράβο Να έχεις το χωραφάκι σου, να το καλλιεργείς και ό ,τι δίνεις στους φτωχούς αγάπη είναι και προσευχή όσο μπορείς, κάνε και την προσευχή σου και τι βλέπει ότι η έφεση του είναι αυτή Και εγώ βλέπω άτομα που ο καθένας έχει το χάρισμά του

μεγαλείο είναι να βρεις το χάρισμα του άλλου και να το αυξήσεις. Το χάρισμά του. Μου λέει ένας, αυτά που κάνεις εσύ λέει και μιλάς, εγώ δεν μπορώ να τα κάνω. λέω και εγώ όμως αυτό που κάνεις εσύ στον υπολογιστή τέτοια προγράμματα, τέτοια επιμέλεια, τέτοια ξυπνάδα Εγώ δεν μπορώ να τα κάνω αυτά του λέω, εγώ υποκλίνομαι μπροστά σου Και ο Θεός τι μας λέει, εγώ σας ευλογώ και τους δύο Γιατί, γιατί ο καθένας έχει το χάρισμά του εγώ θα ασχοληθώ με τους υπολογιστές που δεν έχω το χάρισμα αυτό να σκέφτομαι να έχει το μυαλό μου τέτοια ικανότητα ούτε και αυτός ίσως δεν μπορεί να κάνει ας πούμε μια ομιλία Αλλά είμαστε όλοι απαραίτητοι Γιατί για να έρθει αυτή η εκπομπή τώρα σε σένα περνάνε από... υπάρχουν υπολογιστές, υπάρχουν μηχανήματα, υπάρχει αυτά, υπάρχει ο Βασίλης Χατζης Νικολάου που πάλι τον ευχαριστώ όλοι είμαστε απαραίτητοι ο ένας τον άλλον, σε έχω ανάγκη και με έχεις ανάγκη και όλοι έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον και πάνω από όλους κοιτάμε το Θεό και λέμε Θεέ μου

από σένα ξεκινάνε όλα, πάσα δώσεις αγαθή και πανδόρημα τέλειων, άνοθεν εστί καταβαίνουν. του Πατρός των Φώτων Από σένα κύριε κατεβαίνουν όλα τα δώρα Δες λοιπόν το χάρισμα του παιδιού σου Σεβάσου το Αυτά μου τα δίδαξε ο αβάσπημένας Κοίτα τώρα είδες, κοίταξα το γεροντικό Είδα μια κουβέντα Και αυτό το κράτησα Και πως με βοήθησε ας πούμε αβάσπημένας Και επίσης λέει κάτι άλλο πολύ έξυπνο πάλι Διακριτικό Διακριτικό Λοιπόν, πες λίγο ότι κάποιος, ας πούμε ένα παράδειγμα, τι να πω ας πούμε, ναι πάλι ας πούμε ένα, μαθαίνεις ας πούμε το παιδί σου, το προσαρμόζω τώρα εγώ στο 21ο αιώνα, έτσι αυτό που λέει ο Βασίλης επί μένας, μαθαίνεις ότι το παιδί σου αντέγραψε στο σχολείο και το είδανε και το πιάσανε και εσύ το λένε και έρχεται το παιδί σπίτι, του λες παιδάκι μου γιατί γράφεις, γιατί κάνεις και σου λέει το παιδί δεν αντέγραψα.

αντέγραφα, δεν είναι ωραίο να αντιγράφεις μαμά εγώ, δεν αντιγράφω, δεν είναι καλό πράγμα αυτό. Και λέει ο, άκου τι λέει ο Αβάς Πημένας, να σου πω καταρχήν τι λέμε εμείς, εμείς λέμε, Ρε δεν τρέπεσαι, ρε με πήραν το σχολείο τηλέφωνο, ξέρω ότι αντιγράφεις, σε πιάσανε, ρε ζήλη μας έκανες και είσαι και πονηρό και λες και ψέματα και από αυτή την ηλικία πας και τα κουκουλώνεις και κρύβεσαι και αρχίζεις και το κάνεις στον άλλο λιώμα, ισοπαίδωση το παιδάκι. Ας πούμε, ε σαφέστατα το παιδάκι ήρθε σπίτι και λέει ψέματα και όντως αντέγραψε, αλλά κοίτα τι λέει. Αν λέει αμαρτήσει κάποιος και αρνηθεί ότι αμάρτησε μην τον ελέγξεις λέει ο Άγιος Ποιμένας γιατί αλλιώς αν το κάνεις αυτό του βγάζεις την προθυμία Το ότι το παιδάκι σου λέει δεν αντέγραψα μα δεν είναι καλό πράγμα να την γράφεις εγώ δεν το κάνω αυτό Είναι σαν να σου λέω ότι κατά βάθος ξέρω κι εγώ ότι δεν είναι ωραίο και δεν το θέλω

Αυτή η αντίδραση στο φαινόμενο της αντιγραφής, ή ας πούμε αν είναι της κλοπής, ότι κάτι έκλεψε. «Μα, μα δεν το έκανα εγώ αυτό». «Δεν το έκανες, παιδάκι μου». Δηλαδή πώς θα μπορούσες να απαντήσεις; Έτσι λέει ο Αββάς Ποιμένας: να του πεις «Καλά, παιδί μου, εντάξει. Από εδώ και πέρα, έχε όμως το νου σου. Έχε όμως το νου σου. Φυλάξου, πρόσεχε. Γιατί καμιά φορά άνθρωποι είμαστε. Μπορεί να έχουμε αυτόν τον πειρασμό, και εγώ μπορεί να το έχω σαν πειρασμό κάποια φορά να κάνω κάτι στη ζωή μου που δεν είναι σωστό. Έχε το νου σου να προσέχεις». Και δώσ' του, λέει, να μην πέσει σε αθυμία. Αυτό είναι το μυστικό. Να μην μελαγχολήσει η ψυχή του. Να μην μπει «Με πήρανε είδηση όλοι ότι είμαι ένας άχρηστος, ανίκανος, αποτυχημένος, κακός, ότι έχω το στίγμα αυτό, ότι αντιγράφω, ότι εγώ κλέβω».

Το έχω ζήσει μερικές φορές: γνωστά άτομα που κάναν κάτι έρχονται και μου λένε: «Εγώ, πάτερ, δεν το έκανα, σας λέω αλήθεια». Καλά, καλά, εγώ ξέρω ότι προσπαθείς, ξέρω ότι κάνεις αγώνα, ότι είσαι καλός άνθρωπος. Μην το αρνηθείς, μην του βγεις ότι είσαι ο έξυπνος που τα ξέρεις όλα, κάνε λίγο το χαζό. Αυτό, λέει, τονώνει την ψυχή του και του δείχνεις και του καθρεφτίζεις στην καρδιά του ότι «εγώ, παιδί μου, από σένα πραγματικά αυτό ελπίζω, αυτό που λες το προσδοκώ και το πιστεύω, ότι τέτοιος άνθρωπος είσαι εσύ». Του τονώνεις το ηθικό, του ανεβάζεις την ψυχολογία, παραδέχεσαι και εσύ ότι «δεν σε έχω για τέτοιο άνθρωπο» ή «κι αν κάτι έγινε, αδυναμία της στιγμής ήταν, δύσκολη ώρα ήταν, κακιά στιγμή ήταν, δεν είσαι τέτοιος άνθρωπος εσύ». Και αυτό όχι να το κάνεις θέατρο ή ηθοποιία και σαν μια τεχνική, ας πούμε, ψεύτικη. Η καρδιά σου

Σου να τον τονώσει τον άλλον στ' αλήθεια. Ακόμα και σε σχέσεις ζευγαριών, ας πούμε, έτσι. «Δεν πιστεύω να έχεις τίποτα, κάτι άλλο σε...». «Αγάπη μου, εγώ; Είναι δυνατόν τώρα; Τι είναι αυτά που λες; Πού σου πέρασε απ' το μυαλό;». «Ξέρω και εγώ, ρε παιδί μου, εντάξει, μήπως έχω στεναχωρήσει κάπου;». «Όχι, αγάπη, εντάξει, κατά βάθος και εγώ δεν έχω... Δεν μπορώ να το πιστέψω για σένα κάτι τέτοιο. Σε πιστεύω ότι δεν έχεις κάτι». Και ας έχει μια υποψία ότι κάτι δεν πάει καλά στις σχέσεις του ζευγαριού. Αρχικά το πρώτο βήμα να είναι η εμπιστοσύνη.

εμπιστεύεις σε κάποιον, του κερδίζεις, εξασφαλίζεις και τη δική του αμοιβαία εμπιστοσύνη και λέω άλλος, αυτός με εμπιστεύεται, πώς θα τον απογοητεύσω, ας πούμε με αγαπά, με τιμά, με σέβεται περιμένει από μένα και θεωρεί άξιο, με θεωρεί άξιο να είμαι σωστός στο σχολείο μου, στο γάμο μου, στη δουλειά μου και λοιπά, σε θεωρώ ικανό Αλλιώς το καταρακώνεις Και άμα το πάρει είδης ο άλλος ότι του έχεις βγάλει ας πούμε αυτήν την επικεφαλίδα και αυτήν την ετικέτα Ότι εγώ δε ότι και να μου πεις ξέρω ότι είσαι αυτό Αφού το ξέρεις θα κάνω ό ,τι μπορώ να το επαληθεύσω κιόλας για να δικαιωθείς κι εσύ Να δικαιωθώ κι εγώ οπότε δικαίως πλέον μετά θα με κατηγορείς Αυτό το, μου κάνει εντύπωση αυτή η φιλοσοφημένη και ψυχολογημένη

Εεε...

Βουλή του Αβάπη Μένα πριν από τόσα χρόνια, αρχίζεται να πεθεί σχολείο ή δεν διάβασες; Γιατί ήθελα να διαβάσω, ξέρετε, εγώ πολύ νοιάζομαι για το μάθημά σας, αλλά χτες συνέβη κάτι στο σπίτι, και δεν συνέβη τίποτα στο σπίτι.

αυτά θέλουν διάκριση, θέλουν ισορροπία, να δεις πότε το παιδί κοροϊδεύει συστηματικά και γίνεται τρόπος ζωής η κοροϊδεία και πότε το λέει επειδή θέλει και μια ψυχούλα του βοήθεια, να εμπιστευτεί και να ανοίξει και να πει όλη την αλήθεια και να έρθει να σου πει ξέρεις τι δεν διάβασα γιατί βαριόμουνα, γιατί μας φέρανε ένα ωραίο παιχνίδι στον υπολογιστή και ήθελα να παίξω εκεί πέρα πολλές ώρες και ξεχάστηκα. Αλλά για να του κερδίσεις αυτή την εμπιστοσύνη είναι ανάγκη αυτό, να μην το αποθαρρύνεις σε αυτό που σου λέει.

Είπα σήμερα, Βασίλη, κατάλαβες τι είπα; Τίποτα συγκεκριμένο, διάφορα πράγματα από το γεροντικό. Πιάστηκα από μερικά σημεία στα σχολεία, πέρασε η ώρα. Μία ώρα κάνουμε παρέα μαζί. Μην ξεχνάς την παράκληση που θα κάνεις, αυτό είναι κάτι πολύ ωραίο, θα μείνει αυτό. Τελειώνει η εκπομπή, κάποια στιγμή της μέρας, ώσπου να κοιμηθείς, να διαβάσεις την παράκληση της Παναγίας μας. Γιατί; Για ποιο θέμα; Για όλο τον κόσμο, έτσι; Για όλο τον κόσμο. Και να νιώθεις εκείνη την ώρα ότι η Παναγία, ας πούμε, κρατάει ένα μεγάλο πανέρι με λουλούδια, με τριαντάφυλλα, με άνθη του παραδείσου, και την ώρα που κάνει ένας μια παράκληση, η Παναγία ρίχνει για εμάς στη γη λουλούδι. Θα κάνω κι εγώ άλλο ένα λουλούδι. Ωραία, άλλο ένα λουλούδι. Πόσα μαζεύτηκαν; Θα γεμίσει λουλούδια η γη. Λουλούδια της Παναγίας. Ευωδία. Αυτά τα γράφει στο Θεοτοκάριο, τέτοιες λέξεις. Παναγία, που έχεις τα λουλούδια σου και αυτά τα άνθη του παραδείσου, στείλε μας.

είναι δικές μου ρομαντισμοί, είναι οι ρομαντισμοί της εκκλησίας. Είναι και η εκκλησία ρομαντική, είμαι κι εγώ. Οπότε δε καλύπτω με. Όλα μπορούν να υπάρξουν στην εκκλησία και τα ρομαντικά και τα πιο ορθολογικά και τα πιο στιβαρά και τα πιο αυστηρά και τα πιο ποιητικά. Όλοι χωράμε μέσα στην εκκλησία. Η αγάπη είναι η κόλλα, η συνεκτική, είναι αυτό που μας ενώνει όλους και μας κράτσει τόση ώρα μαζί. Στο 4118602 και 4118640 είναι το τηλέφωνο της εκπομπής. Το email είναι atheata .περάσματα, papakigiahou .gr Η εκπομπή σε λίγες μέρες θα υπάρχει στο διαδίκτυο να την κατεβάσεις και να την ακούς όποια ώρα θες εσύ. Αναμεταδίδεται και στην Πυριακή Εκκλησία, θα σου πούνε την μέρα και την ώρα. Καλή δύναμη, χάρηκα που τα είπαμε, θα τα πούμε την άλλη εβδομάδα Μην ξεχαστείς, θα σε περιμένω, καλή συνέχεια