The Theotokos’s Robe at Blachernae and Her Enduring Yes

The church of the Most Holy Theotokos at Blachernae in Constantinople had been built by Empress Pulcheria, daughter of Emperor Arcadius. She ruled with her husband Marcian in the fifth century. The church was renowned, and even the emperors came to it with great reverence. Its remarkable icons covered the whole church and depicted the events of the Lord’s life up to the Ascension. During Marcian’s reign, the burial cloths of the Theotokos had already been placed there. They had been sent by Juvenal, Patriarch of Jerusalem, who is also commemorated today.

During the reign of Marcian’s successor, the most devout Emperor Leo I, called the Great, the precious robe of the Lady Theotokos was also brought there and placed in the church. This is how it happened. At that time there were two brothers, Galbios and Candidos, noblemen and military commanders, who had fallen into the heresy of Arius. But God’s grace did not leave them in its darkness. Because they had many good qualities and virtues, He enlightened them and led them to the true faith. They were grateful for this great blessing and, after their return to the faith, showed themselves

zealous for the pure faith. They not only confessed Orthodoxy themselves but also taught others that the persons of the Holy Trinity are of one essence and equally without beginning, and that the Most Holy Virgin gave birth in the flesh to God the Word (Logos), who is of one essence with God the Father. In this way they guided many others to the truth. Every day they gave generous alms to the poor, seeking to make amends for their former sin of heresy. Seeing their many good works, the all-praised mother of Christ enlightened their hearts and moved them to visit the Holy Places, find her precious robe, and bring it to Constantinople, the Queen of Cities.

Many other sacred relics were kept there as well. So the brothers set out for Palestine. They passed through Galilee to see Nazareth and Capernaum. By God’s providence, they stayed in a nearby village that concealed a great treasure. They spent the night in the home of an honorable elderly woman named Anna. Jewish by birth and Christian by faith, she was devout and virtuous. Like Anna the daughter of Phanuel, she prayed night and day, though her place of prayer was not Solomon’s Temple but the sacred workshop of her heart. From this woman they learned about a nearby house where

crowds of sick people gathered and many great miracles took place. Demons were driven out, the blind received their sight, the lame walked, and every other incurable illness was healed. After much persistence, the brothers learned the secret the elderly woman had received from her ancestors and kept sacred: a small chest there held the robe of the Theotokos, and through it her grace worked these wonders. When the time of her departure drew near, the Theotokos gave two tunics as a blessing to two virgins. One of them was an ancestor of this elderly woman. At her death, she left the holy garment to another virgin in her family,

who left it to another, until it came to this elderly woman. She had no other virgin to whom she could pass on the precious treasure. The two brothers asked to spend the night in the house where it was kept, and there they kept vigil. When they saw that everyone else was asleep, they measured the chest that held the robe of the Theotokos. They then went to venerate the Holy Places and had an identical chest made. On their return, they stayed again in that sacred house and secretly exchanged the two chests. In the morning they said goodbye to the unsuspecting woman and departed with great joy, taking the treasure with them.

When they reached Constantinople, they placed the treasure in the church at Blachernae without revealing what it was. But so many miracles followed that the brothers had to tell the emperor the whole story. He was overjoyed and bestowed many honors on Galbios and Candidos, calling them blessed because God had counted them worthy to serve in such a Mystery. He and Empress Verina venerated the holy robe and richly adorned the church in honor and glory of the Theotokos. The emperor wrapped the robe in royal purple cloth and placed it in another small chest made of amber. This stood inside the larger chest called the Soros.

As long as those devout rulers and the two noble brothers lived, they continued to come to that church to glorify and thank the Lord and the Lady, who had counted them worthy to receive such a spiritual treasure. Later emperors, officials, and ordinary people also came there continually. With great reverence they prayed and witnessed the many miracles of the Theotokos, who sheltered the city and protected it from many dangers. When, some time later, the case containing the robe was opened, such a sweet fragrance rose from it that it filled the church. And although the royal purple wrapping

was made of silk, it had deteriorated with age. The robe itself was made of wool, which wears out quickly, yet it was found intact, bearing witness to the purity and incorruptibility of the Theotokos. It was fitting that the garment of the Most Holy Theotokos should be preserved in this way, for she kept her soul and body, her thoughts and conduct, her words and manner of life pure and undefiled. If the shadows of Peter and Paul, and their handkerchiefs, received such holiness that they healed the sick, how much grace must the all-holy garment of the Theotokos have held? It covered not only her, but many times she also used it, as a mother would, to cover the Master when He was an infant. When the Patriarch saw this,

he sent word to the emperor with joy and excitement. The emperor came with the whole senate, and they all venerated the robe with deep feeling and reverence. Because the city was then at war, all the people could not come to venerate it, though they begged the emperor to let them. He promised that they could do so in a few days, once the danger had passed. So they closed the chest and placed it in the sanctuary of the Great Church. Soon afterward, through the miraculous help of the Theotokos, the enemies were scattered. As he had promised, the emperor ordered the people to gather on an appointed day to venerate the holy robe of the Theotokos. All the bishops assembled,

along with priests, monks, and laypeople, men and women, young and old. First they held an all-night vigil in the church of Saint Lawrence, where the holy Soros containing the robe of the Most Holy Theotokos was kept. The people passed by and kissed the outside of the chest. In the morning the Patriarch lifted it with his head uncovered. The faithful emperor also went bareheaded, without his crown, carrying the ceremonial canopy. On foot, accompanied by the people, they reached the church at Blachernae. There the Patriarch set down the treasure, fell face down on the ground, and prayed for a long time with fervent tears. Then he rose, opened the holy case, and took out the sacred robe.

He held it high, and everyone saw it with deep emotion. Then he celebrated the Divine Liturgy. The emperor and all the others who were worthy received Holy Communion, and they departed glorifying the Lord.

The goodness and blessing of the Lady Theotokos are an extension of God’s goodness and blessing. From before all ages, God’s loving plan was for His Son to become incarnate. God created the world so that He might be united with His creatures and they might share in His love. But for this plan to be fulfilled, there had to be a person ready to cooperate with Him. The Most Holy Theotokos alone was found to cooperate with God so completely. Saint John of Damascus tells us that all creation was made for the Theotokos, to find its fulfillment in her.

The ages passed as they awaited the one woman blessed above all others. God and creation awaited the Most Holy Theotokos. With the words, “Behold the handmaid of the Lord; let it be to me according to your word,” she surrendered herself entirely into God’s hands and to His will. She was a vessel of utmost purity, ready to respond to the gentle movement of the Holy Spirit. We should understand that her words were no decision made in a moment. They were the ripe fruit of the work of purification God had carried out among His people Israel over the centuries, and also of the purity of her own life, which she had lived from the age of three

in the Temple, renouncing all earthly things and turning herself wholly toward God. Our Most Holy Theotokos’s decision had none of the shallowness, or the changeability, that often marks our good intentions. It was a free, spontaneous, sincere expression of her whole being, rising from the depths of her heart. Her yes was not spoken for a single moment; it endured. It came not only from her conscious awareness but from the depths beyond it. Her purity did not stop at her mind; it reached to her very last cell. God asks the same daily, enduring yes from us—from our nous, our spiritual mind, from our hearts, and from our whole being—so that He may bless us and those around us.

της Υπεραγίας Θεοτόκου στις Βλαχέρνες της Κωνσταντινουπόλεως είχε κτίσει η βασίλισσα Πουλχερία, η θυγατέρα του αυτοκράτορα Αρκαδίου, που βασίλευσε μαζί με το σύζυγό της Μαρκιανό κατά τον 5ο αιώνα. Ήταν δε περίφημος ο ναός αυτός και έτρεχαν σε αυτόν με πολύ σεβασμό και αυτοί οι βασιλείς. Αξιόλογες ήταν οι εικόνες του, οι οποίες κάλυπταν όλο το ναό και παριστούσαν τα διάφορα γεγονότα της ζωής του Κυρίου μέχρι την ανάληψή του. Ακόμη στο ναό αυτό είχαν κατατεθεί ήδη επί αυτοκράτορα Μαρκιανού τα εντάφια σπάργανα της Θεοτόκου, τα οποία είχαν αποσταλεί από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων Ιουβενάλιο, ο οποίος επίσης σήμερα εορτάζεται.

Κατά τους χρόνους του διαδόχου του Μαρκιανού, του ευσεβεστάτου βασιλέως Λέοντος του Πρώτου, του Μεγάλου, έγινε η μεταφορά και αναπόθεση και της τιμίας εσθήτος της Κυρίας Θεοτόκου, το ιστορικό δε αυτής έχει ως εξής. Τον καιρό εκείνο ήταν δύο άρχοντες αδελφοί, πατρίκιοι, στρατοπεδάρχες, Γάλβιος και Κάνδιδος καλούμενοι, οι οποίοι είχαν περιπέσει στην αίρεση του Αρείου. Όμως η χάρη του Θεού δεν τους άφησε να παραμείνουν στο σκοτάδι της αιρέσεως αυτής, αλλά τους φώτισε, διότι είχαν πολλές καλοσύνες και αρετές, και τους οδήγησε στην αληθινή πίστη. Γι' αυτό και αυτοί δεν φάνηκαν αχάριστοι στη μεγάλη αυτή ευεργεσία, αλλά δείχθηκαν, μετά την επιστροφή τους,

ζηλωτές της αμωμήτου πίστεως. Και όχι μόνο αυτοί ομολογούσαν την Ορθοδοξία, αλλά και άλλους νουθετούσαν και δίδασκαν ότι η Αγία Τριάδα είναι ομοούσιος και συνάναρχος και ότι η Παναγία Παρθένος γέννησε κατά σάρκα το Θεό Λόγο, τον ομοούσιο με τον Θεό Πατέρα, και έτσι καθοδήγησαν και πολλούς άλλους στην αλήθεια. Μοίραζαν δε και πολλές ελεημοσύνες καθημερινά στους πτωχούς για να εξαλείψουν την προηγούμενη αμαρτία της αιρέσεως. Η δε πανύμνητος μητέρα του Χριστού, βλέποντας τις πολλές τους αγαθοεργίες, φώτισε την καρδιά τους και τους παρακίνησε να προσκυνήσουν τους Αγίους τόπους για να βρουν την τιμία της εσθήτα, δηλαδή το ένδυμά της, και να τη φέρουν στη Βασιλίδα των Πόλεων.

υπήρχαν και άλλα πολλά ιερά κειμήλια. Ξεκίνησαν λοιπόν και πήγαν στα μέρη της Παλαιστίνης. Πέρασαν από την Γαλιλαία για να δουν τη Ναζαρέτ και την Καπερναούμ. Κατ' οικονομία Θεού συνέβη να μείνουν σε κάποιο κοντινό χωριό, στο οποίο όμως κρυβόταν μεγάλος θησαυρός. Διανυκτέρευσαν λοιπόν στο σπίτι μιας τίμιας γερόντισσας, Άννης ονομαζουμένης, Εβραίας κατά το γένος, Χριστιανής κατά την πίστη, ευλαβούς και εναρέτου, η οποία ως άλλη Άννα του Φανουήλ προσευχόταν νύχτα και ημέρα όχι στο ναό του Σολομώντος αλλά στο ιερό εργαστήριο της καρδιάς της. Από αυτή λοιπόν την γερόντισσα έμαθαν ότι στο σπίτι που βρισκόταν εκεί κοντά και μέσα στο οποίο

πλήθος αρρώστων, γίνονταν πολλά και μεγάλα θαύματα. Δαίμονες διώχνονταν, τυφλοί ανάβλεπαν, χωλοί περπατούσαν και κάθε άλλη ανίατη αρρώστια θεραπευόταν. Μετά δε από μεγάλη τους επιμονή έμαθαν εκείνο που η γερόντισσα από τους προγόνους της ως ιερό μυστικό είχε, ότι δηλαδή εκεί σε μικρό κιβώτιο φυλασσόταν το ένδυμα της Θεοτόκου, του οποίου η χάρη ενεργούσε τα θαυμάσια. Η Θεοτόκος, όταν πλησίαζε ο καιρός της μεταστάσεώς της, έδωσε ως ευλογία σε δύο παρθένες δύο χιτώνες. Μια από αυτές ήταν από το γένος της γερόντισσας αυτής, η οποία κατά το θάνατό της άφησε σε άλλη συγγενή της παρθένο το θείο ιμάτιο

εκείνη σε άλλη και έτσι κατέληξε στη γερόντισσα αυτή, η οποία μάλιστα δεν είχε άλλη παρθένο στην οποία να κληροδοτούσε τον πολύτιμο θησαυρό. Οι δύο αδελφοί παρακάλεσαν και διανυκτέρευσαν στο εν λόγω σπίτι όπου αγρύπνησαν. Όταν δε είδαν ότι κοιμήθηκαν οι άλλοι, πήραν τα μέτρα του κιβωτίου εκείνου που περιείχε το ένδυμα της Θεοτόκου. Μετά πήγαν και προσκύνησαν τους Αγίους τόπους, κατασκεύασαν δε και πανομοιότυπο αντίγραφο του εν λόγω κιβωτίου. Κατά την επιστροφή κοιμήθηκαν στο ιερό εκείνο οίκημα και κρυφά αντικατέστησαν το ένα με το άλλο τα κιβώτια. Το πρωί αποχαιρέτησαν την ανυποψίαστη γερόντισσα και αναχώρησαν με πολλή χαρά έχοντας μαζί τους το θησαυρό.

Έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη, τον εναπέθεσαν στο ναό των Βλαχερνών, χωρίς να φανερώσουν τα σχετικά με αυτόν. Όμως το πλήθος των θαυμάτων που ακολούθησαν ανάγκασαν τους δύο αδερφούς να εκθέσουν καταλεπτώς την υπόθεση στον βασιλέα, ο οποίος χάρηκε υπερβολικά, τίμησε με πολλές τιμές τον Γάλβιο και τον Κάνδιδο, μακαρίζοντάς τους διότι τους αξίωσε ο Θεός να υπηρετήσουν τέτοιο μυστήριο. Ο ίδιος δε με τη βασίλισσα Βερίνα προσκύνησαν την Αγία Εσθήτα και στόλισαν το ναό πλουσιοπάροχα στο όνομα και δόξα της Θεοτόκου. Ο αυτοκράτορας περιτύλιξε την εσθήτα με βασιλική πορφυρίδα και την έβαλε σε άλλο μικρό κιβώτιο από κεχριμπάρι και αυτό ήταν μέσα στο μεγαλύτερο κιβώτιο που ονομαζόταν Σωρός.

Όσο δε χρόνους έζησαν οι ευσεβείς εκείνοι βασιλείς και οι δύο άρχοντες αδελφοί, οι πρόξενοι τέτοιας μακαριότητας, δεν έλειψαν από το ναό εκείνο να δοξολογούν και να ευχαριστούν τον Κύριο και τη Δέσποινα, η οποία τους αξίωσε και απόλαυσαν τέτοιο θησαυρό πνευματικό. Επίσης και οι μεταγενέστεροι βασιλείς, άρχοντες αλλά και ο απλός λαός πάντοτε έτρεχαν στο ναό αυτό και με πολλή ευλάβεια προσεύχονταν και απολάμβαναν τα πολλά θαύματα της Θεοτόκου, η οποία περιέσκεπε την πόλη και τη φύλαγε από πολλούς και διαφόρους κινδύνους. Όταν κάποτε, μετά από καιρό, άνοιξαν τη θήκη της εσθήτας, αναδόθηκε τόση ευωδία, ώστε γέμισε ο ναός. Και εκτός αυτού η μεν βασιλική αλουργίδα

που ήταν μεταξωτή βρέθηκε από την πολυκαιρία φθαρμένη, η δε εσθήτα, η οποία ήταν από μαλλί, το οποίο σύντομα φθείρεται, βρέθηκε άφθαρτη μαρτυρώντας το απαθές και αδιάφθορο της Θεοτόκου. Έτσι έπρεπε να διαφυλαχθεί το ιμάτιο της Παναγίας, καθώς αυτή έχει την ψυχή και το σώμα, τον λογισμό και το ήθος, το λόγο και τον τρόπο, κτλ., καθαρά και αδιάφθορα. Και αν η σκιά του Πέτρου και του Παύλου και τα σουδάρια έλαβαν τόσο αγιασμό και γιάτρευαν αρρώστους, πόση χάρη έπρεπε να έχει το Πανάγιο Φόρεμα της Θεοτόκου, με το οποίο όχι μόνο αυτή σκεπάστηκε, αλλά και τον Δεσπότη πολλές φορές, όταν ήταν νήπιο, σκέπασε μητροπρεπώς. Βλέποντας αυτά ο Πατριάρχης

με χαρά και ενθουσιασμό μήνυσε στον Αυτοκράτορα που ήρθε με όλη τη σύγκλητο και όλοι προσκύνησαν με πολλή συγκίνηση και ευλάβεια. Επειδή δε λόγω της εμπόλεμης τότε καταστάσεως δεν ήταν δυνατό να προσκυνήσει όλος ο λαός, καθώς παρακαλούσε τον Αυτοκράτορα, δόθηκε η υπόσχεση να γίνει αυτό μετά από λίγες μέρες, όταν λυτρωνόταν από τον κίνδυνο. Έτσι έκλεισαν το κιβώτιο και το απέθεσαν στο ιερό της Μεγάλης Εκκλησίας. Μετά από λίγο, όταν με τη θαυματουργική επέμβαση της Θεοτόκου σκόρπισαν οι εχθροί, πρόσταξε ο βασιλέας να μαζευτεί ο λαός την ορισμένη μέρα για να ασπαστούν την Αγία Εσθήτα της Θεοτόκου, καθώς το είχε υποσχεθεί. Μαζεύτηκαν λοιπόν όλοι οι αρχιερείς

ιερείς, μοναχοί και λαϊκοί, άνδρες και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, και έκαναν πρώτα αγρυπνία στο ναό του Αγίου Λαυρεντίου όπου είχαν την Αγία Σωρό, μέσα στην οποία ήταν η Αγία Εσθής της Παναγίας, ο δε λαός περνούσε και ασπαζόταν από έξω το κιβώτιο. Το πρωί ο Πατριάρχης ασκεπής τη σήκωσε, ο δε πιστότατος αυτοκράτορας, ασκεπής και αυτός, χωρίς στέμμα, κρατούσε την ομπρέλα και έτσι πεζοί με τη συνοδεία του λαού έφτασαν στο ναό των Βλαχερνών. Εκεί ο Πατριάρχης εναπέθεσε το θησαυρό, έπεσε πρηνής στη γη και επί πολλή ώρα με θερμά δάκρυα προσευχήθηκε. Μετά σηκώθηκε, άνοιξε την Αγία Θήκη, έβγαλε το άγιο εκείνο φόρεμα,

σήκωσε ψηλά και το είδαν όλοι με πολλή συγκίνηση. Μετά λειτούργησε, κοινώνησε ο βασιλέας και όσοι άλλοι ήταν άξιοι και έτσι απήλθαν δοξάζοντας τον Κύριο.

Η αγαθότητα και η ευλογία της Κυρίας Θεοτόκου είναι προέκταση της αγαθότητας και της ευλογίας του Θεού. Μέσα στο προαιώνιο σχέδιο της αγάπης του Θεού ήταν το να σαρκωθεί ο Υιός Του. Ο σκοπός της δημιουργίας του Θεού ήταν να ενωθεί Αυτός με τα δημιουργήματά Του για να γίνουν μέτοχοι της αγάπης Του. Όμως για να πραγματοποιηθεί το σχέδιο αυτό του Θεού έπρεπε να υπάρξει ο κατάλληλος άνθρωπος ο οποίος θα μπορούσε να συνεργαστεί μαζί Του. Και τέτοιος άνθρωπος απόλυτα συνεργάσιμος με τον Θεό βρέθηκε μόνο η Παναγία. Όλη η κτίση, μας λέγει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, έγινε για τη Θεοτόκο, για να καταλήξει στη Θεοτόκο.

Οι αιώνες κυλούσαν για να έρθει η μόνη ευλογημένη. Ο Θεός και η κτίση περίμεναν την Παναγία. Την Παναγία, η οποία με το «Ιδού η δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατά το ρήμα Σου» παραδόθηκε εντελώς στα χέρια και το θέλημα του Θεού, σκεύος καθαρότατο και όργανο εύχρηστο στην αύρα του Αγίου Πνεύματος. Πρέπει δε να τονίσουμε ότι αυτό το «Ιδού η δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατά το ρήμα Σου» δεν ήταν απόφαση της στιγμής, αλλά καρπός ώριμος όλου του έργου της καθάρσεως που έκανε στο λαό Του, στον Ισραηλιτικό λαό, επί αιώνες ο Θεός, άρα και της προσωπικής καθαρότητας ζωής της Παναγίας, την οποία έζησε από την ηλικία των τριών ετών.

στο ναό, με απάρνηση όλων των γήινων και ολοκληρωτική στροφή προς το Θεό. Η απόφαση της Παναγίας μας δεν είχε τη ρηχότητα, για αυτό και το ευμετάβλητο που έχουν συνήθως οι δικές μας καλές αποφάσεις, αλλά ήταν μια εκ βάθους καρδίας, αβίαστη, αυθόρμητη, ειλικρινής έκφραση όλης της υπάρξεως. Το ναι της Θεοτόκου δεν ήταν στιγμιαίο αλλά διαρκές. Δεν έβγαινε μόνο από το συνειδητό αλλά και από το υποσυνείδητο. Η καθαρότητά της δεν περιοριζόταν στο μυαλό αλλά έφτανε μέχρι και το τελευταίο της κύτταρο. Αυτό το ναι του νου και της καρδιάς και όλης της υπάρξεως, το καθημερινό και συνεχές και από μας ο Θεός για να ευλογήσει εμάς και το περιβάλλον μας.