The Passion and Crucifixion on Great and Holy Friday

On this same day, Great and Holy Friday, we commemorate the holy, saving, and awesome Passion of our Lord and God and Savior Jesus Christ: the spitting, the slaps and blows, the insults and mockery, the purple robe, the reed, the sponge, the vinegar, the nails, the spear, and above all the Cross and death, which he willingly endured for our sake. We also commemorate the saving confession of the Penitent Thief, who was crucified with him.

Our Lord Jesus Christ was sold for thirty pieces of silver and betrayed by his friend and disciple. First he was led to Annas, the high priest, who sent the Lord on to Caiaphas. There he was spat upon, struck in the face, mocked, and ridiculed. They said to him, “Prophesy to us, Christ! Who struck you?” False witnesses also came forward, accusing him of saying, “Destroy this temple, and in three days I will raise it up.” They accused him of calling himself the Son of God and saying, “From now on you will see the Son of Man seated at the right hand of Power and coming on the clouds of heaven.” Then the high priest,

unable to bear what he took to be blasphemy, tore his robe. When morning came, Jesus was led to Pilate at the praetorium. His accusers did not go inside, they said, so that they would not be defiled but could eat the Passover. Pilate came out and asked them, “What charge do you bring against Jesus?” Finding nothing substantial in their accusation, he sent him to Caiaphas, who was seeking his death. Caiaphas sent him back to Pilate. Pilate said, “Take him yourselves and judge him according to your law.” But they replied, “We are not permitted to put anyone to death,” pressing Pilate in this way to

pronounce a sentence of death by crucifixion. Pilate asked Christ whether he was the King of the Jews. The Lord acknowledged that he was a king, but an eternal one. “My kingdom is not of this world,” he said. Pilate wanted to release him. He first told them that he found no serious charge against him. Then he appealed to the custom of releasing a prisoner at the feast of Passover. But they chose Barabbas instead of Christ. Yielding to the Jews, Pilate had Christ scourged and brought him out with the soldiers, dressed in a scarlet robe,

wearing a crown of thorns on his head and holding a reed in his right hand. The soldiers mocked him, saying, “Hail, King of the Jews!” After doing this for their sake, against his own conscience, Pilate said again, “I find no cause to put him to death.” They answered, “But we will punish him, because he calls himself the Son of God.” Through all this the Lord remained silent. The crowds cried out to Pilate, “Crucify him! Crucify him!” They wanted to destroy him by a shameful, humiliating death and ruin the good name the Lord had gained. Pilate appealed to their national pride: “Shall I crucify your King?”

They answered that they had no king but Caesar. Their charge that Jesus had called himself the Son of God had achieved nothing, so they invoked Caesar, hoping to satisfy their fury that way. For it was said that anyone who made himself a king set himself against Caesar. While this was happening, Pilate’s wife, troubled by frightening dreams, sent him a message: “Have nothing to do with that righteous man, for I have suffered much in a dream because of him tonight.” Pilate washed his hands, supposedly clearing himself of responsibility for the righteous man’s blood. But the Jews cried out, “His blood be on us and on our children.”

“If you release this man, you are no friend of Caesar.” Pilate feared Caesar. Though he knew very well that Jesus was innocent, he confirmed the sentence of death by crucifixion and released Barabbas. When Judas saw this, he threw down the silver coins and hanged himself from a tree. Afterward his body swelled greatly and burst open. The soldiers mocked the Lord and laid the Cross on him. Then they compelled Simon of Cyrene to carry it. At the third hour of the day, about nine in the morning, they reached the Place of the Skull and crucified him there.

They hung two other thieves, one on his right and one on his left, so that he too would appear to be a criminal. The soldiers divided his garments among themselves and cast lots for his seamless tunic. And even while he hung on the Cross, they mocked him: “You who would destroy the temple and rebuild it in three days, save yourself!” And again, “He saved others; he cannot save himself.” Then they said, “If he is the King of Israel, let him come down from the Cross now, and we will believe in him.” Yet if they had thought carefully, they would have gone to him without hesitation. For he was plainly shown to be King not only of Israel, but of the whole world.

What else could the sun’s darkening at midday during Christ’s Crucifixion mean, except that his Passion was being revealed to all? The earth shook and the rocks split, exposing the stony hardness of the Jews’ hearts. Many bodies rose from the dead as a sign of the common Resurrection, and appeared as proof of the power of the One who suffered. Even the veil of the Temple was torn, as though the Temple itself were indignant that the One glorified within it was suffering. In this way, things hidden from most people were revealed. Christ was crucified at the third hour, as the holy Mark says, and darkness fell from the sixth hour until the ninth.

The centurion Longinus saw these extraordinary signs, especially the darkening of the sun, and cried out in a loud voice, “Truly this man was the Son of God.” One of the two thieves insulted the Lord. The other rebuked him and confessed Christ as the Son of God. Rewarding his faith, the Savior promised that he would be with him in Paradise. Pilate also placed an inscription above the Lord on the Cross: “The King of the Jews.” The Jews objected, saying that the Lord had merely claimed this title for himself. Pilate replied, “What I have written, I have written.” Then the Savior said, “I thirst,”

and they offered him sour wine with hyssop. Then he said, “It is finished,” bowed his head, and gave up his spirit. When the others had left the Cross, his mother remained beside it, together with her sister, Mary of Clopas, and the Lord’s disciple John. The ungrateful Jews did not want to see the bodies still hanging on the Cross. Because the Passover day was a great feast day, they asked Pilate to have the condemned men’s legs broken so that they would die sooner. The soldiers broke the thieves’ legs, for they were still alive. But when they came to Jesus and saw that he was already dead, they did not break his legs.

Then one of the soldiers, obliging those ungrateful men, raised his spear and pierced Christ’s right side. At once blood and water flowed out. The holy John saw this and bore witness to it, and his testimony is true. He was present for it all, and he wrote down what he saw. If he had meant to write falsehoods, he would not have included things that people regarded as dishonoring his teacher. As evening approached, Joseph of Arimathea, a disciple who had kept his faith hidden, went boldly to Pilate, whom he knew, and asked for the body of Jesus. Pilate granted his request, and Joseph immediately took the body down from the Cross with great reverence.

Before nightfall, Nicodemus came with a mixture of myrrh and aloes prepared for the burial. They wrapped Jesus in a linen shroud, as was the Jewish custom, and buried him in Joseph’s tomb, cut into the rock, where no one had ever been laid. The holy Evangelist mentions the aloes and myrrh, which made the burial cloths cling to the body, so that no one would think the Lord had been stolen when they saw the shroud and the cloth for his head left in the tomb. How could anyone have stolen him when there was not enough time to remove cloths so firmly bound to his flesh? Yet those who invented that lie did not understand this.

By God’s providential plan, all these cloths remained in the tomb to expose their false accusation. All this happened on Friday. That is why the God-bearing Fathers appointed us to remember these events with broken hearts and katanyxis, deep compunction. We should also know that the Lord was crucified on the sixth day of the week, Friday, just as Adam, the first man, was created on the sixth day. He hung on the Cross at the sixth hour of the day because, it is said, at that hour Adam stretched out his hands toward the forbidden tree, touched its fruit to eat it, and died. Christ’s suffering took place in a garden because Adam was deceived in Paradise. The bitter drink the Lord tasted on the Cross

healed what Adam had tasted. The Cross recalled the tree in Paradise. The slap he received signified our awakening from the sleep of sin. The spitting and dishonor shown to the Lord revealed the honor he bestowed on us. The crown of thorns turned away the curse that had fallen upon the heads of our first parents. The purple robe cast aside the garments of skin and symbolized the royal clothing we were given. The nails showed that we were to be held fast, unable to turn back to sin. The Lord’s pierced side, from which our salvation flowed, recalled Adam’s side, from which Eve came and through which the transgression began.

The spear removed the flaming sword that had guarded Paradise after the disobedience. The water from his side was an image of Baptism. The blood and the reed were the means by which the Savior, as King, signed the decree restoring us to our ancient homeland. It is said that Adam’s skull lay where Christ, the head of all, was crucified, and that it was washed in Christ’s blood. The eternal King, the new Adam, used the wood of the Cross to heal the old Adam, who had fallen through the wood of the tree of disobedience.

Let us close today’s account of this Great and Holy Day with a slightly adapted ending from a sermon by Elias Miniatis, bishop of Kernitsa and Kalavryta. Perisades, king of Scythia, died and left his kingdom to his three sons. But each brother wanted to reign alone, and they fell into a deadly dispute. They appointed another king, a friend of their father from Thrace, to judge between them. He devised a truly effective, though extraordinary, way to reconcile them. He ordered their father’s remains taken from the grave and hung from a tree. Then he called the three brothers and said:

“Each of you must shoot an arrow at this dead body. Whoever strikes it best shall be king.” The first son took his bow, drew it, set the arrow, aimed, and shot. The second did the same. What do you think of the ingratitude, cruelty, and hardness of heart of such sons? Then the third came forward and prepared his arrow. But when he saw where he was expected to shoot it, he recoiled, let the bow fall from his hands, and said, “I do not want to become king in this way. I would rather give up the kingdom than shoot an arrow at the remains of my dead father.” What did the judge do? He ruled that this third son should become king.

Today I say the same to these ungrateful, cruel, hard-hearted children. The crucified Lord whom you see is the dead body of your Father, who died hanging on the wood of the Cross. Take your arrows. Shoot, strike, wound him, if there is room for any more wounds. Alas, there are many shooting, far more than two. Whose is the first arrow that wounds his head? It is the arrow of pride, the pride of Lucifer. Whose is the second arrow that opens his side? It is the grudge nursed by those who hate their brothers. And the third arrow, which strikes his hands,

comes from the injustice and greed of rulers and the rich. But what are those many arrows that fly so thickly and pierce all his most pure flesh? They are the arrows of sins of the flesh, committed by men and women, children and elders. And who can count the countless other arrows that fall like hail: the judgments, lies, broken oaths, and blasphemies of Christians? Come, then. Shoot your arrows. Satisfy yourselves upon the dead body of your Father. Come, children fiercer now than wild beasts! But is there anyone among you with a human heart, anyone with a child’s love? Is there anyone

Is there anyone who fears he might wound him? Who is it? I fear, I fear there is no one. Where has such ingratitude ever been heard of—a son wounding his father, and such a father, even after his death? This is what Christians do when they crucify the Crucified One anew. O soul of our good Father, our divine, crucified Jesus, what do you say? “Forgive them, for they do not know what they are doing.” What was that? “Forgive them.” Yes, my sweetest Jesus, forgive them for now. Let everyone receive forgiveness. Perhaps one day they will recognize their fault and change their ways. Forgive them. Let there be forgiveness—yes, forgiveness.

But let the arrows stop wounding him. Let the sins come to an end. Let there be some sign of metanoia, of repentance: a sigh, a tear. Heart of my Jesus, what do you say? “Father, forgive them.” Heart of the sinner, what do you answer? “Remember me, Lord, when You come into Your kingdom.” Amen.

Τη ίδια μέρα, Αγία και Μεγάλη Παρασκευή, τα Άγια και Σωτήρια και Φρικτά Πάθη του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού επιτελούμεν. Τους εμπτυσμούς, τα ραπίσματα, τα κολαφίσματα, τις ύβρεις, τους γέλωτες, την πορφυρή χλαίνη, τον κάλαμο, τον σπόγγο, το όξος, τους ήλους, τη λόγχη και προπάντων τον σταυρό και τον θάνατο, τα οποία για εμάς εθελουσίως καταδέχτηκε. Ακόμη δε τη σωτήρια ομολογία του Ευγνώμονος Ληστού, ο οποίος συσταυρώθηκε με Αυτόν.

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός πουλήθηκε για τριάκοντα αργύρια και παραδόθηκε από τον φίλο και μαθητή. Πρώτα οδηγήθηκε προς τον Αρχιερέα Άννα. Αυτός δε πάλι έστειλε τον Κύριο στον Καϊάφα, όπου εμπτύστηκε, κολαφίστηκε στο πρόσωπο, εμπαίχτηκε, περιγελάστηκε και άκουσε να του λέγουν: «Προφήτευσον ημίν, Χριστέ, τις εστιν ο παίσας σε;» Εκεί ήρθαν και ψευδομάρτυρες κατηγορώντας τον ότι είπε: «Διαλύσατε τον ναόν τούτον και εις διάστημα τριών ημερών θα ανεγείρω αυτόν», και ότι είπε για τον εαυτό του ότι είναι Υιός του Θεού και ότι «απάρτι όψεσθε τον Υιόν του ανθρώπου καθήμενον εκ δεξιών της δυνάμεως και ερχόμενον επί των νεφελών του ουρανού». Τότε και ο Αρχιερέας

μη ανεχόμενος τη βλασφημία, διέρρηξε τον χιτώνα του. Όταν δε έγινε πρωί, οδηγήθηκε προς τον Πιλάτο στο πραιτώριο και αυτοί ουκ εισήλθον, καθώς είπαν, «ίνα μη μιανθώσιν, αλλ' ίνα φάγωσι το Πάσχα». Βγήκε τότε ο Πιλάτος και τους ρώτησε για τον Ιησού λέγοντας: «Δια ποια αιτία τον κατηγορείτε;» Και επειδή τίποτε άξιο λόγου δεν βρήκε στην κατηγορία, τον έστειλε στον Καϊάφα, επειδή αυτός ήταν που επιδίωκε τον φόνο του. Ο δε Καϊάφας τον έστειλε πάλι στον Πιλάτο. Ο δε Πιλάτος είπε: «Λάβετε αυτόν υμείς και κατά τον νόμον υμών κρίνατε». Εκείνοι πάλι είπαν: «Ημίν ουκ έξεστιν αποκτείναι ουδένα», προκαλώντας με τον τρόπο αυτό τον Πιλάτο να

εκδώσει την απόφαση του σταυρικού θανάτου. Ρώτησε δε τον Χριστόν ο Πιλάτος εάν είναι βασιλεύς των Ιουδαίων. Ο δε Κύριος ομολόγησε μεν, αλλά ότι είναι αιώνιος βασιλεύς. «Διότι δεν προέρχεται από τον κόσμο αυτό η βασιλεία μου», είπε. Θέλοντας δε να τον απολύσει ο Πιλάτος, πρώτα μεν σε εκείνους είπε ότι δεν βρίσκει καμιά σοβαρή αιτία εναντίον του. Κατόπιν δε πρόβαλε και το έθιμο, κατά το οποίο συνηθιζόταν να απολύουν ένα από τους φυλακισμένους κατά την εορτή του Πάσχα. Από αυτούς όμως θεωρήθηκε αρεστός ο Βαραβάς και όχι ο Χριστός. Ο δε Πιλάτος, χαριζόμενος στους Ιουδαίους, αφού προηγουμένως μαστίγωσε τον Χριστό, τον οδήγησε έξω μαζί με τους στρατιώτες, ντυμμένο με κόκκινη χλαμίδα,

φέροντας ακάνθινο στέφανο στην κεφαλή, βάζοντας στη δεξιά του κάλαμο και εμπαιζόμενο από τους στρατιώτες, οι οποίοι έλεγαν: «Χαίρε, ο Βασιλεύς των Ιουδαίων». Αφού έτσι για χάρη τους, παρά τη συνείδησή του, ενήργησε, είπε πάλι: «Ουδεμίαν αιτίαν θανάτου ευρίσκω εν αυτώ». Εκείνοι δε απάντησαν: «Αλλ' εμείς αυτόν θα τιμωρήσουμε, διότι ονομάζει τον εαυτό του Υιόν Θεού». Ενώ δε λέγονταν αυτά, ο Κύριος σιωπούσε. Οι δε όχλοι, απευθυνόμενοι προς τον Πιλάτο, έκραζαν: «Σταύρωσον, σταύρωσον Αυτόν». Ήθελαν με άδοξο, με εξευτελιστικό θάνατο να Τον εξαφανίσουν και να διαλύσουν την καλή φήμη την οποία είχε ο Κύριος. Ο δε Πιλάτος, διεγείροντας την εθνική τους φιλοτιμία, είπε: «Τον Βασιλέα υμών σταυρώσω;»

Εκείνοι δε απάντησαν ότι δεν έχουν βασιλέα παρά τον Καίσαρα. Καθώς δεν κατόρθωσαν τίποτε αναφέροντας τη βλασφημία ότι ο Ιησούς ονόμασε τον εαυτό του Υιό του Θεού, πρόβαλαν τον Καίσαρα, έτσι ώστε έστω με αυτόν τον τρόπο να ικανοποιήσουν τη μανία τους. Διότι λεγόταν ότι καθένας που κάνει τον εαυτό του βασιλέα έρχεται αντιμέτωπος προς τον Καίσαρα. Ενώ δε γίνονταν αυτά, έστειλε είδηση στον Πιλάτο η σύζυγός του, η οποία είχε ταραχθεί από φοβερά όνειρα, λέγοντας: «Μηδέν σοι και τω δικαίω εκείνω, διότι χάριν εκείνου πολλά κατά τη νύκτα έχω πάθει». Αυτός τότε, αφού νίφθηκε, απέβαλε δήθεν την ευθύνη του αίματος του δικαίου. Οι δε Ιουδαίοι έκραζαν: «Το αίμα αυτού εφ' ημάς και επί τα τέκνα ημών».

Τούτον απολύσεις, δεν είσαι φίλος του Καίσαρος. Τον Καίσαρα λοιπόν φοβήθηκε ο Πιλάτος, αν και βεβαίως γνώριζε πολύ καλά ότι ο Ιησούς ήταν ανεύθυνος, και επικύρωσε την διά σταυρικού θανάτου καταδικαστική απόφαση και απέλυσε τον Βαραβά. Το οποίο όταν είδε ο Ιούδας, έρριψε τα αργύρια και κρεμάστηκε με αγχόνη από ένα δένδρο. Ύστερα δε, αφού πρήστηκε πάρα πολύ, έσκασε. Οι στρατιώτες λοιπόν, αφού περιγέλασαν τον Κύριο, του φόρτωσαν τον Σταυρό. Μετά αγγάρευσαν τον Σίμωνα, τον από την Κυρήνη, και τον υποχρέωσαν να βαστάζει τον Σταυρό. Κατά την τρίτη ώρα της ημέρας, δηλαδή περίπου κατά τις εννιά το πρωί, αφού έφτασαν στον Κρανίου τόπο, τον σταύρωσαν εκεί.

Δεξιά δε και από αριστερά κρέμασαν δύο άλλους ληστές, ώστε και εκείνος να φαίνεται ως κακούργος. Οι στρατιώτες μοιράστηκαν τα ιμάτια, τα ενδύματά του, τον δε άραφο χιτώνα του τον έβαλαν σε κλήρωση. Όχι δε μόνο αυτά, αλλά και πάνω στον σταυρό τον ειρωνεύονταν και έλεγαν: «Ουά, ο καταλύων τον ναόν και εν τρισίν ημέραις οικοδομών, σώσον σεαυτόν», και πάλι: «Άλλους έσωσεν, εαυτόν ου δύναται σώσαι». Και στη συνέχεια: «Ει βασιλεύς Ισραήλ εστι, καταβάτω νυν από του Σταυρού και πιστεύσομεν επ' Αυτόν». Όμως, εάν σκέπτονταν και εννοούσαν καλά, θα έτρεχαν αδίστακτα σε αυτόν, γιατί όχι μόνο ο βασιλέας του Ισραήλ πασιφανέστατα αποδεικνυόταν, αλλά και όλου του κόσμου.

Ποιο άλλο νόημα είχε το να σκοτειστεί κατά τη Σταύρωση του Χριστού ο ήλιος στο μέσο της ημέρας, παρά να φανερωθεί σε όλους το πάθος; Καθώς επίσης το να σείεται η γη και οι πέτρες να σχίζονται, ελέγχοντας τη σκληρή σαν πέτρα καρδιά των Ιουδαίων, πολλά δε σώματα να ανασταίνονται προς πιστοποίηση της κοινής Αναστάσεως και να εμφανίζονται προς απόδειξη της δυνάμεως του Πάσχοντος. Ακόμη δε και το να σχίζεται το καταπέτασμα του Ναού, σαν να είχε οργιστεί ο Ναός διότι έπασχε εκείνος που δοξαζόταν σε Αυτόν, αποκαλύπτοντας έτσι εκείνα τα οποία δεν φαίνονταν στους πολλούς. Κατά την τρίτη λοιπόν ώρα σταυρώθηκε ο Χριστός, καθώς λέγει ο Θείος Μάρκος, από δε την έκτη ώρα μέχρι την ενάτη έγινε σκοτάδι.

Ο εκατόνταρχος Λογγίνος, βλέποντας τα παράδοξα αυτά και μάλιστα τον σκοτισμό του ηλίου, με δυνατή φωνή φώναξε: «Αληθώς Θεού Υιός ην ούτος». Από δε τους δύο ληστές ο ένας έβριζε τον Κύριο. Ο δε άλλος παρεμπόδιζε επιτιμώντας τον πρώτο και ομολογούσε τον Χριστό Υιό του Θεού. Την πίστη δε αυτού ο Σωτήρας επιβραβεύοντας υποσχέθηκε την με αυτόν συναναστροφή στον Παράδεισο. Ο Πιλάτος ακόμη έγραψε και τίτλο πάνω στον σταυρό του Κυρίου που έλεγε: «Ο Βασιλεύς των Ιουδαίων». Οι δε Ιουδαίοι αντιτάσσονταν στην αναγραφή αυτή λέγοντας ότι ο Κύριος έλεγε για τον εαυτό του αυτό. Ο δε Πιλάτος απάντησε: «Ο γέγραφα, γέγραφα». Μετά, όταν είπε ο Σωτήρας «διψώ»,

πρόσφεραν ξύδι ανακατωμένο με ύσσωπο. Μετά είπε: «Τετέλεσται», και αφού έκλινε την κεφαλή παρέδωσε το πνεύμα. Όταν δε οι άλλοι έφυγαν από τον Σταυρό, η μητέρα του παρευρισκόταν στον Σταυρό και η αδελφή της, Μαρία του Κλωπά, και ο μαθητής του Κυρίου Ιωάννης. Οι αγνώμονες λοιπόν Ιουδαίοι, μη ανεχόμενοι ούτε επί του Σταυρού να βλέπουν τα σώματα, παρακάλεσαν τον Πιλάτο, επειδή ήταν μεγάλη η ημέρα του Πάσχα, να θραυστούν τα σκέλη των καταδίκων ώστε να επέλθει ταχύτερα ο θάνατος. Και των μεν ληστών τα σκέλη συνέτριψαν, διότι ακόμη ζούσαν. Όταν δε πήγαν στον Ιησού, μόλις τον είδαν ήδη να έχει πεθάνει, απέφυγαν να συντρίψουν τα σκέλη του.

Ένας δε από τους στρατιώτες, κάνοντας τη χάρη στους αγνώμονες, αφού σήκωσε το δόρυ, ένυξε κατά τη δεξιά πλευρά τον Χριστό και αμέσως βγήκε αίμα και ύδωρ. Αυτά και ο θείος Ιωάννης είδε και μαρτύρησε, και αληθινή είναι η μαρτυρία του, διότι ήταν παρών σε όλα, και αφού είδε αυτά, τα έγραψε. Διότι αν έγραφε ψευδή, δεν θα έγραφε αυτά, τα οποία θεωρούνταν ατιμία του διδασκάλου. Μετά, επειδή άρχισε να νυχτώνει, ο Ιωσήφ από την Αριμαθαία, ο οποίος ήταν μαθητής κρυπτόμενος, προσήλθε στον Πιλάτο με τόλμη, επειδή ήταν βέβαια γνώριμός του, και ζήτησε το σώμα του Ιησού. Εκείνος δε του επέτρεψε να το λάβει. Αμέσως τότε το κατέβασε με πολλή ευλάβεια από τον Σταυρό.

Πριν νυχτώσει, ήλθε ο Νικόδημος φέρνοντας κάποιο μείγμα σμύρνης και αλόης, το οποίο ετοιμάστηκε για την ειδική περίπτωση, και αφού τύλιξαν με σινδόνη, όπως ήταν συνήθεια στους Ιουδαίους να κάνουν, τον ενταφίασαν κοντά στο μνημείο του Ιωσήφ, το οποίο είχε λαξευθεί στον βράχο, όπου προηγουμένως κανείς δεν είχε ταφεί. Το δε μείγμα της αλόης και της μύρνης, τα οποία κολλούν τα σάβανα στο σώμα, τα μνημόνευσε ο Θείος Ευαγγελιστής, για να μην νομίσουν ότι κλάπηκε ο Κύριος όταν δουν το σεντόνι και το σουδάριο να έχουν απομείνει στον τάφο. Διότι πώς ήταν δυνατόν, εφόσον δεν είχαν αρκετό διαθέσιμο χρόνο ώστε να αποσπούν εκείνα τα οποία τόσο στέρεα κολλήθηκαν στη σάρκα; Δεν γνώριζαν όμως εκείνοι οι οποίοι έπλασαν το ψεύδος αυτό.

Κατ' οικονομία Θεού έμειναν όλα αυτά μέσα στον τάφο για να ελέγξουν τη συκοφαντία τους. Όλα δε αυτά έγιναν κατά την ημέρα της Παρασκευής, γι' αυτό και θέσπισαν οι Θεοφόροι Πατέρες να μνημονεύουμε κι εμείς όλα αυτά με συντριβή καρδίας και κατάνυξη. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι κατά την έκτη μέρα της εβδομάδος, δηλαδή την Παρασκευή, σταυρώθηκε ο Κύριος, καθώς κατά την έκτη μέρα καταρχάς πλάστηκε ο Αδάμ, ο πρώτος άνθρωπος. Αλλά και κατά την έκτη ώρα της ημέρας κρεμόταν στον σταυρό, διότι, καθώς λέγεται, κατά αυτή την ώρα και ο Αδάμ άπλωσε τα χέρια στο απαγορευμένο δέντρο, άγγιξε για να φάγει και απέθανε. Στον κήπο δε, διότι και ο Αδάμ στον Παράδεισο απατήθηκε. Η πικρή πόση την οποία εγεύθηκε ο Κύριος πάνω στον σταυρό

τη γεύση του Αδάμ θεράπευε. Ο Σταυρός εικόνιζε το ξύλο στον Παράδεισο. Το ράπισμα δήλωνε την αφύπνησή μας από τον λήθαργο της αμαρτίας. Ο εμπτυσμός και η άτιμη προς τον Κύριο συμπεριφορά φανέρωνε την τιμή την οποία μας έκανε. Ο ακάνθινος στέφανος εξασφάλιζε την αποτροπή από μας της κατά της κεφαλής των πρωτοπλάστων κατάρας. Η πορφυρή χλαμίδα απέβαλε τους δερμάτινους χιτώνες και συμβόλιζε τη βασιλική στολή την οποία ενδυθήκαμε. Τα καρφιά έδειχναν την τέλεια προς την αμαρτία ακινησία. Η πλευρά δε του Κυρίου, η οποία λογχεύθηκε, από την οποία η σωτηρία μας πήγασε, εικόνιζε την πλευρά του Αδάμ, από την οποία προήλθε η Εύα και από την οποία έγινε η παράβαση.

Η λόγχη απομάκρυνε τη φλόγινη ρομφαία, η οποία φρουρούσε μετά την παρακοή τον Παράδεισο. Το από την πλευρά ύδωρ ήταν εικόνα του βαπτίσματος. Το αίμα και ο κάλαμος ήταν τα μέσα με τα οποία ο Σωτήρας ως βασιλέας καθυπέγραψε την αποκατάσταση στην αρχαία πατρίδα. Λέγεται δε ότι το κρανίο του Αδάμ κοίτονταν εκεί όπου και ο Χριστός, η κεφαλή των απάντων, σταυρώθηκε και βαπτίστηκε με το αίμα του Χριστού. Ο αιώνιος βασιλέας, ο νέος Αδάμ, με το ξύλο του σταυρού θεράπευσε τον παλαιό Αδάμ, ο οποίος έπεσε διά του ξύλου, διά του δένδρου της παρακοής.

Ας κλείσουμε το σημερινό συναξάρι της Αγίας και Μεγάλης αυτής ημέρας με την κατάληξη του σχετικού λόγου τον οποίο έγραψε ο Επίσκοπος Κερνίκης και Καλαβρύτων Ηλίας Μηνιάτης, σε μικρή διασκευή. Ο βασιλέας της Σκυθίας Περισάδης απέθανε αφήνοντας τρεις γιους κληρονόμους της βασιλείας. Αλλά θέλοντας καθένας από τους αδελφούς να βασιλέψει μόνος του, ήρθαν σε διαμάχη θανάσιμη. Γι' αυτό βάζουν κριτή άλλο βασιλέα της Θράκης, φίλο του πατέρα τους, ο οποίος μηχανεύεται να τους συμβιβάσει με τρόπο αληθινά επιτυχή αλλά όλως παράδοξο. Προστάζει να βγάλουν από τον τάφο το λείψανο του πατέρα τους και να το κρεμάσουν σε ένα δέντρο. Έπειτα καλεί τους τρεις αδελφούς και τους λέγει:

«Καθένας από σας ας ρίψει το βέλος του στο νεκρό αυτό σώμα και όποιος το χτυπήσει καλύτερα, εκείνος να είναι βασιλέας». Παίρνει το τόξο ο πρώτος γιος, το εκτείνει, βάζει το βέλος, σημαδεύει, ρίχνει. Το ίδιο κάνει και ο δεύτερος. Πώς σας φαίνεται η αχαριστία, η απανθρωπία, η σκληροκαρδία τέτοιων γιων; Έρχεται και ο τρίτος, παίρνει και ετοιμάζει κι αυτός το βέλος του, αλλά βλέποντας πού πρόκειται να το ρίξει, τρομάζει, αφήνει να πέσει το τόξο από τα χέρια του και λέγει: «Εγώ δεν επιθυμώ να γίνω με τέτοιο τρόπο βασιλέας. Παραιτούμαι καλύτερα της βασιλείας παρά να τοξεύσω το λείψανο του αποθαμένου πατέρα μου». Τι έκαμε τότε ο κριτής; Αποφάσισε να γίνει βασιλέας αυτός ο τρίτος γιος.

Το ίδιο κάνω κι εγώ σήμερα σ' αυτούς τους αχάριστους, τους απάνθρωπους, τους σκληρόκαρδους γιους. Αυτό το οποίο βλέπετε, ο Σταυρωμένος Κύριος, είναι το νεκρό λείψανο του πατέρα σας, ο οποίος πέθανε κρεμασμένος επί του ξύλου του Σταυρού. Πάρτε τα βέλη, ρίψατε, χτυπήσατε, πληγώσατε, αν υπάρχει τόπος και για άλλες πληγές. Αλλοίμονο όμως, δεν είναι δύο, είναι πολλοί εκείνοι οι οποίοι ρίπτουν. Τίνος είναι αυτό το πρώτο βέλος το οποίο του πληγώνει την κεφαλή; Είναι της εωσφορικής υπερηφάνειας. Τίνος είναι αυτό το δεύτερο βέλος το οποίο του ανοίγει την πλευρά; Είναι της μνησικακίας την οποία τρέφουν οι μισάδελφοι. Και εκείνο το τρίτο βέλος το οποίο του πλήττει τα χέρια

είναι της αδικίας και αρπαγής, την οποία κάνουν οι άρχοντες και οι πλούσιοι. Αλλά εκείνα τα πολλά βέλη, τα οποία έρχονται τόσο πυκνά και κατακεντούν όλες τις καθαρότατες σάρκες του, τι είναι; Αυτά είναι τα βέλη των σαρκικών αμαρτιών, τα οποία πράττουν άνδρες και γυναίκες, παιδιά και γέροντες. Αλλά ποιος μπορεί να μετρήσει άλλα αναρίθμητα βέλη, τα οποία πέφτουν σαν χαλάζι και τα οποία ρίπτουν οι κατακρίσεις, τα ψέματα, οι επιορκίες, οι βλασφημίες των Χριστιανών; Ελάτε, ελάτε, τοξεύετε, χορτάσετε την όρεξή σας στο νεκρό σώμα του αποθαμένου πατέρα σας. Ελάτε, τέκνα από τα θηρία πλέον ανήμερα. Αλλά υπάρχει άραγε και κανείς που να έχει καρδιά ανθρώπου, να έχει αγάπη υιού; Υπάρχει άραγε κανείς

ο οποίος να λυπάται μήπως τον τραυματίσει; Ποιος είναι αυτός; Φοβούμαι, φοβούμαι ότι δεν υπάρχει κανείς. Και πού ακούστηκε τέτοια αχαριστία; Ο υιός να τραυματίζει τον πατέρα και μάλιστα τέτοιο πατέρα νεκρό. Τούτο είναι το ίδιο σαν οι χριστιανοί να ξανασταυρώνουν τον Εσταυρωμένο. Ψυχή του καλού μας Πατέρα, του Θείου Εσταυρωμένου μας Ιησού, τι λέγεις; «Άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασι τι ποιούσι». Πώς; «Άφες αυτοίς». Ναι, γλυκύτατέ μου Ιησού, άφες αυτοίς διά την παρούσαν ώραν. Ας δοθεί εις όλους συγχώρηση, ίσως εννοήσουν ποτέ το σφάλμα τους και διορθωθούν. Άφες αυτοίς, ας είναι συγχώρηση, λοιπόν συγχώρηση.

Αλλ' ωστόσο, ας πάψουν να τον πληγώνουν τα βέλη, ας τελειώσουν οι αμαρτίες, ας φανεί ένα σημάδι της μετανοίας, ένας αναστεναγμός, ένα δάκρυ. Καρδιά του Ιησού μου, τι λέγεις; «Άφες αυτοίς, Πάτερ». Καρδία του αμαρτωλού, τι αποκρίνεσαι; «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Αμήν.