October 28 Saints and the Protection of the Theotokos

Today, October 28, our Church commemorates the holy martyrs Terentius and Neonilla and their children Nitas, Sarbilos, Hierax, Theodoulos, Phokas, Vilos, and Eunike; Saint Stephen the Sabbaite; the holy martyrs Terentius, Africanus, Maximus, Pompeius, and thirty-six others; Saint Firmilian, Bishop of Caesarea, and Malchion the Sophist, Priest of Antioch, who deposed Paul of Samosata; Saint Febronia, daughter of the Emperor Heraclius; the holy hieromartyr Kyriakos; the holy martyr Anna, mother of Saint Kyriakos; and Saint Athanasius, Patriarch of Constantinople.

We also commemorate the holy new martyrs Angelis, Manuel, George, and Nicholas. And, transferred from October 1, we celebrate the Holy Protection of our Most Holy Lady, the Theotokos (God-bearer) and Ever-Virgin Mary.

The holy martyr Terentius, his wife Neonilla, and all their children worshipped God in secret. For this they were accused before the governor and brought to trial. Because they confessed Christ as the true God and mocked the idols, they were mercilessly torn with hooks, and vinegar and salt were poured into their wounds. As the saints suffered, they prayed and quietly encouraged one another to endure martyrdom. The Lord heard their prayer: angels freed them from their bonds unseen and healed their wounds. The unbelievers were astonished and afraid. Then the saints were thrown into prison, and the next day they were beaten with clubs.

They were bound to wheels and beaten again. By the grace of God they remained unharmed. They were thrown to wild beasts, but the beasts did not touch them. Next they were placed in great cauldrons of boiling pitch, and again they came to no harm. Seeing that the tortures could not injure the saints, the unbelievers beheaded them with a sword. Thus the blessed ones received the crowns of martyrdom.

Stephen the Sabbaite lived toward the end of the eighth century after Christ. He became a monk while still young. At the Lavra of Saint Sabbas the Sanctified, where he lived as a monk, the holy fathers taught him the fear of God, every virtue, and the ascetic life. Having entered monastic life so young, he had never tasted the pleasures of the world. As he grew in a life devoted to God and shone in obedience and hesychia, inner stillness, he was counted worthy of the grace of the episcopacy. God also granted him the grace to work wondrous miracles. Through self-control, ascetic labors, and divine understanding, he had first put to death the passions of soul and body and attained profound apatheia, freedom from the passions.

While the venerable Stephen was in the desert, he wondrously tamed wild animals and fed the deer that approached him from his own hands. Once, when his disciple was thirsty, he struck the ground with his staff, and drinking water sprang up. He was simple in manner and gentle in conversation. He also struggled against heresies and wrote hymns. Having shone through his ascetic life and miracles, and having become an example of virtue to his disciples, he departed in peace to the Lord.

We celebrate the Holy Protection of our Most Holy Lady, the Theotokos and Ever-Virgin Mary, in remembrance of the vision seen by Saint Andrew the Fool for Christ during the reign of the devout Emperor Leo. On Sunday, October 1, an all-night vigil was being held at the church of the Most Holy Theotokos in Blachernae. The venerable Andrew was there with a great crowd. At about the fourth hour of the night, he raised his eyes to heaven and saw the Queen of Heaven, the protection of the whole world, the Most Holy Theotokos. She stood in the air, praying and shining like the sun,

and covered the people with her precious maphorion, her veil. Seeing her, the venerable Andrew said to his disciple, the blessed Epiphanius, “Brother, do you see the Queen and Lady of all praying for the whole world?” He answered, “Yes, holy father, through your prayers I too see the Lady Theotokos, and I marvel.” After praying there for some time, the Theotokos entered the sanctuary, where the holy reliquary containing her sacred maphorion was kept.

She took it, came out, and stood before the royal doors of the sanctuary. She placed it on her most pure head, then reverently unfolded it and held it in her spotless hands. It was vast and awe-inspiring, and she spread it over the people gathered there

and covered the Christians with it. The blessed Andrew and Epiphanius saw it stretched out and shining for quite some time. As the Theotokos began to ascend to heaven, her divine covering gradually faded from sight. Yet her grace remained, together with her sacred maphorion, which was kept in the church at Blachernae. So we celebrate the Protection of the Most Holy Theotokos, remembering her glorious appearance at Blachernae, witnessed by Saints Andrew and Epiphanius.

Devout Christians, and the Greek people in particular, have experienced this defending protection many times. She has repeatedly guarded them and saved them from dangers that threatened them.

That is why the faithful express their gratitude to her in so many ways. Among her many titles, they proclaim her the Champion Leader, and they sing the Akathist Hymn to her with special devotion. More familiar and more recent, though, is the protection she showed our homeland in 1940 during the invasion by the armies of Hitler and Mussolini. To express the Greek people’s boundless gratitude to their Champion Leader, the Most Holy Theotokos, for this recent act of mercy, the Holy Synod of the Church of Greece decided in

October 1953

that the feast of the Holy Protection, long celebrated on October 1, should instead be celebrated on October 28, so that the whole Greek nation could celebrate it together with its deliverance from the Italian and German yoke.

We thank our protectress for her compassion toward Christians, and we earnestly ask her to shelter us now and always from visible and invisible enemies. Without her protection and help, we who provoke God could not live upon the earth. Because of our many sins, we fall into many temptations, as it is written: “Many are the scourges of the sinner.” We would have perished long ago for our sins if the all-compassionate Lady had not sheltered us. Indeed, if our protectress did not pray for us, who would deliver us from so many dangers? Who would have kept us free until today?

Let us support the protection of our Mother, the Most Holy Theotokos, by being careful. We should avoid putting ourselves in temptations and in dangers to soul and body that we can escape. Let us be watchful and sensible, avoiding anything that could stain or harm our soul or body. Finally, let us pray that she shelter us when our soul parts from our body and protect us from evil spirits. And on the fearful day of Judgment, may her divine protection save us from eternal Hell and grant us the grace to inherit the glory

of her Son.

Σήμερα, 28 του μηνός Οκτωβρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη των Αγίων Μαρτύρων Τερεντίου και Νεονίλης και των παιδιών τους Νητά, Σαρβίλου, Ιέρακος, Θεοδούλου, Φωκά, Βίλη και Ευνίκης, του Οσίου Στεφάνου του Σαβαΐτου, των Αγίων Μαρτύρων Τερεντίου, Αφρικανού, Μαξίμου, Πομπιείου και άλλων τριάντα έξι, του Αγίου Φιρμιλιανού, Επισκόπου Καισαρείας, και Μαλχίωνος του Σοφιστού, Πρεσβυτέρου Αντιοχίας, οι οποίοι καθαίρεσαν Παύλον τον Σαμοσατέα, της Αγίας Φεβρονίας, θυγατέρας Ηρακλείου του Βασιλέως, του Αγίου Ιερομάρτυρος Κυριακού, της Αγίας Μάρτυρος Άννης, μητέρας του Αγίου Κυριακού, του Αγίου Αθανασίου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως,

Αγίων Νεομαρτύρων Αγγελή, Μανουήλ, Γεωργίου και Νικολάου. Και κατά μετάθεση από την 1η Οκτωβρίου γίνεται η ανάμνηση της Αγίας Σκέπης της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας.

Ο Άγιος Μάρτυς Τερέντιος, η σύζυγός του Νεονίλα και όλα τους τα παιδιά λάτρευαν κρυφά το Θεό. Γι' αυτό κατηγορήθηκαν στον ηγεμόνα και παρουσιάστηκαν στο κριτήριο. Επειδή ομολόγησαν το Χριστό Θεό αληθινό και περιγέλασαν τα είδωλα, καταξεσχίστηκαν άσπλαχνα και στις πληγές τους έριξαν ξίδι και αλάτι. Οι Άγιοι, καθώς έπασχαν αυτά, προσεύχονταν και σιωπηλά παρακινούσαν ο ένας τον άλλο στο μαρτύριο. Ο Κύριος δεν παρέβλεψε την προσευχή τους, αλλά άγγελοι αόρατα τους ελευθέρωσαν από τα δεσμά τους και θεράπευσαν τις πληγές τους. Οι ασεβείς, καθώς είδαν αυτό, εκπλάγηκαν και φοβήθηκαν. Έπειτα οι Άγιοι ρίχτηκαν στη φυλακή και την επομένη τους έδιραν με ρόπαλα.

Τους έδεσαν σε τροχούς και συνέχισαν να τους δέρνουν. Με τη χάρη του Θεού έμειναν και πάλι αβλαβείς και ρίχτηκαν τροφή στα θηρία, αλλά και από αυτά δεν πειράχτηκαν. Στη συνέχεια τους έβαλαν μέσα σε μεγάλους λέβητες με βρασμένη πίσσα, όπου και πάλι παρέμειναν αβλαβείς. Βλέποντας οι ασεβείς ότι οι Άγιοι δεν βλάπτονταν από τα βασανιστήρια, έκοψαν με το ξίφος τις τίμιές τους κεφαλές και έτσι έλαβαν οι μακάριοι τους στεφάνους του μαρτυρίου.

Στέφανος ο Σαβαΐτης άκμασε κατά το τέλος του ογδόου μετά Χριστόν αιώνος. Έγινε μοναχός από τη νεανική του ηλικία. Στη Λαύρα του Αγίου Σάβα του Ηγιασμένου, όπου μόνασε, διδάχθηκε από τους Αγίους Πατέρες που έμεναν εκεί το φόβο του Θεού και κάθε άλλη αρετή και ασκητική πράξη. Καθώς έγινε μοναχός από πολύ νέος, έμεινε άγευστος των ηδονών του κόσμου. Αφού δε πρόκοψε στην κατά Θεόν πολιτεία και έλαμψε στην υπακοή και την ησυχία, τότε αξιώθηκε και του χαρίσματος της αρχιερωσύνης. Όχι μόνο αυτό, αλλά και χάρη παραδόξων θαυμάτων έλαβε από το Θεό, αφού πρώτα νέκρωσε τα πάθη της ψυχής και του σώματος με εγκράτεια, με πόνους ασκητικούς και με θεία σύνεση και αφού έφτασε σε άκρα απάθεια.

Ο όσιος βρισκόταν στην έρημο, παραδόξως ημέρωνε τα άγρια ζώα και στα ζαρκάδια που τον πλησίαζαν έδινε τροφή με τα χέρια του. Μια φορά δε, επειδή ο μαθητής του δίψασε, κτύπησε τη γη με το ραβδί του και ανέβλυσε πόσιμο νερό. Ήταν δε απλός το ήθος και γλυκός τη συνομιλία. Ακόμη αγωνίστηκε κατά των αιρέσεων και έγραψε ασματικά τροπάρια. Έτσι, αφού έλαμψε με την άσκηση και τα θαύματα και έγινε παράδειγμα αρετής στους μαθητές του, εν ειρήνη έφυγε προς τον Κύριο.

Αγίας Σκέπης της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας επιτελούμε εις ανάμνηση της οπτασίας την οποία είδε ο Άγιος Ανδρέας ο διά Χριστόν Σαλός κατά τις ημέρες της βασιλείας του ευσεβέστατου βασιλέα Λέοντος. Κατά την εποχή εκείνη, μέρα Κυριακή, πρώτη Οκτωβρίου, γινόταν στις Βλαχέρνες, στο ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου, ολονύκτια αγρυπνία, στην οποία παραβρισκόταν και ο Όσιος Ανδρέας με πλήθος λαού. Τότε, κατά την τετάρτη ώρα της νυχτός, σήκωσε ο Όσιος τα μάτια του στον ουρανό και είδε τη βασίλισσα των ουρανών, τη σκέπη όλου του κόσμου, την Υπεραγία Θεοτόκο να στέκεται στον αέρα και να προσεύχεται, να λάμπει σαν τον ήλιο

να σκέπει το λαό με το τίμιό της μαφόριο. Καθώς την είδε ο Όσιος Ανδρέας, είπε στο μαθητή του, το μακάριο Επιφάνιο: «Βλέπεις, αδελφέ, τη Βασίλισσα και την Κυρία των Απάντων να εύχεται για όλο τον κόσμο;» Αποκρίθηκε εκείνος: «Ναι, βλέπω, Πάτερ Άγιε, και εγώ με τις ευχές σου την Κυρία Θεοτόκο και θαυμάζω». Αφού λοιπόν προσευχήθηκε αρκετά εκεί η Θεοτόκος, εισήλθε στο Άγιο Βήμα, όπου βρισκόταν η Αγία Σορός που περιείχε το ιερό της μαφόριο.

Πήρε αυτό, βγήκε και στάθηκε μπροστά στις βασιλικές θύρες του βήματος και, αφού το έβαλε στην πανάχραντη της κεφαλή, το ξετύλιξε με σεμνότητα, το κράτησε με τα άχραντα της χέρια, το οποίο ήταν μεγάλο και φοβερό, το άπλωσε πάνω στον παρευρισκόμενο λαό.

σκέπασε τους εκεί χριστιανούς. Οι μακάριοι αυτοί το έβλεπαν επί αρκετή ώρα έτσι απλωμένο να λάμπει. Καθώς η Θεοτόκος άρχισε να ανεβαίνει στους ουρανούς, χανόταν λίγο λίγο και η θεία της σκέπη και δεν φαινόταν πλέον, παρέμενε όμως η χάρη της με το ιερό της μαφόριο, το οποίο φυλασσόταν στο ναό αυτό των Βλαχερνών. Εορτάζουμε λοιπόν τη σκέπη της Υπεραγίας Θεοτόκου, ενθυμούμενοι την ένδοξη φανέρωσή της στις Βλαχέρνες, η οποία έγινε ορατή από τους Αγίους Ανδρέα και Επιφάνιο.

Της υπερμάχου αυτής σκέπης και προστασίας πολλές φορές έλαβαν πείρα οι ευσεβείς χριστιανοί και ιδιαίτερα το ελληνικό έθνος, διότι πολλές φορές τους διεφύλαξε και τους έσωσε από κινδύνους που τους απειλούσαν.

Γι' αυτό και πολλές και ποικίλες είναι οι προς αυτήν εκδηλώσεις ευγνωμοσύνης των πιστών, από τους οποίους μεταξύ των πολλών άλλων προσαγορεύσεων και Υπέρμαχος Στρατηγός ανακηρύσσεται και ο Ακάθιστος Ύμνος προς αυτήν με ιδιαίτερη ευλάβεια ψάλλεται. Γνωστότερη όμως και πιο πρόσφατη είναι η προστασία που εκδηλώθηκε το 1940 κατά της πατρίδας μας επιδρομής των στρατιών του Χίτλερ και του Μουσολίνη. Προς εκδήλωση της άπειρης ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας του ελληνικού έθνους προς την Υπέρμαχο Στρατηγό του, την Υπεραγία Θεοτόκο, για τη σύγχρονη αυτή ευεργεσία της, καθορίστηκε μετά από απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος κατά

τον Οκτώβριο του 1953

η εορτή αυτή της Αγίας Σκέπης, η οποία γινόταν από πολύ παλιά την 1η Οκτωβρίου, να γίνεται κατά την 28η του ιδίου μηνός, για να την συνεορτάζει σύσσωμο το ελληνικό έθνος με τη διάσωσή του από τον ιταλικό και γερμανικό ζυγό.

Και ευχαριστούμε την προστάτηδά μας για την ευσπλαχνία της προς το χριστιανικό γένος, δεόμενοι εκτενώς να μας σκεπάζει τώρα και πάντοτε με την ευσπλαχνία της από ορατούς και αοράτους εχθρούς. Χωρίς τη σκέπη και τη βοήθειά της είναι αδύνατο σε εμάς που παροργίζουμε το Θεό να ζούμε πάνω στη γη. Διότι εξαιτίας των πολλών μας αμαρτιών πέφτουμε σε πολλούς πειρασμούς, κατά το γεγραμμένο: «Πολλές οι μάστιγες του αμαρτωλού». Προ πολλού θα είχαμε απολεσθεί για τις αμαρτίες μας, εάν δεν μας σκέπαζε η πανεύσπλαχνη Δέσποινα. Και πράγματι, εάν δεν δεόταν για μας η προστάτηδά μας, ποιος θα μας λύτρωνε από τόσους κινδύνους; Ποιος θα μας φύλαγε ελεύθερους μέχρι σήμερα;

Στο έργο αυτό της προστασίας της Παναγίας Μητέρας μας ας μη αντιτιθέμεθα εμείς με την απροσεξία μας, με το να βάζουμε τον εαυτό μας σε πειρασμούς, σε κινδύνους πνευματικούς και σωματικούς τους οποίους μπορούμε να αποφύγουμε. Αλλά ας ερχόμαστε συνεργοί με το να προσέχουμε, να είμαστε συνετοί και να αποφεύγουμε κάθε τι που μπορεί να λερώσει ή να βλάψει την ψυχή ή το σώμα μας. Τέλος, ας ευχόμαστε να μας σκεπάσει κατά την ώρα κατά την οποία η ψυχή μας θα αποχωριστεί από το σώμα, να μας προστατεύσει από τα πονηρά πνεύματα, αλλά και κατά τη φοβερά ημέρα της Κρίσεως, με τη Θεία της Σκέπη, να μας γλιτώσει από την αιώνια κόλαση και να μας αξιώσει να γίνουμε κληρονόμοι της δόξης

του Ιώτης.