Holy Monday: Joseph, the Fig Tree, and Repentance

On this same day, Holy and Great Monday, we commemorate blessed Joseph the All-Comely and the fig tree that the Lord cursed and caused to wither.

Today we enter the Holy Passion of our Lord Jesus Christ. Joseph the All-Comely was a prototype of Christ, foreshadowing what He would undergo. The Son and the Word (Logos) of God was sent to us by His Father to save us, yet the hard-hearted Jews put Him to death out of envy. In the same way, Jacob sent Joseph to visit his brothers, and out of envy they sold him for thirty pieces of silver, just as Judas sold the Lord. Afterward Joseph was exalted and became ruler over all Egypt. With grain he saved many people from famine. He bore no grudge against those who had harmed him: far from taking revenge, he rewarded them

with many gifts. So too, after His Resurrection, Christ the Lord reigned over the whole world. In His great love for us, He feeds us with the mystical gift of grain, Holy Communion, and grants us so many other blessings. He is all-good and bears no grudge. This wise Joseph was the eleventh son of the Patriarch Jacob, born to Rachel before Benjamin. Day by day he grew in the fear of God and in the other virtues. His father therefore loved him more than his brothers did. They envied him greatly, especially after he dreamed that, while they were harvesting, his brothers’ sheaves rose up

and bowed down before his own. When Joseph was seventeen, his brothers were tending the sheep near a place called Shechem. They had been away for many days, so Jacob sent Joseph to bring them bread and see how they were. When they saw him in the distance, they agreed to kill him, so that he would never rule over them as his dream suggested. At Reuben’s urging, however, they threw him into a pit instead. Then they sold him for thirty pieces of silver to passing Ishmaelite merchants. When the merchants reached Egypt, they sold him to Potiphar, Pharaoh’s chief eunuch. Joseph’s brothers slaughtered a young goat and stained their brother’s clothes with its blood.

They showed the clothes to their father, hoping he would believe that a wild beast had killed Joseph. While Jacob mourned his beloved son, Joseph grew in obedience, purity, and the other virtues in Potiphar’s house. He was so capable and diligent that his master put him in charge of all his possessions. Because Joseph was good and righteous, the Lord protected and strengthened him. But Potiphar’s wife was overcome with desire for him and tried to draw this chaste man into sin. Joseph would not consent to it.

One day, when he found himself trapped, Joseph fled to escape her, leaving his cloak in her hands. When she saw that he had resisted her and would not do what she wanted, her desire turned to hatred. She twisted the truth and accused him of wrongdoing before his master, who put him in prison. Around that time, Pharaoh’s chief cupbearer and chief baker were imprisoned there too. Each had a dream. Joseph interpreted their dreams, foretelling that one would be released and the other put to death. Both things happened. Two years later,

the king dreamed of seven fat cows and seven thin cows, and the thin cows ate the fat ones. At the suggestion of the chief cupbearer, whose life had been spared just as Joseph had foretold, Joseph was summoned to explain Pharaoh’s dream. He foretold years of abundance followed by famine. The king made him second in command over Egypt so that the country could prepare for the famine. During his travels on this work, Joseph met Asenath, the daughter of a pagan priest. After she turned to the true God, he married her. They had two sons, Manasseh and

Ephraim. When the famine came, Joseph’s ten brothers went to Egypt to buy grain. There they met the very brother they had sold. Joseph bore them no grudge. He gave them the grain they needed and asked them to bring him their youngest brother, Benjamin. When they brought Benjamin, Joseph was deeply moved and revealed who he was. Seeing their fear, he reassured them: “Do not be afraid or grieve. I am a man of God, and I do not repay evil with evil. It was God who sent me here, not you. He has made me like a father to Pharaoh and ruler over all the land of Egypt.

Go to your father and tell him that, through you, I have been raised to glory. Bring him here, and come here yourselves, all of you. I will feed you, for five more years of failed harvests are coming, and there will be a terrible famine everywhere.” When Jacob heard what had happened, he rejoiced. He went to Egypt with all his people, seventy-five souls in all, and lived there for seventeen years. As he was dying, he made Joseph swear to bury him in Canaan, in the tomb of his fathers. Joseph lived for one hundred and ten years and saw his descendants to the third generation. Knowing that his death was near, he instructed them to carry his bones back to the land of his fathers,

and entrusted his blessed soul into God’s hands. Today we also commemorate the fig tree that withered. Saint Matthew the Evangelist says: “As the Lord was returning to the city in the morning, He was hungry. He saw a fig tree by the road and went to it, but found nothing on it except leaves. He said to it, ‘May you never bear fruit again.’ And at once the fig tree withered.” Mark says: “The next day, as they were leaving Bethany, the Lord was hungry. Seeing a leafy fig tree in the distance, He went to see whether He might find any figs on it.

When He reached it, He found nothing but leaves, for it was not the season for figs. Then the Lord said to it, ‘May no one ever eat fruit from you again.’” Here the fig tree signifies the synagogue of the Jews. The Savior came to it and found no fruit worthy of Him, only the shadow of the Law. He took away even that shadow and left it barren. The holy fathers placed the account of the fig tree here to awaken katanyxis, compunction, just as they placed here the commemoration of Joseph, who is a prototype of Christ and foreshadows Him. The event with the fig tree took place the day after the Lord’s glorious entry into Jerusalem, which we celebrated yesterday.

Brothers and sisters, let us fear the judgment that fell on the fig tree for its lack of fruit. Let us offer Christ fruits worthy of metanoia, of repentance, for He grants us His great mercy. We too are trees planted in the garden of God’s creation, and especially in the Church. The heavenly Gardener planted us

and, from the beginning, gave us many precious gifts, starting with life itself. Through the grace of Holy Baptism, He cleansed us of ancestral sin and opened to us the life of Christ. Through the other Holy Mysteries, and especially through Holy Communion in His Body and Blood, He gives us His grace in abundance.

In response to these gifts and to His divine grace, He asks for our response, our contribution, our cooperation. He asks for works of metanoia, of repentance. If we offer them, we show that we understand and value His grace and make use of it. We show that we truly want the salvation He offers. Then God will add to what He has already given; we will grow, and at last the miracle of salvation will take place. But if we offer no works of repentance, if we do not cooperate with God’s grace, that grace will remain unused. By our actions we will show that we do not want it, and our soul too

will wither. Our whole being will dry up and fall prey to the devil, consumed by his evil power. So let us show through works of repentance that we love Christ, that we want Him and want to belong to Him. Let us show that we want to follow Him everywhere and always, through His Passion and His Resurrection.

Ίδια μέρα, Αγία και Μεγάλη Δευτέρα, γίνεται μνεία του μακαρίου Ιωσήφ του Παγκάλου και της υπό του Κυρίου καταρασθείσης και ξηρανθείσης συκής.

Σήμερα αρχίζουν τα Άγια Πάθη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του οποίου πρωτύπωση υπήρξε ο Πάγκαλος Ιωσήφ. Και τούτο διότι, καθώς ο Υιός και ο Λόγος του Θεού στάλθηκε από τον Πατέρα Του σε εμάς για να μας σώσει, οι σκληροτράχηλοι Ιουδαίοι από φθόνο Τον φόνευσαν, έτσι και ο Ιωσήφ στάλθηκε από τον πατέρα του Ιακώβ να επισκεφθεί τους αδελφούς του, αυτοί δε από φθόνο τον πούλησαν για τριάντα αργύρια, όπως τον Δεσπότη πούλησε ο Ιούδας. Μετά όμως δοξάστηκε και έγινε βασιλέας σε όλη την Αίγυπτο και έσωσε πλήθος κόσμου από την πείνα με το σιτάρι. Εκείνους δε που του έκαναν κακό, όχι μόνο δεν τους εκδικήθηκε, αλλά και τους αντάμειψε ο αμνησίκακος

με πολλά δώρα. Έτσι και ο Δεσπότης Χριστός, αφού αναστήθηκε, βασίλευσε σε όλο τον κόσμο και με πολλή φιλανθρωπία μας τρέφει με μυστική σιτοδοσία, τη Θεία Κοινωνία, και μας κάνει τόσες άλλες ευεργεσίες ο Αμνησίκακος και Πανάγαθος. Αυτός ο Πάνσοφος Ιωσήφ ήταν ο ενδέκατος γιος του Πατριάρχου Ιακώβ, που γεννήθηκε από τη Ραχήλ πριν από τον Βενιαμίν. Καθημερινά προέκοπτε στο φόβο του Θεού και τις άλλες αρετές. Γι' αυτό από τον πατέρα του αγαπώταν περισσότερο από τους άλλους του αδελφούς, οι οποίοι τον φθόνησαν πολύ και για το λόγο αυτό και διότι είδε όνειρο ότι, δηλαδή, θέριζαν και σηκώθηκαν τα δεμάτια των αδελφών του,

προσκύνησαν το δικό του. Όταν ήταν 17 ετών, κάποτε έβοσκαν οι αδελφοί του τα πρόβατα στον τόπο που ονομαζόταν Σιχέμ και επειδή έλειπαν πολλές μέρες, ο Ιακώβ έστειλε τον Ιωσήφ να τους πάει ψωμιά και να δει πώς ήταν. Εκείνοι, καθώς τον είδαν από μακριά, συμφώνησαν να τον φονεύσουν για να μην γίνει βασιλέας τους κατά το όνειρο. Όμως τελικά και μετά από προτροπή του Ρουβήν τον έριξαν σε λάκκο και μετά τον πούλησαν για τριάντα αργύρια σε διερχόμενους Ισμαηλίτες εμπόρους. Εκείνοι, όταν έφτασαν στην Αίγυπτο, τον πούλησαν στον αρχιευνούχο του Φαραώ Πετεφρή. Οι αδελφοί του Ιωσήφ έσφαξαν ένα κατσίκι και με το αίμα του έβαψαν τα ρούχα του αδελφού τους,

έδειξαν στον πατέρα τους και έτσι προσπάθησαν να του δώσουν την εντύπωση ότι θανατώθηκε από κάποιο θηρίο. Ενώ όμως ο Ιακώβ οδυρόταν για το θάνατο του αγαπητού του Ιωσήφ, αυτός πρόκοπτε στο σπίτι του Πετεφρή στην υπακοή, στη σωφροσύνη και τις άλλες αρετές. Ήταν δε τόσο γνωστικός και επιμελής, ώστε το αφεντικό του τον έβαλε να εξουσιάζει σε όλη του την περιουσία. Ο δε Κύριος, καθώς ο Ιωσήφ ήταν αγαθός και δίκαιος, τον σκέπαζε και τον δυνάμωνε. Όμως η σύζυγος του αρχιευνούχου καταλήφθηκε από σαρκικό έρωτα για το δίκαιο και προσπάθησε να παρασύρει τον σώφρονα στην αμαρτία. Αυτός όμως με κανένα τρόπο δεν συγκατατέθηκε να κάνει την αμαρτία.

Δε κάποτε βρέθηκε σε δύσκολη θέση, προκειμένου να γλιτώσει, τράπηκε σε φυγή, αφήνοντας στα χέρια της κυρίας του το χιτώνα του. Όταν δε εκείνη είδε ότι ο αδαμάντινος εκείνος την καταφρόνησε και δεν θέλησε να κάνει το θέλημά της, μετέβαλε την αγάπη σε μίσος, άλλαξε την αλήθεια της υποθέσεως και τον διέβαλε ως ανήθικο στον κύριό του, ο οποίος τον έκλεισε στη φυλακή. Κατά τις ημέρες εκείνες κλείστηκαν στην ίδια φυλακή και ο αρχιοινοχόος και ο αρχισιτοποιός του Φαραώ. Καθένας από αυτούς είδε ένα όνειρο, τα οποία εξηγώντας ο Ιωσήφ προείπε την απελευθέρωση του ενός και τη θανάτωση του άλλου, τα οποία και έγιναν. Μετά δύο χρόνους ο

βασιλέας είδε όνειρο με επτά παχιές αγελάδες και επτά ισχνές, οι οποίες στη συνέχεια έφαγαν τις παχιές. Μετά από πρόταση του αρχιοινοχόου, που κατά πρόρρηση του Ιωσήφ είχε γλιτώσει το θάνατο, κλήθηκε ο Ιωσήφ και εξήγησε το όνειρο του Φαραώ και προείπε για την ευφορία και για την πείνα που επρόκειτο να ακολουθήσει. Ο βασιλέας τότε τον έκανε δεύτερο βασιλέα της Αιγύπτου για την καλύτερη αντιμετώπιση της πείνας που θα ακολουθούσε. Κατά τη διάρκεια σχετικής περιοδείας, ο Ιωσήφ γνωρίστηκε με την Ασενέθ, κόρη ειδωλολάτρου ιερέως, την οποία μετά από τη στροφή της προς τον αληθινό Θεό την ενυμφεύθηκε. Απέκτησε δυο γιους, τον Μανασσή και

τον Εφραήμ. Όταν ήρθε η πείνα, οι δέκα αδελφοί του Ιωσήφ πήγαν στην Αίγυπτο για να αγοράσουν σιτάρι. Τότε συναντήθηκαν με εκείνον που τον είχαν πουλήσει, ο οποίος όμως, χωρίς μνησικακία, τους έδωσε το σιτάρι που χρειαζόταν, ζήτησε δε να του φέρουν το μικρότερό του αδελφό, Βενιαμίν. Όταν τον έφεραν και μετά από συγκινητικές στιγμές, τους αποκάλυψε ποιος ήταν και καθώς ήταν φοβισμένοι τους ενθάρρυνε λέγοντας: «Μη φοβείστε και μη λυπείστε, διότι εγώ είμαι άνθρωπος του Θεού και δεν αποδίδω κακό αντί κακού. Δεν με στείλατε εσείς εδώ αλλά ο Θεός, ο οποίος με έκαμε ως πατέρα Φαραώ και άρχοντα πάσης γης Αιγύπτου.

Στον πατέρα σας και πείτε του πως σε δόξα αξιώθηκα δια μέσου σας. Λάβετε δε αυτόν και ελάτε όλοι σας εδώ να σας διαθρέψω, διότι άλλοι πέντε χρόνοι θα έρθουν άκαρποι και θα γίνει παντού πείνα μεγάλη και φοβερή». Ο Ιακώβ, καθώς έμαθε τα συμβάντα, χάρηκε και πήγε στην Αίγυπτο με όλους τους ανθρώπους του, 75 ψυχές, όπου έζησε 17 χρόνους. Πεθαίνοντας δε όρκισε τον Ιωσήφ να τον ενταφιάσει στη Χαναάν, στον τάφο των πατέρων του. Ο δε Ιωσήφ έζησε εκατόν δέκα έτη και είδε τέκνα έως τρίτης γενεάς. Προγνώρισε το θάνατό του και αφού παρήγγειλε να μεταφέρουν τα οστά του στον τόπο των πατέρων του,

παρέδωσε τη μακαρία του ψυχή στα χέρια του Θεού. Ακόμη σήμερα γίνεται μνεία της ξηρανθείσης συκής και ο μεν Άγιος Ευαγγελιστής Ματθαίος λέγει γι' αυτή: «Όταν ο Κύριος το πρωί επέστρεφε στην πόλη, πείνασε και όταν είδε κάποια συκιά στο δρόμο, ήλθε κοντά της και δεν βρήκε τίποτε πάνω της παρά φύλλα μόνο και λέγει σε αυτή: “Να μην βγει ποτέ πλέον από σένα καρπός εις τον αιώνα” και ξηράθηκε αμέσως η συκιά». Ο δε Μάρκος λέγει: «Και την αυριανή ημέρα, καθώς βγήκαν από τη Βηθανία, ο Κύριος πείνασε και αφού είδε από μακριά μια συκιά που είχε φύλλα, ήλθε μήπως βρει τίποτε σύκα σε αυτή.

Όταν ήρθε κοντά της, δεν βρήκε τίποτε παρά μόνο φύλλα, διότι δεν ήταν καιρός σύκων. Και αποκρίθηκε ο Κύριος και είπε σε αυτή: “Να μη φάγει πλέον κανείς από σένα καρπό στον αιώνα”». Συκιά εννοείται εδώ η συναγωγή των Ιουδαίων, στην οποία ήρθε ο Σωτήρας, και μη βρίσκοντας σε αυτή τον πρέποντα καρπό, παρά μόνο τη σκιά του νόμου, απέσυρε και αυτή τη σκιά από αυτή και την έκανε εντελώς αργή. Έταξαν εδώ οι θείοι πατέρες την ιστορία της συκιάς για κατάνυξη, καθώς έταξαν και τη μνήμη του Ιωσήφ, διότι προτυπώνει το Χριστό. Συνέβη δε το περιστατικό με τη συκιά την επομένη της ένδοξης του εισόδου στην Ιερουσαλήμ, την οποία εορτάσαμε χθες.

Ξηρανθείσης της συκής, διά την ακαρπίαν, το επιτίμιον φοβηθέντες, αδελφοί, καρπούς αξίους της μετανοίας προσάξωμεν Χριστώ, τω παρέχοντι ημίν το μέγα έλεος. Και εμείς είμαστε δένδρα φυτευμένα μέσα στο περιβόλι της δημιουργίας του Θεού και ιδιαίτερα της Εκκλησίας. Ο ουράνιος Γεωργός φύτευσε,

τις καταβολές, μας έδωσε δωρεές πολλές και βασικές, την ύπαρξη, με τη χάρη του Αγίου Βαπτίσματος, μας καθάρισε από το προπατορικό αμάρτημα και μας έδωσε τη δυνατότητα της ζωής του Χριστού. Με τα άλλα Άγια Μυστήρια και ιδιαίτερα με την κοινωνία του σώματος και του αίματός Του, μας δίνει άφθονη τη χάρη Του.

Στις δωρεές. Σε αυτή τη θεϊκή Του χάρη ζητά τη δική μας ανταπόκριση, τη δική μας συμβολή, τη δική μας συνεργασία. Ζητά έργα μετάνοιας. Εάν τα προσφέρουμε, θα δείξουμε ότι καταλαβαίνουμε, συναισθανόμαστε και αξιοποιούμε τη χάρη και τελικά ότι πραγματικά θέλουμε την προσφερόμενη σωτηρία. Έτσι ο Θεός θα προσθέσει σε αυτά που έδωσε, θα επέλθει η πρόοδος και τελικά θα γίνει το θαύμα της σωτηρίας. Διαφορετικά, εάν δηλαδή δεν προσφέρουμε έργα μετανοίας, εάν δεν συνεργαστούμε με τη Χάρη του Θεού, αυτή θα μείνει αναξιοποίητη και καθώς θα δείξουμε πάνω στην πράξη ότι δεν τη θέλουμε, θα έρθει και η ψυχή μας.

Ύπαρξή μας θα μαραθεί, θα ξεραθεί, θα γίνει θύμα του διαβόλου, παρανάλωμα της διαβολικής ενέργειας. Με τα έργα της μετανοίας λοιπόν, ας δείξουμε ότι αγαπάμε, ότι θέλουμε το Χριστό, ότι θέλουμε να είμαστε δικοί Του, ότι θέλουμε να Τον ακολουθούμε παντού και πάντοτε, στο πάθος και την Ανάσταση.