Archangel Gabriel, the Annunciation, and the Trials of Malchus

On the day after the Annunciation of the Most Holy Theotokos, we celebrate the Synaxis of the divine Archangel Gabriel, because he served in the divine, ineffable, and supernatural Mystery of the Incarnation of God the Word (Logos). The name Gabriel means “man of God.” Gabriel is mentioned by name four times in the Old and New Testaments, and many other times simply as an angel or archangel. In the Old Testament, he appeared to the Prophet Daniel and explained the meaning of Nebuchadnezzar’s fearful dreams. By God’s loving kindness, he also helped and guided Daniel through every difficulty. And to Zechariah, the prophet and high priest,

as he was offering incense in the temple, Gabriel brought joyful news: “Do not be afraid, Zechariah, for your prayer has been heard, and your wife Elizabeth will bear you a son.” But Zechariah persisted in unbelief, deaf to the archangel’s words and unable to answer them. Gabriel imposed a penance for his unbelief, and he remained mute until Elizabeth gave birth to the Forerunner of grace. When the countless ranks of the divine angels are sent to carry out a ministry, they receive the command of God Most High through divine rays of light,

which resound in their spiritual ears. Icon painters depict these rays as curling bands beside the ears of the divine archangels. For even the divine angels and archangels cannot, in any way, see the essence of God. Though angels are immaterial by nature, they are still circumscribed. God alone is without bounds, invisible, and beyond touch.

The monk Malchus, who passed down to us the following edifying account, was born in a Syrian village called Maronia, about thirty miles from Antioch. He was raised there as a Christian by parents who revered God. His parents planned to arrange his marriage, but Malchus wanted to leave and become a monk. So he went to Iberia, present-day Georgia, where he did become a monk among spiritual men. He struggled well and pleased God. But when Malchus learned that his father had died,

he began thinking of returning to his widowed mother. After her death, he intended to inherit all his father’s property, give part of it to the poor, and spend the rest on building up his monastery. Malchus confessed this logismos, this intrusive thought, to his spiritual father and elder. The elder warned him against carrying it out, saying it would do him no good and that such thoughts came from demons. Malchus refused to heed his elder. He left the monastery and went to Edessa in Syria. Fearing that he might meet Saracens on the road, he waited until he found other travelers. When a group of seventy had gathered,

he set out with them, walking without fear. Unexpectedly, a large band of Saracens appeared, attacked the travelers, and took them all captive. Malchus was allotted to a dark-skinned Ethiopian, who took him away along with a captive woman. The Ethiopian ordered them both onto a swift camel. It ran so fast that they were in danger of falling. Malchus held the woman, and she held him, so they could stay securely on its back.

That was not the only hardship Malchus suffered because of his disobedience. He was also made to eat camel meat against his will. When his Ethiopian master reached home, he handed Malchus over to his wife. Malchus served her as a slave, carrying water and disposing of refuse. Later his master put him in charge of the sheep. That work gave him some relief from the heavy demands of his earlier duties. He took comfort in the examples of the Patriarch Jacob and his sons, and of the great prophet and king David. David had shepherded sheep, creatures without reason, before he was given a kingdom and the care of human beings, who possess reason.

Malchus pleased his master by caring well for the sheep and making cheese. He also kept all the household goods and food entrusted to him safe and intact, serving with a clear conscience, faithfulness, and honesty. His master decided to reward him by marrying him to the woman who had been captured with him. When Malchus was summoned and heard this, he first offered various excuses and tried to delay. But his master pressed him, and Malchus said he could not do such a thing,

both because he was a monk and because the woman already had a husband. It would be wrong to take her from her lawful husband in this way. On hearing this, the Ethiopian drew his sword and threatened to kill Malchus. Malchus now learned by bitter experience what deadly consequences his disobedience to his spiritual father had brought forth. Afraid for his life, he went through the marriage against his will. Yet he resolved inwardly that he would rather die than have marital relations with her. The woman, however, was wise and chaste.

She saw Malchus’s unbearable sorrow and anguish and feared that his grief might kill him. So she suggested that they live together in outward appearance, while secretly preserving their chastity. Malchus welcomed the idea. Remembering the pure and holy life he had lived in the monastery, he looked for a chance to escape. When the woman realized this, she begged to go with him so that she could become a nun in a women’s monastery. Malchus promised to help her. A great river nearby stood in their way,

because crossing it was difficult. So they made two leather waterskins and tied them securely. Malchus took one and the woman took the other. At night they entered the river, using the skins to keep afloat and their feet to steer, and crossed to the other side. They thanked God and continued walking by night and even by day under the burning sun. Fear gripped them, and they kept looking back. Suddenly they saw their Ethiopian master and a servant coming quickly after them on swift camels, with drawn swords in their hands. As the pursuers came closer,

by God’s providential dispensation, they came upon a deep cave and went inside. But the cave was full of snakes, other deadly reptiles, and wild beasts that had taken refuge from the scorching sun. Though they feared the beasts, they feared the Ethiopian even more. They made the sign of the Precious Cross over themselves and stood in one part of the cave, expecting to be eaten. The Ethiopian and his servant dismounted and tied their camels near the cave. The servant entered first to bring out Malchus and the woman, while the Ethiopian stood at the entrance with his sword, ready

to kill them as they came out. But as soon as the servant entered, a lioness sprang upon him, seized him by the throat, and strangled him. She then bit him and dragged him into her den. Seeing this, Malchus and the woman glorified God. The Ethiopian thought the fugitives were resisting his servant and refusing to come out, so he too entered the cave with his sword in hand. The same lioness leapt at him and killed him. Malchus and the woman thanked God for this extraordinary miracle. They stayed where they were, certain that the lioness would soon devour them too.

But the lioness took her cub and left the cave. Malchus and the woman came out and found the camels still tied there, loaded with food and drink. They ate, were refreshed, and thanked God. Then they mounted the camels, crossed the desert in ten days, and reached a city. Malchus gave a generous sum to a women’s monastery, where the woman entered. He himself returned to the monastery he had left. His spiritual father and elder had died, but Malchus told the other brothers everything that had happened to him. Having learned from all he had suffered,

he stayed in the monastery from then on, thanking God for delivering him from such great dangers. He lived there for many years, pleased God, and departed to the eternal dwelling places. Thank you.

We have just seen what the monk Malchus suffered because of his disobedience: hardship of body and soul, grave dangers to both, and a fall into circumstances he had never chosen. God is good and loves mankind; therefore His will is good and loving, the very best thing for us. So when we turn away from this first will of God, what is called His good pleasure, as conveyed to us by our spiritual guide,

who is expected to guide us without error and to express God’s will, our disobedience and sin bring us into a worse state. Sin tastes sweet at first because it satisfies a desire. Afterward come its bitter taste and all the suffering of life in a fallen state. Yet even then, God does not abandon His creature. As long as recovery and return are possible, God allows a person to suffer the consequences of his folly. In this way He stirs and helps him to return through metanoia, repentance, and to find salvation. This is what is meant by God’s permission through providential dispensation. But when a person refuses to change and persists in sin deliberately, rather than out of weakness, God respects that choice

and lets him follow the path he has chosen, a path that leads to destruction and to spiritual and bodily death. This is what is meant by God’s permission through abandonment. So if we do not follow God’s first will, which is best for us, let us at least endure the labors of repentance. Otherwise we may reach the incurable state of a hardened heart, the worst state a human being can fall into, a demonic state.

Και του Θείου Αρχαγγέλου Γαβριήλ τη σύναξη επιτελούμε την επαύριο του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου, διότι υπούργησε στο θείο και άρρητο και υπερφυές μυστήριο της ενανθρωπίσεως του Θεού Λόγου. Η λέξη «Γαβριήλ» σημαίνει «άνθρωπος του Θεού». Ο Θείος Γαβριήλ αναφέρεται ονομαστικά στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη τέσσερις φορές, ανώνυμα δε με την ένδειξη Άγγελος ή Αρχάγγελος πολλές φορές. Στην Παλαιά Διαθήκη εμφανίστηκε στον προφήτη Δανιήλ και υπέδειξε σε αυτόν τη λύση των φοβερών εκείνων ονείρων του Ναβουχοδονόσορος και με τη φιλανθρωπία του Θεού τον βοήθησε και τον καθοδήγησε σε όλες τις δύσκολες περιστάσεις. Αλλά και στον προφήτη και αρχιερέα Ζαχαρία,

ο οποίος θυμίαζε κάποτε στο ναό, έφερε το χαρμόσυνο άγγελμα λέγοντας: «Μη φοβού, Ζαχαρία, διότι εισηκούσθη η δέησή σου και η γυνή σου Ελισάβετ γεννήσει υιόν σοι». Επειδή ο δε Ζαχαρίας επέμενε να απιστεί, να κωφεύει και να σιωπά στους λόγους του Θείου Αρχαγγέλου, δέχθηκε από αυτόν το επιτίμιο της απιστίας του και έμεινε άλαλος μέχρις ότου η Ελισάβετ έτεκε τον πρόδρομο της χάριτος. Τα άπειρα των θείων αγγέλων τάγματα, όταν πρόκειται να αποσταλούν σε εκτέλεση κάποιες διακονίες, δέχονται την προσταγή από τον ύψιστο Θεό με θείες επιλάμψεις,

οι οποίες ηχούν στα πνευματικά τους αυτιά και τις οποίες επιλάμψεις οι ζωγράφοι ζωγραφίζουν ως ελικοειδείς ταινίες στα αυτιά των θείων αρχαγγέλων. Διότι ούτε οι θείοι άγγελοι και αρχάγγελοι κατά κανένα τρόπο δεν μπορούν να δουν την ουσία του Θεού. Αν και αυτή είναι άυλη κατά τη φύση, είναι όμως περιγραπτή. Μόνος δε ο Θεός είναι απερίγραπτος, αόρατος και αψηλάφητος.

Ο μοναχός Μάλχος, ο οποίος μας παρέδωσε την ακόλουθη ωφέλιμη διήγηση, γεννήθηκε σε κάποιο χωριό της Συρίας, ονόματι Μαρόνια, τριάντα περίπου μίλια μακριά από την Αντιόχεια. Στο χωριό αυτό γεννήθηκε ο Μάλχος και σε αυτό ανατρεφόταν χριστιανικά από τους γονείς του και σεβόταν το Θεό. Και οι μεν γονείς του μελετούσαν να τον νυμφεύσουν, αυτός όμως αντίθετα σκεφτόταν να φύγει και να γίνει μοναχός. Πήγε λοιπόν στην Ιβυρία, σημερινή Γεωργία, όπου πράγματι έγινε μοναχός κοντά σε πνευματικούς άνδρες. Έτσι καλώς αγωνιζόμενος ευαρεστούσε στο Θεό. Όταν όμως ο Μάλχος πληροφορήθηκε ότι πέθανε ο πατέρας του,

μελετούσε να επανέλθει στη χήρα μητέρα του με σκοπό μετά το θάνατο εκείνης να γίνει κληρονόμος όλης της πατρικής του περιουσίας και μέρος μεν από αυτήν να δώσει ελεημοσύνη στους πτωχούς, μέρος δε να ξοδέψει σε οικοδομή του μοναστηριού του. Το λογισμό αυτό εξομολογήθηκε ο Μάλχος στον πνευματικό του πατέρα και γέροντα. Εκείνος όμως τον εμπόδιζε από την πραγματοποίηση του λογισμού αυτού ως ανωφελούς και ασυμφόρου, μάλιστα δε τον διαβεβαίωνε ότι οι λογισμοί αυτοί είναι από τους δαίμονες. Ο Μάλχος όμως δεν θέλησε να πειστεί στους λόγους του γέροντά του, βγήκε από το μοναστήρι και πήγε στην πόλη της Εδέσσης της Συρίας. Εκεί, επειδή φοβόταν μη συναντήσει στους δρόμους Σαρακηνούς, περίμενε μέχρι που να βρει και άλλους συνοδοιπόρους. Αφού δε μαζεύτηκαν εβδομήντα οδοιπόροι,

ξεκίνησε και περπατούσε μαζί με όλους χωρίς φόβο. Παρ’ ελπίδα όμως φάνηκε στον δρόμο πλήθος Σαρακηνών, οι οποίοι όρμησαν κατά των οδοιπόρων, συνέλαβαν δε και αιχμαλώτισαν όλους. Τότε ο Μάλχος αυτός κληρώθηκε σε κάποιο μαύρο Αιθίοπα, ο οποίος τον πήρε αιχμάλωτο μαζί με κάποια γυναίκα. Αυτούς λοιπόν τους δύο αιχμαλώτους διέταξε ο Αιθίοπας να ανεβούν μαζί πάνω σε μια γοργοκάμηλο. Επειδή δε η καμήλα έτρεχε πολύ και εκινδύνευαν ο Μάλχος και η γυναίκα να πέσουν κάτω, αγκάλιασε αυτός τη γυναίκα και η γυναίκα το Μάλχο και έτσι με τον εναγκαλισμό στέκονταν στερεά πάνω στην καμήλα.

Δεν ήταν μόνο αυτό το άτοπο που συνέβη στο Μάλχο από την παρακοή του, αλλά επιπλέον έφαγε παρά τη θέλησή του κρέας καμήλου. Όταν δε ο αυθέντης του, Αιθίοπας, έφτασε στο σπίτι του, παρέδωσε τον Μάλχο στη σύζυγό του, στην οποία και υποτασσόταν ως δούλος φέρνοντας νερό και ρίχνοντας τα απορρίμματα. Τελευταία του ανέθεσε ο αυθέντης του να βόσκει τα πρόβατά του. Με την εργασία δε αυτή αναπαύτηκε λίγο από τα βαριά προστάγματα και τις υπηρεσίες τις οποίες έκαμνε προηγουμένως. Παρηγοριόταν δε από την υπηρεσία αυτή, συλλογιζόμενος τα παραδείγματα του Πατριάρχου Ιακώβ και των γιων του, ακόμη δε και αυτού του μεγάλου προφήτου και βασιλέως Δαβίδ, ο οποίος επειδή ποίμαινε τα άλογα πρόβατα βρήκε τη βασιλεία και την διαποίμανση των λογικών ανθρώπων.

Επειδή δε ο Μάλχος ευχαρίστησε τον αυθέντη του για την επιμέλεια των προβάτων και την κατασκευή του τυριού, καθώς και για τη διαφύλαξη όλων των σκευών και τροφίμων του σπιτιού του, τα οποία του παρέδιδε σώα και ολόκληρα με συνείδηση καθαρή και πίστη και ειλικρίνεια, για όλα αυτά τα καλά του Μάλχου συλλογίστηκε ο αυθέντης του να του δώσει κάποια ανταπόδοση. Έτσι έκρινε καλό να νυμφεύσει το Μάλχο με τη γυναίκα εκείνη την οποία αιχμαλώτισε μαζί με αυτόν. Ο δε Μάλχος, όταν προσκλήθηκε από τον κύριό του και άκουσε αυτό, καταρχάς μεν πρόβαλε διάφορες προφάσεις και ανέβαλε το χρόνο. Έπειτα δε, αναγκαζόμενος από τη βία του αυθέντη του, του είπε ότι δεν μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο,

αφενός μεν διότι ήταν μοναχός, αφετέρου δε διότι και η γυναίκα δεν ήταν ελεύθερη αλλά συζευγμένη με άνδρα κι ως εκ τούτου δεν ήταν δίκαιο να αποσπαστεί κατά αυτόν τον τρόπο από τον νόμιμο σύζυγό της. Ο Αιθίοπας, όταν άκουσε αυτό, ξεγύμνωσε το ξίφος του και απείλησε ότι θα τον θανάτωνε. Τότε ο Μάλχος μάθαινε με τη δοκιμή τα θανατηφόρα βλαστήματα τα οποία γέννησε σε αυτόν η παρακοή του πνευματικού του πατέρα. Καθώς φοβήθηκε όμως, νυμφεύτηκε παρά τη θέλησή του τη γυναίκα εκείνη, αποφάσισε όμως νοερά ότι θα ήταν καλύτερο να θανατώσει τον εαυτό του παρά να έχει ολοκληρωμένη σχέση μαζί της. Επειδή δε η γυναίκα εκείνη ήταν φρόνιμη και σώφρων,

έβλεπε την ανυπόφορη λύπη και αδημονία του Μάλχου, φοβήθηκε δε μήπως από την υπερβολική θλίψη του αποθάνει, γι’ αυτό τον συμβούλευσε να είναι μεν κατά το φαινόμενο μαζί και οι δύο, να φυλάττουν δε κρυφά καθαρό και παρθένο τον εαυτό τους. Άρεσε η σκέψη αυτή στον Μάλχο, αλλά αυτός ενθυμούμενος την καθαρή και αγία ζωή την οποία ζούσε όταν βρισκόταν στο μοναστήρι, μελετούσε να βρει κατάλληλο καιρό και να φύγει από εκεί. Αυτό, καθώς το κατάλαβε η γυναίκα, παρακαλούσε να τον ακολουθήσει για να γίνει μοναχή σε κάποιο γυναικείο μοναστήρι. Ο δε Μάλχος υποσχέθηκε να τη βοηθήσει σε αυτό, επειδή δε εκεί κοντά ήταν κάποιος μεγάλος ποταμός, ο οποίος δεν τους άφηνε να φύγουν ελεύθερα

καθόσον ήταν δύσκολη η διάβασή του, γι’ αυτό κατασκεύασαν δύο δερμάτινους ασκούς. Αφού τους έδεσαν με ασφάλεια, πήρε ο Μάλχος τον ένα και η γυναίκα τον άλλο και αφού μπήκαν νύχτα στο ποτάμι, μεταχειρίστηκαν τους μεν ασκούς σαν μικρά πλεούμενα, τα δε πόδια τους σαν πηδάλια και έτσι πέρασαν τον ποταμό. Αφού ευχαρίστησαν το Θεό, περπατούσαν όχι μόνο τη νύχτα αλλά και τη μέρα κάτω από καυτερό ήλιο. Κατεχόμενοι όμως από φόβο και τρόμο έστρεφαν συνέχεια τα βλέμματά τους προς τα πίσω και ξαφνικά είδαν τον αφέντη τους τον Αιθίοπα με κάποιον δούλο να έρχεται γρήγορα προς αυτούς πάνω σε γοργοκαμήλους. Βάσταζαν δε στα χέρια τους γυμνά τα ξίφη και έτρεχαν από πίσω τους. Καθώς εκείνοι πλησίασαν,

κατ’ οικονομία Θεού φάνηκε μπροστά τους βαθύτατο σπήλαιο και μπήκαν σ’ αυτό. Όμως μέσα σ’ αυτό βρήκαν πολλά φίδια κι άλλα θανατηφόρα ερπετά και θηρία διάφορα, τα οποία λόγω του καυτερού ήλιου είχαν καταφύγει εκεί για να βρουν κάποια αναψυχή. Αν και αυτοί φοβήθηκαν τα θηρία, επειδή όμως ήταν μεγαλύτερος ο φόβος του Αιθίοπα, σφράγισαν τον εαυτό τους με το σημείο του Τιμίου Σταυρού και έτσι στάθηκαν σε ένα μέρος του σπηλαίου περιμένοντας να γίνουν βορά των θηρίων. Ο Αιθίοπας και ο δούλος του κατέβηκαν από τις καμήλες, τις έδεσαν κοντά στο σπήλαιο και ο μεν δούλος μπήκε πρώτος στο σπήλαιο για να βγάλει έξω το Μάλχο και τη γυναίκα. Ο δε Αιθίοπας, κρατώντας το ξίφος, στεκόταν στην είσοδο του σπηλαίου

να τους θανατώσει καθώς θα έβγαιναν. Αμέσως όμως, καθώς μπήκε ο δούλος στο σπήλαιο, πήδησε κάποια λέαινα η οποία τον άρπαξε από το λαιμό και τον έπνιξε. Μετά τον δάγκωσε και τον έσυρε στη φωλιά της. Κι ο μεν Μάλχος και η γυναίκα βλέποντας αυτό δόξασαν το Θεό. Ο δε Αιθίοπας, βλέποντας ότι οι φυγάδες αντιστέκονταν στο δούλο και δεν πείθονταν να βγουν από το σπήλαιο, μπήκε κι αυτός κρατώντας στο χέρι το μαχαίρι. Αμέσως όμως, ορμώντας εναντίον του πάλι η ίδια λέαινα, θανάτωσε κι αυτόν. Τότε ο Μάλχος και η γυναίκα, ευχαριστώντας το Θεό για το παράδοξο αυτό θαύμα το οποίο έκανε σ’ αυτούς, περίμεναν εκεί βέβαιοι ότι κι αυτοί μετά από λίγο θα κατασπαράσσονταν από τη λέαινα

εκείνη. Αφού πήρε το σκύμνο της, το μικρό της, βγήκε από το σπήλαιο. Αφού βγήκαν λοιπόν και αυτοί, βρήκαν τις καμήλες δεμένες και φορτωμένες με φαγητά και ποτά. Έτσι, αφού έφαγαν και ευφράνθηκαν, ευχαρίστησαν το Θεό. Έπειτα ανέβηκαν στις καμήλες, πέρασαν την έρημο σε δέκα μέρες και έφτασαν σε κάποια πόλη. Μετά ο μοναχός Μάλχος, αφού έδωσε αρκετά χρήματα σε κάποιο ασκητήριο γυναικών, έβαλε σ’ αυτό τη γυναίκα. Αυτός δε επανήλθε στο μοναστήρι από το οποίο έφυγε. Εκεί τον μεν πνευματικό του πατέρα και γέροντα τον βρήκε αποθαμένο, στους άλλους δε αδελφούς διηγήθηκε όσα συνέβησαν σ’ αυτόν. Έτσι αφού διδάχτηκε από όσα έπαθε,

παρέμεινε στο εξής στο μοναστήρι, ευχαριστώντας τον Θεό, ο οποίος τον λύτρωσε από τόσο μεγάλους κινδύνους. Έζησε εκεί αρκετά έτη, ευαρέστησε στο Θεό και έτσι απήλθε στις αιώνιες μονές. Ευχαριστώ.

Είδαμε προηγουμένως το τι υπέστη ο μοναχός Μάλχος συνεπεία της παρακοής του, την ταλαιπωρία σωματική και πνευματική, τους σοβαρούς σωματικούς και πνευματικούς κινδύνους, της παρά τη θέλησή του πτώσης. Ο Θεός είναι αγαθός και φιλάνθρωπος, επομένως και το θέλημα του Θεού είναι αγαθό και φιλάνθρωπο. Είναι ό,τι καλύτερο για τον άνθρωπο. Κατά συνέπεια, όταν αφήνουμε αυτό το πρώτο, το κατ’ ευδοκίαν, όπως λέγεται, θέλημα του Θεού ή του πνευματικού μας οδηγού,

ο οποίος υποτίθεται ότι είναι απλανής και εκφράζει το θέλημα του Θεού, με την παρακοή, με την αμαρτία, πέφτουμε σε μια οπωσδήποτε χειρότερη κατάσταση. Και ενώ η αμαρτία στην αρχή είναι γλυκιά, ικανοποιεί την επιθυμία, μετά ακολουθεί η πικρή γεύση ή όλη η ταλαιπωρία την οποία ζει κανείς καθώς βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση της πτώσεως. Όμως και στην κατάσταση αυτή, στην πτώση, ο Θεός δεν εγκαταλείπει το πλάσμα Του. Εφόσον υπάρχει δυνατότητα ανανήψεως και επιστροφής, ο Θεός παραχωρεί να υποστεί τις συνέπειες της αφροσύνης του και έτσι διεγείρει και διευκολύνει την επιστροφή αυτή, τη μετάνοια και σωτηρία. Αυτό είναι η κατ’ οικονομίαν παραχώρηση του Θεού. Όταν όμως ο άνθρωπος δεν λέει να αλλάξει, όταν όχι από αδυναμία αλλά θεληματικά εμμένει στην αμαρτία, τότε ο Θεός σεβόμενος τη θέλησή του

αφήνει να τραβήξει το δρόμο που διάλεξε, ο οποίος βέβαια είναι πορεία καταστροφής και θανάτου πνευματικού και σωματικού. Αυτή είναι η κατ’ εγκατάλειψιν παραχώρηση. Εάν λοιπόν δεν κάνουμε το πρώτο θέλημα του Θεού που είναι το πλέον συμφέρον για μας, ας υπομένουμε τουλάχιστον τους κόπους της μετανοίας για να μην καταλήξουμε στην αθεράπευτη κατάσταση της πωρώσεως που είναι ό,τι χειρότερο για τον άνθρωπο, κατάσταση δαιμονική.