Theophonia the divine voice
Life Stories of the Saints

Saint Luke the Evangelist

This account introduces Luke as a Greek physician from Antioch who wrote the Gospel of Luke and Acts of the Apostles. Orthodox tradition attributes early icons of the Theotokos and Christ Child to Luke, including an icon associated with the Monastery of Mega Spilaio.

Greek and EnglishTranscript

Subtitles are not available for this lecture.
Orthodox icon of Saint Luke the Evangelist
0:00 0:00
100%
Audio language
Subtitles English subtitles are not available for this lecture.
Open the Archive audio file

An interactive player loads with JavaScript. Without it, use the direct audio link and the summary below.

English audio uses an AI generated narrator. The transcript follows the approved English narration.

Greek audio is the original recording. English narration is prepared from the Greek account and uses an AI generated voice.

Icon source and creditUnknown Russian Orthodox painter · Public domain

Read the story

Transcript

The Greek text follows the original recording. The English text follows the English narration.

English narration transcriptEN · 29 paragraphs

Saint Luke the Evangelist. Saint Luke came from Antioch in Syria and was Greek. He wrote the Gospel that bears his name and the Acts of the Apostles, both of which are included in Holy Scripture.

Luke the Evangelist was a physician, but he was also skilled at painting. Tradition attributes to him the first icons of the Theotokos holding the infant Jesus Christ. One of these is still at the Monastery of Mega Spilaio, along with icons of the Apostles Peter and Paul attributed to him.

An ancient tradition says that Luke painted several icons of Mary the Theotokos. Orthodox hymnody draws on this tradition in the Small Supplicatory Canon to the Theotokos: “Let the lips of the ungodly fall silent, those who do not venerate your revered icon, those who do not venerate your revered icon, painted by the most holy Apostle Luke, the Hodegetria.”

Saint Luke is the only Evangelist who was a Gentile. We understand this because he is mentioned separately from the men of the circumcision, that is, the Jews. The Life of Luke. Luke is named three times in the New Testament, and we have only a few details about his life.

Luke was not an eyewitness to what Jesus said and did, though he may still have been one of Jesus’ followers.

Some say he was one of the seventy disciples; others say he was among the Greeks who wanted to see the Lord. Luke was a close coworker of Paul and accompanied him on many of his journeys.

Paul himself taught Luke the Christian faith, and from then on Luke devoted himself to preaching the Gospel. From the use of “we” in Acts, we can tell that he accompanied Paul to Troas and then on to Philippi.

But he did not remain with Paul and instead left the city, for at that point Luke switches to “they.” About seven years later, when Paul traveled from Philippi to Jerusalem, Luke accompanied him again.

Luke was aboard the ship that was wrecked while carrying Paul, and he traveled with him to Syracuse and Puteoli. According to Paul’s letters, Luke remained with him until the end of his first imprisonment, and also during his second, shortly before Paul’s death.

The Apostle Paul calls Luke beloved and describes him as his only faithful fellow worker near the end of his life. Paul mentions Luke in his prison epistles, including his letter to the Colossians. In his second letter to Timothy, Luke is the only one said to remain with the Apostle, who was then over sixty years old. This shows how close they were. As a physician, Luke must have been an invaluable companion to Paul on his journeys. As for Luke’s writings, Saint Luke wrote the third Gospel and the Acts of the Apostles. According to Eusebius, this testimony goes back to Irenaeus: Luke, Paul’s companion, recorded in a book the Gospel that Paul preached.

Luke’s Gospel is third in the order of the New Testament canon. It is symbolized by the calf, which expresses the sacrifice of Jesus Christ. It stands out from the other Gospels for its more precise placement of events in history and for its style of language.

Luke was a friend of Theophilus, to whom he recounts the events of Jesus’ earthly life.

But what happened to Luke after the martyrdom of Paul, whom he accompanied to the end of his life? And how did Luke’s own life end? The accounts handed down to us are often conflicting. It is thought possible that, after leaving Rome, Luke the Evangelist traveled east, crossed Libya, and reached Egypt. He was ordained bishop in the Thebaid, where he died. According to Gaudentius, bishop of the Italian city of Brescia, Luke lived in Patras. Church tradition says that Luke traveled through Dalmatia, Italy, France, Macedonia, Achaia, Boeotia, and other places. According to Gregory the Theologian, Luke was among the Church’s first martyrs. The Anti-Marcionite Prologue says that Luke died in Thebes, in Boeotia, at the age of 84.

According to Isidore of Seville, the Evangelist fell asleep in the Lord in Bithynia, in Asia Minor, at the age of seventy-four. According to Nikephoros Kallistos, however, Luke died as a martyr: he was hanged from an olive tree in Ephesus at the age of eighty.

In AD 357, his holy relics were transferred to the Church of the Holy Apostles in Constantinople. Other sources tell us that, as was natural, until his youth he followed the religion of the ancient Greeks, which he had learned from his parents.

From childhood, he was very intelligent and eager to learn. Later he went to Egypt. Alexandria was a city of learning in those days. When he grew up, he came to Greece and got to know it well. As the personal physician and companion of the Apostle Paul, he played an active and decisive part in the success of Christian preaching throughout the Gentile world, contributing in his own particularly beneficial way.

Through his work as a physician, Saint Luke found ways to open doors for the Gospel to be preached more easily and persuasively. Accounts of his death differ. One says that his teaching provoked strong opposition and that he soon became a target of the Romans. A whole crowd of pagans turned against him. They arrested him and tortured him severely. Finally, they hanged him at the age of eighty.

The Christians took his holy relics and buried them in a common burial ground. Fragrant myrrh flowed from his tomb and filled the surrounding area with its scent. Many miracles took place there. To glorify him, God caused eye salve to fall like rain each year on his feast day, October 18. People with eye diseases anointed themselves with it and were healed at once.

This healing power continues to come from Saint Luke’s marble tomb to this day. It is evidence that this is the Evangelist’s authentic tomb. His holy relics are now in Padua, Italy, near Venice. They were taken there by the Frankish conquerors of Byzantium in 1204 and are housed in the Church of Santa Giustina in the city center.

Saint Luke is also the patron saint of Lamia. On October 18, 1944, his feast day, Lamia was liberated from German troops. The renowned Apostle was probably venerated from the earliest Christian centuries on the hill that bears his name. A small church dedicated to Luke the Evangelist stood within its castle.

In 1854, the historic little church that still stands today was built on the ruins of that forgotten church. Since then, the faithful people of Lamia have honored Saint Luke there, fulfilling their sacred duty to the saint who protects their city through the turbulent times of its history.

As a physician, he heals the sick of their illnesses; as a saint, he brings deliverance to their souls. So Saint Luke’s feast day marked Lamia’s resurrection. After three years and six months of tyranny, Hitler’s occupying forces left the city.

Saint Luke—the Apostle, the painter, the physician, the historian—drew on the rich and precious experience of many years. He wanted to record in detail all that he had heard, lived through, and seen, so it would be preserved unchanged through the ages.

The Evangelist Luke had an excellent command of Greek. He set out these events, which changed the course of the world and brought salvation to humanity, with care and chronological accuracy. Many rightly regard him as the principal historian of the early Church.

Because his Holy Gospel is written with such care and chronological accuracy, we gain precious additional details about some events in the life and work of Jesus and the earliest Church that are not mentioned in the Gospels of Matthew and Mark.

Luke the Evangelist tells the story of Christ’s birth more vividly than the others. He may even have received some of the details in his sacred writings from the Theotokos (God-bearer) herself, the mother of Jesus.

Saint Luke the Evangelist’s Acts of the Apostles is a precious legacy, especially for Christians striving in the holy work of mission. Alongside its historical account of the Apostles’ toil and struggle to spread the Gospel, Acts is a shining beacon, lighting the path of every Christian’s mission.

Luke the Evangelist is the first physician of the Christian world and an honor to physicians of every age. God counted him worthy to write his Holy Gospel about the life, death, Resurrection, and Ascension of the very Author of life, our Lord and God and Savior Jesus Christ. He was then counted worthy to write the book of Acts about the founding of the first Christian Church in Jerusalem and the spread of Christianity through Palestine and beyond.

As a true scholar, Luke had the gift of recounting events fully, accurately, and in chronological order. He knew how to choose his material and, in carefully crafted language, show his readers our Lord Jesus’ tireless care for sinners, the humble, those on the margins, women, and children. In this way, he showed how faith and love belong together in an atmosphere of joy and hope.

Greek source transcriptGR · 29 paragraphs

Ο Άγιος Λουκάς ο Ευαγγελιστής Ο Άγιος Λουκάς καταγόταν από την Αντιόχεια της Συρίας και η εθνικότητά του ήταν ελληνική. Είναι ο συγγραφέας του ομώνυμου Ευαγγελίου και των Πράξεων των Αποστόλων, βιβλία τα οποία περιλαμβάνονται στην Αγία Γραφή.

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς ήταν γιατρός στο επάγγελμα, όμως γνώριζε πολύ καλά τη ζωγραφική. Μάλιστα, σε αυτόν αποδίδονται οι πρώτες εικόνες της Θεοτόκου με τον Ιησού Χριστό βρέφος στην αγκαλιά της. Μία εξ αυτών υπάρχει μέχρι σήμερα στη Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου, καθώς και αυτές των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου.

Παλαιά παράδοση παρουσιάζει τον Λουκά ως ζωγράφο αρκετών εικόνων της Θεοτόκου Μαρίας. Την παράδοση αυτή προϋποθέτει η Ορθόδοξη Υμνολογία κατά τον μικρόν παρακλητικό κανόνα προς τη Θεοτόκο. Άλαλα τα χείλη των ασεβών, των μη προσκυνούντων την εικόνα σου την σεπτήν, των μη προσκυνούντων την εικόνα σου την σεπτήν, την ιστορηθείσαν υπό του Αποστόλου Λουκά, ιερωτάτου, την Οδηγήτρια.

Ο Άγιος Λουκάς είναι ο μοναδικός Ευαγγελιστής ο οποίος υπήρξε εθνικός. Και αυτό συνάγεται από το γεγονός ότι μνημονεύεται ξεχωριστά από τους άνδρες της Περιτομής, δηλαδή τους Ιουδαίους. Ο Βίος του Λουκά Ο Λουκάς αναφέρεται ονομαστικά τρεις φορές στην Καινή Διαθήκη και είναι λίγα τα στοιχεία που υπάρχουν για το πρόσωπό του.

Ο Λουκάς δεν ήταν αυτόπτης μάρτυς των όσων είπε και έκανε ο Ιησούς. Αν και αυτό δεν αποκλείει την πιθανότητα να ήταν ένας από τους ακολούθους του Ιησού.

Μερικοί υποστηρίζουν ότι ήταν ένας από τους 70 μαθητές του, οι άλλοι πως ήταν από τους Έλληνες που ζητούσαν να δουν τον Κύριο. Ο Λουκάς υπήρξε στενός συνεργάτης του Παύλου και τον συνόδεψε σε πολλές από τις περιοδείες του.

Στη χριστιανική πίστη κατηχήθηκε από τον ίδιο τον Παύλο και έκτοτε αφοσιώθηκε στα κηρύγματα του Ευαγγελίου. Από το πρώτο πληθυντικό που χρησιμοποιεί στο βιβλίο των Πράξεων συμπεραίνεται ότι συνόδευσε τον Παύλο στην Τροάδα, έπειτα μέχρι τους Φιλίππους.

Δεν έμεινε όμως μαζί του, αλλά εγκατέλειψε την πόλη, γιατί χρησιμοποιεί τρίτο πληθυντικό πρόσωπο. Επτά περίπου χρόνια αργότερα, όταν ο Παύλος πήγε από τους Φιλίππους στην Ιερουσαλήμ, ο Λουκάς τον ακολούθησε και πάλι.

Ήταν συνεπιβάτης με τον Παύλο στο πλοίο που ναυάγησε και έφτασε μαζί του στις Συρακούσες και στους Ποτιόλους. Σύμφωνα με τις επιστολές του Παύλου, ήταν συνοδός του μέχρι το τέλος της πρώτης φυλακίσεώς του, καθώς και κατά τη δεύτερη, λίγο πριν το τέλος του Παύλου.

Ο Απόστολος Παύλος τον χαρακτηρίζει αγαπητό και ως τον μόνο πιστό συνεργάτη, μέχρι το τέλος της ζωής του Αποστόλου. Το όνομα του Λουκά μνημονεύει ο Παύλος στις επιστολές της Αιχμαλωσίας, προς Κολοσσαείς. Στη β' επιστολή προς Τιμόθεον, ο Λουκάς αναφέρεται ως ο μόνος εναπομείνας κοντά στον υπερεξηκονταετή Απόστολο, γεγονός που φανερώνει και το μεταξύ τους δεσμό. Ο Λουκάς ως ιατρός θα ήταν αναμφίβολα χρησιμότατος συνοδός για τον Παύλο στις περιοδείες του. Το συγγραφικό έργο του Λουκά. Ο Άγιος Λουκάς είναι ο συγγραφέας του Τρίτου Ευαγγελίου και των Πράξεων των Αποστόλων. Η μαρτυρία αυτή ανάγεται στον Ειρηναίο κατά την πληροφορία του Ευσέβιου. Ο Λουκάς δε, ο ακόλουθος του Παύλου, κατέγραψεν εις βιβλίον το υπ' εκείνου κηρυσσόμενον Ευαγγέλιο. Το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο είναι το τελευταίο.

Είναι το τρίτο στην κατάταξη του κανόνα της Καινής Διαθήκης. Το Ευαγγέλιο, που παρίσταται συμβολικά με τον Μόσχο, προς έκφραση της θυσίας του Ιησού Χριστού, διακρίνεται απ' τα άλλα Ευαγγέλια για την ακριβέστερη ιστορική τοποθέτηση των γεγονότων, αλλά και το γλωσσικό του χαρακτήρα.

Ο Λουκάς ήταν φίλος με τον Θεόφιλο, στον οποίο εξιστορεί τα γεγονότα της επίγειας ζωής του Ιησού.

του Ιησού. Τι έγινε όμως ο Λουκάς μετά το μαρτύριο του Παύλου, τον οποίο συνόδευσε μέχρι το τέλος της ζωής του, και πώς ολοκλήρωσε τον βίο του; Η παράδοση εμφανίζεται συχνά συγκεχυμένη. Θεωρείται πιθανό ότι ο Ευαγγελιστής Λουκάς μετά τη Ρώμη μετακινήθηκε ανατολικά, διέσχισε τη Λιβύη και έφτασε στην Αίγυπτο. Χειροτονήθηκε επίσκοπος στη Θηβαΐδα, όπου και πέθανε. Κατά τον Γαυδέντιο, επίσκοπο της ιταλικής πόλης Βρεσκίας, ο Λουκάς έζησε στην Πάτρα. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο Λουκάς περιόδευσε στη Δαλματεία, Ιταλία, Γαλλία, Μακεδονία, Αχαΐα, Βοιωτία και άλλες πόλεις. Σύμφωνα με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, ο Λουκάς συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων μαρτύρων της Εκκλησίας. Σύμφωνα με τον αντιμαρκιονίτικο πρόλογο, ο Λουκάς πέθανε στη Θήβα της Βοιωτίας σε ηλικία 84 ετών.

Σύμφωνα με τον Ισίδωρο Σεβίλης, ο Ευαγγελιστής κοιμήθηκε στη Βιθυνία της Μικράς Ασίας σε ηλικία 74 ετών, ενώ κατά τον Νικηφόρο Κάλλιστο ο Λουκάς υπέστη μαρτυρικό θάνατο, αφού τον κρέμασαν σε ένα ελαιόδεντρο στην Έφεσο σε ηλικία 80 ετών.

Το 357 μ.Χ. το ιερό λείψανό του μετακομίστηκε στην Κωνσταντινούπολη, στον Ναό των Αγίων Αποστόλων. Από άλλες πηγές μαθαίνουμε, όπως ήταν φυσικό, μέχρι τη νεανική του ηλικία πίστευε στην ειδωλολατρική θρησκεία των αρχαίων Ελλήνων, την οποία είχε διδαχθεί από τους γονείς του.

Από μικρός ήταν πολύ έξυπνος και φιλομαθής. Κατόπιν πήγε στην Αίγυπτο. Η Αλεξάνδρεια τότε ήταν η πόλη των γραμμάτων. Όταν μεγάλωσε ήρθε στην Ελλάδα και γνώρισε καλά την Ελλάδα. Ο οποίος ως προσωπικός γιατρός και συνοδός του Απόστολου Παύλου ήταν και παράγοντας που συνέβαλε ενεργά και επέδρασε αποφασιστικά και με ιδιάζοντα ευεργετικό τρόπο στην επιτυχία του χριστιανικού κηρύγματος σε ολόκληρο τον εθνικό κόσμο.

Ο Άγιος Λουκάς, χάρη στο ιατρικό του επάγγελμα, άνοιγε κατά τον πιο ενδεδειγμένο τρόπο όλες τις πύλες και τις οδούς για την ευκολότερη και πιο πειστική διάδοση του Ευαγγελικού Κηρύγματος. Οι απόψεις διίστανται για το τέλος του. Μία από αυτές λέει ότι η διδασκαλία του δημιούργησε πολλές αντιδράσεις. Έγινε γρήγορα στόχος των Ρωμαίων. Όλος ο συρφετός των ειδωλολατρών ήταν τότε εναντίον του. Τον συνέλαβαν και τον βασάνισαν πολύ. Τέλος τον κρέμασαν σε ηλικία 80 ετών.

Οι χριστιανοί πήραν το Άγιο Λείψανό του και το έθαψαν στον πολυάνδριο. Απ' τον τάφο του έβγαινε μύρο που ευωδίαζε όλη την περιοχή. Στον τάφο του έγιναν πολλά θαύματα. Ο Θεός, για να τον δοξάσει, κάθε χρόνο την ημέρα της μνήμης του, στις 18 Οκτωβρίου, έβρεχε κολλύριο και με αυτό αλείφονταν όσοι είχαν ασθένεια στα μάτια και θεραπεύονταν αμέσως.

Η θεραπευτική αυτή δύναμη εξέρχεται μέχρι σήμερα από τη μαρμάρινη λάρνακα του Αγίου Λουκά. Είναι αποδεικτικό στοιχείο ότι πρόκειται για τον αυθεντικό τάφο του Ευαγγελιστού Λουκά. Το Άγιο Λείψανό του βρίσκεται σήμερα στην Πάδοβα της Ιταλίας, κοντά στη Βενετία, όπου μεταφέρθηκε από τους Φράγκους κατακτητές του Βυζαντίου το 1204 και είναι τοποθετημένο στην εκκλησία Σάντα Τζοστίνα, στο κέντρο της πόλης.

Ο Άγιος Λουκάς είναι και πολιούχος της Λαμίας. Στις 18 Οκτωβρίου του 1944, τη μέρα της εορτής του Αγίου Λουκά, η Λαμία απελευθερώνεται από τα γερμανικά στρατεύματα. Ο πανέφημος Απόστολος λατρευόταν πιθανόν από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια στον ομώνυμο λόφο, μέσα στο κάστρο του οποίου λειτουργούσε μικρός ναός του Ευαγγελιστή Λουκά.

Πάνω στα ερείπια του λησμονημένου αυτού ναού κτίστηκε το 1854 το ιστορικό εκκλησάκι, όπως σώζεται μέχρι σήμερα. Εκεί ο ευσεβής λαός της Λαμίας από τότε εκπληρώνει το ιερό χρέος προς τον Άγιο Λουκά, ο οποίος ως προστάτης φυλάσσει την πόλη κατά τη θυελλώδη εποχή της ιστορίας.

Ως ιατρός θεραπεύει τα νοσήματα των ασθενών και ως Άγιος λυτρώνει τις ψυχές τους. Η μέρα λοιπόν του εορτασμού του Αγίου Λουκά σήμανε την Ανάσταση της Λαμίας. Ύστερα από τυραννία τριών χρόνων και 6 μηνών, ο στρατός της χιτλερικής κατοχής εγκαταλείπει την πόλη.

Ο Άγιος Λουκάς, ο Απόστολος Λουκάς, ο Ζωγράφος, ο Ιατρός, ο Ιστορικός, με την πλούσια και πολύτιμη εμπειρία τόσων ετών, από όσα άκουσε, βίωσε και είδε, θέλησε να τα καταγράψει με κάθε λεπτομέρεια, ούτως ώστε να διασωθούν και να μείνουν αναλλοίωτα εις τους αιώνες.

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς, όντας άριστος χρήστης της ελληνικής γλώσσας, εκθέτει τα σχετικά κοσμοϊστορικά και ανθρωποσωτήρια γεγονότα με μεθοδικότητα και με χρονολογική ακρίβεια. Δίκαια θεωρείται από πολλούς ο κύριος ιστορικός των πρώτων χρόνων.

Μέσα από τη μεθοδικότητα και τη χρονολογική ακρίβεια γραφής, τα οποία χαρακτηρίζουν το Ιερό του Ευαγγέλιο, αποκομίζουμε περαιτέρω πολύτιμες συμπληρωματικές πληροφορίες για ορισμένα γεγονότα της δράσης του Ιησού και της αρχέγονης Εκκλησίας, τα οποία δεν αναφέρονται στα Ευαγγέλια του Ματθαίου και του Μάρκου.

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς διηγείται ζωηρότερα από τους άλλους τη γέννηση του Χριστού. Πολλές από τις πληροφορίες που μας δίνει με τα ιερά του κείμενα, ίσως και να τις έλαβε από την ίδια τη Θεοτόκο, τη μητέρα του Ιησού.

Η συγγραφή των Πράξεων των Αποστόλων από τον Άγιο Ευαγγελιστή Λουκά αποτελεί σημαντική κληρονομιά, ιδιαίτερα για τους αγωνιζόμενους χριστιανούς στην Ιερά Αποστολή. Πέρα απ' τις ιστορικές πληροφορίες σχετικά με τον κόπο και τον αγώνα των Αποστόλων για τη διάδοση του Ευαγγελίου, οι Πράξεις των Αποστόλων αποτελούν φωτεινό φάρο που φωτίζει τις ιεραποστολικές διαδρομές κάθε Χριστιανού.

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς είναι ο πρώτος ιατρός του χριστιανικού κόσμου και αποτελεί τιμή για τους ιατρούς όλων των αιώνων, αφού αξιώθηκε από το Θεό να συγγράψει το Ιερό Ευαγγέλιό του για τη ζωή, τον θάνατο, την Ανάσταση και την ανάληψη αυτού του ίδιου αρχηγού της ζωής, του Κυρίου και Θεού και Σωτήρα μας, Ιησού Χριστού, και ακολούθως το βιβλίο των Πράξεων αξιώθηκε να συγγράψει για την ίδρυση της πρώτης χριστιανικής εκκλησίας στα Ιεροσόλυμα, την εξάπλωση του χριστιανισμού στην Παλαιστίνη και πέρα από αυτή.

Ο Λουκάς ως αληθινός λόγιος είχε το χάρισμα να μεταφέρει τα γεγονότα με πληρότητα, με ακρίβεια και με χρονολογική σειρά. Μπορούσε να επιλέγει το υλικό του και με επιμελημένη γλώσσα να φανερώνει στους αναγνώστες του το ανύστακτο ενδιαφέρον του Κυρίου μας Ιησού για τους αμαρτωλούς, τους ταπεινούς, τους περιθωριακούς, τις γυναίκες και τα παιδιά, υπογραμμίζοντας έτσι τη συνύπαρξη της πίστης με την αγάπη μέσα σε μια ατμόσφαιρα χαράς και ελπίδας.

All stories