Resolution of Questions 49

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

And now, my friends, we come to the time for questions. A first question goes like this. What is the significance of incense? When we pray in private, should we light a candle, and if so, why? I consider this a very interesting question, even though it seems somewhat simple and naive. And as you'll see right away, I'll show you why I think it's so important.

My friends, incense, the candle, the kandyli, these are forms not of prayer but of worship. This is what I want you to distinguish, because prayer is one thing and worship is another. Which means that when I light a candle, or my kandyli, or offer incense, I am combining prayer with worship.

If you like, we'll look at this a little further on: even hymnody is worship, it is not prayer, it is worship. So here I have something more than prayer; I have both prayer and worship. And sacrifice too, we might say, is worship. When I offer a sacrifice, when I ought to, when I bought candles, I gave money.

I bought incense, well, I gave money. Or else I made it myself; my labor went into it. Or I give money. Do you know what money is? In a simple, homely way of putting it, Saint Gregory Palamas says something very beautiful in one of his homilies.

That money represents work. It is very simple, all of us understand it. Because not everyone can be shoemakers and bakers and gardeners. Each person will do one job. But from the money he earns from his work he will buy something that he himself does not have.

I am a gardener; I will go and get shoes from the shoemaker, and from the baker I will go and get bread. How will I obtain this, how, we might say, will my labor be represented? Labor is represented by money.

In earlier times, that is very long ago, in antiquity, in the early ages, it was represented by something else. Then the form of the coin came into being, which was perhaps pieces of copper or iron, whole lumps of metal.

In museums you can find these. These are coins, but they are early coins, an early form of coinage. Little by little the coin took on the familiar form that we have even today. Already before Christ we have the coin as we know it. So the coin, provided of course that it is a precious metal, silver, and copper too was a precious metal, copper or silver or gold, this represented and still represents labor. Therefore, whether I buy, because to buy means I exchange my labor, I worked somewhere else, I received money, and now I give it to obtain something that will be offered to God, or else I make this something myself and put my own labor into it.

Notice this matter of labor, as in the case of the prosphoro. Saint Nikolaos Kabasilas says it clearly, that you put your labor into the prosphoro. That is why, if you go to buy it of course, you gave money, which there too represents your labor. It is the same thing. So of course it is better there to put in our own personal labor; I say this especially regarding the prosphora. But still, what does worship mean? It means sacrifice. What does sacrifice mean? To offer, whatever I offer, money, labor, even the chanting which is labor, this is certainly worship. We must offer both. And the supreme worship of God, the supreme and crowning example of the worship of God, we might say, is the Divine Liturgy.

And this Divine Liturgy is more worship and less prayer, because it is both, and if you like, the prayer rests upon the worship. That is, when we say 'for the peace from above,' that the Lord may keep good angels with us, that He may guard us, that He may grant fair and peaceful seasons, temperate seasons, that we may sow, that we may plant, that He may give us health, all those things we ask for in the Divine Liturgy. Do you know how we ask for them? Listen: the things to be offered in sacrifice are already set forth. That is, the first form of sacrifice is at the proskomidia. The second form of sacrifice is upon the Holy Table. So we have the things set before us, those things that are set forth, those things that are before us.

So we have bread and wine and incense and chanting. These are the elements of worship, and having these, we put forward our petitions, which constitute the prayer. So too, when you say your prayer, 'Lord, help me with my studies, I have studies to attend to, this is why I say it,' light a candle as well, light a little incense, which means you have before you, set forth, that is, look in front of you, something that is worship offered to God, and you will be heard more readily by God.

It is also well known that this is said of the monks; we see it in those various books that speak of the monks, the ascetic writings from ancient times, that one element is the chanting, and it is the fruit of the lips, as we will see a little further on. So then, the supreme worship is the Holy Eucharist, because it is sacrifice. Therefore, when we say, so as not to stray from the question, candle, what does the question say, candle, incense, and so on, these are nothing other than refined forms of sacrifice in relation to the sacrifices of the Old Testament. We no longer have the offering of animals; indeed, if you want to put it that way, it is not permitted, because, for many reasons, not to say more, because as antitypes of a prototype, and the prototype, having been sacrificed once for all, is Jesus Christ, is the Lamb that was sacrificed, it is needless for the antitypes to exist; for this reason, in just two words.

In any case, every sacrifice must be offered with a pure heart. This is a basic prerequisite. But before I go on, let me say a couple of words more, again about worship. What is worship? It is the service of the divine. 'Therapeia' means service. It means doxology. We say 'therapainis,' which is the servant girl. So 'therapeia' is service. Therefore, you know what 'leitourgia' means: 'leitos' and 'ergon,' it means a work, that is, a service, a public service. So when we say worship, we mean the service, that is, the service of God, of the Divine, which is nothing other than a doxology and so on, whatever it is. But still I would like to tell you that the incense we are speaking about, which the Jehovah's Witnesses say what they say, while they hold to the Old Testament, on the other hand they reject certain other things.

What can one say? They do not say the name Lord, they say the name Yahweh, or Jehovah, claiming that this is the name we must have, and at the same time whatever the Old Testament says there, they reject it, I say it to you again. It speaks about incense, and they say that incense, they claim, comes from Buddhism. Hear this, you Jehovah's Witnesses, let us see further what you would say. Incense was commanded by God. Do you want something even more astonishing?

He even gave the recipe for making it. He said it would consist of four aromatic ingredients in equal parts, 25% of this, 25% of that. Four parts of aromatic ingredients, which He names, it is in Deuteronomy, and He says, with these you shall make incense, and take heed, you shall not burn this incense for your own enjoyment of its fragrance, but it shall be exclusively for Me, says God.

That is, a form of worship, as we have at the altar of incense, which, you know, stood inside the Temple of Solomon. Because outside the Temple, a few meters from the main entrance of the Temple, was the altar of whole burnt offerings. That is, where the animals are burned, that is, slaughtered meats are burned. While inside the Temple, in the main sanctuary, there was the altar of incense, and the whole Temple would fill with incense. All these constituted, as I told you, the worship of God; now pay attention here.

When you light a candle, know that our worship must express our faith. And this is very important, that our worship express our faith. So I recommend the following to you. When you light a candle, a single candle, within yourself immediately and automatically you will feel that you are offering God one candle. Alongside the various interpretations that exist, I don't take them up, I don't take them up, that I melt like the candle, sacrificing myself, that I ought to be illumined like the candle, that, whatever, whatever, whatever, I leave them aside, I leave them aside, I leave them aside. One. I lit one candle, and you will say within yourself, God is one. You lit two candles, you will say, the mystery, the mystery of the Divine Economy, that Christ has two natures, the human and the divine nature. You lit three candles,

it is the great mystery, the first mystery of the Holy Trinity, the Triune nature of God. So, if you light three candles, you confess your faith in the Holy Trinity. Just as when you join your three fingers to make your prayer, your sign of the Cross.

Do you know what this is? Worship. When I join my three fingers, this is not prayer. Prayer is what I will say afterward. This is worship, when I join my three fingers, expressing the dogma of the Holy Trinity.

And again, if you light one candle, or join them together, God is one. And further, the Incarnation, the mystery of the Incarnation, is expressed by the sign of the Cross, which is easily understood. Because the Divinity is not crucified, but the human nature of Jesus is crucified.

It is the slain Lamb. It does not say the slain Word, but the slain Lamb, which is the human nature of Christ. So when you light two candles, you are expressing the dogma of the Incarnation of God the Word. This is extremely important. And further, children, sacrifice is the offering of the lips in hymn. I told you this earlier; the Apostle mentions it, he says it to the Hebrews, in the Epistle to the Hebrews.

Through him let us offer up. The verb 'anaphero,' 'to offer up,' is a word that belongs to worship. It gives us the anaphora; we speak of the Holy Anaphora, the Divine Anaphora, and it comes from 'ana' and 'phero.' 'Phero' means to carry, and 'ana' means upward, so anaphora means to carry upward. The word 'anapheromen' here is a subjunctive, and it means 'let us offer up.' This is from Hebrews 13:15.

A sacrifice of praise, continually to God. What sacrifice? A sacrifice of praise, of glorification, in words. It is a sacrifice to chant or to say 'Glory to God'; what is this? It is a sacrifice of the lips. That is to say, the fruit of lips that confess His name. When my mouth confesses and glorifies God, it is a sacrifice, the fruit of the lips.

But here is something even more important. You send me some strange and curious questions, and I have answered once already and I do not want to answer again, certain things about relationships between friends. And you spoke to me and I spoke to you: set these matters aside, my children, God wants something far, far different. Do not be alarmed, He wants clean bodies, clean wounds, because everything else comes from the evil one. So listen to what the Apostle Paul says in Romans 12:1.

'I beseech you therefore, brethren' — so I beseech you, he says, brethren, 'by the mercies of God.' This is what we mean when we speak of the mercy of God, when we say to someone, 'I beg you, for the mercy of God.' 'That you present your bodies a living sacrifice, holy, well-pleasing to God.' What does he say, 'present'? The verb 'to present,' active and middle, is a term of worship, drawn from the sacrifices.

That is to say, just as with the offering up, 'I offer up,' so too with 'I present myself' — to present, active, and to present oneself, the middle voice. What am I to present? Your bodies, he says you are to present; how? As a living sacrifice, a living sacrifice, holy, well-pleasing to God, that is, pleasing to God.

'Your reasonable worship,' your spiritual worship. Do you see? He is speaking of worship, he is not speaking of prayer. And what is this now? To have a chaste body, a pure body, not to surrender it to immorality; but it is not only this.

'And be not conformed to this age' — do not enter into the same form, the same mold of this world; but what? 'But be transformed by the renewing of your mind' — but be transformed, be changed, so that your way of thinking, the way you think, becomes renewed, made new, by the renewing of your mind.

'That you may prove what is the will of God, that which is good and well-pleasing and perfect.' That you may test what it is that God wants, what is good, what is well-pleasing, what is perfect. You see, then, that if, my dear child, whether you are a young man or a young woman, if you are not conformed to the world, if you keep your body far from immorality, what else? You are offering your body as a living sacrifice, well-pleasing and holy to God.

He does not say the souls, he says the bodies. He does not say the souls, he says the bodies. Notice this point. The one, then, who falls into sin, into immorality, and whatever else, he offers, listen, he offers the sacrifice of Cain.

And if you would let me put it the way Saint Ephrem the Syrian puts it,

A libation poured out to the devil. Because when you give yourself to immorality and to all that immorality produces, that is what he is speaking about, and I won't spell out the details, he says it is a libation, that is, a sacrifice offered to the devil. You see, then, how we ought to understand this whole matter of worship.

And so, children, when we pray, we ought also to offer our worship to God. Let us approach the Lord with a pure heart, with the fruit of the lips, with purity of body. We will also light our candle, and our kandyli, and our incense, and all these will constitute the worship that carries forward our prayer too, up to God, just as with Cornelius, where the angel says there to Cornelius, the former idolater, the Roman Cornelius, he says to him: your prayers and your almsgiving have ascended to God, that is, what does 'ascended' mean? They were made acceptable to God.

That is all, children, on this question, which I judge to have been a worthwhile one.

There is another question.

It has waited a thousand times over, but let us answer this one too at last. Why did God create man, since from the beginning He knew that at some time, perhaps the present, perhaps a more future one,

the majority of men would shun communion with God, and even more, would even turn against Him, indeed.

And what then, did God make us though He knows that we will blaspheme Him, though He knows that we will apostatize? This is what the question means to ask. Children, this means freedom and free choice, to such a degree that we are able to blaspheme God.

If you ask how free we are, I answer you: to the degree that you can blaspheme or deny God. Is the degree of freedom small? This is terrifyingly great. Tell me, who ever on earth established freedom, among those who croak like frogs about freedom.

The rulers speak, whatever rulers, of whatever age, about freedom, yes, very nicely. Blaspheme the ruler of your city, the mayor; blaspheme your prime minister, the president, the king, I don't know, the president of the republic, and see what you get.

Just watch what happens next. Go ahead, curse him, you can't. Why? But you can curse God. Because people do not give you the freedom they make such a fuss about, the freedom that God Himself gives you.

This is a deep mystery, children, how free God made the human being. That we can even turn against our own Creator. But because this is the freedom, that we can curse God.

It is a freedom wrongly understood. And that is why it carries consequences. Pay attention to this point. First of all, we would say the human being brings the consequences upon himself, within himself, by his falling away from God. Let me give you a very simple example. When the fireplace warms you and gives you life, and then you move away from the fireplace, you grow cold. The fireplace is not to blame for that; the blame is that you are far away.

If the Prodigal Son of the Parable was miserable far from his Father, his Father was not to blame for that. So we see consequences of punishment that lie within the human being himself. He left the Father and he was miserable. Is God to blame for that?

So we have a first form of such consequences. But we also have eternal Hell. Do you know what Hell is? What else do you think Hell is? It is nothing other than an expression of the freedom that exists. Because, quite simply, if Hell did not exist, then we would not be able to grasp the meaning of freedom. Do you know what that means? Someone might say, why, Lord, are you condemning me to Hell? That presupposes freedom; it means you went astray in your freedom, and that is why Hell exists.

Because if there were no freedom, how could there be Hell? How could you persuade God that this is how You made me and I could not have done otherwise? And therefore, what is my fault? Would You not be unjust, Lord, if we supposed that You forged a Hell for me for which I am not responsible?

Responsible. So it means that for me to be responsible for the punishments of Hell, I must be free. And when we speak of Hell, we are speaking of freedom. Hell, I say again, is an expression of freedom. And if you like, does not each person, by the license of his freedom, create Hell for himself?

The drug addict, for example, is free to do as he wishes with his body, as young people write and say today, I have rights over my own body, indeed. What does he create? Does God create it? He creates Hell for himself; because he has freedom, he creates this Hell within himself.

Furthermore, history, civilization, and the falling away from God are the adventure of human freedom.

This moves us, because it shows the depth of the goodness of God's gift of freedom. For if the human being had not entered into the adventure he entered, and keeps entering, and ever more deeply enters, he would not be free.

Because he is free, that is why he enters into this adventure. And because this adventure exists, the question also exists. Why did God create us, since He knew? He knew. Of course. But He creates us free, and we enter into the adventure of freedom, because we want to make bad use of our freedom.

Because otherwise we cannot speak of an adventure. It means the bad use of freedom, in order to show us how free God has made us.

And here a question comes to us with multiple parts, and they are all of a liturgical nature; there are six or seven questions, but we will take only one now, because time has run out. The first one says here: does the priest perform the sacred service as one sent by Christ, or as His representative on earth?

Children, the priest serves neither as one sent by God nor as a representative of God. Because whether we say one sent, or we say representative, these mean the same thing. The priest acts as one who stands in the place of God.

What is the difference between a representative and one who stands in the place of another? Here I want you to pay attention. When we say representative, it means that God, that Christ, is absent. It is exactly what they say, that the Pope is the representative of Christ.

And how is this put? That Christ is in heaven and the Pope is on earth. Therefore he is a representative, the representative of Christ. The Pope has no need of Christ, because he is the representative of Christ on earth. But to stand in the place of Christ means that Christ is present, and the priest acts in the person of Christ. So one sees that the priest acts in the person of Christ. The Orthodox priest never feels that he is a representative of Christ; he stands in the place of Christ when he celebrates the Mysteries, he celebrates the Mysteries in the person of Christ, because there is another question, which we will look at next time, that completes this concerning the Mysteries.

It asks: is it the hand of the priest, or is it the hand of Christ, when he celebrates the Mysteries? It is the hand of Christ that is expressed through the hand of the priest. We will look at this next time, so that one sees clearly here that the priest always has the sense that Christ is present, that He acts, that He moves all things. The priest is simply an instrument in the hands of Christ.

This, children, is what we had to say about the questions; they were worthy questions, and we wish you every blessing.

A blessing to you.

Now, children, we come to your questions. A first question says the following. The Lord said that He is the truth. What does this mean, I am the truth? The word truth, what does it mean? It is a very beautiful question; I am only sorry that I will not answer at length, but in this case we will answer what we can, because the answer is rich. The Lord said, I am the truth; this is not a figure of speech, but a reality. The Lord did not say I brought you the truth, He did not say I came to tell you the truth, but He said I am the truth, which means that the truth and His person are identical.

When He says that I am the truth, it is well known that anything in this world, whether it is a created thing, or whether it belongs to the realm of the will or of inquiry, is never always the same as the truth. When we say truth, we mean reality, pay attention, reality, that this is what this is. But tell me, from what we know, from nature, from creation, can we say that what we know about an object is the truth? We cannot say it about any object; here precisely lies our insufficiency. There is nothing, neither what a human being is, nor what matter is, you know, we do not know what matter is, we are ignorant of this.

Of course, we always come to know something more, but we have never completed our knowledge about matter. And if you like, what we know is always a theory that we try to verify by an experiment. So a moment comes when our knowledge of matter is overturned. Take this particular case of matter: our knowledge of it is overturned, because we found that the picture of matter we built up theoretically was not the real thing. And now we are searching, trying to fill in a new picture. In any case, the truth, that is, the reality, in this world, in this created world, will always escape us.

Without going into deeper analysis, since I have told you this before, Plato had already grasped this: that man never knows objects as they truly are, as beings, in their very being. He gave that well-known example, he said it about knowledge: the objects that pass before a cave, that pass before a fire, and their shadow, since they pass in front of the fire, their shadow falls at the back of the cave. Man, he says, sees the shadow of the objects, he does not see the objects themselves. So we see the images, the idols, of objects. We have an image, an idol-like picture, of the created world; we do not have the picture, we do not have knowledge of this object that is the world.

That is why you will often see expressions of the physicists who speak of the 'world-image,' the cosmic idol, a very common phrase this, of modern physics we say, the 'world-image': the image, the idol of the world as we perceive it today with the data of contemporary physics.

What does he call it? An image, an idol. We would put this example this way: that things pass before a mirror. We see their images, but we do not see the objects themselves. Therefore the truth is unreachable, know this, once and for all.

Our approaches are approaches to images, to idols, but never an approach to the object as it really is in itself. We may draw near to the truth, but we never have a complete picture of the truth. Now when Christ said, 'I am the truth,' this means, neither more nor less, nothing other than this: that I am the real God; I am not an idol of God, I am not a shadow of God, I am not an image of God, but I am He myself, the real God, the God who truly is.

I am, it is that which the Lord said: I am the One who is, the Existing One, the One who truly exists, He who is indeed what He is, the One who truly is. That is why the Lord said, 'I am the truth.' If only we could explore this sometime, explore it, feel our way into it, for of course we will not be able to understand many more things than this: that the Lord is the One who truly exists.

Do you want me to go a little further? Tell me: before God, what existed before creation? Nothing. What existed? Nothingness. And as regards the material created material worlds, and as regards the spiritual created worlds, which are the holy angels, what existed? Nothingness.

Holy Scripture tells us that God made the world out of nothing. Therefore the world is able to return to nothing; so Plato said this very rightly, that the world is in between, that it is non-being. He said it rightly, though this now has certain extensions and dangerous consequences.

Indeed the world is essentially non-being, non-being, that is, it is not reality, just as we ourselves are not reality. Plato reached the point of not philosophizing about history, because he regarded it as events within time and space, which are non-beings.

And consequently, why should I philosophize about non-beings? I do not know if you understand me; I am telling you these things now. So who is the One who is, He who is not nothingness? For if the world began from nothing, only God has a relation to nothing, He who is the One who is, truly, the real One, the true One. This is what 'I am the truth' means: that I always remain what I am, says Jesus Christ. No one in all of world history has dared to say, 'I am the truth.' The humble Jesus Christ said it.

I say humble, because if Christ were not what He was, He would be the greatest braggart who ever existed in this world. He would be even above the Apostate Lucifer. For the devil who became the devil did not say, 'I am the truth,' he did not say this, so that you may understand, whereas Christ neither became a devil nor went to Hades. The Holy Spirit, the presence of the Holy Spirit, bore witness concerning Christ as to who He is.

So then, for Him to say this, if it were blasphemy, did not Caiaphas say that He blasphemes? If it were blasphemy, He would have had to be a devil or one condemned to Hell. But the Lord went up to Heaven, He rose and He ascended, Pentecost came, when the Holy Spirit gives the witness, because Christ said it.

'He, the Comforter, the Holy Spirit, will bear witness concerning me.' So then, He truly is the truth. And what He said, 'I am the truth,' is exactly what He said, with all its shattering depth: what truth is, what truth means.

That is why, dear children, dear children, this is what we were saying earlier on the subject of faith. In our catechism lesson earlier: the one who knows, who knows, who knows is more and more firmly established, established in the faith.

This faith is shattering, you understand it, it is shattering, if one truly senses who it was that spoke this great word, 'I am the truth.' Furthermore, whatever He told us, not only His person, but also what He told us, is the truth.

For falsehood cannot spring from the truth. There are some who say that they do not live well, they do not live a spiritual life, and when you tell them, 'Look, what you are doing is not right,' they say, 'And how do I know that?' Well, Christ said it. 'Ah, and how do I know that Christ said it?' Listen to such talk.

And it says that you believe in Christ but you do not believe in His words; it is contradictory, it is strange, it is foolishness. If you believe that Christ is this truth, how is it ever possible that falsehood or doubt should flow from the mouth of the truth?

Do you want me to give you an example? The dead will rise, that difficult point that man does not understand very easily. 'And how do I know that?' he says to you. Well, Christ said it. And he repeats to you, 'And how do I know that?'

Well, if you believe in Christ, you will also accept that which Christ said. That is why the Apostle Paul says, 'This is a faithful saying and worthy of all acceptance.' The word of God is trustworthy; God is not, Christ is not yes and no, but He is yes and amen.

Yes and amen and certain. So whatever Christ said is truth; His word is worthy of all acceptance, that is, now you should accept His word.

When a person searches for the truth, that means he is seeking the truth, and that means he once had a relationship with the truth but somewhere lost it. You see, you see that man always seeks the truth; God made him to seek the truth. But if the truth is Christ, the God-Word who became man, then we are seeking the very One we lost.

And so He placed within us what the ancients spoke of: that man by nature longs for knowing, that by his very nature he desires to know, and always seeks and searches for the truth. God placed this within us, this truth, this search for the truth.

You may tell me: is it a sideline, something marginal, to search and find things within creation? Or to speak about man, what he is, and to use the language of mathematics as well? Mathematics is a language, it is a language, a language that expresses with great precision the things I can approach within the knowledge of created beings.

It is a language, I say again, a symbolic language; those of you who study mathematics should know this. But then, take note, these things are marginal. In reality God placed within me this nature, to long, to desire by my very nature, to find the One who made all beings, who is the God-Word.

Because it means — what did I just tell you a moment ago — when I search, it means... why do we even say "I'm searching"? When do you search for something? Say right now someone bends down, one of us here, some girl or some boy is searching on the floor among the chairs, and I ask, "What are you looking for, my child?" "I lost my pencil," you tell me. "Ah, you lost it — so you're searching for the very thing you lost." Somewhere back there in Paradise, my children, we lost the truth — Truth with a capital T, the Truth of God the Word — and ever since then I keep searching. Only, because a distortion of things has set in, I go searching in the realm we call science, in the realm we call mathematics, and so on.

So let us search and find the God-Word; but there is no need for us to search and find Him, for He has been revealed. We have only to believe, and then indeed we will have the truth, truly the truth, because these are the sum of all beings, the truths of beings, the truths, that is not the right expression, let me say it in the singular, for the singular fits better: the truth of beings, in its sum, is what we call the God-Man, the person of Jesus Christ.

This is the truth, because through Him all things were created. So let me come to know the God-Word, and then what else would I want? After that, these peripheral things, even if we never learn them, the world has not fallen apart. It is what the Apostle Paul says, I would not want to tell you not to study, but I want to compare things, that those things, he says now, we know in part as in a riddle, as in a mirror, listen to the phrase 'in a mirror.' Earlier I told you we would use the image not of Plato's cave but of the mirror; the Apostle Paul says it, I forgot to mention it to you, the mirror, the Apostle Paul uses it as an example.

We see, he says, in a mirror, that is to say what, the reflections; I look into a mirror and I see behind me what objects there are. But within the mirror; whereas then, just as I was known, so shall I know, as I was fully known, fully known, we shall come to full knowledge, as I was known, in the thirteenth chapter of First Corinthians, and then not in riddles but face to face. And which is this face, my own, the one I am, with my whole human existence, body and soul, and what shall I see? The face, the face of the God-Word who became man; this is the summit of the knowledge of the truth. So much for that question; you saw it was very beautiful and very interesting, to me at least, my Matinida, I liked it very much.

Another question is raised: the First-Formed, Adam and Eve, committed the ancestral sin; why does all of humanity suffer along with them, why is it punished? Is this just? Of course I must tell you, children, that your questions cover a very, very small range. You move among five or ten little topics, please, open yourselves up. But you will tell me, do we not have a larger range within us? Well, what can I say, I do not know, because I have answered these repeatedly; but in this case let us say something again about this too. To give an answer to this matter, that since they sinned, why should we pay for it, is it just, the question is posed, we must know two things.

First of all we must know the nature of the ancestral sin, and second we must know what it means to offend God, these two. Let us begin from the second, from what we call the offense against God; what does it mean to offend God?

Because we did not believe in Paradise, what did God tell us, do not eat or you will die; if we died, God is not to blame. It is because we did not believe, and so we considered God untrustworthy. See, then, from where the offense against the person of God now begins. We believed instead in the word of the devil. But by believing in the adversary devil, the offense against the person of God increases. Further, we abandoned God and ran to the devil. Notice this point, we ran and believed, and in this way we worshipped the devil, because when one accepts what the devil says, he essentially worships him.

Not to mention that by worshipping the devil, who is a creature, one becomes an idolater; God alone is to be worshipped. All these things, you see, make up the grave sin and the offense against God. So you may understand how serious the matter is, I will give you an example I gave a very, very long time ago.

If we give a slap to a little child, here Paul who is sitting in front keeps fidgeting a little in his chair, he irritates me, he bothers me, I get up, I give him a slap, he bursts into tears, his mother takes him, she goes out. What more did I have to pay for from this affair? Nothing. Paul got a little smack. Right, Paul? Good.

But suppose instead that I give a slap to his father, who is sitting somewhere over there; is the matter the same? Undoubtedly not. If I go and slap the mayor, is it the same? With the prefect the matter grows. If I give a slap to the President of the Republic, ah, the matter begins to grow. So, while the two acts are the same, the slap, I do nothing else, just a slap, yet the gravity of the slap increases according to the worth of the person. Tell me now, who is the person of God, and what is the worth of that person? Therefore, every offense against the person of God is a most grave sin, and take note,

it is, from the standpoint of quality, infinite, and from the standpoint of time, endless, infinite. John Chrysostom says, well, I sinned, he says, with a sin of the flesh, and after I enjoyed this sin for two minutes, must I then be punished eternally? The one who posed the question, he or she, might add this.

Is this just? Of course it is just, because the person of God is infinite, and therefore the offense is infinite, and therefore the punishment too must be infinite. That is why Hell is endless. Did you understand this, children?

So one thing, then, is this offense, and if you will, this offense is set right, or does not occur, through the keeping of the first commandment. You shall love the Lord your God with all your heart and with all your strength, and so on and so forth.

You see here, when I love the Lord with my whole being, and so on and so forth, it is the act opposite to the offense. And this is very, very important. But humanity, which finds itself, to use a graphic expression, in the loins of Adam, in the waist of Adam, so it was believed, and it is not merely something believed, it is also a reality, all of humanity, or your children, where are they, they are here in your loins, now to explain it further, I do not want to explain more, so then, if you sin, if you take, say, drugs, or I do not know what other things, or you become a drunkard as a man, another question says, which I do not have at hand,

your own, well, if the parents sin, he says, is it just that the children pay? But God did not make it so that you pay; God is just, yet your father has sinned, while you are within him, you are within him, before he even begets you, you have sinned, he has sinned and you pay.

There was once, in a very beautiful book of his, it is old, Agnaniata, I do not know if you have ever read it, I do not even know if it is still in circulation, it is famous, it is old. It says, my child, take care, remain pure, tomorrow your children will be grateful to you. Do you know what this means? It means that you created good conditions within yourself for you to attain purity tomorrow. Because your father struggled to stand more than you, to remain pure. If your father had been depraved, depraved, if you do not understand the word, ask your mother and your father, he will say depraved, a dissolute man, what will you become when you are born?

So who is it that punishes? Is it God? It is your father who punishes you, he is the one who punishes you. Your father is the one responsible. God set up an order of things in such a way that God is not to blame; we human beings are the ones to blame. And to come quickly, quickly, because our time is running out, to that second topic, the nature of ancestral sin, let me say a couple of words about that too. The nature of ancestral sin is nothing other than, pay attention, it is not the things that people outside chatter about, those are very foolish, it is first of all the rejection of faith. God spoke to you and you did not believe; you rejected the faith. It is the rejection of God; you rejected God. And it is also the autonomy of man.

By rejecting faith and God, by rejecting His person, you wanted to live on your own, autonomously. Now if you ask, did Adam commit this ancestral sin, or does every person who comes into the world commit it, I will answer you: every single person, both I and you. Because, first of all, the rejection of faith exists today, and you will tell me, yes. The rejection of the person of God exists; people reject God today, and you will say, yes. People want to live independently of God, autonomously, yes. So why then should we say, what is our fault, is it just, are we being punished, did Adam sin and we are the ones who pay? No. We ourselves repeat it, down to the very last little child, we repeat the ancestral sin.

But God is utterly just, and the true fault belongs to us. So much, children, for this question too. Only a minute remains, but allow me to say something. There is one question I will not answer. Many people say that our ancestors were animals, apes, and that little by little they evolved into the present form of man. How true is this?

Well, of course it is not true, but since I have answered this question again and again, I will not answer it once more. And there is one more. This question asks whether we may carry on a correspondence with other persons, boys and girls. I have answered that one too, not this year but at another time. However, I would ask the boy or the girl who submitted this question to come to me, since it is something more personal; let them come and ask me personally, and I will answer.

That is all, children, and so much for our questions this evening. May the Lord bless you.

Και ερχόμεθα, παιδιά, στην ώρα των αποριών. Μία πρώτη απορία λέγεται ως εξής. Ποια η σημασία του θυμιάματος; Πρέπει όταν προσευχόμαστε κατ' ιδίαν να ανάβουμε κεράκι και αν ναι, γιατί; Την κρίνω μία πάρα πολύ ενδιαφέρουσα απορία, παρότι μοιάζει ότι είναι κάπως απλή και αφελής. Και όπως θα το δείτε αμέσως, το γιατί τη θεωρώ πολύ σπουδαία.

Παιδιά, το θυμίαμα, το κερί, το κανδύλι, είναι μορφές, όχι προσευχής, αλλά λατρείας. Αυτό θέλω να ξεχωρίσετε, διότι άλλο πράγμα είναι η προσευχή και άλλο πράγμα είναι η λατρεία. Που σημαίνει, όταν ανάψω ένα κεράκι ή το κανδύλι μου ή θυμιάσω, συνδυάζω την προσευχή με τη λατρεία.

Αν θέλετε, θα το δούμε λίγο πιο κάτω, ακόμη και η υμνωδία είναι λατρεία, δεν είναι προσευχή, είναι λατρεία. Συνεπώς, εδώ έχω κάτι περισσότερο από προσευχή, έχω και προσευχή, έχω και λατρεία. Και η θυσία, θα λέγαμε, είναι λατρεία, όταν προσφέρω μία θυσία, όταν πρέπει, όταν αγόρασα κεράκια έδωσα χρήματα.

Αγόρασα θυμίαμα, μα έδωσα χρήματα. Ή ακόμη το κατασκεύασα εγώ. Μπήκε ο κόπος. Ή χρήματα δώσω. Ξέρετε τα χρήματα τι είναι; Μια κουτόφερη κουβέντα. Λέγει πολύ ωραίο ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς σε μια ομιλία.

Ότι τα χρήματα αντιπροσωπεύουν την εργασία. Είναι πολύ απλό, το καταλαβαίνουμε όλοι μας. Διότι δεν μπορεί όλοι να είναι παπουτσάδες και φουρναραίοι και περιβολαραίοι. Ο καθένας θα κάνει μια δουλειά. Αλλά από τα χρήματα που θα βγάλει από τη δουλειά του θα αγοράσει κάτι που δεν έχει αυτός.

Είμαι περιβολάρης, θα πάω να πάρω από τον παπουτσή παπούτσια και από τον φούρναρη θα πάω να πάρω ψωμί. Πώς θα το πάρω αυτό, πώς θα αντιπροσωπευθεί θα λέγαμε ο κόπος; Ο κόπος αντιπροσωπεύεται με τα χρήματα.

Παλιότερα αντιπροσωπεύεται πολύ παλιά δηλαδή, στην αρχαιότητα, στην πρώιμη αρχαιότητα. Αντιπροσωπεύεται με. Ήδη Κατόπιν άρχισε η μορφή του νομίσματος. Η οποία ήταν. Ίσως κομμάτια χαλκού, σιδήρου. Κομμάτια, ολόκληρα.

Στα μουσεία υπάρχουν αυτά. Είναι νομίσματα αυτά Αλλά είναι πρώιμα νομίσματα Πρώιμη η μορφή νομίσματος Σιγά σιγά σιγά Το νόμισμα πήρε τη μορφή τη γνωστή Που έχουμε και σήμερα Ήδη από πρόχριστού έχουμε το νόμισμα όπως το ξέρουμε. Το νόμισμα λοιπόν, εάν βέβαια είναι πολύτιμος, πολύτιμο μέταλλο, άργυρος και ο χαλκός ήταν πολύτιμο μέταλλο. Χαλκός ή άργυρος ή χρυσός, αυτό αντιπροσώπευε και αντιπροσωπεύει τον κόπο. Συνεπώς, είτε είτε αγοράσω, γιατί σημαίνει ανταλλάσσω τον κόπο μου, κάπου αλλού δούλεψα, πήρα χρήματα, τώρα τα δίνω για να πάρω ένα, Κάτι που θα προσφερθεί εις τον Θεό Είτε εγώ το φτιάξω αυτό το κάτι, βάλω τον κόπο μου

Προσέξτε το θέμα κόπος, όπως είναι το πρόσφορο Το λέγει σαφώς ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας Ότι βάζεις στο πρόσφορο τον κόπο σου Γι' αυτό, αν πας να αγοράσεις βέβαια Έδωσες χρήματα που και εκεί να είναι αντιπροσωπευτικά του κόπου σου Το ίδιο είναι Άρα βέβαια καλύτερα εκεί να βάλουμε τον προσωπικό μας κόπο το λέω ειδικά για τα πρόσφορα, όμως, όμως, τι θα πει λατρεία, θα πει θυσία, τι θα πει θυσία να προσφέρω, ό,τι θα προσφέρω, χρήματα, κόπος, ακόμη και η ψαλμοδία που είναι κόπος, σίγουρα είναι λατρεία, πρέπει και τα δύο να τα προσφέρουμε, κατεξοχήν λατρεία του Θεού, κατεξοχήν κορυφαίο θα λέγαμε δείγμα λατρείας του Θεού, είναι η Θεία Λειτουργία

και η οποία Θεία Λειτουργία είναι περισσότερο λατρεία και ολιγότερο προσευχή, διότι είναι και προσευχή και αν το θέλετε η προσευχή είναι επί της λατρείας, δηλαδή όταν λέμε υπέρ της άνωθεν ειρήνης, αγγέλων αγαθών να μας έχει, να μας φυλάει ο Κύριος, να δώσει καλούς καιρούς, ειρηνικούς, ευκράτους καιρούς, να σπείρουμε, να φυτέψουμε, Να μας δίνει υγεία, τούτα εκείνα που ζητούμε στη Θεία Λειτουργία. Ξέρετε πως τα ζητούμε. Ήδη, ακούστε, προτίθενται τα υπό θυσία. Δηλαδή, η πρώτη μορφή θυσίας είναι στην προσκομιδή. Η δευτέρα μορφή θυσίας είναι επί της Αγίας Τραπέζης. Έχουμε λοιπόν προκείμενα, εκείνα τα οποία πρόκεινται, εκείνα τα οποία είναι μπροστά μας.

Έτσι έχουμε άρτον και οίνον και θυμίαμα και ψαλμοδία Αυτά είναι τα στοιχεία της λατρείας και έχοντας αυτά προβάλλουμε τα αιτήματά μας που αποτελούν την προσευχή Έτσι και όταν θα πεις την προσευχή σου, Κύριε βοήθησέ με στα μαθήματά μου, έχω μάθη το κόσμο για αυτό το λέγω Άναψε και ένα κεράκι, άναψε λίγο λιβάνι που σημαίνει έχεις μπροστά σου, πρόκειται, δηλαδή κοίτα μπροστά σου, κάτι που είναι λατρεία στο Θεό και θα γίνεις πιο εισακουστός από το Θεό.

Ακόμη είναι γνωστό ότι στους μοναχούς λέγεται αυτό, το βλέπουμε στα ποικίλα εκείνα βιβλία που αναφέρονται στους μοναχούς, τα ασκητικά από τους αρχαίους χρόνους, ότι ένα σημείο είναι η ψαλμοδία και είναι καρπός χειλέων όπως θα το δούμε λίγο πιο κάτω Ώστε λοιπόν η κατεξοχήν λατρεία είναι η Θεία Ευχαριστία, γιατί είναι θυσία Συνεπώς, όταν λέμε, για να μην φεύγουμε και από την απορία, κεράκι, τι λέει η απορία, κεράκι, θυμίαμα κτλ Δεν είναι παρά εκλεπτισμένες μορφές θυσίες, σε σχέση με τις θυσίες της Παλαιάς Διαθήκης Δεν έχουμε τώρα προσφορά ζώων, μάλιστα αν το θέλετε αυτό, δεν επιτρέπεται, διότι, για πολλούς λόγους, να μην λέω πιο πολλά, διότι σαν αντίτυπα ενός πρωτοτύπου, και το πρωτότυπο εφάπαξ αφού εθυσιάστη, είναι ο Ιησούς Χριστός, είναι το αρνίον που εθυσιάστη, είναι περιττόν να υπάρχουν τα αντίτυπα, για αυτόν τον λόγο, με δύο λόγια μόνο.

Πάντως, κάθε θυσία πρέπει να προσφερθεί με καθαρή καρδιά Αυτό αποτελεί μια βασική προϋπόθεση Αλλά πριν προχωρήσω να πω και δυο λόγια ακόμα Κάτι για τη λατρεία πάλι Τι είναι λατρεία; Είναι η θεραπεία του θείου Θεραπεία θα πει υπηρεσία Θα πει δοξολογία Λέμε θεραπαινίς, είναι η υπηρέτρια Έτσι, θεραπεία είναι υπηρεσία, συνεπώς, ξέρετε τι θα πει λειτουργία, λείτος και έργον, θα πει έργον, δηλαδή υπηρεσία, δημόσιον Έτσι, όταν λέμε λατρεία, εννοούμε τη θεραπεία, δηλαδή την υπηρεσία του Θεού, του Θείου, που δεν είναι παρά μια δοξολογία κλπ, κλπ, ό,τι είναι Αλλά ακόμη θα ήθελα να σας έλεγα ότι το θυμίαμα περί του οποίου ο λόγος που οι χιλιαστές λένε ότι λένε ενώ κρατάνε την Παλαιά Διαθήκη από την άλλη απορρίπτουν κάποια άλλα πράγματα

Τι να πει κανένας, δεν λένε το όνομα Κύριος, λένε το όνομα Γιαχβέ, ή Ιεχωβά, λέγοντας ότι αυτό το όνομα πρέπει να έχουμε και ταυτόχρονα ό,τι λέει εκεί η Παλαιά Διαθήκη το απορρίπτουν, σας το ξαναλέω Ομιλεί περί θυμιάματος και λέγουν ότι το θυμίαμα λέει είναι από το βουδισμό Τα λέει ωρέ χιλιαστές, για να δούμε ακόμη τι θα λέγατε Το θυμίαμα το διέταξε ο Θεός Θέλετε ακόμη κάτι καταπληκτικό;

Έδωσε και τη συνταγή κατασκευής του Είπε ότι θα αποτελείται από τέσσερα αρωματώδη υλικά σε ίσα μέρη 25% από αυτό, 25% από εκείνο Τέσσερα μέρη αρωματωδών υλικών, τα οποία κατονομάζει, είναι στο Δευτερονόμιο και λέγει, με αυτά θα φτιάξεις θυμίαμα και πρόσεξε, δεν θα το ανάβεις αυτό το θυμίαμα για να μυρίζεσαι εσύ, αλλά αυτό θα είναι αποκλειστικά για μένα, λέγει ο Θεός.

Δηλαδή μία λατρεία, όπως έχουμε στο θυσιαστήριο των θυμιαμάτων, αυτό ξέρετε βρισκόταν μέσα στο ναό του Σολομόντος Γιατί απ' έξω από το ναό, λίγα μέτρα από την κυρία είσοδο του ναού, ήταν το θυσιαστήριο των ολοκαυτωμάτων Δηλαδή που εκεί καίονται τα ζώα, δηλαδή σφαγμένα κρέατα καίονται Ενώ μέσα στο ναό, στον κυρίως ναό, εκεί ήταν θυσιαστήριο θυμιαμάτων, γέμιζε όλος ο ναός με θυμίαμα Όλα αυτά αποτελούσαν, σας είπα, τη λατρεία του Θεού, προσέξτε τώρα εδώ

Όταν ανάβετε ένα κεράκι, ξέρετε ότι η λατρεία μας πρέπει να εκφράζει το πιστεύω μας Και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό να εκφράζει τον πιστεύω μας η λατρεία μας Σας συνιστώ λοιπόν το εξής Όταν ανάβετε ένα κεράκι, ένα μόνο κεράκι, μέσα σας αμέσως αυτόματα θα αισθάνεστε ότι προσφέρετε στο Θεό ένα κερί Πλάι στις ποικίλες ερμηνείες που υπάρχουν δεν τις πιάνω, δεν τις πιάνω Ότι λιώνω σαν το κερί, θυσιαζόμενος. Ότι οφείλω να φωτίζομαι σαν το κερί. Ότι, ό,τι, ό,τι, ό,τι, τα αφήνω, τα αφήνω, τα αφήνω, ένα. Άναψα ένα κερί και θα λες μέσα σου, ο Θεός είναι ένας. Άναψες δύο κεριά, θα λες, το μυστήριον, το μυστήριον της Θείας Οικονομίας, ότι ο Χριστός έχει δύο φύσεις, την ανθρωπίνη και τη Θεία φύση. Άναψες τρία κεριά,

Είναι το μεγάλο μυστήριο της, το πρώτο μυστήριο της Αγίας Τριάδας, το Τριαδικό του Θεού. Έτσι, αν ανάβεις τρία κεριά, ομολογείς την πίστη σου στην Αγία Τριάδα. Όπως όταν ενώνεις τα τρία σου δάκτυλα για να κάνεις την προσευχή σου, το σταυρό σου.

Αυτό ξέρετε τι είναι; Λατρεία. Όταν ενώσω τα τρία μου δάκτυλα, δεν είναι αυτό προσευχή. Προσευχή είναι αυτό που θα πω παρακάτω. Αυτό είναι λατρεία, αν ενώσω τα τρία μου δάκτυλα, εκφράζοντας το δόγμα της Αγίας Τριάδος.

Αν πάλι ανάψεις ένα κερί ή τα ενώσεις αυτά, ο Θεός είναι ένας. Και ακόμη η ενανθρώπιση, το μυστήριο της ενανθρωπίσης εκφράζεται με το σημείο του σταυρού, είναι ευσύγνωστο. Διότι η θεότητα δεν σταυρώνεται, αλλά η ανθρωπίνη φύση σταυρώνεται του Ιησού.

Είναι το εσφαγμένον αρνίον. Δεν λέει ο εσφαγμένος λόγος, αλλά το εσφαγμένον αρνίον, που είναι η ανθρωπίνη φύση του Χριστού. Άρα λοιπόν άναψες δύο κεράκια, αυτό εκφράζεις το δόγμα της ενανθρωπίσεως του Θεού Λόγου. Αυτό είναι πάρα πάρα πολύ σημαντικό. Ακόμη, παιδιά, θυσία είναι η προσφορά των χειλέων για ύμνο. Σας το είπα προηγουμένως, Αναφέρεται, λέγει, να το λέει στους Εβραίους, στην προς Εβραίους ο Απόστολος.

Δι' αυτού αναφέρομεν, το αναφέρο είναι ρήμα που αφορά στη λατρεία. Είναι η αναφορά, λέμε η Αγία αναφορά, η Θεία αναφορά από το ανα, ανα και φέρο. Φέρο προς τα πάνω, αναφορά. Το αναφέρομεν εδώ είναι υποτακτική και θέλει να πει ας αναφέρομεν. είναι στο Εβραίους 13,15

Θυσία αινέσεως, διαπαντός στο Θεό, τι θυσία, θυσία αινέσεως, δοξολογίας, με λόγια. Είναι θυσία να ψάλλω ή να πω δόξα το Θεό, αυτό τι είναι, είναι μία θυσία των χειλέων. τουτ' έστιν, δηλαδή, καρπόν χειλέων, ομολογούντων τω ονόματι αυτού. Όταν το στόμα μου ομολογεί και δοξάζει το Θεό, είναι θυσία, καρπός των χειλέων.

Αλλά και κάτι ακόμα πιο σπουδαίο, γιατί μου γράφετε μερικές ερωτήσεις παράξενες και περίεργες και μια φορά έχω απαντήσει, δεν θέλω πια να απαντήσω, μερικά πράγματα γύρω από τη σχέση των φίλων και σου είπα και μου είπες, παραμερίσατε τα παιδιά αυτά, ο Θεός θέλει κάτι πολύ πολύ άλλο, μην τρομάζετε θέλει καθαρά σώματα, καθαρές πληγές, γιατί όλα τα άλλα, εκ του πονηρού εσύ Ακούστε τι λέγει λοιπόν στην προς Ρωμαίους 12,1 ο Απόστολος Παύλος

Παρακαλώ ουν υμάς, αδελφοί, λοιπόν σας παρακαλώ, λέει, αδελφοί, διά των οικτιρμών του Θεού. Αυτό που λέμε για το έλεος του Θεού, που λέμε για κάποιον άνθρωπο, σε παρακαλώ για το έλεος του Θεού. Παραστήσαι τα σώματα υμών θυσίαν ζώσαν, αγίαν, ευάρεστον τω Θεώ. Τι λέει, παραστήσαι; Το παρίστημι και το παρίσταμαι είναι όρος της λατρείας, από τις θυσίες.

Δηλαδή, ό,τι και η αναφορά, αναφέρω, είναι και το παρίσταμαι, παρίσταμαι ή παρίστημι, να το πω έτσι ενεργητικό, και παρίσταμαι το μέσο. Τι να παραστήσω, τα σώματά σας λέει να παραστήσετε, πώς; Θυσία ζωντανή, θυσία ζωντανή, αγία μου, ευάρεστον εις τον Θεόν, δηλαδή ευχάριστη στο Θεό.

Την λογικήν λατρείαν υμών, την πνευματική σας λατρεία. Είδατε; Περί λατρείας ομιλεί, δεν ομιλεί περί προσευχής. Και μη, ποιο είναι τώρα αυτό, να έχω αγνό σώμα, καθαρό, να μην το παραδίδω στην ανηθικότητα, αλλά μόνον αυτό.

Και μη συσχηματίζεστε τω αιώνι τούτω, μη μπαίνετε στο ίδιο σχήμα, στο ίδιο καλούπι του κόσμου τούτου, αλλά τι; Αλλά μεταμορφούστε τη ανακαινώσει του νοός υμών, αλλά να μεταμορφώνεστε, να αλλάζετε, εις το να γίνεται η νοοτροπία σας, ο τρόπος που σκέπτεστε ανακαινισμένος, καινούριος, τη ανακαινώσει του νοός υμών.

Εις το δοκιμάζειν ημάς τι το θέλημα του Θεού, το αγαθόν και ευάρεστον και τέλειον. Στο να δοκιμάζετε τι είναι εκείνο που θέλει ο Θεός, τι είναι αγαθό, τι είναι ευάρεστο, τι είναι τέλειο. Βλέπετε λοιπόν ότι, αν, καλό μου παιδάκι, ή νέος είσαι ή νέα είσαι, αν δεν συσχηματίζεσαι με τον κόσμο, αν κρατάς το σώμα σου μακριά από την ανηθικότητα, τι άλλο, προσφέρεις θυσίαν ζωντανή, ευάρεστη και αγία στο Θεό το σώμα σου.

Δεν λέει τις ψυχές, λέει τα σώματα. Δεν λέει τις ψυχές, λέει τα σώματα. Προσέξτε αυτό το σημείο. Εκείνος λοιπόν ο οποίος πέφτει στην αμαρτία, στην ανηθικότητα, δεν ξέρω τι και τα λοιπά. Αυτός προσφέρει, ακούσατε, προσφέρει τη θυσία του Κάιν.

Και αν το θέλατε να το πω όπως το λέει ο Εφραίμ ο Σύρος

Σπονδή εις τον διάβολον. Διότι όταν πηγαίνεις στην ανηθικότητα και τα προϊόντα της ανηθικότητας. Περί αυτού ομιλεί, ας μην το αναφέρω πως, λέει ότι είναι σπονδή, δηλαδή θυσία, εις το διάβολο. Βλέπετε πως πρέπει να κατανοήσουμε το θέμα της λατρείας.

Έτσι θα πρέπει, παιδιά, όταν κάνουμε προσευχή, να προσφέρουμε και τη λατρεία μας στον Θεό. Να προσεγγίζουμε τον Κύριο με καθαρή καρδιά, με καρπών χειλέων, με αγνότητα σώματος. Θα ανάψουμε και το κεράκι μας, και το κανδύλι μας, και το θυμίαμά μας, όλα αυτά θα αποτελούν την λατρεία για να προωθήσουν και την προσευχή μας εις τον Θεό, όπως ακριβώς και του Κορνηλίου, που λέγει εκεί ο άγγελος στον Κορνήλιο, τον τέως ειδωλολάτρη, Ρωμαίο Κορνήλιο, του λέγει: οι προσευχές σου και η ελεημοσύνη σου ανέβηκαν στο Θεό, δηλαδή τι θα πει ανέβηκαν, έγιναν, αποδεκτές από το Θεό.

Αυτά, παιδιά, με αυτή την απορία, η οποία εγώ την κρίνω ότι ήταν αξιόλογη.

Λέει μια άλλη απορία.

Χιλιοϋπομένη, αλλά τέλος πάντων ας απαντήσουμε και σε αυτήν. Γιατί ο Θεός εδημιούργησε τον άνθρωπο, εφόσον εξ αρχής γνώριζε ότι σε κάποια εποχή, ίσως τη σημερινή, ίσως μια μελλοντικότερη,

η πλειονότητα των ανθρώπων θα απέφευγε την κοινωνία με τον Θεό και ακόμη, ακόμη θα στρεφόνταν και εναντίον Του, μάλιστα.

Και τι, ο Θεός μας έκανε αφού ξέρει πως θα τον βρίζουμε, αφού ξέρει πως θα αποστατήσουμε; Αυτό θέλει να πει η απορία. Παιδιά, αυτό σημαίνει ελευθερία και προαίρεση μέχρι βαθμού που να μπορούμε να υβρίζουμε τον Θεό.

Αν ρωτήσετε πόσο ελεύθεροι είμαστε, σας απαντώ, μέχρι βαθμό να μπορείς να υβρίζεις ή να αρνείσαι το Θεό. Είναι μικρός ο βαθμός ελευθερίας; Αυτό, τρομακτικά μεγάλος. Πέστε μου, ποιος ποτέ στη γη εγκαθίδρυσε, από εκείνους που κοάζουν σαν βατράχια, περί ελευθερίας.

Μιλούν οι άρχοντες, οι όποιοι άρχοντες, της όποιας εποχής, περί ελευθερίας, έτσι, πολύ ωραία. Βρίσε τον άρχοντα της πόλεώς σου, το δήμαρχο, βρίσε τον πρωθυπουργό σου, τον πρόεδρο, ξέρω εγώ, τον βασιλιά του, τον πρόεδρο δημοκρατίας, τι έχεις.

Να δεις τι θα γίνει παρακάτω, βρίσε, μπορείς, δεν μπορείς να βρίσεις, γιατί, αλλά μπορείς να βρίσεις το Θεό. Γιατί οι άνθρωποι δεν σου δίδουν τόση ελευθερία, που κόπτονται περί ελευθερίας, όση σου δίδει ο Θεός.

Βαθύ μυστήριο, παιδιά, αυτό, το πόσο ο Θεός έκανε τον άνθρωπο ελεύθερο. Να μπορούμε δηλαδή να στρεφόμεθα εναντίον του δημιουργού μας. Επειδή όμως είναι αυτή η ελευθερία να μπορούμε να βρίζουμε τον Θεό.

Είναι μία κακώς νοουμένη. Γι' αυτό και έχει κυρώσεις. Προσέξτε αυτό το σημείο. Καταρχάς θα λέγαμε κυρώσεις φέρει ο άνθρωπος μόνος του μέσα του, μία αποστασία του από το Θεό. Ας σας πω ένα παράδειγμα, πολύ απλό. Όταν το τζάκι σε θερμαίνει και σε ζωογονεί, όταν είσαι μακριά από το τζάκι, κρυώνεις. Σ' αυτό δεν φταίει το τζάκι, σ' αυτό φταίει γιατί είσαι μακριά εσύ.

Αν ο Άσωτος Υιός της Παραβολής ήταν δυστυχισμένος μακριά από τον Πατέρα, δεν έφταιγε ο Πατέρας αυτό. Βλέπουμε λοιπόν κυρώσεις τιμωρίας, οι οποίες είναι μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο. Έφυγε από τον Πατέρα και ήταν δυστυχής. Φταίει ο Θεός αυτό;

Έτσι έχουμε μια πρώτη μορφή τέτοιων κυρώσεων. Έχουμε όμως και την αιωνία κόλαση. Ξέρετε τι είναι η κόλαση; Τι άλλο νομίζετε η κόλαση ότι είναι; Δεν είναι παρά έκφραση της υπαρχούσης ελευθερίας. Γιατί απλούστατα, αν δεν υπήρχε η κόλαση, τότε δεν θα μπορούσαμε να καταλάβουμε την έννοια της ελευθερίας. Ξέρετε τι θα πει αυτό; Μπορεί κάποιος να πει, γιατί, κύριε, με κολάζεις; Προϋποθέτει ελευθερία, σημαίνει παρεξετράπης εν τη ελευθερία σου, γι' αυτό υπάρχει και η κόλαση.

Διότι αν δεν υπήρχε η ελευθερία, πως θα υπήρχε η κόλαση; Πως θα μπορούσες να πείσεις τον Θεόν, ότι έτσι με κατεσκεύασες και διαφορετικά δεν μπορούσα να κάνω; Και συνεπώς, τι φταίω; Δεν θα είσαι άδικος, Κύριε, αν υποτεθεί ότι χαλκεύεις για μένα μία κόλαση που εγώ δεν είμαι υπεύθυνος;

Υπεύθυνος. Σημαίνει λοιπόν για να είμαι υπεύθυνος στις τιμωρίες της κολάσεως, άρα είμαι ελεύθερος. Και όταν μιλάμε για κόλαση, για ελευθερία μιλάμε. Η κόλαση, ξαναλέγω, είναι έκφραση της ελευθερίας. Και αν θέλετε, αν θέλετε, ο κάθε άνθρωπος, με την ασυδοσία της ελευθερίας του, δεν δημιουργεί στον εαυτό του κόλαση;

Ο ναρκομανής επί παραδείγματι ελεύθερος είναι να κάνει όπως θέλει το σώμα του, όπως γράφουν και λένε οι νέοι σήμερα, έχω δικαιώματα επί του σώματός μου, μάλιστα. Τι δημιουργεί; Ο Θεός τον δημιουργεί; Μόνος του δημιουργεί την κόλαση, επειδή έχει την ελευθερία δημιουργεί αυτή την κόλαση εις τον εαυτό του.

Ακόμη, η ιστορία, ο πολιτισμός και η αποστασία από το Θεό είναι η περιπέτεια της ανθρωπίνης ελευθερίας.

Αυτό μας συγκινεί, γιατί δείχνει αυτό το βάθος της αγαθότητος της ελευθερίας του Θεού. Διότι αν ο άνθρωπος δεν έμπαινε στην περιπέτεια που μπήκε και μπαίνει και διαρκώς βαθύτερα μπαίνει, δεν θα ήταν ελεύθερος.

Επειδή είναι ελεύθερος, γι' αυτό το λόγο μπαίνει σε αυτήν την περιπέτεια. Και επειδή υπάρχει αυτή η περιπέτεια, υπάρχει και η απορία. Γιατί ο Θεός μας δημιούργησε, αφού ήξερε; Ήξερε. Βεβαίως. Αλλά μας δημιουργεί ελευθέρους και μπαίνουμε στην περιπέτεια της ελευθερίας, επειδή θέλουμε να κάνουμε κακή χρήση της ελευθερίας.

Γιατί αλλιώς δεν μπορούμε να μιλάμε για περιπέτεια. Σημαίνει κακή χρήση της ελευθερίας, για να μας δείξει πόσο ελευθέρους ο Θεός μας έχει κάνει.

Και εδώ μας έρχεται μια απορία με πολλαπλές ερωτήσεις, και όλες είναι λειτουργικής φύσεως, είναι έξι ή επτά απορίες, αλλά θα πούμε τώρα μία, γιατί και ο χρόνος πέρασε. Λέγει εδώ η πρώτη, ο ιερεύς ιερουργεί ως απεσταλμένος του Χριστού ή ως αντιπρόσωπός του στη γη;

Παιδιά, ο ιερεύς λειτουργεί ούτε ως απεσταλμένος του Θεού, ούτε σαν αντιπρόσωπος του Θεού. Διότι είτε απεσταλμένος πούμε, είτε αντιπρόσωπος πούμε, αυτά είναι ταυτόσημα. Ο ιερεύς κινείται ως εκπρόσωπος του Θεού.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ του αντιπροσώπου και του εκπροσώπου; Εδώ θέλω να το προσέξετε. Όταν λέμε αντιπρόσωπος, σημαίνει ότι ο Θεός, ότι ο Χριστός απουσιάζει. Είναι ακριβώς αυτό που λέγουν, ο Πάπας είναι αντιπρόσωπος του Χριστού.

Και πως λέγεται αυτό; Ότι ο Χριστός είναι στον ουρανό και ο Πάπας είναι στη γη. Συνεπώς είναι αντιπρόσωπος, αντιπρόσωπος του Χριστού Δεν τον χρειάζεται τον Χριστόν ο Πάπας γιατί είναι ο αντιπρόσωπος του Πάπας στη γη Εκπρόσωπος θα πει ότι ο Χριστός είναι παρών και από προσώπου του Χριστού ενεργεί ο Ιερεύς Συνεπώς βλέπει κανένας ότι ο Ιερεύς είναι από προσώπου Χριστού Ο Ορθόδοξος Ιερεύς ποτέ δεν αισθάνεται ότι είναι αντιπρόσωπος του Χριστού, είναι εκπρόσωπος του Χριστού όταν τελεί τα μυστήρια, ως από προσώπου Χριστού τελεί τα μυστήρια, γιατί έχει μια άλλη απορία, θα τη δούμε ως την ερχομένη φορά, που το συμπληρώνει αυτό γύρω από τα μυστήρια.

Λέει το χέρι του Ιερέως ή είναι το χέρι του Χριστού όταν τελεί τα μυστήρια; Είναι το χέρι του Χριστού που εκφράζεται με το χέρι του Ιερέως. Θα το δούμε στην ερχομένη φορά αυτό, ώστε βλέπει κανένας εδώ με σαφήνεια ότι ο Ιερεύς πάντοτε έχει την αίσθηση ότι ο Χριστός είναι παρών, Αυτός ενεργεί, Αυτός κινεί τα πάντα. Ο Ιερεύς είναι απλώς ένα όργανο στα χέρια του Χριστού.

Αυτά παιδιά είχαμε να πούμε με τις απορίες, αξιόλογες απορίες ήταν και ευχόμεθα σε εσάς κάθε ευλογία.

Ευλογία.

Ερχόμεσα τώρα, παιδιά, στις απορίες σας. Λέγει μια πρώτη απορία το εξής. Ο Κύριος είπε ότι είναι η αλήθεια. Τι σημαίνει αυτό; Εγώ είμαι η αλήθεια. Η λέξη αλήθεια, τι σημαίνει; Είναι μια πάρα πολύ ωραία απορία, λυπάμαι μόνο που θα απαντήσω όχι διά πολλών, αλλά αντί αυτή η περίπτωση θα απαντήσουμε ό,τι μπορούμε, γιατί είναι πλουσία η απάντηση Ο Κύριος είπε εγώ είμαι η αλήθεια, αυτό δεν είναι ένα σχήμα λόγου, αλλά είναι μια πραγματικότητα Ο Κύριος δεν είπε σας έφερα την αλήθεια, δεν είπε ήλθα να σας πω την αλήθεια, αλλά είπε εγώ είμαι η αλήθεια, που σημαίνει ότι η αλήθεια με το πρόσωπό του ταυτίζονται

Όταν λέγει ότι εγώ είμαι η αλήθεια, είναι γνωστό ότι οτιδήποτε εις τον κόσμο αυτόν, είτε κτιστόν πράγμα είναι, είτε ανήκει στον χώρο της προαιρέσεως ή της ερεύνης, δεν είναι ποτέ πάντοτε το ίδιο η αλήθεια Όταν λέμε αλήθεια εννοούμε πραγματικότητα, προσέξτε, πραγματικότητα, ότι αυτό είναι αυτό Πεςτε μου όμως, από ό,τι γνωρίζομε, από την φύση, από την κτίση, μπορούμε να πούμε ότι αυτό που γνωρίζομε για ένα αντικείμενο, ότι είναι η αλήθεια Δεν μπορούμε να το πούμε για κανένα αντικείμενο, εδώ ακριβώς είναι και η ανεπάρκειά μας Δεν υπάρχει τίποτε, ούτε τι είναι άνθρωπος, ούτε τι είναι ύλη, ξέρετε δεν ξέρουμε τι είναι ύλη, το αγνοούμε αυτό

Βέβαια πάντα κάτι περισσότερο γνωρίζομε, αλλά δεν ολοκληρώσαμε τη γνώση μας περί της ύλης Και αν το θέλετε, αυτό που γνωρίζομε πάντοτε είναι μια θεωρία που προσπαθούμε να την επαληθεύσουμε με ένα πείραμα Έτσι έρχεται κάποια στιγμή και ανατρέπεται η γνώση μας για την ύλη, να πάρω αυτό το συγκεκριμένο για την ύλη, ανατρέπεται η γνώση μας για την ύλη γιατί βρήκαμε ότι όπως φτιάξαμε θεωρητικά δομήσαμε μια εικόνα της ύλης δεν ήταν αυτή Και τώρα ψάχνουμε να δούμε, να συμπληρώσουμε μια καινούργια εικόνα Πάντως η αλήθεια, δηλαδή η πραγματικότητα, επί του κόσμου τούτου, επί του κτιστού τούτου κόσμου, πάντα θα μας διαφεύγει

Χωρίς να κάνω ανάλυση πιο πολύ γιατί κι άλλοτε σας το έχω πει, το πράγμα ήδη το είχε αντιληφθεί ο Πλάτων ότι ποτέ ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τα αντικείμενα όντως, όντα, όντως, είπε εκείνο το γνωστό παράδειγμα, για τη γνώση το είπε, τα αντικείμενα που παρελαύνουν μπροστά σε ένα σπήλαιο, που παρελαύνουν μπροστά σε μία φωτιά και η σκιά τους, αφού πέφτουν μπροστά από τη φωτιά, περνάνε μπροστά από τη φωτιά, πέφτει η σκιά του στο βάθος του σπηλαίου. Ο άνθρωπος λέγει βλέπει τη σκιά των αντικειμένων, δεν βλέπει τα αντικείμενα. Έτσι βλέπουμε τα είδωλα των αντικειμένων. Έχουμε μια εικόνα ειδωλική του κτιστού κόσμου, δεν έχουμε εικόνα, δεν έχουμε γνώση αυτού του του αντικειμένου του κόσμου.

Γι' αυτό θα δείτε πολλές φορές εκφράσεις των φυσικών που λένε το κοσμοίδωλον, μια πολύ συνηθισμένη φράση αυτή, της νεωτέρας φυσικής λέμε, το κοσμοίδωλον, λέει το είδωλον του κόσμου όπως το αντιλαμβανόμεθα σήμερα με τα δεδομένα της συγχρόνου φυσικής.

Τι λέγει, είδωλον. Εμείς θα το λέγαμε το παράδειγμα αυτό ότι τα πράγματα παρελαύνουν μπροστά σε ένα καθρέφτη. Εμείς βλέπουμε τα είδωλά τους, αλλά δεν βλέπουμε τα ίδια τα αντικείμενα. Συνεπώς, η αλήθεια είναι άπιαστη, να το ξέρετε, άπαξ και διαπαντός.

Οι προσεγγίσεις μας είναι προσεγγίσεις ειδώλων, ποτέ όμως προσέγγιση του αντικειμένου που να είναι πραγματικά αυτό που είναι Μπορεί να προσεγγίζουμε την αλήθεια, αλλά ποτέ δεν έχουμε ολοκληρωμένη εικόνα της αληθείας Όταν τώρα ο Χριστός είπε εγώ είμαι η αλήθεια, αυτό ούτε λίγο ούτε πολύ δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά Ότι είμαι ο πραγματικός Θεός, δεν είμαι ένα είδωλον του Θεού, δεν είμαι μία σκιά του Θεού, δεν είμαι μία εικόνα του Θεού, αλλά είμαι αυτός εγώ, ο πραγματικός Θεός, ο όντως Θεός.

Είμαι, είναι εκείνο που είπε ο Κύριος, εγώ είμαι ο Ων, ο Υπάρχων, ο όντως Υπάρχων, εκείνος που πράγματι είναι αυτό που είναι, ο όντως Ων. Γι' αυτό είπε ο Κύριος, εγώ είμαι η αλήθεια, αν μπορούσαμε αυτό να το διερευνήσουμε καμιά φορά, να το διερευνήσουμε, να το ψηλαφίσουμε, γιατί φυσικά δεν θα μπορέσουμε πιο πολλά πράγματα Να καταλάβουμε παρά μόνο ότι ο Κύριος είναι εκείνο που όντως υπάρχει.

Θέλετε να προχωρήσω λίγο ακόμη; Πεςτε μου, πρώτου Θεού τι υπήρχε από τη δημιουργία Τίποτε, τι υπήρχε; Το μηδέν. Και ως προς των υλικών κτιστών υλικών κόσμων Και ως προς των πνευματικών κτιστών κόσμων που είναι οι Άγιοι Άγγελοι Τι υπήρχε; Το μηδέν.

Μας λέγει η Αγία Γραφή ότι ο Θεός εκ του μηδενός έκανε τον κόσμο. Συνεπώς, ο κόσμος δυνάμενος να επιστρέψει στο μηδέν, άρα πολύ σωστά το είπε ο Πλάτων αυτό, ότι ο κόσμος είναι μεταξύ, ότι είναι μη ον, σωστά το είπε, άλλο τώρα ότι αυτό έχει κάποιες προεκτάσεις και επιπτώσεις επικίνδυνες.

Πράγματι ο κόσμος ουσιαστικά είναι μη ον, μη ον, δηλαδή δεν είναι η πραγματικότητα, όπως και εμείς δεν είμαστε η πραγματικότητα. Έφτασε ο Πλάτων να μη φιλοσοφεί επί της ιστορίας, γιατί τη θεωρούσε ως γεγονότα μέσα στο χρόνο και το χώρο, τα οποία είναι μη όντα.

Και συνεπώς, γιατί να φιλοσοφήσω επί μη όντων, δεν ξέρω αν με καταλαβαίνετε, σας τα λέω τώρα αυτά, άρα ποιος είναι ο ων, εκείνος που δεν είναι μηδέν, διότι εάν ο κόσμος ξεκίνησε από το μηδέν, σχέση με το μηδέν έχει μόνο ο Θεός, εκείνος που είναι ο ων, πράγματι, ο πραγματικός, ο αληθινός, αυτό θα πει εγώ, είμαι η αλήθεια, ότι εγώ μένω πάντοτε αυτό που είμαι, λέγει ο Ιησούς Χριστός. Κανείς δεν τόλμησε μέσα στην παγκοσμία ιστορία να πει ότι εγώ είμαι η αλήθεια. Το είπε ο ταπεινός Ιησούς Χριστός.

Λέω ταπεινός γιατί αν ο Χριστός δεν ήταν αυτό που ήταν, θα ήταν ο μεγαλύτερος αλαζών που ποτέ υπήρξε στον κόσμο αυτόν. Θα ήταν πιο πάνω και από τον Αποστάτη Εωσφόρο. Γιατί ο διάβολος που έγινε διάβολος δεν είπε εγώ είμαι η αλήθεια, δεν το είπε αυτό, για να καταλάβετε, ενώ ο Χριστός ούτε έγινε διάβολος ούτε εις τον Άδη πήγε. Το Πνεύμα το Άγιον, η παρουσία του Αγίου Πνεύματος εμαρτύρησε περί του Χριστού ποιος είναι.

Άρα λοιπόν, για να πει αυτό, εάν ήταν βλασφημία, δεν είπε ο Καϊάφας ότι βλασφημεί, εάν ήταν βλασφημία, έπρεπε να είναι διάβολος ή κολασμένος. Αλλά ο Κύριος επήγε στον Ουρανό, ανεστήθη και ανελήφθη, ήρθε η Πεντηκοστή που δίνει τη μαρτυρία το Πνεύμα το Άγιο, γιατί το είπε ο Χριστός.

Εκείνος, ο Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιο θα μαρτυρήσει για μένα. Άρα λοιπόν, όντως είναι η αλήθεια. Και αυτό που είπε, εγώ είμαι η αλήθεια, είναι αυτό που είπε Με όλο το συγκλονιστικό βάθος, τι εστί, τι σημαίνει η αλήθεια.

Γι' αυτό παιδάκια, παιδάκια, να αυτό λέγαμε προηγουμένως στο θέμα περί πίστεως. Στο κατηχητικό μας μάθημα, προηγουμένως, εκείνος που γνωρίζει, που γνωρίζει, που γνωρίζει Όλο και πιο πολύ εδραιώνεται, εδραιώνεται εις την πίστη.

Συγκλονίζει αυτή η πίστη, το καταλαβαίνετε, συγκλονίζει. Αν κανείς νιώθει ποιος είναι εκείνος που είπε αυτόν τον μεγάλο λόγο, εγώ είμαι η αλήθεια. Ακόμη, ό,τι μας είπε, όχι μόνο το πρόσωπό του, αλλά και αυτό που μας είπε είναι η αλήθεια.

Διότι δεν μπορεί από την αλήθεια να πηγάζει το ψεύδος. Είναι μερικοί που λένε ότι δεν ζουν καλά, δεν ζουν πνευματική ζωή, και άμα τους πεις κοίταξε αυτό που κάνεις δεν είναι σωστό, και πού το ξέρω; Μα ο Χριστός το είπε. Α, και πού το ξέρω και το είπε ο Χριστός; Ακούστε κουβέντα.

Και λέει ότι πιστεύεις τον Χριστό αλλά δεν πιστεύεις στα λόγια του, είναι αντιφατικό, είναι περίεργο, είναι μωρία. Εάν πιστεύεις ότι ο Χριστός είναι αυτή η αλήθεια, πως είναι δυνατόν ποτέ να απορρέει από το στόμα της αληθείας το ψεύδος ή η αμφιβολία;

Θέλετε ένα παράδειγμα να σας πω; Θα αναστηθούν οι νεκροί, αυτό το δύσκολο σημείο που ο άνθρωπος δεν το καταλαβαίνει πολύ εύκολα. Και που το ξέρω σου λέει, μα το είπε ο Χριστός, και σου επαναλαμβάνει και που το ξέρω εγώ;

Μα εάν πιστεύεις στον Χριστόν, θα δεχθείς και εκείνο το οποίο είπε ο Χριστός. Γι' αυτό λέγει ο Απόστολος Παύλος, πιστός ο λόγος και πάσης αποδοχής άξιος. Ο λόγος του Θεού είναι αξιόπιστος, ο Θεός δεν είναι, ο Χριστός δεν είναι ναι και όχι, αλλά είναι ναι και αμήν.

Ναι και αμήν και βέβαιος. Ό,τι λοιπόν ο Χριστός είπε είναι αλήθεια, ο λόγος του είναι άξιος πάσης αποδοχής, δηλαδή να τώρα αποδεχθείς το λόγο του.

Όταν ο άνθρωπος ψάχνει για την αλήθεια, αυτό σημαίνει ότι αναζητά την αλήθεια, αυτό σημαίνει ότι κάποτε είχε μία σχέση με την αλήθεια, αλλά κάπου την έχασε. Βλέπετε, βλέπετε ότι ο άνθρωπος πάντα αναζητά την αλήθεια, ο Θεός τον έκανε να αναζητά την αλήθεια, αλλά εάν η αλήθεια είναι ο Χριστός, ο Θεός Λόγος που ενανθρώπησε, αναζητούμε Αυτόν που χάσαμε.

Έτσι μας έβαλε μέσα μας εκείνο που έλεγαν οι αρχαίοι ότι ο άνθρωπος φύσει ορέγεται του ειδέναι, εκ φύσεως επιθυμεί να γνωρίζει και αναζητά πάντα και ψάχνει την αλήθεια. Ο Θεός μέσα μας μας έβαλε αυτή την αλήθεια, την αναζήτηση της αλήθειας.

Θα μου πείτε είναι πάρεργα και περιθωριακά το να ψάχνω να βρω πράγματα μέσα στη δημιουργία; Ή να μιλάω για τον άνθρωπο τι είναι και να χρησιμοποιώ και τη μαθηματική γλώσσα; Τα μαθηματικά είναι γλώσσα, είναι μια γλώσσα, μια γλώσσα που εκφράζει με πολλήν ακρίβεια εκείνα τα οποία μπορώ να προσεγγίζω μέσα στη γνώση των όντων.

Είναι μια γλώσσα, το ξαναλέγω, μια συμβολική γλώσσα, όσοι σπουδάζετε μαθηματικά να το ξέρετε αυτό. Αλλά τότε, προσέξτε, αυτά είναι περιθωριακά, στην πραγματικότητα μου έβαλε ο Θεός μέσα μου αυτό το φύσι να ορέγομαι, να επιθυμώ εκ φύσεως, να βρω εκείνον που έκανε τα όντα και είναι ο Θεός Λόγος.

Διότι σημαίνει, τι σας είπα προηγουμένως, όταν ψάχνω, σημαίνει ότι, γιατί λέμε ψάχνω, πότε ψάχνετε, άμα τώρα σκύβεται, ας πούμε εμείς από εδώ και κάποια κοπέλα, κάποιο αγόρι ψάχνει χάμω ανάμεσα στις καρέκλες, θα του πω τι ψάχνεις παιδί μου, έχασα το μολύβι μου θα μου πεις, α έχασες, ώστε ψάχνεις εκείνο που έχασες, κάπου εκεί στον παράδεισο παιδιά, χάσαμε την αλήθεια, με άλφα κεφαλαίο, του Θεού Λόγου και έκτοτε ψάχνομαι, μόνο που επειδή επήλθε μία διαστροφή των πραγμάτων, ψάχνομαι στον χώρο που λέγεται επιστήμη, στον χώρο που λέγεται μαθηματικά και ούτω καθεξής.

Λοιπόν, ας ψάξουμε να βρούμε τον Θεό Λόγο, αλλά δεν είναι ανάγκη να ψάξουμε να τον βρούμε, απεκαλύφθη. Δεν έχουμε παρά να πιστέψουμε και τότε πράγματι θα έχουμε την αλήθεια, πράγματι την αλήθεια, διότι είναι οι συνισταμένοι των όντων, οι αλήθειες των όντων, οι αλήθειες, δεν είναι σωστή έκφραση, θέλετε να το πω στον ενικό γιατί στον ενικό ταιριάζει, Η αλήθεια των όντων, στη συνισταμένη της, είναι αυτό που λέμε Θεανθρώπινον πρόσωπον Ιησού Χριστού.

Αυτή είναι η αλήθεια, γιατί από εκείνον τα πάντα έχουν δημιουργηθεί. Έτσι ας γνωρίσω με τον Θεό Λόγον και τότε τι άλλο θα θέλω; Ύστερα αυτά τα περιφερειακά, κι αν δεν τα μάθουμε, δεν χάλασε ο κόσμος. Είναι εκείνο που λέει ο Απόστολος Παύλος, δεν θα ήθελα να σας πω να μην σπουδάσετε, αλλά θέλω να συγκρίνω τα πράγματα, ότι εκείνα λέγει, τώρα λέγει γνωρίζομεν εν αινίγματι, ως εν εσόπτρω, ακούστε τη φράση εν εσόπτρω, προηγουμένως σας είπα ότι θα χρησιμοποιούσαμε την εικόνα όχι του σπηλαίου του Πλάτωνος, αλλά τον καθρέπτη, το λέει ο Απόστολος Παύλος, ξέχασα να σας το πω, τον καθρέπτη, τον λέει ο Απόστολος Παύλος σαν παράδειγμα,

Βλέπουμε, λέει, μέσα σε καθρέπτη, δηλαδή τι, τα είδωλα, εγώ βλέπω ένα καθρέπτη και βλέπω από πίσω μου τι αντικείμενα υπάρχουν Αλλά μέσα στον καθρέπτη, τότε δε, όπως γνωρίστηκα θα γνωρίσω, καθώς επεγνώστην, επεγνώστην, επιγνώσουμε Όπως γνωρίστηκα στο 13 κεφάλαιο Α΄ Κορινθίους, και τότε όχι ενίγματοδός, αλλά πρόσωπον προς πρόσωπον Και ποιο είναι αυτό το πρόσωπο το δικό μου, αυτό που είμαι, με όλη μου την ύπαρξη, την ανθρωπίνη, σώμα και ψυχή Και τι θα δω; Το πρόσωπο, το πρόσωπο του ενανθρωπίσαντος Θεού Λόγου, αυτή είναι η κορυφή της γνώσεως της αληθείας Αυτά για αυτή την απορία, είδατε ήταν πάρα πολύ ωραία και πολύ ενδιαφέρουσα, εμένα τουλάχιστον ο Ματινίδα, μ' άρεσε πολύ

Λέγει μια άλλη απορία, οι Πρωτόπλαστοι, ο Αδάμ και η Εύα έκαναν το προπατορικό αμάρτημα, γιατί μαζί με αυτούς υποφέρει, τιμωρείται όλη η ανθρωπότητα, είναι δίκαιον αυτό; Βέβαια πρέπει να σας πω παιδιά ότι οι απορίες σας έχουν ένα πολύ πολύ μικρό, θα λέγαμε, φάσμα Κινείστε σε τέτοια 5-10 θεματάκια, σας παρακαλώ, ανοιχθείτε, μα θα μου πείτε δεν έχουμε μεγαλύτερο φάσμα μέσα μας, ε τι να σας πω, ξέρω εγώ, γιατί σε αυτά επανειλημμένως έχω απαντήσει, αλλά αντί αυτή περίπτωση ας πούμε πάλι κάτι και γι' αυτό Για να δώσουμε απάντηση σε αυτό το θέμα, το αφού εκείνοι αμάρτησαν εμείς γιατί να πληρώνουμε, είναι δίκαιο, τίθεται η ερώτηση, πρέπει να γνωρίζουμε δύο πράγματα

Πρώτα πρώτα πρέπει να γνωρίζουμε τη φύση του προπατορικού αμαρτήματος και δεύτερον πρέπει να γνωρίζουμε τι σημαίνει προσβολή του Θεού, αυτά τα δυο Ας αρχίσουμε από το δεύτερο, από αυτό που λέμε προσβολή του Θεού, τι σημαίνει προσβολή του Θεού;

Επειδή δεν πιστεύσαμε στον παράδεισο, τι μας είπε ο Θεός, μη φάτε θα πεθάνετε, αν πεθάναμε δεν φταίει ο Θεός Είναι γιατί δεν πιστέψαμε και έτσι θεωρήσαμε τον Θεό αναξιόπιστον Να λοιπόν από που αρχίζει τώρα η προσβολή κατά του προσώπου του Θεού Πιστέψαμε όμως στον λόγο του διαβόλου Αλλά πιστεύοντας στον αντίδικον διάβολον επαυξάνει η προσβολή κατά του προσώπου του Θεού Ακόμη αφήσαμε τον Θεό και προστρέξαμε στον διάβολον Προσέξτε αυτό το σημείο, προστρέξαμε και πιστέψαμε και με τον τρόπον αυτόν προσκυνήσαμε τον διάβολο, διότι όταν αποδεχθεί κανείς εκείνο το οποίο λέγει ο διάβολος, ουσιαστικά τον προσκυνά

για να μην σας πω ότι προσκυνώντας τον διάβολο που είναι κτίσμα γίνεται ειδωλολάτρης, μόνος ο Θεός προσκυνείται, όλα αυτά βλέπετε συνιστούν το βαρύ αμάρτημα και την προσβολή κατά του Θεού για να καταλάβετε πόσο το πράγμα είναι σοβαρό θα σας πω ένα παράδειγμα που πολύ πολύ παλιά το είχα πει

Εάν δώσουμε ένα χαστούκι σε ένα μικρό παιδάκι, εδώ ο Παύλος που είναι μπροστά, στριφογυρίζει λίγο στην καρέκλα του, εκνευριάζω, με ενοχλεί, σηκώνομαι, του δίνω ένα χαστούκι, βάζει τα κλάματα, τον παίρνει η μάνα του, βγαίνει έξω. Τι είχα παραπάνω να πληρώσω από την ιστορία αυτή, τίποτα. Έφαγε ο Παύλος ένα σκαμπιλάκι. Έτσι Παύλο, ωραία.

Εάν υποτεθεί όμως ότι ο πατέρας του που κάθεται κάπου εκεί του δίνω ένα χαστούκι, το πράγμα είναι το ίδιο; Αναμφισβήτητα όχι Εάν πάω και δώσω ένα χαστούκι στον δήμαρχο, είναι το ίδιο; Στον νομάρχη το πράγμα μεγαλώνει Στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας θα του δώσω ένα χαστούκι, Α, το πράγμα αρχίζει να μεγαλώνει. Λοιπόν, ενώ είναι οι δύο πράξεις, το χαστούκι, δεν κάνω τίποτα άλλο, ένα χαστούκι, αυξάνει όμως η βαρύτητα του χαστουκιού από την αξία του προσώπου. Πέστε μου τώρα, ποιο είναι το πρόσωπο του Θεού, και ποια είναι η αξία του προσώπου; Άρα, κάθε προσβολή κατά του προσώπου του Θεού είναι βαρύτατο αμάρτημα, και προσέξτε,

είναι από πλευράς ποιότητος άπειρον, από πλευράς χρόνου ατελείωτον, άπειρον. Λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, καλά, αμάρτησα λέγει με ένα σαρκικό αμάρτημα και θα πρέπει αφού το απήλαυσα αυτό το αμάρτημα για δυο λεπτά θα πρέπει αιωνίως να τιμωρούμαι. Θα προσέθετε εκείνος που έθεσε το ερώτημα ή εκείνη.

Είναι δίκαιο αυτό; Βεβαίως είναι δίκαιο διότι το πρόσωπο του Θεού είναι άπειρον και συνεπώς η προσβολή είναι άπειρη και συνεπώς και η τιμωρία πρέπει να είναι άπειρη Γι' αυτό η κόλαση είναι ατελείωτη Το καταλάβατε αυτό παιδιά;

Το ένα λοιπόν είναι αυτή η προσβολή και αν το θέλετε αποκαθίσταται αυτή η προσβολή ή δεν γίνεται με την τήρηση της πρώτης εντολής. Αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου, εξ όλης της καρδίας σου και εξ όλης της ισχύος σου και τα λοιπά και τα λοιπά.

Βλέπετε εδώ, όταν αγαπώ τον Κύριο μ' όλη την ύπαρξή μου και λοιπά και λοιπά, είναι η αντίθετος πράξις της προσβολής. Και αυτό είναι πάρα πάρα πολύ σημαντικό. Όμως η ανθρωπότητα που ευρίσκεται, να χρησιμοποιήσω γραφική έκφραση, Εις την οσφήν του Αδάμ, εις την μέση του Αδάμ, έτσι επιστεύετο και δεν είναι απλώς επιστεύετο, είναι και πραγματικότητα αυτό, όλη η ανθρωπότητα ή τα παιδιά σου, πού βρίσκονται, βρίσκονται εδώ εις τη μέση σου, τώρα να την εξηγήσω πιο πολλά, δεν θέλω πιο πολλά να εξηγήσω, οπότε, οπότε αν εσύ αμαρτάνεις, παίρνεις περίπη ναρκωτικά ή δεν ξέρω τι άλλα πράγματα, ή γίνεσαι μέθυς ως άνθρωπος, λέει κάποια απορία άλλη, δεν την έχω πρόχειρη,

Δικοί σας, καλά να αμαρτάνουν, λέει, οι γονείς είναι δίκαιο να πληρώνουν τα παιδιά, μα δεν το έκανε ο Θεός να πληρώνεις εσύ, ο Θεός είναι δίκαιος, αλλά ο πατέρας σου έχει αμαρτήσει, που είσαι εσύ μέσα του, είσαι μέσα του, πριν ακόμα σε κάνει, έχεις αμαρτήσει, έχει αμαρτήσει εκείνος και πληρώνεις εσύ.

Λέει ότι είχαμε τότε σε ένα του πολύ ωραίο βιβλίο, είναι παλιό, Αγνανιάτα, δεν ξέρω αν το έχετε διαβάσει ποτέ, δεν ξέρω ακόμη αν υπάρχει στην κυκλοφορία, είναι περίφημο, είναι παλιό Λέει, παιδί μου πρόσεξε, μείνε αγνός, αύριο τα παιδιά σου θα σε ευγνωμονούν Ξέρετε τι σημαίνει αυτό, σημαίνει ότι δημιούργησες στον εαυτό σου καλές προϋποθέσεις για να επιτύχεις την αγνότητα εσύ αύριο Γιατί ο πατέρας σου αγωνίστηκε να σταθεί πιο πολύ από σένα να σταθεί αγνός Αν ο πατέρας σου ήταν έκφυλος, έκφυλος, αν δεν καταλαβαίνετε τη λέξη ρωτήστε τη μητέρα σας και το πατέρα σας θα πει έκφυλος Παραλυμένος άνθρωπος, εσύ τι θα γίνεις άμα θα γεννηθείς

Ποιος λοιπόν τιμωρεί; Ο Θεός; Τιμωρεί ο πατέρας σου, σε τιμωρεί Ο Πατέρας σου είναι ο υπεύθυνος, ο Θεός έκανε μια οργάνωση των πραγμάτων τέτοια που δεν φταίει ο Θεός, εμείς φταίμε οι άνθρωποι Και για να έρθουμε γρήγορα, γρήγορα γιατί πέρασε η ώρα, στο δεύτερο εκείνο θέμα για την φύση του προπατορικού αμαρτήματος, να πω και εκεί δύο λόγια Η φύσις του προπατορικού αμαρτήματος δεν είναι τίποτε άλλο παρά, προσέξτε, δεν είναι εκείνα τα οποία φλυαρούν οι άνθρωποι έξω, είναι πολύ κουτά, είναι η απόρριψη πρώτα πρώτα της πίστεως Ο Θεός σου είπε και εσύ δεν πίστεψες, απέρριψες την πίστη, είναι η απόρριψη του Θεού, απέρριψες τον Θεό, είναι και η αυτονομία του ανθρώπου

Απορρίπτοντας την πίστη και τον Θεόν, το πρόσωπό του, θέλησες να ζήσεις μόνος σου, αυτόνομα Αν τώρα ερωτήσετε, αυτό το προπατορικό αμάρτημα το έκανε ο Αδάμ ή ο κάθε άνθρωπος που έρχεται στον κόσμο, θα σας απαντήσω, ο κάθε άνθρωπος, και εγώ και εσείς Διότι πρώτον υπάρχει σήμερα η απόρριψις της πίστεως, θα μου πείτε ναι, υπάρχει η απόρριψις του προσώπου του Θεού, απορρίπτουν το Θεό σήμερα, θα πείτε ναι, θέλουν οι άνθρωποι να ζουν ανεξάρτητα από το Θεό, αυτόνομα ναι, γιατί λοιπόν να λέμε ότι τι φταίμε εμείς, αν είναι δίκαιο, αν τιμωρούμε, αν ο Αδάμ έφταιξε και εμείς πληρώνουμε, όχι Και εμείς επαναλαμβάνομεν μέχρι το τελευταίο μικρό παιδάκι επαναλαμβάνομεν το προπατορικό αμάρτημα

Ο Θεός όμως είναι πολύ δίκαιος και το αληθινό φταίσμα ανήκει σε εμάς Αυτά παιδιά και για αυτή την απορία Μένουν μόνο ένα λεπτό αλλά επιτρέψατέ μου να πω κάτι Λέει μια απορία δεν θα την απαντήσω Πολλοί λένε ότι οι πρόγονοί μας ήταν ζώα, πίθηκοι και σιγά σιγά εξελίχθηκαν στη σημερινή μορφή του ανθρώπου, κατά πόσο είναι αλήθεια αυτό;

Ε βέβαια δεν είναι αλήθεια, επειδή όμως επανειλημμένως και επανειλημμένως έχω απαντήσει αυτή την απορία δεν θα ξανααπαντήσω Και άλλη μια, αναφέρεται η απορία αυτή στο αν μπορούμε να κάνουμε, να έχουμε αλληλογραφία με άλλα πρόσωπα, αγόρια, κορίτσια και για αυτήν έχω απαντήσει, όχι φέτος, άλλοτε, όμως θα παρακαλέσω το αγόρι ή το κορίτσι που έριξε αυτή την απορία ας έλθει, επειδή έχει κάτι πιο προσωπικό, ας έλθει να με ρωτήσει προσωπικά να απαντήσω.

Αυτά, παιδιά, και με τις απορίες μας απόψε. Ο Κύριος να σας ευλογεί.