Resolution of Questions 48

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

And now, my children, it is time for our questions.

A first question goes like this.

It says:

Today most of the houses being built are veritable palaces.

People dress in flashy clothes and beautiful jewelry. If this can be called luxury, is it a great sin? This is a very interesting question, children. Very interesting, as you will see. It is a fact, it really is. Let me just say that the matter both of clothing and of housing, since that is where the question lies, is relative in every age.

Every age, whether we are in the age of cave dwellers or in the age when people build cities or whatever else. And which age is that? Cain, it says, built a city. How can we picture that city, the city of this second man, that is, the second generation after Adam?

How could he have built a city, from 'polizo,' 'polis,' 'polizo' means to dwell, that is, a place of dwellings? But what could those dwellings possibly have been like, compared with what we have today, the things we now call palaces?

And of course even the palaces of that age would have paled before the simplest dwelling of modern man. That is true. And so we see that all these things are relative to each age.

How a house might be judged poor against a palace of that age, these are entirely relative matters. Or our age today compared with another age. Do not forget that today most of the products of technical civilization have entered even the house of the poor man.

It is now the property of the poor man. Could the television ever have been imagined, the radio earlier, and the television, inside the house even of the poorest man? And still other things we now have from technology, a thousand things that enter a person's house, so that he does not even rise from his seat, but with a little gadget there, to put it simply, he changes the program, he turns the air conditioning on, he turns it off from a distance, the telephone, other things. How many means modern man has.

But are these luxuries? I remember that before the war the radio was a luxury. Let me just tell you, of course there were no radios in Greece before the war, of 1940. The smallest radio, let us say, cost 10,000 drachmas.

When a man's daily wage as a worker was 50 drachmas. And a woman's daily wage as a worker was 16 drachmas. You see, I remember a few things from that time. So consider how many days' wages a person had to earn to buy a radio.

How many months' salary he had to set aside, 3, 5, 15, 1,500 drachmas a month, possibly take out the Sundays and so on, to get a radio. Today we have a second and a third and a fourth and I do not know how many radios with the greatest ease inside our house.

Back then, then, it was a luxury. Who would say today that a radio in the house or in the car is a luxury? Or the car was once a luxury. Today who imagines that the car is a luxury and not a kind of basic necessity? You heard what I said. A basic necessity.

And so things are relative. The question is where the simple stops, so that it does not go on into the luxurious, without of course our labeling as luxury those things that today are necessary, but in an older age were indeed a luxury.

Where does that stop? I would answer you this way, because we cannot take, children, the objects themselves as our criterion, since, as I told you, in every age we have a change. Then what can the criterion be? If what we have becomes an obstacle to our spiritual life, that is the criterion.

In Holy Scripture you will never see such things, quite rightly, because these things change; but from the moment that some product of civilization, that something, becomes an obstacle to my spiritual life, it must go, not always as a luxury, but also as something that will not help me to grow spiritually.

Take the matter of the television. It is a marvelous invention, marvelous. How the image can be carried across space. And yet, of course, someone who happens to be a technician does not find it baffling; he explains it.

It is not an inexplicable thing, far from it. But it is marvelous nonetheless. Well, this, as an invention, if it does not harm me, I may have it. But if it harms my spiritual life, then I must not have it. A car, when I have it for my work and to go to a spiritual place, does not harm me.

So then it is also necessary. It is not a luxury. If this car leads me onto paths, onto roads of sin, then it must not exist. So you see that the matter can be framed this way. Whether something, either as an object or even as a quality, can stand as an obstacle to my spiritual life.

So the matter of luxury, understood in this way, is a phenomenon that stands in inverse proportion to spirituality.

When luxury rises, spirituality falls. For spirituality to rise, luxury must fall. But we said we would look at how this works. The Fathers, the Niptic Fathers, give us something very important.

I would say the Fathers give us a measure to help us understand this. One of the Fathers says: an inflow of blood, an outflow of spirit. It's a beautiful saying. Those of you taking notes, write it down; I'll repeat it. Inflow, from the verb to flow in, means to flow inward. So there's an inflow of blood, and an outflow, something that comes out, that flows outward, an outflow of spirit. In other words, you put in blood and you draw out spirit. And how do I put in blood? Blood here means everything that belongs to the flesh. So if in your life you keep putting in everything fleshly, and notice, not the sinful, pay attention, not the sinful, but rather what is excessive, more than you need, more and still more, then without a doubt the spirit drains away from you.

How shall we put it? It is like a vessel, and I have water inside it, the vessel is full, and I also have an object. When I dip the object in, that is, it enters the vessel, the water overflows and spills out. So the one thing goes in, which one? The blood, the carnal things, the things of this life, the worldly things, and the spirit goes out. You see how strictly inverse the proportion is.

This is why we must watch this point carefully. If that new thing coming into my life from technical civilization is going to take away my spirituality, I must be careful not to use it. And again, it is not only a question of something being sinful, I tell you once more, I said it before and I will say it again.

Today everything is mechanized. Take cars, for instance: you get into a car, the driver presses a little button, and the window goes up, the window goes down. Before, we would put our little hand there, on the handle, and turn it to lower the window.

You know, we have become immobilized, we have immobilized our limbs, our legs. Today people do not walk, they go everywhere by car. Our legs, our hands, everything, we have immobilized them, and this is something bad.

So from the moment a person begins to say, this does not help me, not only, I tell you again, from the standpoint of sin, but from the standpoint of a glut of such goods, he must stop and say no.

Of course, for the kitchen to have some way of cooking a little more comfortably, I have no objection. But when things are done in such a way that, as they say, the housewife need not lift a finger, then it goes too far, because that time which is freed up, you might ask me, well, where does it go? The wife will go out, perhaps to work, and it is not always to work, but she will also go to places that will not help her spiritually.

She will go to play cards with her friends, she will go who knows where, wherever she will go, let me not give the details. So what do we see here? That the criterion in every age is our spirituality, whether it is developing or being hindered. But allow me to tell you something more here, because what we are saying is, 'like palaces' or 'like little palaces.' I remember once a bishop who used to say this, and so on and so forth. Yes, it is true. Even our monasteries are like little palaces. Why? Because the houses are the same.

If you had seen the monasteries of the last century, or the century before, or if you want to go to the sketes of Nitria in Africa, well, of course nothing survives. For the simple reason that there were no buildings. They would set up a hut, and there the monks lived, and nothing more. Today we do not have a hut.

Why? Because the one who will leave the city to become a monk cannot today live in a hut, he cannot, he would die, he cannot. And further, there is a kind of, how shall I say it, a mutual rise or fall. The cities and the monastery are bound together: one rises and so does the other, one falls and so does the other.

Consequently our churches too, everything, are all at the level of our houses, at the level the civilization is. Now here we must take note of this: in the house we also put in the element of aesthetics, in the monastery the same, in the church the same.

You see, tell me, what would it contribute to the worship of God that this church in which we are now speaking was made of concrete, that it is formidable, strong, solid, and may it never fall, for when we consecrate a church we say, may it stand until history comes to its end.

Tell me, what need would there be for those hewn stones that face the outside? Does it contribute anything to the practical purpose of the church? Surely not. And yet, who is the one who would refuse to let a facing be put on, of stone, of little bricks, lovely and beautiful?

No one. Why? Because it is not the element, take note of this point, of usefulness, there is also the element of aesthetics. Only, and once a Russian, now reposed, of course they had fled Russia by then, back then, when, back then, back then, when it was a terrible thing in prison, you had nothing, and if some magazine or some little thing happened to fall to you, to cut out, to put a picture on the wall, a photograph, something. Take note, it is not luxury for someone to see, on the walls, that there are a few things.

It is an aesthetic need. This is how we adorn the church, we adorn the monastery, we adorn our home as well. Because it is an aesthetic need. If you will, God adorned His creation, He adorned it with so many things, with the many-colored flowers, with the various plants, forgive me, the birds, the animals, and so on. All of this is called 'kosmos,' kosmos from 'kosmo,' which means 'I adorn': adornment, kosmos, an ornament, I adorn. And all of these, who made them, and who gave us the right to do the same? This same God.

So aesthetics cannot be set aside. But then, but then, of course, we must become philokaloi, people who love beauty, that is, who love to adorn. The philokalos is the friend of, you know, 'kallos,' beauty, spelled with two lambdas, fine art with two lambdas, the artist is the one who loves 'kallos,' loveliness, art, beauty. Not the 'kalos,' the good man as we say, the good and noble man the ancients spoke of, but rather beauty. So man by his very nature loves beauty. A person who would remain only in utilitarianism is like food: we eat, but what shall we eat, I do not know what to eat, with no sauce, so that a lump of the food sits here, here, here, and nothing goes down into our stomach.

And yet a person still takes joy in beauty. There was a current, the current of utilitarianism, that overlooked aesthetic beauty. I remember a schoolteacher of mine, now departed. We had him; he was the principal of the elementary school I had finished. If you said to this man, look, Mr. Panagiotakis, that was his surname, look how lovely this is, he would answer me, is it useful? In the end, his only criterion was usefulness, whether the thing was useful. He was a utilitarian, and he stopped at utility, not at beauty. But today the need for beauty has come to be understood; it is a human need, I say it to you again. I will decorate, but how will I decorate? With expensive things? Nowadays the housewife takes some money and goes, wherever she goes, to a boutique, well, not to a boutique exactly, but anyway she goes off, so to speak.

She goes to shop for the most expensive things. Why? Well, listen here to a measure, listen to it. Demosthenes said, in the Funeral Oration of Pericles, 'philokaloumen met' eutelias,' a charming measure, which means, I am a friend of beauty, of loveliness, of aesthetics, but 'met' eutelias,' that is, with something that is not expensive. So you can adorn your home with next to nothing, that is, with next to nothing, with something that in the end will be cheap.

There are, and even now there will be, people who receive a piece of wrapping paper. Some gold foil, some bits of string, colored paper, little drawings, something, and they keep them, they don't throw them in the trash.

And when they want to decorate something, they decorate it, they make things out of these. Take the Christmas tree. To go and buy all those little ornaments for it, that's expensive. Why go and buy them? Go, cut a cypress branch, cut pine cones from the pine trees, make something, do it, show what you can do, and if you want more, look, now that it comes to mind, I remember, little children used to do this, the girls did this too. They would take the short cut macaroni, you know the short cut macaroni, and they would put threads through it and decorate it, they would dress it with colored threads.

So if you put many of these together, in various colors, you make a little ornament. Does this cost anything? No. This is what 'we beautify' means: we make something, because we have a need for this aesthetic dimension.

But we make it out of inexpensive things. It isn't necessary to go and buy terribly expensive things. So here is a measure: that we can have decoration in the home, but it doesn't have to be terribly expensive.

And then, why should we change our living room set every year or every two years, change this, change that? Why, for what reason? So you see, my children, that this is a very large subject, one that is a spiritual subject, let us not forget that, and that it is foundational, how shall I put it, to our life, to our daily life.

So, you will remember two things. The 'we beautify, but with inexpensive means' (philokaloumen met' eutelias): we make something beautiful with simple things, simple materials. It is enough that the mind is sharp, enough that the eye is sharp, enough that we have within us the sense of beauty.

And the second: inflow of blood, outflow of spirit. We will never put anything extra into our home or onto our body, anything that would set itself against us, anything that will stand as an obstacle to our spiritual life. So much for that question. We now come to a second question. It asks: when someone does not wish to confess a sin of his, can it be that he never confesses it, if after the first time he does not do it again?

That is, someone says: I committed a sin, but now I do not want to do it again, yet I am also ashamed to confess it; does it count for me to be forgiven, that is, if I do not commit my sin again? Well, my children, not committing your sin again, this is a fruit of repentance, it is a fruit of repentance, that repentance bore fruit, that you did not commit that sin of yours again.

But not to confess this sin of yours, even if it happened only once and you repented of it, this sin remains unforgiven before God.

And if someone would want to insist on not telling it: it is one thing for there to be forgetfulness, that is, we once did something and we forgot it. But when you do remember this something and you do not tell it, then take heed, none of your sins is forgiven, and what is more it is regarded here as a mockery against God. To mock means to ridicule, but Holy Scripture says, 'God is not mocked.'

God is not mocked; you are ridiculing yourself, you cannot ridicule God. He sees you, He knows you very well. Therefore, my children, even if it was only once that we did something, and we did not do it again, very well, that is right, but this something we must tell. Something you remembered from when you were five years old, or ten, or fifteen, and today you are fifty, say, well, how shall we put it, that it happened in the past and you remembered it, you will tell it; do not say, but now I am living a different life. Yes, I say again, a fruit of repentance, a fine one, but you must now go and tell that thing which at some point you had committed. And do not forget that before God the sins are present; only then does God not see them, as though He covers them, when repentance and confession take place.

If there is a hesitation, because at some point there was something we cannot tell, but how shall I say it, how shall I say it, listen to me, I will tell you a way: let us say it first, let us settle the account, as we say, first. Listen to me, I at least have seen people who hesitate, who struggle, over something that we have heard thousands of times as a topic, as a sin.

I remember once a man, married, with children, who did not want to confess something very dreadful, he did not want to confess it. I discovered that he did want to confess; in any case he made the decision, but I took him by force, in a way. I say to him, he kept starting to say the thing that was holding him back, what was it: things from when they were children of five or six years old, the things children usually do, and which afterward we are ashamed to tell, and although he was a man of advanced age and had children, he was ashamed. I say to him, let me tell you, let me tell you what you did. You did this. He says to me, yes. Well, I must tell you that this man confesses constantly now, because that obstacle was removed. He was ashamed. But the shame must go. And we must say, yes, I did this. And indeed, first, first, so that we may be relieved, if you like, and so that we may find rest.

Because we cannot find rest if we do not have, as it is called, a clean confession. Let us look at one more thing.

It says, although I would like to say more on this, it is only five minutes. For someone to sit with one leg over the other, these are postures that are not modest. Notice how it puts it. Why it is not right for us to have our legs crossed.

Look, just before, as I was passing by over there, a young woman was getting ready to put one leg over the other. Yes, and even in this setting this often hinders me, I don't know, my mind wanders when I see it, in a man or a woman inside the church, my mind wanders from my talk, I interrupt and I say, please, your leg, it is something that should not be done. So, my children, they are immodest postures, one leg over the other, both for the man and for the woman, but today they put one leg over the other, both the man and the woman.

The wise Sirach says: 'A man's attire, and the laughter of his teeth, and a man's gait declare the things concerning him.' It is in the nineteenth chapter. You see, how a person dresses, how he laughs and shows his teeth, and his steps, how he walks, or how he places his feet, matters in this case; all these bear witness to who he is. If someone, say, a man walks and sways with his legs, you understand, what will those who see him say? These are not good things, something is not right, you see. Well, the same we would say when you put one leg over the other; it shows that something is not right, that is, you are lacking the most important thing, you are lacking modesty, you are not ashamed, you are not ashamed; so do not imagine otherwise, it is a mirror of our outward behavior.

Of what exists within us, and Holy Scripture says this, if you please. But Saint Isaac the Syrian also says, he says in his seventh discourse, he says the following: 'Sit in good order and modestly, baring none of your members.'

When you sit, sit in good order, that is, with orderliness, becomingly, that is, modestly, and with restraint, which means gathered in, not, shall we say, shamelessly, in such a way that you would show, that you would give a very ugly image, and do not bare any of your members, say by beginning to roll up my sleeves, to pull up my trousers or skirts, all the way up. But one might say, O Saint of God, today what more can a woman pull up, since skirts have already reached the point of no return, where they cannot go any higher.

My children, we must, we must, we must have modesty; this is what sitting, if you like, and the way we sit, is a sign of spiritual culture. What can we do, I say again, it is a sign of spiritual culture, and the Apostle Paul says, to the Philippians he writes: 'Whatsoever things are true, whatsoever things are modest, these do, these consider'; these do, whatsoever things are modest, whatever is modest, keep that in your mind, whatever is modest, that put into practice, that live.

So you see that we have a commandment from the Holy Spirit; that is why a girl, or a boy, must pay attention to this. And do not forget that modesty is not only for the girl. That would be a mistake. It is for the man as well.

To see a young man who is restrained and modest is a treasure, just as it is a treasure to see a girl who is restrained and modest. My children, always love whatever is modest: in how you sit, in your speech, in your dress, in everything. Whatever is modest.

Modest.

Here is a first question.

In the Acts of the Apostles, chapter 17, verse 26, we read the following: He made from one blood every nation of men, to dwell upon all the face of the earth, having determined appointed times and the boundaries of their dwelling.

Can you explain for us the deeper meaning of this verse? First of all, I must tell you that it is a passage from the address of the Apostle Paul, the Apostle Paul, on the Areopagus, in Athens. That is where the Apostle Paul said these words. His address is, of course, astonishing, and it has very great depth. We see an opening toward the Gentile world, the world of the idol-worshippers, and we see the way in which a preacher of the Gospel speaks, and especially one who comes out of the Law, that is, one who is of the Hebrews; and this has a particular significance.

That is to say, God, it says, made all human beings, every nation of men, from one blood, so that we should dwell over all the face of the earth, over the whole surface of the earth. He has appointed times of life for each nation, and He has even fixed the boundaries of their dwelling, that is, of their nation, of their homeland; He has set the borders, the limits. So let us look at this subject, which is truly interesting, and indeed for our own age even more interesting, because there is a tendency in the twentieth century: on the one hand to conquer others, which of course has always existed, but on the other hand to abolish the borders, to spread out, and to become, we might say, one single state out of the whole earth.

All these coalitions now in Europe are nothing other than an attempt to overcome the borders, our national borders. So let us look at it, for the case is very timely. First of all, these words of the Apostle show that we are all brothers descended from Adam, since we all have the same blood. Indeed, it makes no difference if we see a person who is yellow or black, tall or short, a pygmy; whether he is civilized or uncivilized, he is whole and complete. Absolutely, one hundred percent whole and complete, and all of us human beings truly have the same blood. From one blood we are indeed descended from Adam, and therefore we are all brothers, since we have the same blood.

And if peoples, or certain peoples, are Christian, that is, the peoples of Europe, or of the Balkans if you like, and so on, then we are brothers twice over: for the first case is that I am a brother by descent from Adam, and the second is that I am a brother in Christ Jesus. Why? Quite simply because, when we receive in Holy Communion the Body and Blood of Christ, then we all become one body, one blood; that is, we are again brothers. This is very important. Another point. In these words of the Apostle Paul, the historical span of the life of each people is determined: that is, how long a people will live. We have peoples who do not exist today.

Of course, not that they all died one fine morning, but simply that they lost their national identity, like the Babylonians, who at that time astonished the then-known world with their conquests; they reached as far as Egypt.

Before them were the Assyrians; the Assyrians come first, the Babylonians follow; to give you a rough idea, the Babylonians stood last, and they too were lost. I say again, they were not lost because they died; they lost their national identity, and this is very important, how a people can be lost. All those peoples who were around the Hebrews, to keep myself to the land of Canaan, were lost. Where are those, those, the Philistines? The Philistines, indeed, were also idol-worshippers, and so on. It is said that they were a group of men from Crete, or from Phoenicia who went to Crete, or from Crete to the place where the Philistines settled.

Take it however you like; I am not a historian and so on. It would make no difference to me at this moment, except that the Philistines were lost. And so many others around the Hebrews: the Moabites, all those who were in fact descendants of Lot, were lost. The native, indigenous Canaanites were lost. What does it mean that they were lost? It means they lost, they forfeited their national identity. The Hebrews did not lose their national identity; they say, we are the Hebrews. So we see here that we have peoples who no longer live and peoples who do live. This is one point that the Apostle Paul makes, that God gave appointed times: how long you will live.

But you will say to me, then it is God who determines the life of each people, it is not God. I would say that, deep down, it is the people themselves who determine it. God simply gives, we might say, the seal of confirmation, according to the result of how people act.

Scripture says that sins diminish tribes. That it is the sins which diminish and destroy the tribes, the nations, the peoples. So if a people lives a degenerate life, as the Assyrians lived, I could not, I would not dare to tell you how the Assyrians lived; it is of course only natural that today they no longer exist.

So God determines the life of each people by the manner in which it lives, like Sodom and Gomorrah. These were five cities, and they were destroyed. There, indeed, with the direct intervention of God, there were even five kingdoms; it was not simply one region with one king, there were five kingdoms.

So this further shows that we must be very careful about sin, and these sins are not the ordinary ones, to steal or to tell lies. They are grave sins, and these grave ones are, let me tell you, the carnal sins in the most extreme degree, and secondly the perversion that exists in this same matter, and more generally when someone lives an entirely unnatural life, contrary to nature.

These sins create decline, decline, even biological decline. And consequently a people cannot live, cannot survive, when it reaches the point of even biological decline. So let us be careful, if we want to survive; it takes very great care.

Some peoples are bound also to God. If such a people, like the Hebrews, abandoned God, they suffered utter catastrophe at the hands of their enemies. We Greeks have been bound to God. Consequently, an abandonment of God, an apostasy on our part, likewise leads to a disappearance of us.

There are other things too by which a national identity can be lost. I will mention one, just one; it is not in the realm of sin, but, what shall I say, it is the language, it is the language. When the national language is lost, you know, then the national consciousness is lost as well.

You children learn English, you take up French, Italian, mainly English; you go to those private schools for foreign languages and you learn. Listen, you do well; to know other languages too is not a sin.

But here's the trouble: we Greeks are flatterers, we are terrible flatterers, I don't know why, but the moment we see a foreigner we turn into little servants before him, we start fawning, we go out of our way to make much of foreigners. Come now, my children, have a little national pride, a little national pride! I never told you not to love foreigners, but don't turn yourselves into the foreigners' little slaves. Don't. It's a dreadful thing.

I've seen this all my life, I've seen it, and I won't sit here listing example after example, because there isn't time. But there are people who, once they've learned English, once they've learned French and German, no longer want to be Greek at all.

Then I forget my language, and I forget my nationality as well.

Take the man who died not long ago, a conductor in Germany, a great one, von Karajan. He came from around Edessa, I think, or Kozani, somewhere up there, a Greek. Yet he never once came to Greece, and he had no love for the Greeks.

If I hadn't heard his biography, I would have said he could be anyone, some Armenian perhaps, like Khachaturian, someone else. And this von Karajan never once came to Greece. If we reach the point, and we don't love the Greeks as I told you, if we reach that point, then we will lose our national identity.

Many say that 1992 is a threshold from which we begin to lose what we have. It's no exaggeration, it isn't. That we should speak a foreign language, know one, yes, I have no objection. But why should I speak the foreign language and not speak my Greek as well? For what reason, for what reason? Why should I be absorbed into the climate of Europe, so as to speak one or more of the European languages and not Greek too?

So this too, my children, brings about the loss of our national identity. And because of the snobbery of such people, ourselves being a good example, God may allow us to be lost. Think what a danger this is. If you don't know Greek, well, I explain the old sayings, because by now I know you no longer understand even the most basic ancient Greek.

When we don't understand, and today we don't understand, students don't understand Papadiamantis. You hear Papadiamantis read aloud, and they don't understand him. Then isn't it quite natural that we'll reach the point of being unable to read anything from the past?

All this vast body of literature that was written, the ancient Greek authors, the Fathers of the Church. All this vast body of literature that was written, where does it go? Lost. The Europeans read it, the Europeans have produced the famous Migne series, which contains all the Fathers, the Sources Chrétiennes series, which means the Christian Sources, and they are Greeks, Greek Fathers, and these people read them.

On one side, in the first edition, is the Greek text, on the other the Latin, and in the Sources Chrétiennes, on one side is the Greek and on the other the French. With very extensive introductions, with notes upon notes, and likewise the ancient authors, the so-called standard editions, of Leipzig, of Oxford, and so on, and in Europe, in their museums they keep them, they have all that they have.

These people read, who among us will read? Tell me, who among us will read, when by now we won't even know our Greek? So we will forget our history, we will forget our roots, and consequently we will be lost.

And indeed very quickly, I tell you, not because I want to lament, I don't like to lament. But I tell you so that you may know that we must create a spiritual resistance to everything destructive that comes.

Do you hear this? Please, are you listening, pay attention to this. The borders of a people are also defined, as it says here, and the bounds of their dwelling. A dwelling is taken to mean a homeland. The bounds are exactly what the word says, the limits, they are the borders. So we see here that God arranges this. Again, it is people who essentially regulate it. In the time of Solomon, that is, David is the one who labored, Solomon did not make war, not for a single day, he reigned for forty years without war, and it was the greatest extent of the kingdom of Israel.

It reached as far as the Euphrates River. Solomon, however, was not careful about certain things. And God said, I will not punish you, for the sake of your father. But I will punish your descendants. And your most immediate descendants at that, indeed his children.

And so, as soon as Solomon died, the kingdom of Israel was immediately divided into two kingdoms. They lost all the surrounding possessions, and the kingdom itself was divided into two. The Northern Kingdom and the Southern Kingdom, mark me, never to be united, perhaps, perhaps, afterward.

Do you know when this happened? In 1000 B.C. Do you know where we are now? In A.D. 2000. We have a difference of three thousand years, and perhaps with the new state of Israel we may have, the tribes no longer exist of course, but what we call the northern and southern kingdom, that is Samaria and so on, we may have the new state of Israel which in its original form was northern and southern, after three thousand years.

And this is a perhaps, only a perhaps. What does one see here? God contracts the borders, when a people sins. And how many times has God not contracted us? Because we sinned. Take the Churches of Asia Minor. We were sinning. The inhabitants of Ionia sinned greatly, from the most ancient times until now, and the limit came, 1922, the Greek borders were contracted, and the spread of the Greek people.

Yes, all this is because, my children, as I told you, people sin. And the wars, you'll ask where wars come from, they are the permissive will of God. Wars are nothing other than a violation of the life of peoples and of the borders of peoples.

God allows them to happen, however, God does not want wars, for He uses the enemies as instruments of punishment. Indeed, God says to the Israelites, you will be dragged off as captives to the Babylonians, but I will punish that people who dragged you off as captives.

What does God do here now? He uses the Babylonians as instruments for punishing His people, but He also punishes the Babylonians because they went and attacked the Hebrews. That is, one sees that this theology of history is a very, I don't say the philosophy of history, the theology of history, a very interesting point that we must study precisely in order to guard against the mistakes of the past.

Then history teaches, theology teaches, Scripture teaches. So therefore let us be careful not to sin, if we too as Greeks want to preserve our national, shall we say, identity, and to live within history for as long as history lasts.

How many times will they threaten us now, in our own days? Insolent men, Greeks. And if they are Greeks, well, according to the definition of the ancients, the Greeks are not those who speak Greek, but those who think Greek.

There were Greeks who said that the borders of Greece are at Lamia. You heard it, it was said just now, at Lamia. Well, yes, yes, this could happen one day, when we apostatize from God; may God protect us from it.

So, let us stay close to God and not sin, if we want to live as a people, free, in peace, and with good works. That was the first question, and now a second, if we have time, he says, forgive me. If someone, remember the last time we spoke about the spiritual life, the time before last.

And I had told you the three stages of the spiritual life. First there is purification, then there is illumination, and then there is perfection, theosis. So one of you poses this question: if someone, out of purification, illumination, and theosis, attains only purification, can he be saved?

I would tell you, yes, my children, he can be saved. The problem is, can you even be at the stage of purification? My children, if we take a look, of all of us gathered here inside, I do not know who has entered the stage of purification, I do not know, neither I who speak to you, nor you who listen to me. Do you know what this stage is? To make the decision to become a spiritual person, and to set to work, with ascetic discipline, to become a spiritual person. I do not know who, how many of us actually do this. So I fear that we are not even at the stage of purification. But if we do enter the stage of purification, then without doubt we are always on an upward course, always an upward course, and at whatever point death finds us, we will surely be saved. Surely. Mark this. Not when we are retreating. Take a ladder, and one man climbs,

he climbed ten steps, while the other set his foot on the first step. The one on the tenth step lowers his foot down to the ninth step. Who will be saved if these two die at that moment? Not the one who lowers his foot to the ninth step, but the one who raises his foot onto the first step. So we must not be people of retreat, nor of drawing back.

Rather, we must be people of constant purification, and this purification happens by means of an instrument called metanoia, repentance. Listen, repentance at every moment. You did something, at that same moment you will repent. You did it again, you will repent again. Continually, you will repent. And when you repent and you struggle, then of course you are at the stage of purification.

So much for this question. Another one, he says: may we, if we wish to pray for a relative or a friend, simply mention only their name and say, Lord, help so-and-so, without anything more, since God knows all things and knows what will be best for that person?

Yes, my children, we may certainly pray, without dwelling on their situation; that is, it is not necessary to lay out the other person's affair before God. But take the phrases, Lord, help him, when it may not be to his benefit for God to help him, or Lord, give him this or that, success in his exams. If God does not will it, mark me, if God does not will it, how are we to dictate to God what He should do? That is why the best way is to say, Lord, have mercy on him, not help him, but have mercy on him, because it is the mercy of God that knows what to do, that knows what the spiritual benefit truly is.

So we should say, Lord, have mercy on so-and-so, have mercy on him, have mercy on him. Of course you will tell me, can we not lay out an analysis of the other person's situation? Yes, we can, and if you like, an analysis of a situation of our own as well.

We can say to God, Lord, this problem troubles me. Listen, just as you are listening to me now. Lord, this problem troubles me. You know it; see how other people regard me, how I move, how I think, how they think, how they affect me, and so on.

May I make such an analysis? Without doubt, yes. Indeed, we have a multitude of such cases in the Psalter; we have, for instance, how David complains, he complains, so to speak. He says, Lord, my enemies do this and that. They speak peaceably, beautifully, and their words, though they seem very sweet and very lovely, are missiles. A missile is the stone. In a fair-seeming way they cast their stones, to wound. David says this.

And we have very many prayers within Holy Scripture in which the laying out of a situation takes place. And indeed there is, in many places of the Scriptures and especially in the Psalter, this: that you yourself should tell your matter to God.

Make known to Him what you have, and the Fathers say this too. So God knows it, that is not the issue; He knows you before you are born, before the world existed, He knows you. And what will happen to you, God knows it all; but you will lay your matter before Him, this has value. So we will make an analysis and we will say to the Lord, Lord, this and this and this troubles me, You know, You know who I am, help me; and then the Lord either, have mercy on me, or, give the fitting solution Yourself, You know how You must act, I do not point it out to You, I only lay the things before You, and may You help. Without doubt, my children, we can move in this way, and there is need to move in this way.

Likewise, in just two minutes, although I have a large question, I will leave it for next time, he says a question: why is it not permitted to wear earrings? Yes, but no clarification is given by the one asking, whether it is permitted for boys or girls, or for girls or boys, to wear earrings.

This clarification is not made. Because today boys too wear earrings, and indeed these earrings are put on in a coded way. Did I not tell you the last time about what a certain goldsmith said to me?

That he feels ashamed and grieved over certain grown young men of mine, twenty years old and above, and they go into the shop to have one ear pierced. What can I say; there is a machine that pierces, then they pass through it something like a needle, some such thing, so that the hole will not close.

And once that heals and the hole does not close, then they put in the earring. My children, these are not serious matters. A spiritual person, this is the answer as to why we should wear them and why we should not: these are not serious matters.

They belong to the realm of ornaments, and indeed an ornament that is somewhat provocative, because as the head moves, the earrings dance and create an enticement. We have other ornaments too which do not dance and are not so provocative.

So, as the Apostle Peter says, the Christian woman does not wear ornaments; her true adornments come from within, they are her manner, her life.

Και τώρα παιδιά, η ώρα των αποριών μας.

Μια πρώτη Απορία λέγεται εξής

Λέγει

Σήμερα τα περισσότερα σπίτια που χτίζονται είναι σωστά παλάτια.

Οι άνθρωποι ντύνονται με ρούχα φανταχτερά και με όμορφα κοσμήματα. Εάν αυτό μπορεί να ονομαστεί πολυτέλεια, είναι μεγάλη αμαρτία; Είναι πολύ ενδιαφέρουσα απορία, παιδιά, αυτή. Πολύ ενδιαφέρουσα, όπως θα δείτε. Είναι γεγονός αυτό, είναι γεγονός. Αρκεί να σας πω ότι το θέμα και του ντυσήματος και της κατοικίας, γιατί εκεί μένει η απορία, είναι σχετικό σε κάθε εποχή.

Η κάθε εποχή, αν είμεθα στην εποχή του ανθρώπου των σπηλαίων ή στην εποχή που οι άνθρωποι κτίζουν πόλεις ή ό,τι άλλο. Και ποια είναι αυτή η εποχή; Ο Κάιν λέει έκτισε πόλη. Πώς μπορούμε να φανταστούμε την πόλη αυτή, αυτού του δευτέρου ανθρώπου, δηλαδή η δευτέρα γενεά μετά τον Αδάμ;

Πώς μπορεί να έκτισε πόλη, από το πολίζω, πόλης, πολίζω θα πει κατοικώ, δηλαδή έναν τόπο κατοικιών, αλλά πώς να ήσαν άραγε αυτές οι κατοικίες, μέχρι σήμερα που έχουμε αυτά που έχουμε και τα οποία αποκαλούμε παλάτια.

και που βέβαια και τα παλάτια της εποχής εκείνης θα πρέπει να ωχριούσαν μπροστά στην πιο απλή κατοικία του συγχρόνου ανθρώπου, είναι αλήθεια αυτό, ώστε λοιπόν βλέπουμε ότι όλα αυτά είναι σχετικά για κάθε εποχή.

Το πώς θα μπορούσε να κριθεί ένα σπίτι πτωχό, έναντι ενός παλατιού της εποχής εκείνης, είναι τελείως σχετικά πράγματα. Ή σήμερα η εποχή μας με μια άλλη εποχή. Μην ξεχνάτε ότι σήμερα τα πιο πολλά πράγματα του τεχνικού πολιτισμού έχουν μπει μέσα στο σπίτι του πτωχού.

Είναι κτήμα πια του πτωχού. Μπορούσε να κατανοηθεί ποτέ η τηλεόραση, το ραδιόφωνο πιο μπροστά, η τηλεόραση, μέσα στο σπίτι και του πιο φτωχού; Ακόμη άλλα πράγματα που έχουμε από την τεχνική σήμερα, χίλια πράγματα που μπαίνουν στο σπίτι του ανθρώπου, ώστε ακόμη να μην σηκωθεί από τη θέση του, αλλά με ένα πραγματάκι εκεί, να τα πούμε και έτσι απλά, να αλλάζει το πρόγραμμα, να κινεί το air condition, να το σβήνει από μακριά, τηλέφωνο, άλλα πράγματα, πόσα μέσα έχει ο σύγχρονος άνθρωπος.

Αλλά είναι πολυτελή αυτά; Θυμάμαι πρώτου πολέμου το ραδιόφωνο ήταν πολυτέλεια. Αρκεί να σας πω, βέβαια δεν υπήρχαν ραδιόφωνα στην Ελλάδα, πρώτου πολέμου, του 40. Ένα ραδιόφωνο το πιο μικρό θα λέγαμε έκανε 10.000 δραχμές.

Όταν το μεροκάματο το εργατικό το ανδρικό ήταν 50 δραχμές. Και το γυναικείο εργατικό μεροκάματο ήταν 16 δραχμές. Βλέπετε, θυμάμαι μερικά πράγματα από την εποχή εκείνη. Λογαριάστε λοιπόν πόσα μεροκάματα έπρεπε να κάνει ένας άνθρωπος για να αγοράσει ένα ραδιόφωνο.

Πόσα μηνιάτικα έπρεπε να διαθέσει, 3.5.15, 1.500 δραχμές το μήνα, ενδεχομένως βγάλτε τις Κυριακές και τα λοιπά, για να πάρει ένα ραδιόφωνο. Σήμερα έχουμε και δεύτερο και τρίτο και τέταρτο και δεν ξέρω πόσα ραδιόφωνα με πάσα ευκολία μέσα στο σπίτι μας.

Τότε λοιπόν ήταν πολυτέλεια. Ποιος θα έλεγε κανείς ότι σήμερα ένα ραδιόφωνο στο σπίτι ή στο αυτοκίνητο ότι αποτελεί πολυτέλεια; Ή το αυτοκίνητο κάποτε ήταν πολυτέλεια. Σήμερα ποιος διανοείται ότι το αυτοκίνητο είναι πολυτέλεια και δεν είναι ένα είδος πρώτης ανάγκης. Ακούσατε τι είπα. Πρώτης ανάγκης.

Ώστε λοιπόν τα πράγματα είναι σχετικά. Το θέμα είναι πού σταματά το απλό να μην προχωρήσει στο πολυτελές, χωρίς βεβαίως να χαρακτηρίσουμε πολυτέλεια εκείνα που σήμερα είναι αναγκαία, αλλά σε μια παλιά εποχή ήταν πράγματι πολυτέλεια.

Πού σταματάει αυτό; Θα σας απαντούσα έτσι, διότι δεν μπορούμε να πάρουμε, παιδιά, κριτήριο τα ίδια τα αντικείμενα, γιατί σας είπα σε κάθε εποχή έχουμε μια αλλαγή. Τότε ποιο μπορεί να είναι το κριτήριο; Αν αυτό που έχουμε γίνεται εμπόδιον της πνευματικής μας ζωής, αυτό είναι το κριτήριο.

Στην Αγία Γραφή δεν θα δείτε τέτοια πράγματα ποτέ, πολύ σωστά, διότι αυτά κινούνται, αλλά από τη στιγμή που κάτι του πολιτισμού, το κάτι, γίνεται εμπόδιο στην πνευματική μου ζωή, αυτό πρέπει να φύγει, όχι πάντα σαν πολυτέλεια, αλλά και σαν κάτι που δεν θα με βοηθήσει να αναπτυχθώ πνευματικά.

Πάρτε το θέμα της τηλεοράσεως. Είναι θαυμαστή η επινόηση, θαυμαστή. Πώς μπορεί να μεταφέρεται η εικόνα μέσα από τον χώρο. Και όμως, βέβαια, ένας ο οποίος μπορεί να είναι τεχνικός, δεν το βλέπει, το εξηγεί.

Δεν είναι ανεξήγητο πράγμα, κάθε άλλο. Αλλά είναι όμως θαυμαστό. Ε, αυτό, σαν επινόηση, αν δεν με βλάψει, μπορώ να το έχω. Αν όμως με βλάψει την πνευματική μου ζωή, τότε δεν πρέπει να το έχω. Ένα αυτοκίνητο, όταν το έχω για τη δουλειά μου και για να πάω σε ένα τόπο πνευματικό, δεν με βλάπτει.

Άρα λοιπόν είναι και αναγκαίο. Δεν είναι πολυτέλεια, αν αυτό το αυτοκίνητο με οδηγεί σε μονοπάτια, σε δρόμους αμαρτίας, τότε δεν πρέπει να υπάρχει. Βλέπετε λοιπόν ότι το θέμα έτσι μπορεί να τεθεί. Αν κάτι, ή σαν αντικείμενο, ή σαν ποιότητα ακόμα, μπορεί να σταθεί εμπόδιο στην πνευματική μου ζωή.

Συνεπώς, το θέμα της πολυτελείας με αυτήν την έννοια, είναι ένα φαινόμενο αντιστρόφως ανάλογα με την πνευματικότητα.

Ανεβαίνει η πολυτέλεια, κατεβαίνει η πνευματικότητα. Για να ανεβεί η πνευματικότητα, πρέπει να κατεβεί η πολυτέλεια. Αλλά είπαμε πώς θα το δούμε αυτό. Οι πατέρες, οι νηπτικοί πατέρες μας δίνουν κάτι πάρα πολύ σημαντικό.

Θα έλεγα ένα μέτρο μας δίνουν για να το καταλάβουμε αυτό. Λέει κάποιος πατήρ, εισροή αίματος, εκροή πνεύματος. Είναι ωραιότατο, όσοι κράτατε σημειώσεις, γράψατε το, το ξαναλέγω. Εισροή, από το εισρέω, θα πει ρέω μέσα. Η εισροή αίματος, εκροή κάτι που βγαίνει, ρέει προς τα έξω, πνεύματος, δηλαδή βάζεις αίμα, βγάζεις πνεύμα, πως βάζω αίμα, αίμα είναι κάθε τι το σαρκικό, αν λοιπόν στη ζωή σου βάζεις κάθε τι το σαρκικό, όχι το αμαρτωλό, προσέξτε όχι το αμαρτωλό, αλλά εκείνο που είναι παραπανήσιο, παραπανήσιο και παραπανήσιο, τότε αναμφισβήτητα σου φεύγει το πνεύμα.

Πού θα το πούμε, είναι σαν ένα δοχείο και έχω μέσα νερό, γεμάτο το δοχείο, έχω και ένα αντικείμενο, όταν βουτώ το αντικείμενο, δηλαδή εισέρχεται στο δοχείο, το νερό ξεχυλάει και φεύγει. Το ένα λοιπόν μπαίνει, ποιο, το αίμα, τα σαρκικά πράγματα, τα βιωτικά, τα κοσμικά, το πνεύμα φεύγει, βλέπετε πόσο αντιστρόφως ανάλογα.

Γι' αυτό θα πρέπει να προσέξουμε αυτό το σημείο. Αν εκείνο το καινούριο που έρχεται στη ζωή μου από τον τεχνικό πολιτισμό θα μου αφαιρέσει η πνευματικότητα, πρέπει να προσέξω να μην το χρησιμοποιήσω. Ύστερα δεν είναι μόνο να είναι κάτι αμαρτωλό, σας το λέγω ξανά, το είπα και προηγουμένως, θα το ξαναπώ.

Σήμερα τα πάντα είναι μηχανοκίνητα, δηλαδή στα αυτοκίνητα, μπαίνεις ένα αυτοκίνητο και πατά ένα κουμπάκι ο οδηγός, ανεβαίνει το τζάμι, κατεβαίνει το τζάμι. Πρώτα βάζαμε εκεί λίγο το χεράκι μας, στο χερούλι εκεί να το βάζουμε και να το κατεβάσουμε.

Ξέρετε, έχουμε ακινητοποιηθεί, έχουμε ακινητοποιήσει τα μέλη μας, τα πόδια μας, σήμερα οι άνθρωποι δεν περπατάνε, πάνε όλο με το αυτοκίνητο, τα πόδια μας, τα χέρια μας, τα πάντα, τα έχουμε ακινητοποιήσει, αυτό είναι κάτι κακό.

Από τη στιγμή λοιπόν που θα αρχίσει ο άνθρωπος να λέγει αυτό δεν με βοηθάει, όχι μόνο σας ξαναλέγω από πλευράς αμαρτίας, αλλά από πλευράς πλησμονής τέτοιων αγαθών, θα πρέπει να σταματάει και να λέει όχι.

Βέβαια, το να υπάρχει στην κουζίνα του ανθρώπου ένας τρόπος να μαγειρεύει λίγο πιο άνετα, δεν έχω αντίρρηση, όταν όμως τα πράγματα γίνονται με έναν τρόπο που να μην εγγίζει που λένε η νοικοκυρά, τότε σαν πολύ δεν πηγαίνει, διότι ο χρόνος αυτός που θα καταναλωθεί, θα μου λέγατε να που, θα βγαίνει η γυναίκα έξω, που να εργαστεί και δεν είναι πάντα να εργαστεί, αλλά θα πάει και σε τόπους που πνευματικά δεν θα τη βοηθήσουν.

Θα πάει στο χαρτοπαίγνιο με τις φιλενάδες της, θα πάει ξέρω εγώ που θα πάει, που θα πάει, όπου θα πάει, να μην λέγω λεπτομέρειες, ώστε τι βλέπουμε εδώ, ότι κριτήριο σε κάθε εποχή είναι η πνευματικότητά μας, αν αναπτύσσεται ή εμποδίζεται, όμως επιτρέψτε όμως να σας πω και κάτι ακόμα εδώ, γιατί αυτό που λέμε είναι σαν παλάτια ή σαν παλατάκια, θυμάμαι κάποτε έναν επίσκοπο που το έλεγε αυτό, και λοιπά και λοιπά. Ναι, είναι αλήθεια. Ακόμα και τα μοναστήρια μας είναι σαν παλατάκια. Γιατί; Γιατί και τα σπίτια είναι το ίδιο.

Αν βλέπατε μοναστήρια τον περασμένον αιώνα, τον προπερασμένο ή αν θέλετε να πάμε σε σκήτες της Νητρίας στην Αφρική, βέβαια δεν σώζεται τίποτα. Γιατί απλούστατα δεν υπήρχαν κτίσματα. Στήναν μια καλύβα, εκεί οι μοναχοί και τίποτε άλλο. Σήμερα δεν έχουμε μια καλύβα.

Γιατί, διότι αυτός που θα φύγει από την πόλη, να γίνει μοναχός, δεν μπορεί σήμερα να μείνει σε μία καλύβα, δεν μπορεί, θα πεθάνει, δεν μπορεί. Και ακόμη υπάρχει μία, πώς το λένε, μία αμοιβαία, θα λέγαμε άνοδος ή κάθοδος, οι πόλεις, το μοναστήρι, είναι αμοιβαία αυτά, το ένα ανεβαίνει και το άλλο, κατεβαίνει το ένα, κατεβαίνει και το άλλο.

Συνεπώς και οι εκκλησίες μας, τα πάντα είναι όλα στη στάθμη που είναι κατά σπίτιο μας, στη στάθμη που είναι ο πολιτισμός. Εδώ τώρα πρέπει να προσέξουμε το εξής, στο σπίτι βάζουμε και το στοιχείο της αισθητικής, στο μοναστήρι το ίδιο, στο ναό το ίδιο.

Βλέπετε, πέστε μου σε τι θα συντελούσε στη λατρεία του Θεού το ότι έγινε αυτός ο ναός στον οποίο μιλάμε τώρα και ο οποίος είναι από μπετόν, είναι φοβερός, δυνατός, γερός και άφησε ποτέ να μην πέσει, γιατί όμως εγκαινιάζουμε ένα ναό λέμε να κρατήσει έως ότου τελειώσει η ιστορία.

Πέστε μου σε τι θα χρειαζόνταν εκείνες οι πελεκητές πέτρες που γίνεται επένδυση απ' έξω. Έχει σε τίποτα να συντελέσει από πλευράς πρακτικότητας του ναού; Σίγουρα όχι. Εν τούτοις, ποιος είναι εκείνος που του αρνείται να μην μπει μια επένδυση με πέτρα, με τουβλάκια, ωραία, όμορφα;

Κανείς, γιατί; Διότι δεν είναι το στοιχείο, προσέξτε αυτό το σημείο, της ωφελιμότητος, είναι και το στοιχείο της αισθητικής, μόνο και κάποτε ένας Ρώσος, μακαρίτης τώρα, βέβαια είχαν φύγει τότε από τη Ρωσία, τότε, πότε, τότε, τότε, ότι ήταν κάτι φοβερό πράγμα μες στη φυλακή, δεν είχες τίποτα, και αν σου έπεφτε κάποιο περιοδικό ένα κάτι, να κόψεις, να βάλεις μια εικόνα στον τοίχο, μια φωτογραφία, ένα κάτι, Προσέξτε, δεν είναι πολυτέλεια να βλέπει κανείς τους τοίχους να υπάρχουν κάποια πράγματα.

Είναι μία ανάγκη αισθητική. Έτσι στολίζουμε το ναό, στολίζουμε το μοναστήρι, στολίζουμε και το σπίτι μας. Γιατί είναι ανάγκη αισθητική. Αν το θέλετε, ο Θεός εστόλισε τη δημιουργία Του, την εστόλισε με τόσα πράγματα, με τα πολύχρωμα λουλούδια, με τα ποικίλα φυτά, συγγνώμη, πουλιά, τα ζώα και τα λοιπά. Όλος αυτός λέγεται κόσμος, κόσμος από το κοσμώ που θα πει στολίζω, κόσμημα, κόσμος, κόσμημα, στολίζω και όλα αυτά ποιος τα έκανε και ποιος μας έδωσε το δικαίωμα να το κάνουμε κι εμείς, αυτός ο Θεός.

Η αισθητική λοιπόν δεν μπορεί να παραμεριστεί, αλλά τότε, αλλά τότε, βέβαια πρέπει να γίνουμε φιλόκαλοι άνθρωποι, να αγαπάμε δηλαδή να στολίζουμε, φιλόκαλος είναι ο φίλος του, ξέρετε, κάλλος, κάλλος, θα πει με δύο λάμδα, καλλιτεχνία με δύο λάμδα, καλλιτέχνης, είναι αυτός που αγαπάει το κάλλος, την ομορφιά, την τέχνη, την ομορφιά, όχι ο καλός, ο καλός άνθρωπος που λέμε, ο καλός κἀγαθός που έλεγαν οι αρχαίοι, αλλά είναι η ομορφιά. Λοιπόν, ο άνθρωπος από τη φύση του αγαπάει την ομορφιά. Ένας άνθρωπος, ο οποίος θα μένει μόνο στον ωφελιμισμό, είναι σαν το φαΐ, τρώμε τι να φάμε, δεν ξέρω τι να φάμε, να μην έχει σάλτσα και να κάθεται ένας κόμπος του φαγητού, εδώ, εδώ, εδώ, να μην κατεβαίνει κάτι στο στομάχι μας.

και όμως χαίρεται επί της, ένα ρεύμα, το ρεύμα του ωφελιμισμού που παρέβλεπε την αισθητική ομορφιά, θυμάμαι έναν μακαρίτη πια δάσκαλο, τον είχαμε, ήταν διευθυντής στο δημοτικό σχολείο που είχα τελειώσει, αυτός ο άνθρωπος άμα του λέγες, κοιτάξτε κύριε Παναγιωτάκη, έτσι λέγεται το επίθετό του, κοιτάξτε τι ωραίο που είναι αυτό, μου απαντούσε, είναι ωφέλιμο, επιτέλους, με το κριτήριο μόνο του ωφελιμισμού, αν είναι ωφέλιμο. Ήταν ωφελιμιστής αυτός και έμενε στον ωφελιμισμό, όχι στην αισθητική, αλλά σήμερα έχει κατανοηθεί η ανάγκη της αισθητικής, είναι ανάγκη του ανθρώπου, σας το ξαναλέγω. Θα στολίσω, αλλά πώς θα στολίσω; Με ακριβά πράγματα; Σήμερα παίρνει χρήματα η νοικοκυρά και πάει, πού πάει πάει, σε μπουτίκ, δεν πει μπουτίκ αλήθεια, τέλος πάει, που λέει ο λόγος.

Πάει να ψωνίσει τα πιο ακριβά πράγματα. Γιατί; Ε λοιπόν, ακούστε και εδώ ένα μέτρο, ακούστε το. Έλεγε, έλεγε ο Δημοσθένης στον Επιτάφιο του Περικλέους, φιλοκαλούμεν μετ' ευτελείας, ένα μέτρο χαριτωμένο, που θα πει, είμαι θα φίλη του κάλους, της ομορφιάς, της αισθητικής, αλλά μετ' ευτελείας, δηλαδή με κάτι που δεν είναι ακριβό, Μπορείς λοιπόν να στολίσεις το σπίτι σου με το τίποτα, δηλαδή με το τίποτα, με κάτι που τέλος πάντων θα είναι ευθηνό.

Υπάρχουν, θα υπάρχουν ακριβώς και τώρα θα υπάρχουν άνθρωποι που τους έρχεται ένα χαρτί περιτυλίγματος. Κάτι χρυσόχαρτα, κάτι σπαγκά και χρωματιστά, κάτι ζωγραφιές, κάτι, τα κρατάνε, δεν τα πετάνε στα σκουπίδια.

και όταν θέλουν κάτι να στολίσουν, στολίζουν, φτιάχνουν από αυτά. Πάρετε το χριστουγεννιάτικο δέντρο. Αυτό, για να αγοράσεις εκείνα τα μπιχλιμπίδια του, είναι ακριβά. Γιατί να πας να τα αγοράσεις; Πήγαινε, κόψε κυπαρίσσι, σόμιλα, κόψε κουκουνάρες από πεύκα, φτιάξε, κάνε, δείξε, ξέρω εγώ, θέλεις ακόμη, να, τώρα που μου ήρθε στο μυαλό, θυμάμαι, μικρά παιδιά το κάνανε τα κορίτσια και αυτό, Παίρνανε το κοφτό μακαρονάκι, το ξέρετε το κοφτό μακαρονάκι, και βάζανε κλωστές και το στόλιζαν, το έντυναν με χρωματιστές κλωστές.

Οπότε, αν βάλει κανείς πολλά τέτοια, χρωματιστά διάφορα χρώματα, κάνει ένα μπιχλιμπίδι. Κοστίζει τίποτε αυτό; Όχι. Αυτό θα πει το φιλοκαλούμεν, φτιάχνουμε κάτι, γιατί το έχουμε ανάγκη αυτό το αισθητικό.

Αλλά το κάνουμε από ευτελή πράγματα. Δεν είναι απαραίτητο να πάμε να αγοράσουμε πανάκριβα πράγματα. Να λοιπόν εδώ ένα μέτρο. Ότι πρέπει, μπορούμε να έχουμε το στόλισμα στο σπίτι, δεν θα είναι πανάκριβο.

Ύστερα, γιατί θα πρέπει κάθε χρόνο ή κάθε δύο χρόνια να αλλάζουμε το σαλόνι μας, να αλλάζουμε τούτο, να αλλάζουμε εκείνο; Γιατί, για ποιο λόγο; Βλέπετε λοιπόν παιδιά, ότι είναι ένα πολύ μεγάλο θέμα αυτό, το οποίο είναι πνευματικό θέμα, μην το ξεχνούμε, και ότι είναι θεμέλιο, πώς θα στο πω, στη ζωή μας, στην καθημερινή.

Λοιπόν, θα θυμόσαστε δύο πράγματα. Το φιλοκαλούμεν μετ' ευτελείας, φτιάχνουμε κάτι όμορφο με απλά πράγματα, απλά υλικά. Αρκεί να κόβει το μυαλό, αρκεί να κόβει το μάτι, αρκεί να έχουμε μέσα μας το αίσθημα της αισθητικής.

Και το δεύτερον, εισροή αίματος, εκροή πνεύματος. Δεν θα βάλουμε ποτέ κάτι παραπάνω στο σπίτι μας ή στο σώμα μας να αντιτεθούμε κτλ. Εκείνο που θα σταθεί εμπόδιο στην πνευματική μας ζωή. Αυτά με αυτήν την απορία. Ερχόμεθα τώρα σε μια δεύτερη απορία. Λέει, όταν κάποιος δεν θελήσει να εξομολογηθεί μια αμαρτία του, γίνεται να μην την εξομολογηθεί ποτέ, εάν μετά την πρώτη φορά δεν την ξανακάνει;

Δηλαδή, λέει κάποιος, ότι εγώ έκανα μια αμαρτία, αλλά τώρα δεν θέλω να την ξανακάνω, αλλά και ντρέπομαι να την εξομολογηθώ, ισχύει το να συγχωρεθώ, δηλαδή, αν δεν ξανακάνω την αμαρτία μου; Λοιπόν, παιδιά, το να μην ξανακάνεις την αμαρτία σου, αυτό είναι ένας καρπός μετανοίας, είναι καρπός μετανοίας, ότι έφερε καρποφορία η μετάνοια, ότι δεν ξανάκανες εκείνο σου το αμάρτημα.

Αλλά το να μην ομολογήσεις αυτή σου την αμαρτία, έστω κι αν έγινε μόνο μία φορά και μετενόησες γι' αυτήν, αυτή η αμαρτία μένει μπροστά στον Θεό ασυγχώρητη.

Κι αν κανείς θα ήθελε να επιμένει, να μην την πει, άλλο να υπάρξει λήθη, δηλαδή κάναμε κάποτε κάτι, το ξεχάσαμε. Αλλά όταν όμως το θυμάσαι αυτό το κάτι και δεν το πεις, τότε πρόσεξε, καμία σου αμαρτία δεν συγχωρείται και ακόμα θεωρείται εδώ ένας μυκτηρισμός κατά του Θεού, μυκτηρίζω θα πει κοροϊδεύω, αλλά λέει η Αγία Γραφή, Θεός ου μυκτηρίζεται.

Ο Θεός δεν κοροϊδεύεται, τον εαυτό σου κοροϊδεύεις, το Θεό δεν μπορείς να κοροϊδέψεις. Σε βλέπει, σε ξέρει πολύ καλά. Συνεπώς δεν έχουμε παιδιά παρά, έστω μια φορά που κάναμε κάτι, δεν το ξανακάναμε, πολύ καλά, σωστά, αλλά αυτό το κάτι θα πρέπει να το πούμε. Κάτι που θυμήθηκες άμα ήσουν πέντε χρονό, ή δέκα χρονό, ή δεκαπέντε χρονό, σήμερα είσαι πενήντα χρονό, ξέρω εγώ, να πώς να το πούμε, ότι στο παρελθό να έγινε και το θυμήθηκες, θα το πεις, μη πεις, μα τώρα ζω μια άλλη ζωή, ναι, ξαναλέω, καρπός μετανοίας, ωραίος, αλλά πρέπει όμως τώρα να πας να πεις εκείνο το οποίον κάποτε είχες διαπράξει, μη ξεχνάτε δε ότι στο Θεό μπροστά οι αμαρτίες είναι παρούσες, μόνο τότε ο Θεός δεν τις βλέπει σαν να τις καλύπτει όταν γίνει η μετάνοια και η εξομολόγηση.

Αν υπάρχει ένας δισταγμός, επειδή κάποτε κάτι, δεν μπορούμε να το πούμε, μα πώς να το πω, μα πώς να το πω, προσέξτε με, θα σας πω ένα τρόπο, να το λέμε πρώτο, να ξοφλάμε που λέμε, πρώτο, ακούστε με, εγώ τουλάχιστον έχω δει ανθρώπους που διστάζουν, δυσκολεύονται, για κάτι που εμείς το έχουμε ακούσει χιλιάδες φορές σαν θέμα, σαν αμαρτία.

Θυμάμαι κάποτε έναν άνδρα, έγγαμος, με παιδιά, δεν ήθελε να εξομολογηθεί, κάτι πολύ φοβερό, δεν ήθελε να εξομολογηθεί, ανεκάλυψα ότι αυτός ήθελε να εξομολογηθεί, τέλος πάντων πήρε την απόφαση, αλλά τον επήρα με το ζόρι κατά κάποιο τρόπο, του λέω, κάτι πήγαινε να πει εκείνο που τον εμπόδιζε, τι, άμα ήσαν 5-6 χρονό παιδιά, αυτά που συνήθως κάνουν τα παιδιά, και που κατόπιν ντρεπόμαστε να τα πούμε, και παρότι ήταν μεγάλης ηλικίας άνθρωπος και είχε παιδιά, ντρεπότανε. Του λέω, να σας πω, να σας πω τι έκανατε. Εκάνατε αυτό. Μου λέει, ναι. Ε, πρέπει να σας πω ότι αυτός το εξομολογείται συνέχεια, γιατί έφυγε εκείνο το εμπόδιο. Ντρεπότανε. Η ντροπή όμως πρέπει να φεύγει. Και να λέμε, ναι, έκανα αυτό. Και μάλιστα, πρώτο, πρώτο, για να απαλλασσόμεθα, αν το θέλετε, και για να αναπαυόμαστε.

Γιατί δεν μπορούμε να αναπαυτούμε εάν δεν έχουμε μία, όπως λέγεται, καθαρή εξομολόγηση. Για να δούμε και κάτι ακόμα.

Λέγει, παρότι θέλω να πω πιο πολλά σε αυτήν, είναι μόνο πέντε λεφτά. Να καθίσει κανείς με το ένα πόδι πάνω στ' άλλο, είναι στάσεις, όχι σεμνή. Προσέξτε πως το λέγει. Γιατί δεν κάνει να έχουμε τα πόδια σταυροπόδι.

Να, προηγουμένως πήγαινα από εκεί, μια κοπέλα είχε ετοιμαζόταν να βάλει το ένα πόδι πάνω στο άλλο. Ναι, αυτό και στον χώρο πολλές φορές σε μένα με εμποδίζει αυτό, δεν ξέρω, μου φεύγει το μυαλό μου όταν το βλέπω σε άνδρα ή σε γυναίκα μέσα στην εκκλησία, μου φεύγει το μυαλό μου από την ομιλία μου, διακόπτω και λέω παρακαλώ το πόδι σας, είναι κάτι που δεν πρέπει. Λοιπόν, παιδιά, είναι στάσεις άσεμνες, το ένα πόδι πάνω στο άλλο, και δια τον άνδρα και δια την γυναίκα, αλλά σήμερα βάζουν το ένα πόδι πάνω στο άλλο, και ο άνδρας και η γυναίκα.

Λέγει ο σοφός Σιράχ, στολισμός ανδρός και γέλως οδόντων και βήματα ανθρώπου αναγγελεί τα περί αυτού. Είναι στο 19ο κεφάλαιο. Είδατε, το πως θα ντυθεί ένας άνθρωπος, το πως θα γελάσει και θα φανούν τα δόντια του, και τα βήματά του πως θα περπατήσει, ή πως θα τοποθετήσει τα πόδια του ενδιαφέρει αυτή την περίπτωση, όλα αυτά μαρτυράνε ποιος είναι, Αν κάποιος σου φέρει πει, μια, ένας άνδρας περπατάει και κουνιέται με τα πόδια, νοείτε, τι θα πουν αυτοί που τον βλέπουν, δεν είναι καλά πράγματα αυτά, δεν πάει κάτι καλό, βλέπετε. Ε, το ίδιο θα λέγαμε όταν βάζεις το ένα πόδι απάνω στο άλλο, δείχνει ότι κάτι δεν πάει καλά, δηλαδή σου λείπει το, το σπουδαιότερο, σου λείπει η σεμνότητα, δεν ντρέπεσαι, δεν ντρέπεσαι, γι' αυτό μην νομίσετε, είναι καθρέπτης της εξωτερικής μας συμπεριφοράς,

Το τι υπάρχει μέσα μας, και το λέγει η Αγία Γραφή, παρακαλώ, αυτό. Αλλά και ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος λέγει, λέγει στον έβδομο λόγο του, λέει τα εξής. Ευτάκτως κάθισον και συνεσταλμένος, μη γυμνών τι των μελών σου.

Όταν θα καθίσεις, να καθίσεις εύτακτα, δηλαδή με τάξη, όμορφα, δηλαδή σεμνά, και συνεσταλμένα, θα πει μαζεμένα, όχι, θα πούμε, ξεδιάντροπα, έτσι, κατά έναν τρόπο που να δείχνεις, να δίνεις μια εικόνα πολύ άσχημη, και να μην γυμνώσεις κανένα από τα μέλη σου, ξέρω εγώ να αρχίσω ν' ανεβάζω μανίκια, ν' ανεβάζω τα παντελόνια ή τα φουστάνια, μέχρι απάνω, Αλλά θα έλεγε κανείς, ω Άγιε του Θεού, σήμερα τι να τραβήξει μια γυναίκα πιο πάνω αφού πια στο απροχώρητον έφτασαν τα φουστάνια που δεν πάνε πια πιο πάνω.

Παιδιά, πρέπει, πρέπει, πρέπει να έχουμε σεμνότητα, αυτό είναι το κάθισμα αν το θέλετε και ο τρόπος που θα καθίσουμε είναι ένα σημάδι πνευματικής καλλιέργειας. Πώς να το κάνουμε, σας ξαναλέγω, είναι ένα σημάδι πνευματικής καλλιέργειας και λέγει ο Απόστολος Παύλος, εις τους Φιλιππησίους, γράφει, Όσα αληθή, όσα σεμνά, ταύτα πράττετε, ταύτα λογίζεστε, ταύτα πράττετε, όσα σεμνά, ό,τι είναι σεμνό, αυτό να έχετε στο μυαλό σας, ό,τι είναι σεμνό, αυτό να εφαρμόζετε, αυτό να ζείτε.

Βλέπετε λοιπόν ότι έχουμε εντολή από το Πνεύμα το Άγιον, γι' αυτό μια κοπέλα, ένα αγόρι πρέπει να το προσέχουν αυτό. Μην ξεχνάτε δε ότι η σεμνότητα δεν είναι δια την κοπέλα, λάθος, είναι και δια τον άνδρα.

Το να δεις έναν νέον, συνεσταλμένον και σεμνόν, είναι ένας θησαυρός, όπως θησαυρός, το να δεις και μία κοπέλα, συνεσταλμένη και σεμνή. Αγαπάτε παιδιά, πάντοτε, ότι είναι σεμνό, στο κάθισμα, στο λόγο, στο ντύσιμο, στα πάντα, ότι είναι σεμνό.

Σεμνό.

Μία πρώτη απορία λέγει.

Στις πράξεις των Αποστόλων, κεφάλαιο 17ο στίχος 26, διαβάζουμε τα εξής. Εποίησέ τε εξ ενός αίματος παν έθνος ανθρώπων, κατοικείν επί παν το πρόσωπον της γης, ορίσας προστεταγμένους καιρούς και τας οροθεσίας της κατοικίας αυτών.

Μπορείτε να μας εξηγήσετε το βαθύτερο νόημα του στίχου αυτού; Καταρχάς πρέπει να σας πω ότι είναι ένα απόσπασμα από την ομιλία του Αποστόλου Παύλου. του Αποστόλου Παύλου επάνω εις τον Άρειο Πάγο, στην Αθήνα Εκεί είπε αυτά ο Απόστολος Παύλος Βέβαια η ομιλία του είναι καταπληκτική, βέβαια έχει πάρα πολύ μεγάλο βάθος Βλέπουμε ένα άνοιγμα προς τον εθνικό κόσμο, τον κόσμο των ειδωλολατρών και με ποιο τρόπο ομιλεί ένας κήρυκας του Ευαγγελίου και μάλιστα προερχόμενος από τον νόμο, δηλαδή είναι εξ Εβραίων και αυτό έχει μια ιδιαίτερη σημασία.

Δηλαδή ότι ο Θεός λέγει έκανε όλους τους ανθρώπους, πανέθνος ανθρώπων, από ένα αίμα και να κατοικούμε σε όλο το πρόσωπο της γης, σε όλη την επιφάνεια της γης Έχει ορίσει καιρούς ζωής για κάθε έθνος και έχει ορίσει ακόμη και τα σύνορα της κατοικίας των, δηλαδή του έθνους των, της πατρίδος των, έχει ορίσει τα σύνορα, τα όρια Για να δούμε λοιπόν το θέμα αυτό, το οποίο πράγματι είναι ενδιαφέρον και μάλιστα για την εποχή μας ακόμη πιο ενδιαφέρον γιατί υπάρχει μια τάση στον 20ο αιώνα Αφενός μεν να κατακτήσουμε τους άλλους, βέβαια αυτό υπήρχε πάντοτε, αλλά και από την άλλη μεριά να καταργήσουμε τα σύνορα και να απλωθούμε και να γίνουμε, θα λέγαμε, ένα κράτος όλη η γη.

Αυτοί εξάλλου όλοι οι συνασπισμοί τώρα της Ευρώπης δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια προσπάθεια να ξεπεράσουμε τα σύνορα, τα εθνικά μας σύνορα. Για να δούμε λοιπόν είναι πολύ επίκαιρη η περίπτωση Καταρχάς αυτά τα λόγια του Αποστόλου δείχνουν ότι όλοι είμαστε αδέλφια από τον Αδάμ Αφού όλοι έχουμε το ίδιο αίμα Πράγματι δεν έχει σημασία αν δούμε έναν άνθρωπο να είναι κίτρινος ή μαύρος, ψηλός ή κοντός, πυγμαίος Αν είναι πολιτισμένος ή απολίτιστος είναι πλήρης και τέλειος Μα απολύτως, 100% πλήρης και τέλειος και όλοι έχουμε οι άνθρωποι πράγματι το ίδιο αίμα. Εξ ενός αίματος όντως καταγόμεθα από τον Αδάμ και όλοι συνεπώς είμεθα αδελφοί αφού έχουμε το ίδιο αίμα.

Αν οι λαοί ή κάποιοι λαοί είναι χριστιανικοί, δηλαδή λαοί της Ευρώπης ή της Βαλκανικής αν το θέλετε και τα λοιπά, τότε είμαστε δυο φορές αδέλφια, διότι η πρώτη περίπτωση είναι είμαι αδελφός εξ αδάμου και το δεύτερον είμαι αδελφός εν Χριστώ Ιησού, γιατί, διότι απλούστατα όταν κοινωνούμε το σώμα και το αίμα του Χριστού Τότε γινόμεθα όλοι ένα σώμα, ένα αίμα, δηλαδή είμεθα, είμεθα πάλι αδελφοί. Αυτό είναι πολύ σπουδαίο. Ένα άλλο σημείο. Στα λόγια αυτά του Αποστόλου Παύλου προσδιορίζεται ο ιστορικός χρόνος της ζωής του κάθε λαού. Πόσο δηλαδή ένας λαός θα ζήσει. Έχουμε λαούς οι οποίοι δεν υπάρχουν σήμερα.

Βέβαια, όχι ότι αυτοί μια ωραία πρωία πέθαναν όλοι, αλλά απλώς έχασαν την εθνική των ταυτότητα, όπως είναι οι Βαβυλώνιοι, οι οποίοι είχαν καταπλήξει τότε τον τότε γνωστόν κόσμο, με τις κατακτήσεις των, έφτασαν μέχρι την Αίγυπτο,

Προ αυτών ήταν οι Ασσύριοι, προηγούνται οι Ασσύριοι, έπονται οι Βαβυλώνιοι, βέβαια μια ιδέα, τελευταίοι στάθηκαν οι Βαβυλώνιοι και αυτοί χάθηκαν, ξαναλέγω δεν χάθηκαν γιατί πέθαναν, έχασαν την εθνική των ταυτότητα και αυτό είναι πάρα πολύ σπουδαίο πως μπορεί να χάνεται ένας λαός Όλοι εκείνοι οι λαοί που ήσαν γύρω από τους Εβραίους για να περιοριστώ εις την γη Χαναάν, χάθηκαν Που ήσαν εκείνοι, εκείνοι, Φιλισταίοι, Φιλισταίοι μάλιστα ήσαν και ειδωλολάτρες και τα λοιπά Λέγεται ότι ήσαν ένα τμήμα ανδρών από την Κρήτη ή από την Φοινίκη πήγανε στην Κρήτη ή από την Κρήτη εκεί που έμειναν οι Φιλισταίοι

Όπως θέλετε πάρτε το, δεν είμαι ιστορικός και λοιπά Δεν θα με διέφερε αυτή τη στιγμή παρά μόνο ότι χάθηκαν οι Φιλισταίοι Και τόσοι άλλοι γύρω από τους Εβραίους, Μωαβίτες, όλοι αυτοί που ήσαν και απόγονοι μάλιστα από τον Λωτ, χάθηκαν Οι ντόπιοι γηγενείς Χαναναίοι, χάθηκαν, τι θα πει χάθηκαν, θα πει έχασαν, απώλεσαν την εθνική των ταυτότητα Οι Εβραίοι δεν έχασαν την εθνική των ταυτότητα, λέγουν, είμαθα εμείς οι Εβραίοι Συνεπώς βλέπουμε εδώ ότι έχουμε λαούς που πια δεν ζουν και λαούς που ζουν Αυτό είναι ένα σημείο που λέει ο Απόστολος Παύλος ότι ο Θεός έδωσε προστεταγμένους καιρούς πόσο θα ζήσεις

Θα μου πείτε όμως τότε ο Θεός ορίζει τη ζωή του κάθε λαού, δεν ορίζει ο Θεός Θα έλεγα στο βάθος ορίζουν οι ίδιοι οι άνθρωποι. Απλώς ο Θεός, με το αποτέλεσμα του πόσο ενεργούν οι άνθρωποι, δίδει, θα λέγαμε, την επισφράγιση.

Λέει η Γραφή ότι αμαρτίαι ελαττονούσι φυλάς. Ότι οι αμαρτίες είναι εκείνες οι οποίες ελαττώνουν, καταστρέφουν τις φυλές, τα έθνη, τους λαούς. Αν λοιπόν ένας λαός ζει μια ζωή εκφυλισμένη, όπως ζούσαν οι Ασύριοι, δεν θα μπορούσα, δεν θα τολμούσα να σας έλεγα πως ζούσαν οι Ασύριοι, βέβαια είναι πολύ επόμενο σήμερα να μην υπάρχουν πια.

Έτσι ο Θεός ορίζει την ζωή του κάθε λαού από τον τρόπο με τον οποίο ζει, όπως τα Σόδομα, τα Γόμορρα, ήτανε πέντε πόλεις αυτές, κατεστράφησαν. Εκεί μάλιστα με άμεση επέμβαση του Θεού ήσαν και πέντε βασίλεια, δεν ήταν απλώς μια περιοχή με ένα βασιλιά, ήσαν πέντε βασίλεια.

Έτσι ακόμη δείχνει ότι πρέπει πάρα πολύ να προσέχουμε την αμαρτία, και οι αμαρτίες αυτές δεν είναι οι συνήθεις, να κλέψουμε και να πούμε ψέματα. Είναι βαριές αμαρτίες, και αυτές οι βαριές είναι, να σας τις πω, είναι τα σαρκικά αμαρτήματα εις υπερθετικόν βαθμόν και δεύτερον είναι η διαστροφή που υπάρχει στο ίδιο θέμα και γενικότερα όταν κανείς ζει εντελώς μια ζωή παρά φύσιν.

Αυτά τα αμαρτήματα δημιουργούν παρακμή, παρακμή, ακόμα και βιολογική παρακμή. Και συνεπώς δεν μπορεί ένας λαός να ζήσει, να επιζήσει, όταν φτάνει να έχει ακόμη και βιολογική παρακμή. Προσοχή λοιπόν αν θέλουμε να επιζήσουμε, θέλει πάρα πολύ προσοχή.

Μερικοί λαοί είναι δεμένοι και με το Θεό. Αν ένας λαός τέτοιος, όπως οι Εβραίοι, αν άφηναν το Θεό, πάθαιναν πανωλεθρία από τους εχθρούς των. Εμείς οι Έλληνες είμαθα δεμένοι με το Θεό. Συνεπώς, μία εγκατάλειψη του Θεού, μία αποστασία μας, ομοίως οδηγεί σε μια εξαφάνισή μας.

Είναι και άλλα πράγματα που μπορεί να χαθεί η εθνική ταυτότητα. Θα πω ένα, ένα θα πω, δεν είναι στο χώρο της αμαρτίας, αλλά τι να πω, είναι η γλώσσα, είναι η γλώσσα. Όταν χαθεί ξέρετε η εθνική γλώσσα, τότε χάνεται και η εθνική συνείδηση.

Εσείς τα παιδιά μαθαίνετε αγγλικά, πάτε γαλλικά, ιταλικά, κυρίως αγγλικά, πάτε στα φροντιστήρια αυτά ξένων γλωσσών και μαθαίνετε. Ακούστε, καλά κάνετε, το να ξέρει κανείς κι άλλες γλώσσες δεν είναι αμαρτία.

Όταν όμως, εμείς οι Έλληνες είμαστε οι κόλακες, είμαστε πολύ κόλακες, φοβεροί, δεν ξέρω, όταν δούμε έναν ξένο, γινόμαστε δουλάκι μπροστά, γινόμαστε κόλακες, κολακευόμαστε ιδιαίτερα να παρουσιάσουμε των ξένων, βρε παιδιά, και λιγάκι εθνική υπερηφάνεια, και λίγο εθνική υπερηφάνεια, δεν σας είπα να μην αγαπήσετε των ξένων, αλλά όχι να γινόμαστε και δουλάκια των ξένων, μη, φοβερό πράγμα.

Το έχω δει αυτό, σε όλη μου τη ζωή το έχω δει, για να μην κάθομαι και σε απαρίθμηση, ο χρόνος δεν παίρνει. Όμως, όταν δεν θα ήθελα να είμαι Έλληνας, γιατί έμαθα εγγλέζικα, γιατί έμαθα γαλλικά, γερμανικά, δεν θα ήθελα να είμαι Έλληνας πια.

Τότε ξεχνώ τη γλώσσα μου, ξεχνώ και την εθνικότητά μου.

Ποιος πέθανε τελευταία, ένας μαέστρος στη Γερμανία, μεγάλος, ο φον Κάραγιαν. Αυτός είναι από την, Έδεσσα μου φαίνεται, Κοζάνη κάπου εκεί, Έλληνας. Δεν ήρθε ποτέ στην Ελλάδα και δεν αγαπούσε τους Έλληνες.

Εάν εγώ δεν άκουγα τον βιογραφικό του, θα έλεγα ότι ποιος θέλει, κανένας Αρμένης θα ήταν, όπως ο Χατζατουριάν, άλλος. Ε, και αυτός ο φον Κάραγιαν, δεν ήρθε ποτέ στην Ελλάδα. Αν φτάνουμε στο σημείο, και δεν αγαπάμε τους Έλληνες σας είπα, αν φτάνουμε στο σημείο αυτό, τότε θα χάσουμε την εθνική μας ταυτότητα.

Λένε πολλοί ότι το 92 είναι ένα όριον που πια ξεκινάμε για να χάσουμε ό,τι έχουμε. Δεν είναι υπερβολή, δεν είναι. Το ότι πρέπει να μιλάμε μια ξένη γλώσσα να ξέρουμε, ναι, δεν έχω αντίρρηση. Αλλά γιατί θα πρέπει να μιλάω την ξένη γλώσσα και να μην μιλάω και τα ελληνικά μου; Για ποιο λόγο, για ποιο λόγο; Γιατί θα πρέπει δηλαδή να αφομοιωθώ στο κλίμα της Ευρώπης για να μιλάω μια από τις ευρωπαϊκές ή περισσότερες γλώσσες και όχι και ελληνικά;

Λοιπόν, κι αυτό ακόμη, παιδιά, δημιουργεί απώλεια της εθνικής ταυτότητας. Οπότε ο Θεός, από το συνομπισμό τέτοιων ανθρώπων, καλή ώρα εμείς, μπορεί να επιτρέψει να χαθούμε. Σκεφτείτε τι κίνδυνος υπάρχει. Άμα δεν ξέρεις ελληνικά, εγώ εξηγώ τα ρητά, γιατί ξέρω πια δεν καταλαβαίνετε στοιχειώδη αρχαία.

Όταν δεν καταλαβαίνουμε, δεν καταλαβαίνουμε σήμερα, οι μαθηταί τον Παπαδιαμάντη δεν καταλαβαίνουν. Ακούτε τον Παπαδιαμάντη, δεν τον καταλαβαίνουν. Τότε δεν είναι πολύ φυσικό να φτάσουμε στο σημείο να μην μπορούμε να διαβάσουμε τίποτε από το παρελθόν;

Όλος αυτός ο όγκος της φιλολογίας που γράφτηκε, οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς, οι πατέρες της Εκκλησίας. Όλος αυτός ο όγκος της φιλολογίας που γράφτηκε, πού πάει; Χαμένος. Οι Ευρωπαίοι διαβάζουν, οι Ευρωπαίοι έχουν φτιάξει την περίφημη σειρά του Μιν, είναι όλοι οι πατέρες, η σειρά της Σουρς Χρετιέν που θα πει οι χριστιανικές πηγές και είναι Έλληνες, Έλληνες πατέρες και αυτοί διαβάζουν.

Από τη μια είναι στην πρώτη έκδοση το ελληνικό κείμενο, από την άλλη το λατινικό, στις Σουρς Χρετιέν, από τη μια είναι το ελληνικό και από την άλλη το γαλλικό. Με ευρύτατες εισαγωγές, με σχόλια επισχολίων, έτσι και οι αρχαίοι συγγραφείς, οι λεγόμενες στερεότυπες εκδόσεις, Λειψίας, Οξφόρδης κλπ, και στην Ευρώπη, στα μουσεία τους έχουν, έχουν και ό,τι έχουν.

Αυτοί διαβάζουν, ποιος από εμάς θα διαβάσει; Πέστε μου ποιος από εμάς θα διαβάσει, αφού πια δεν θα ξέρουμε ούτε τα ελληνικά; Έτσι θα ξεχάσουμε την ιστορία μας, θα ξεχάσουμε τις ρίζες μας και συνεπώς θα χαθούμε.

Και μάλιστα πάρα πολύ γρήγορα, σας το λέγω, όχι γιατί θα ήθελα να θρηνωδώ, δεν μ' αρέσει να θρηνωδώ. Αλλά σας το λέγω για να ξέρετε ότι πρέπει να δημιουργήσουμε μίαν πνευματική αντίσταση σε ό,τι καταλυτικό έρχεται.

Τα ακούτε; Παρακαλώ τα ακούτε, προσέξατε το αυτό. Ακόμη προσδιορίζονται και τα σύνορα ενός λαού, πως το λέγει εδώ, και τα οροθέσια στις κατοικίες αυτών. Κατοικία θεωρείται μια πατρίδα. Οροθέσια είναι ό,τι λέει και η λέξη στο Αλαμί, τα όρια, είναι τα σύνορα. Συνεπώς, βλέπουμε εδώ ότι ο Θεός κανονίζει αυτό. Πάλι οι άνθρωποι είναι εκείνοι που ρυθμίζουν ουσιαστικά. Στην εποχή του Σολομόντος, δηλαδή ο Δαβίδ είναι εκείνος που δούλεψε, ο Σολομόν δεν πολέμησε, ούτε μία μέρα, 40 χρόνια βασίλευσε χωρίς πόλεμον, ήτανε η μεγαλύτερη έκταση του κράτους του Ισραήλ.

Έφτανε μέχρι τον Ευφράτη Ποταμό. Ο Σολομόν όμως δεν πρόσεξε μερικά πράγματα. Και ο Θεός είπε, δεν θα σε τιμωρήσω για χάρη του πατέρα σου. Θα τιμωρήσω όμως τους απογόνους σου. Και τους αμεσοτάτους απογόνους σου, μάλιστα τα παιδιά του.

Έτσι, μόλις πέθανε ο Σολομόν, αμέσως χωρίστηκε το κράτος του Ισραήλ σε δύο βασιλεία. Έχασαν όλες τις γύρω κτήσεις και το καθεαυτό το κράτος, χωρίστηκε σε δύο. Το Βόρειο Βασίλειο και το Νότιο Βασίλειο, προσέξτε με, για να μην ενωθεί ποτέ, ίσως, ίσως, ύστερα.

Αυτό ξέρετε πότε έγινε; Το 1000 π.Χ. Ξέρετε πού βρισκόμαστε τώρα; Στο 2000 μ.Χ. Έχουμε μια διαφορά τριών χιλιάδων ετών, ίσως με το νέο κράτος του Ισραήλ, να έχουμε, όχι πια δεν υπάρχουν φυλές, αυτό που λέμε βόρειο και νότιο βασίλειο, δηλαδή η Σαμάρια και τα λοιπά, να έχουμε το νέο κράτος του Ισραήλ που ήταν στην αρχική του φόρμα ως βόρειο και νότιο, ύστερα από τρεις χιλιάδες χρόνια.

Και αυτό ένα ίσως, ένα ίσως. Τι βλέπει κανείς εδώ; Ο Θεός συρρυκνώνει τα σύνορα, όταν ένας λαός αμαρτάνει. Και εμείς πόσες φορές δεν μας συρρύκνωσε ο Θεός; Γιατί αμαρτάναμε. Πάρτε τις Εκκλησίες της Μικράς Ασίας. Αμαρτάναμε. Οι κάτοικοι της Ιωνίας αμάρταναν πολύ, από αρχαιοτάτων χρόνων, μέχρι τώρα, και ήρθε το όριον, 1922, συρρυκνώθηκαν τα ελληνικά σύνορα και το άπλωμα του ελληνικού λαού.

Ναι, όλα αυτά είναι γιατί, παιδιά, σας είπα, αμαρτάνουν οι άνθρωποι. Και οι πόλεμοι, θα πείτε πού γίνονται οι πόλεμοι, είναι το κατά παραχώρησιν θέλημα του Θεού. Οι πόλεμοι δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία παραβίασις της ζωής των λαών και των συνόρων των λαών.

Αφήνει ο Θεός όμως να γίνονται, δεν θέλει ο Θεός τους πολέμους, διότι χρησιμοποιεί τους εχθρούς ως όργανα τιμωρά. Μάλιστα, λέει ο Θεός στους Ισραηλίτας, εσείς θα συρθείτε αιχμάλωτοι στους Βαβυλωνίους, αλλά εγώ θα τιμωρήσω το λαό εκείνον που σας έσυραν αιχμαλώτους.

Τι κάνει εδώ τώρα ο Θεός; Χρησιμοποιεί τους Βαβυλωνίους ως όργανα τιμωρίας του λαού του, αλλά και τιμωρεί τους Βαβυλωνίους διότι επήγαν και επετέθησαν εναντίον των Εβραίων. Δηλαδή βλέπει κανένας αυτή η θεολογία της ιστορίας να είναι ένα πάρα πολύ, δεν λέω η φιλοσοφία της ιστορίας, η θεολογία της ιστορίας ένα πάρα πολύ ενδιαφέρον σημείο που πρέπει να το μελετούμε ακριβώς για να προσέχουμε λάθη του παρελθόντος.

Ύστερα η ιστορία διδάσκει, η θεολογία διδάσκει, η γραφή διδάσκει. Γι' αυτό λοιπόν ας προσέχουμε μην αμαρτάνουμε, αν θέλουμε να διατηρήσουμε και εμείς σαν Έλληνες την εθνική μας, θα λέγαμε, ταυτότητα και να ζήσουμε μέσα στην ιστορία όσο η ιστορία κρατήσει.

Πόσες φορές θα μας απειλούν τώρα στις μέρες μας; Θρασύτατοι άνθρωποι, Έλληνες. Αν είναι Έλληνες, Έλληνες κατά τον ορισμό των αρχαίων δεν είναι εκείνοι οι οποίοι μιλάνε ελληνικά, αλλά εκείνοι οι οποίοι σκέπτονται ελληνικά.

Έλληνες είπαν ότι τα σύνορα της Ελλάδος είναι στη Λαμία, τα ακούσατε, τώρα τώρα ειπώθηκε στη Λαμία. Πάμε, ναι ναι κάποτε μπορεί να γίνει αυτό όταν εμείς αποστατούμε από το Θεό, και να μας φυλάξει ο Θεός.

Λοιπόν, κοντά στο Θεό και μην αμαρτάνουμε αν θέλουμε να ζήσουμε σαν λαός, ελεύθερος, με ειρήνη και με έργα αγαθά. Αυτά είναι η μία πρώτη απορία, και μία δεύτερη, αν προλάβουμε, λέγει, συγγνώμη. Αν κάποιος, ενθυμηθείτε την περασμένη φορά, λέγαμε, για την πνευματική ζωή, την προπερασμένη.

Και σας είχα πει τα τρία στάδια της πνευματικής ζωής. Που είναι η κάθαρσις, μετά είναι ο φωτισμός και μετά είναι η τελείωσις, η θέωσις. Θέτει λοιπόν κάποιος από εσάς το ερώτημα. Αν κάποιος από την κάθαρση, το φωτισμό και τη θέωση πετύχει μόνο την κάθαρση, μπορεί να σωθεί;

Θα σας έλεγα, ναι παιδιά, μπορεί να σωθεί. Το πρόβλημα είναι, μπορείς να είσαι και στο στάδιο της καθάρσεως; Παιδιά, αν ρίξετε μια ματιά, όλοι εδώ που βρισκόμαστε εδώ μέσα, δεν ξέρω ποιος μπήκε στο στάδιο της καθάρσεως, δεν ξέρω, και εγώ που σας μιλώ, και εσείς που με ακούτε. Ξέρετε τι είναι αυτό το στάδιο; Να πάρεις την απόφαση, να γίνεις πνευματικός άνθρωπος, και να βάλεις δουλειά, με άσκηση, να γίνεις πνευματικός άνθρωπος. Δεν ξέρω ποιος, όσοι από εμάς το κάνουν αυτό. Συνεπώς φοβάμαι ότι δεν είμεθα ούτε εις το στάδιο της καθάρσεως. Αν όμως μπούμε στο στάδιο της καθάρσεως, τότε αναμφισβήτητα και ευρισκόμεθα πάντοτε σε μία ανοδική πορεία, πάντοτε ανοδική πορεία, σε όποιο σημείο να μας βρει ο θάνατος, ασφαλώς θα σωθούμε. Ασφαλώς. Προσέξατε το. Όχι όταν υποχωρούμε. Πάρτε μια σκάλα και ένας ανέβη,

ανέβηκε δέκα σκαλιά και ο άλλος έβαλε το πόδι του στο πρώτο σκαλί. Αυτός που είναι στο δέκατο σκαλί κατεβάζει το πόδι του στο ένατο σκαλί. Ποιος θα σωθεί αν αυτοί οι δύο πεθάνουν εκείνη τη στιγμή; Όχι εκείνος που κατεβάζει το πόδι του στο ένατο σκαλί, αλλά εκείνος που ανεβάζει το πόδι του στο πρώτο σκαλί. Δεν πρέπει λοιπόν να είμεθα άνθρωποι της υποχωρήσεως, ούτε της υποστολής.

Αλλά θα πρέπει να είμεθα άνθρωποι της διαρκούς καθάρσεως, η οποία κάθαρσις γίνεται με ένα αριθμιστή που λέγεται μετάνοια. Ακούσατε, κάθε στιγμή μετάνοια. Έκανες κάτι, την ίδια στιγμή θα μετανοήσεις. Το ξανάκανες, θα ξαναμετανοήσεις. Συνέχεια, θα μετανοείς. Και όταν μετανοείς και αγωνίζεσαι, τότε βεβαίως είσαι στο στάδιο της καθάρσεως.

Αυτά και για αυτή την απορία. Ακόμη μια, λέγει, μπορούμε, αν θέλουμε να προσευχηθούμε, για ένα συγγενικό ή φιλικό πρόσωπο, αρκεί να αναφέρουμε μόνο το όνομά του και να λέμε, Κύριε βοήθησε τον τάδε, χωρίς άλλα πράγματα, αφού ο Θεός γνωρίζει τα πάντα και ξέρει ποιο θα είναι το καλύτερο για αυτόν τον άνθρωπο;

Ναι, μπορούμε παιδιά να προσευχηθούμε αναμφισβήτητα, χωρίς να μένουμε στην υπόθεσή του, δηλαδή δεν είναι απαραίτητο να πούμε στον Θεό την υπόθεση του άλλου ανθρώπου, αλλά οι φράσεις Κύριε βοήθησέ τον, αν δεν συμφέρει να τον βοηθήσει ο Θεός, ή Κύριε δώσε του τούτο ή εκείνο, την επιτυχία στις εξετάσεις, Αν δεν θέλει ο Θεός, προσέξτε με, αν δεν θέλει ο Θεός, πώς θα υποβάλουμε στο Θεό εμείς τι να κάνει; Γι' αυτό ο καλύτερος τρόπος είναι να λέμε, Κύριε, ελέησέ τον, όχι βοήθησέ τον, αλλά ελέησέ τον, διότι το έλεος του Θεού είναι εκείνο που ξέρει τι θα κάνει, ποιο δηλαδή είναι το πνευματικό συμφέρον.

Θα πρέπει λοιπόν να λέμε Κύριε ελέησέ τον τάδε, ελέησέ τον, ελέησέ τον. Βέβαια θα μου πείτε δεν μπορούμε να κάνουμε μια ανάλυση της υποθέσεως του άλλου; Ναι μπορούμε, αν θέλετε και δική μας ανάλυση μιας υποθέσεως δικής μας.

Μπορούμε να πούμε στον Θεόν, Κύριε με απασχολεί αυτό το πρόβλημα. Ακούστε όπως με ακούτε τώρα. Κύριε, με απασχολεί αυτό το πρόβλημα. Εσύ το ξέρεις, δες πως οι άλλοι άνθρωποι με βλέπουν, πως εγώ κινούμαι, πως σκέπτομαι, πως σκέπτονται, πως επιδρούν και ούτω καθεξής.

Μπορώ να κάνω ανάλυση; Αναμφισβήτητα ναι. Μάλιστα έχουμε πλήθος τέτοιες περιπτώσεις στο ψαλτήρι, αλλά έχουμε, πως παραπονείται ο Δαβίδ, παραπονείται τρόπον τινά. Λέει, κύριε, οι εχθροί μου το και το. Αυτοί μιλούν ειρηνικά, όμορφα και τα λόγια τους, ενώ μοιάζουν ότι είναι πολύ γλυκά και πολύ ωραία, είναι βολίδες. Βολίδα είναι η πέτρα. Με ωραίο τρόπο ρίχνουν τις πέτρες των, να πληγώσουν. Το λέγει ο Δαβίδ αυτό.

Και έχουμε και πάρα πολλές προσευχές μέσα στην Αγία Γραφή που γίνεται έκθεσης μιας υποθέσεως. Και μάλιστα υπάρχει εξής σε πολλά σημεία της Γραφής και μάλιστα στο ψαλτήρι ότι εσύ να πεις το θέμα σου στο Θεό.

Ανακοίνωσέ του αυτό που έχεις και οι πατέρες το λέγουν αυτό. Συνεπώς ο Θεός το ξέρει, δεν είναι θέμα, σε ξέρει πριν γεννηθείς, πριν υπάρξει ο κόσμος, σε ξέρει. και τι θα σου συμβεί, τα ξέρει όλα ο Θεός, αλλά θα του εκθέσεις το θέμα σου, έχει αξία αυτό, θα κάνουμε λοιπόν ανάλυση και θα πούμε εις τον Κύριον, Κύριε με απασχολεί αυτό και αυτό και αυτό, εσύ ξέρεις, ξέρεις ποιος είμαι, βοήθησέ με και τότε ο Κύριος ή ελέησέ με ή δώσε την κατάλληλη λύση εσύ, εσύ ξέρεις πως πρέπει να ενεργήσεις, εγώ δεν σου υποδεικνύω, μόνο σου εκθέτω τα πράγματα, και εσύ να βοηθήσεις. Αναμφισβήτητα παιδιά, μπορούμε έτσι να κινηθούμε και είναι ανάγκη έτσι να κινηθούμε.

Ομοίως, δε, με δυο λεπτά, αν και έχω μια μεγάλη απορία, θα την αφήσω για την ερχομένη φορά, λέει μια απορία, γιατί δεν επιτρέπεται να φοράμε σκουλαρίκια. Ναι, αλλά δεν γίνεται διασάφησης από τον ερωτώντα ή την ερωτώσα αν επιτρέπεται να φοράνε σκουλαρίκια τα αγόρια ή τα κορίτσια ή τα κορίτσια ή τα αγόρια.

Δεν γίνεται αυτή διασάφησης. γιατί σήμερα φοράνε και τα αγόρια σκουλαρίκια και μάλιστα με συνθηματικό τρόπο μπαίνουν τα σκουλαρίκια αυτά. Δεν σας έλεγα την περασμένη φορά που μου έλεγε κάποιος χρυσοχός;

Ότι ντρέπεται και λυπάται κάποια ολόκληρα παλικάρια μου, 20 χρονών και πάνω και πηγαίνουν αυτοί στο κατάστημα να τους τρυπήσει το ένα αυτί Τι λέω πως, υπάρχει ένα μηχάνημα που τρυπάει, περνάνε μετά εκεί ένα σαν βελόνι, κάτι ξέρω εγώ, να μην κλείσει η τρύπα.

Και όταν θρέψει αυτό και δεν κλείσει η τρύπα, μετά βάζουν το σκουλαρίκι, παιδιά δεν είναι σοβαρά πράγμα. Ένας πνευματικός άνθρωπος, αυτή είναι η απάντηση γιατί αν πρέπει να φοράμε και γιατί δεν πρέπει, δεν είναι σοβαρά πράγματα.

Είναι στο χώρο των κοσμημάτων και μάλιστα ένα κόσμημα το οποίο κάπως προκαλεί, διότι όπως κινείται το κεφάλι, τα σκουλαρίκια χορεύουν και δημιουργούν μια πρόκληση. Έχουμε και άλλα κοσμήματα τα οποία δεν χορεύουν και δεν είναι τόσο προκλητικά.

Συνεπώς, όπως λέει ο Απόστολος Πέτρος, ότι η χριστιανή γυναίκα δεν φοράει κοσμήματα· τα αληθινά της στολίδια είναι από μέσα, είναι ο τρόπος της, η ζωή της.