Resolution of Questions 45

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

And now, my children, let us turn to your questions, to see what you have here. A first question of yours says the following. The people of another religion have a great many of the same characteristics as Christians. How can we tell them apart, and in what way? Now, those characteristics that exist are these.

Before I tell you why they exist, let me say that it is entirely natural for there to be common elements, because quite simply a religion rests upon something given in the human being. It is the image of God. By nature all of us human beings have this, the image of God, whether we know the true God or not. Then this knowledge of God, by virtue of the image, came to be reinforced with the element of the Apocalypse, of revelation, because man lost his prototype from his field of vision. For what is the image of God? It is an antitype of God. So when the antitype loses its prototype, it seeks it, but in seeking it, it goes astray.

These are the various so-called natural religions. This is an element that is a given, something built in, how shall I put it. So this is a very important point. On the basis of the image of God, then, we see common characteristics in the various traditions, even, if you like, the natural religions.

Another common shared element is this: there are two points, and a relationship between the two points. There is God and man, the person of God and the person of man, and the relations that will exist between God and man.

And these relations are divided: sometimes an inclination of God toward man, and sometimes an inclination of man toward God. It is, how shall I put it, that a meeting is about to take place between the two persons, and although they have already seen each other, before they even meet, that is, before they greet one another, the one raises his hand, the other raises his hand, and already they draw near and greet each other.

So too God has an initiative to reveal himself, and man has an initiative to meet God. This is true; this is a common characteristic. When we say religion, what does religion mean? It is an innate longing in man, an element of the image of God within us, that the antitype should always want, as I told you earlier, to find its prototype. It is the inclination of man to find his Creator, his Maker, and to want to have a relationship. This relationship provides man with a sense of security, because otherwise man feels alone, and man has need of God.

Like a small child. They were telling me these past days, and it is a very common occurrence, of a little child of four years old whose mother for some reason was away from the house. The child woke up around three in the night, looked for his mother, and when he did not find her in the house, since it was just the two of them, he took to the streets to find his mother. Every child does this; every child would do the same.

Because he feels that his natural security is missing. These are common features in what we call religion. And consequently, in Christianity too, these hold true. But now, because man has gone astray, certain elements need to be corrected.

And the correction comes through the revelation of God. God reveals himself and corrects. So he takes a people, that is, the Israelites; he takes Abraham. From there he brings out a whole people, and there God reveals himself; he gives his law. For normally the law is a sign of man's decline; the law ought to exist within the heart of man, but there it has been erased, not entirely, it has been corrupted, it has been distorted, just like a written page on which water has fallen, on which oils have spilled, the paper damaged and the writing hard to make out.

This is what happens with man; God had to come and give commandments so that man's will might be corrected. But where we have the fullness of correction is the New Testament. It is what Jesus Christ told us, and Jesus Christ did not only tell us.

Rather, he is the perfect person from the human side, who is a model for every single one who would believe in Jesus Christ, of what one must become in order to have a perfect and absolute and fruitful relationship with God.

Now, a few things. Of course, it is very characteristic that there are common elements. It is very natural. Which religion, tell me, even the most barbaric, does not have 'You shall not kill'? It is very natural. Does it not have 'You shall not commit adultery'? You know that among certain peoples, among which peoples now, first of all in Africa, but also among peoples that explorers have discovered, or in the Atlantic Ocean. These people, lost. Lost from all the other worlds. Do you know what they discovered there? Leave it, for even linguistically they have found, that is, in their grammar, in their language, that there are ten cases. Ten cases. And so on and so on and so on. They found a strictness of morals that made the European explorers turn pale.

The matter of adultery is not incomprehensible to these peoples, not incomprehensible. What does that mean? It means that certain things, how shall I put it, are such that, I mean as regards morals, as regards ethics, they cannot but be common to all religions; it is very natural. So if we encounter certain common characteristics between Christianity and other religions, this does not mean that the one borrows from the other. No. We may also have borrowing, but chiefly these things are self-evident; they arise in every place; they are self-evident.

So then, the question is: in what would Christianity differ from the other religions? In this: that it accepts the God who has been revealed, and does not stay within these natural dimensions to find the truth. This is the great, the greatest difference. That is, the person of Jesus Christ. And so, when we say that Christianity differs in its ethos from the other religions, that is true. But someone could object and say, the Buddhists move in this way too, and these move like this, and those move like that as well. They even have a beautiful myth, in fact. So what is it, then, that would make us take an interest?

They answer, nothing. And indeed, on this basis they are ready to offer you ecumenism as well, which is the greatest enemy of Christianity, a heresy of all ages and all times. So what then is that which differs? It is the person of Jesus Christ, that is, that God revealed himself to man, the true God revealed himself to man, and he revealed himself through the incarnation of God the Word, because in the person of the incarnate God the Word one sees the Father, as Christ himself said. This is the very great difference, and know this: that if this element is absent, then we cannot call ourselves Christians.

And if there are common points, it is by virtue of the image of God in man, and it is very natural that these common points should exist. Another question says: can we turn to God for any problem whatsoever?

In what way must we ask him for something? For matters of health, can we turn to him? Yes, my children. First of all, whatever we want to ask, or to do, or to create, or anything at all, we must address ourselves to God; we must have his approval and his blessing. Nothing must ever be done without the approval and the blessing of God. How will this happen? In various ways.

First of all, if it is a small matter, we make mention of it in our prayer. We ask him to grant it to us, but we ask it in this manner: if he wills it and if he approves it. 'Lord, I am thinking of making this journey; if you will it, help, prosper it that it may come to pass; if you do not will it, let it not come to pass.' Did you notice this point I made? It is very important. Yesterday a lady was telling me on the telephone; she says, I want, no matter what, for a child she knows; she says, I want, no matter what, this girl to succeed. He says, why do you want it, how can you say that, what are you, that even if God does not will it, it absolutely has to happen because you want it? That is dreadful.

So, everything, even the smallest matter, we shall place under the approval and the blessing of God. If it is a large matter, then we can also ask our spiritual father. That is, how he sees this thing; we want it, we say we want it, but does God want it?

How does the spiritual father see it, what does he have to tell us, that we may receive a blessing from there. Consequently, we can ask for all things, but only on this condition of the approval and the blessing of God. But you will say something to me.

Christ told us, "Seek first the Kingdom of God and His righteousness, and all these things shall be added unto you." And there He is speaking of our everyday material needs. It might sound as though He meant: don't ask for anything at all, only seek the Kingdom of God. But it isn't quite like that. Pay attention to one small word.

He doesn't say, "Seek the Kingdom of God" and leave the rest aside. He says, "Seek first the Kingdom of God and His righteousness." And righteousness here means the holiness of God, that is, how we are to come to resemble God. That word "first" means putting things in order, ranking what we ask for: what is worth more and what is worth less. If, for example, we ask to succeed at school, why shouldn't God grant it to us? Why not, if He judges it right? But before that stands something greater: to become holier. So I should first ask, persistently, to become holier, and only then ask God to give me what I am speaking of, namely some success at school, and so on.

We have to put things into an order, what comes first and what comes second. Many times we don't even reckon with the first things; we throw them out, we don't even suspect they exist. And we stay with the last things, the very bottom ones, and we ask for things that are not worth mentioning. So we must learn which are the higher things and which are the lower, and then ask God for them all, the first ones more, the second ones less. So much, then, for this question.

Here is a third question. Many people die without coming to know Christ. How will they be judged at the Second Coming? This is a question put to me many times every year. I tend to set it a little to the side, because I cannot always answer it.

In just two words: those who came to know the Gospel will be judged by the Gospel, and those who did not come to know the Gospel will be judged by their conscience. That, very briefly, is the answer. There is another question that is really just a letter, and it has even been photocopied, because we don't go to the trouble, when we want to make many copies, of writing it out by hand. It's the well-known one: "Saint Nektarios, Wonderworker, in whom I believe, I beg you to grant me health and happiness for my whole family and for all the world," and so on and so forth. We'll look at the details.

The question says: reading the following letter, I would like you to answer a question of mine, should we believe in letters of this kind or not? It's that notorious one that goes around the whole world: write it out thirteen times before you pass it on, once you receive it. So you can understand, when one person writes it thirteen times, thirteen times thirteen, that is, how much the square comes to.

And what we get from that squaring, and what we get from that squaring, and what we get from that squaring.

In other words, the thing multiplies worse than the itch. What is it asking for here? It says nothing other than: give me good things. Listen further, just listen, and you'll see at once that these are foolish things and nothing more.

It says: Saint Nektarios, if you write it out so many times, will reward you in forty days. Mrs. Papadopoulou, wherever this Mrs. Papadopoulou is, who knows, tore it up and lost her child. Mr. Panos, whoever he is, wrote it out and won the lottery.

Mr. Pavlou put it off and drowned. Many write it out, they wrote it and grew rich. Well then, you can understand, children, just how serious a thing this is. If the demands of the letter are that you grow rich, have health, happiness, and so on. This, children, is a caricature; it is very ugly, it is magical, this too belongs to the circle of sorcery.

Oh, it is, it is, it is nothing at all. The moment a paper like this, a letter like this, happens to arrive in your mailbox at home, without a second word, tear it up and nothing else, and don't be afraid that you'll drown; the sea is in the bathtub, it's in the little stream, it's far away. So, and one more question: is it a sin for someone to have plastic surgery, for example on the nose, for the sake of good looks? Very well.

Now, pay attention here, this matter of good looks. It's open to discussion. If someone wanted to look very nice because they have some defect, not only with the nose but with other things too, or simply wanted to correct something that is very ugly, so as not to be subject to, not to live under, feelings of inferiority.

It's a familiar thing: when we have a name that is really unpleasant, we want to change it. We go down to the town hall, file an application, and ask to have our name changed.

Because this name of ours, I don't know, when they ask us what we're called and we say it and others laugh, and it's very ugly and we don't feel good and we wanted to change that name. In my homeland there is one family, many families, with the name Patsavouras.

And in fact the whole area, because there are many families and they had orchards, these families exist and they have orchards, the neighborhood came to be called Patsavoureika. So you can understand that it's not very nice to have a name like that.

There are a great many that I wouldn't want to mention, any of the others, so that I don't happen to coincide with anyone, and God forbid. So, pay attention now, pay attention: one changes one's surname because one feels inferior, badly, and justifiably for a moment, since we don't have such largeness of heart as to put up with something so ugly, first of all. So too, when we have a deformity, a malformation in the face, we were born that way, take it however you like, and we make a correction, it is not a sin; hear me, it is not a sin.

It's quite another thing when we want, let's say, to have plastic surgery in order to keep an everlasting youth. The grandmothers go now, the ones who had wrinkles, and they go and have surgery here under the cheeks, and they pull the cheek, the skin, so it will look as though the skin no longer has anything wrong with it.

Here, what would you want, my lady, to achieve? What would you want, to look young? Other things give you away: you dye your hair, oh, it shows from a distance. There are so many things that show a person to be elderly; however much we want to hide, we cannot hide. This is a sin, pay attention to it, it is a sin. But when, as I say to you again, we simply want to correct something ugly.

And especially when one is a child, whether a boy or a girl, to correct it for them, that is good, there's no harm in it. And when the parents in fact have the foresight to do this for their child in good time, before the child grows up and before it comes to feel badly, they do very well.

If some parent were to ask me about this matter, I would say: by all means, you should have done this. For how shall I put it, children, people feel very badly, they feel feelings of inferiority. And I wouldn't want to mention the multitude of such cases that exist.

Of course, once something becomes widespread, the matter starts to be much more bearable. Take baldness, for instance. Men lose their hair, in fact most men lose their hair. And so, since it's a widespread, more or less universal phenomenon, there's no question anymore of going and planting hairs on our heads; we simply leave the baldness as it is.

If a bald man were to ask me whether he should go and have hair planted on his head, I would tell him no, because of the sin. You see, the matter shifts from case to case; we can't generalize, each thing is different.

That's what I'd like to say about this question too. Here's one more, a fresh one, from today, that I just now took out of the box.

This question says: is it a sin to learn traditional folk dances? Indeed. Pay attention to this point, children, because it's a little serious.

It's well known that today the frenzied, foreign dances prevail, like the American dances and whatever others there are. These dances are dreadful, dreadful, and just as the word says, they are frenzied dances.

Of course young people get excited about these dances, no doubt about it, because they give you the chance to act wildly and go crazy in the dance. If you ask me whether laws and rules are observed, the answer is yes and no, they are and they aren't, because in a Greek dance, for example, though not in all of them, certain laws, certain rules are observed.

But there are some, for instance when we have a kind of kalamatianos, where the lead dancer makes various figures, leaps, jumps about, stamps his feet, strikes, does, I don't know, various figures, depending on the case.

He steps outside the rules, yet he stays within the harmony, of course, of the dance, within the rhythm of the dance; in this way he does whatever comes to him at that moment, whatever he can. But something like this is also true of those foreign dances, which do have their rules, but they also leave a great deal of room for one to dance however he wants and move however he wants.

I don't know if you've noticed that these foreign dances have a rhythm such that, when the body dances to these rhythms, it undergoes alterations within it, this body that is dancing, alterations that seek out various carnal desires.

Something which is not observed in the Greek dances.

I would also like to tell you that the so-called European dances, the Americans, the Americans went ahead there, of course. The European ones go back many years, far back; I know that, when the liberation took place, I remember, I remember, I don't remember it, I read it.

The liberation, the actual liberation, 1821, I'm not from that time. Now pay attention: when Kolokotronis saw them dancing, an English frigate had come there to Nafplio and they invited the people of Nafplio to a dance, and when Kolokotronis saw them dancing what they called the embraced dances, that's what they called them, then the man crossed himself and said, oh dear, oh dear, we're going to be ruined, we've been ruined.

So, such dances no longer distinguish anything. The element of discernment is absent. And I'll tell you, look at the element of discernment in the Greek dance. To begin with, it isn't this so-called embraced dance, the one-on-one. That is, a pair, one facing the other. Rather it's a circle. A circle.

Suppose that within the dance, within their circle, there are men and women; of course they'll be joined by the hands. Greek foresight doesn't want them joined hand to hand, because it's a little dangerous. They take out a handkerchief and so they hold on by the handkerchief, that is, a handkerchief, a hand from here, a hand from there.

And the hands don't come into contact; that is something marked by discernment. So, evidently, the Greek dance, which is gentle, which is even, many elements of the contemporary Greek dances, the so-called traditional ones, have their root in the most ancient dances of Greece, most ancient dances; if one were to make a study of it, he would find many things; some have made a study, studies if not quite studies.

Then, if one had to compare these dances, the foreign ones, the barbarous, the brutal ones, with the Greek dances, he would say that of course it is preferable for us to dance Greek dances. Indeed, when we are flooded with such bad dances, we undoubtedly seek out our sources, our roots, and we speak about traditional dances.

I come now to the answer to the question, after this short introduction.

Why do we Christians appeal to tradition? We always appeal to it in contrast with a corrupt development in the realm of dance, because by now everything has been dragged down into ruin. So we look for something healthier. Come and read Saint Nikodemos of the Holy Mountain, who lived two hundred years before us. In his book, the Christoetheia, he speaks about dances and says that Christians do not dance, nor do they use the ouli and other such things, that is, instruments and so on.

And Saint Nikodemos certainly has in mind, he who after all lived under the Turkish occupation, pay attention, he certainly has in mind not European dances, for there were European dances in his time, but rather he has in mind the Greek dances, and he says what he says. The conclusion, since our time is up: the conclusion is that a dance may be traditional and better than the foreign dances. But the one who becomes a spiritual person cannot dance. Much more the foreign dances, but the Greek ones as well. Don't be afraid: if we don't dance Greek dances, we won't lose our Greekness.

Don't be afraid. Because some people think that if we don't preserve the Greek dances we'll lose our Greekness. This is true insofar as the foreign dances come in. But when the Christian sets aside even the Greek dances, then he can grow spiritually. Children, I'll say it to you one more time. Can you imagine the Most Holy Theotokos, when she went to the wedding at Cana, dancing there? Can you imagine it? Undoubtedly not. So, one may find oneself somewhere at a celebration, within the bounds of propriety, weddings, baptisms, things called festivities, but one will not dance. And as I told you a previous time, I was saying it to you, I don't remember, or I was saying it in answer to a question, before the grown-ups.

The fact that we cannot dance at baptisms and weddings is governed by a canon, because by doing so we offend the corresponding Mysteries. And so, you see, it is said that Christians simply set out a table, a beautiful one, as is fitting for the children. And now, children, our questions. The first question says: the Christian, that is, the truly faithful person, is he free, if indeed there is such a thing as freedom here? Can he move freely beneath all the prohibitions that the holy Canons lay upon him?

I gave, not a homily, but a session answering questions for the grown-ups at the upper church two weeks ago, and I have been bombarded with questions about the holy Canons. Now, if some child among you was there on the Monday during the question time and heard about the holy Canons, perhaps that is where these questions begin.

So what are we to answer to this? First of all, how do we understand freedom? This is an enormous subject. I have spoken to you about it many times, an enormous subject, because all our evils begin from a misunderstanding of what freedom means. Today we talk about freedom, and of course we don't mean freedom in the territorial sense, foreign occupations and the like, that is, the liberation of our own lands. What we mean is freedom in the social sense: that we can move about as we please, and so on and so forth; we want freedom in our morals, and many other things besides. How do we understand this freedom? That is the key, the key to a great many of the answers.

I believe that if people had a correct understanding of freedom, this evil that exists today would not exist. And there is an abuse of freedom. Freedom, children, is to be able to say, at every moment, the 'yes' to God. That is freedom.

That you can say the 'no,' since you can say the 'yes,' but it does not profit you to say the 'no' to God. This is what the Apostle Paul says, repeatedly; he says it in his First Epistle to the Corinthians, something I have told you again and again and again. 'All things are lawful for me, but not all things are profitable.' All things are permitted to me, but not all things profit me. So then, it is permitted to me. That is, I have the freedom to do it. But it does not profit me. Consequently, freedom is understood in this way: that I am able to say the 'yes' to God.

What is it that can prevent me from saying the 'yes' to God? It is sin. Sin is nothing other than a use of freedom, in an evil manner of course; it is a distortion, a counterfeit of freedom, which in the end draws me away from God, so that I cannot say the 'yes' to God.

The holy Canons come in order to preserve in man the capacity to say the 'yes' to God. This is what the holy Canons do. So they do not bind freedom; rather, they safeguard freedom. I have given you an example, and I will give the same one again.

When we put railings on our balconies, we do not put them there to hinder our freedom. We could perfectly well, if we had no railings, leap from the first, the second, the tenth floor.

Does anyone prevent us? Does that profit us? Consequently, the railings are not a hindrance to our freedom. They are a protection of our life and of our freedom. And yet they are railings. They are those 'no's' that God speaks, and they do not bind freedom; rather, they are, we might say, the saving of freedom. If at some point we can understand this, then we have solved the problem of freedom in our life. It is of the greatest importance, of the greatest, of the very greatest importance, both for the present life and for the life to come.

Let us not forget, then, that freedom means being able to say the 'yes' at every moment to God. God wills my good, beyond all doubt; He is my Maker, and He knows how I am fashioned, He knows my structure, He knows exactly what it is that profits me in order to live and to exist.

So this rightly understood freedom safeguards my existence, it safeguards it; and the holy Canons, I will say it once more, which are nothing other than an echo of the Word of God, which is Holy Scripture, for the holy Canons rest upon both the New Testament and the Old Testament, let us not forget this, they come to safeguard, and they safeguard continually, this very freedom.

I come now to another question.

It asks me to compare, that is, rather to make a comparison, this is what it wants to tell me, philosophical ethics with Christian ethics. Is the content of Christian ethics not already covered by that of philosophical ethics?

What are the differences between the two kinds of ethics when it comes to becoming godlike? To become ethical in the Christian sense, is a person obliged to obey the holy Canons, or to take up the various ascetic disciplines, fasting, and so on?

Can a person not acquire Christian ethics by other means, or at least simply ethics? The question concerns you in the practical domain. What shall I say? This is a great subject. And on other occasions too I have said something about the matter of Christian and philosophical ethics.

Christian ethics, children, is from revelation, whereas philosophical ethics is a product of human reason. That is, when I sit down and think how I can shape my life, that is, my ethical life within society, that is, within my relations with other people and so on. And every philosophical system has its own corresponding philosophical ethics. So, if I believe in a philosophical system, I will also accept its corresponding philosophical ethics. If, for example, my belief is materialistic, then my ethics will be materialistic.

If my belief is idealistic, then my ethics will be idealistic. But with these things Christian ethics has no relation whatsoever. I must tell you that Christian ethics has no dependence on human reason, nor on philosophical systems, but on God, and it is theocentric, more specifically Christocentric, whereas the other ethics is anthropocentric. We cannot say that a given man, on the basis of some philosophical conviction of his, is a good man or is ethical. That is not enough for him. He must have Christian ethics.

The Lord said that 'without Me you can do nothing'; without Me you can accomplish nothing. And this refers quite simply to my ethics from revelation, the one that springs from the Gospel. We can accomplish nothing, if you like, not only in matters of conduct, but also in matters of duty, and even in matters of ontology. Salvation cannot be attained outside of Jesus Christ.

So then, if I have, let us say, an ethical relationship, in truth there is no 'ethics' in the Gospel, but rather there is the spiritual life. It is the life that is dictated by the Holy Spirit. When we say 'the ethics of the Gospel,' we use this word improperly, and it comes from the philosophical sphere. This term is not correct. It is the spiritual life, it is the spiritual living, it is those things which the Holy Spirit dictates, which it speaks.

Holy Scripture tells us further: 'whatever is not of faith is sin.' Everything, it says, that is not from faith is sin. So then, if I have an ethics that springs from wherever it springs, apart from faith in the God-Man, the divine-human person of Christ, then this not only has nothing by which to profit me, but it ends up becoming sin.

There is something the Apostle Paul uses again and again, something we need to learn and take to heart: that everything must come from God, through God, and for God. Here is how he says it, and you will find it in certain places in Holy Scripture, in the New Testament.

From Him and through Him and unto Him are all things. 'From Him' means out of whom; 'through Him' means by whom; and 'unto Him' means the goal, the place where everything must arrive. In other words, whatever I do must come from what Christ said.

Whatever I do, I must accomplish with the help of Christ. Whatever I do must aim at the glory of Christ. From him and through him and to him are all things. If you remember this, you stand within the realm, and let me say it again, loosely speaking, of Christian ethics. That is, of the ethics of revelation. That is, of the spiritual life. And we have nothing to do with anything else. A philosophical ethics is an emancipated ethics. Emancipated, that is, cut off from the things that God wills. And so it has no legitimacy. And in this way it falls into the void.

Here, regarding the Holy Canons that I mentioned, and ascetic discipline, there was a particular question. The Holy Canons, my children, or the ascesis that is found in Holy Scripture, are nothing other than the technical part of this Christian ethics.

That is, the method, the tool by which I will be able to reach and attain what God wills. It is simply the tool, nothing more.

There is yet another question, this sheet has three. Does the Church deny the progress of civilizations? On what is the label 'medieval' based? First of all, I should tell you that the Church does not deny civilizations.

Rather, civilization denies man and God. If a civilization reaches the point of denying man himself and denying God as well, such a civilization is without question rejected by Christianity, by the Church.

You may ask me: which civilization is it that could reject and deny both man and God? It's very simple. Modern civilization, my friends, essentially denies man, because it abuses man. In the name of civilization today, thousands and millions are dying precisely because of the conditions this civilization creates, for everything has in a sense been contaminated, everything now is the kind of thing that does not help man.

Our food has stopped being natural; even our clothing and our housing, all these works of civilization are not on natural proportions, and there has come about a denial of nature and therefore a denial of man, and furthermore a civilization that draws man away from God.

So you see how modern civilization denies man himself and destroys him. It is strange, strange, and at the same time it denies God as well. Such a civilization, I say to you again, is rejected by Christianity.

Civilization has its limits, as I have told you before. God gave man the capacity to improve his life.

If you ask me where the limits of civilization lie, I will answer you: that man must never reach the point of saying, here is Paradise.

If man says, here is Paradise, in the name of civilization, then he will not seek the real Paradise and the real Kingdom of God. That is the limit. If man does not say this, even if he uses civilization, so to speak, to a very great degree, to extreme degrees, the car, the airplane, I do not know, atomic energy, whatever you like, even though I said earlier that these things destroy man, they do destroy him.

I say it again, even if he asks of civilization to extreme degrees, if he does not say here is Paradise, then we would say he would have nothing to be harmed by, if a good use is made of civilization. But if you have the most basic things of civilization, the most basic, and you say that here is Paradise, then you are condemned.

Such a position the Church never accepts, and we must take care over this, and the tragedy is that very many of our Christians, our own people, say: here is Paradise.

As for the label that the Church is medieval, it is simply an insult, and an insult it is, an insult. And further, if you like, it is a slander whose purpose is to create impressions. They say, ah, you the Christian are medieval, the Church is medieval, it does not keep up with the developments of civilization, and much, much more, a great deal of chatter, foolish and dangerous.

It is, I say again, a slanderous defamation that seeks to create impressions, coming from people who of course have nothing to do with the Church and are in other camps, in materialism they are, or in other camps, in atheism, and I do not know where else.

And this comparison, where they say the Church is medieval, is nothing other than a comparison with a renaissance that took place in Europe; it is well known, because we always say the Middle Ages, the dark Middle Ages, the barbaric and uncivilized Middle Ages, and much more. Whereas the Renaissance is the one that truly, hence the name renaissance, a rebirth, comes to make everything better and new dawn for man. I would want to tell you, my children, that under the term renaissance is meant what we call the Renaissance in Europe, the Renaissance in Europe. Of course this is not the special subject; if I had to give you centuries, dates, and placements, I am telling you nothing of that.

We are always moving at the edges of a puzzle as we try to give an answer, and it is nothing other than a turning away, once we had abandoned the Church. This happened in Europe; in the East it did not happen. It happened in the Western Church, in the Western world of Europe. In Greece, or in the East, an attempt was made to bring these things in only much later. It is nothing other than an abandonment of the Church and a turning toward the ancient Greek humanisms and civilizations.

That is why you see, as one way this is expressed, there are many buildings, large public buildings, that they have over there in Europe and that have this neoclassical form: banks, large public buildings, town halls, theaters, and so on.

buildings that have the Ionic, the Corinthian, or the Doric order, in other words the form of the buildings of ancient Greece. It is a turning back toward what we might call ancient Greekness, but also toward the ancient Greek humanism, exactly as the philosophers framed that humanism.

And so the European Christian rejects the humanism that flows out of Holy Scripture and turns instead toward the humanism that flows out of philosophy. And this is a terrible sin of man, truly terrible, and of course it gradually led to atheism and to idolatry. Today Europe floats in the fruits of that Renaissance. I should tell you that this year, 1989, we mark the two-hundredth anniversary of the French Revolution. It is nothing other than an attempt to break free from the bonds of the Church and to live out a renaissance, a turning back toward the past, toward what we might call ancient philosophy and the rest, toward ancient Greek humanism.

So I have told you this very briefly, because it is an enormous subject. Now, while the East was not touched, of course there were repeated attempts to touch it even while the Byzantine Empire still endured. If you like, in the thirteenth and fourteenth centuries, Fathers of our Church such as Saint Nicholas Cabasilas, Saint Gregory, Palamas. When they confronted Western theology, which was grounded upon Aristotelianism, upon philosophy, they did nothing other than this: Thessaloniki was a breakwater against Western humanism, against what we might call the Western spirit. Thessaloniki, yes; if only I had the time to tell you more, just as with our seven islands and their three great Saints.

Saints, Saint Spyridon, Saint Gerasimos, and Saint Dionysios, do you know what they truly are? Although the seven islands have suffered much influence from the West, these three Saints are a breakwater. They are a breakwater so that the Western mindset, a Western humanism, an essentially godless humanism, and even a Latinism, would not pass through into Greece.

Only now it passes through by other means. And what they call the challenge, the challenge, and they do not hesitate to say it again and again, the challenge of 1992, is nothing other than a violent way of breaking down the gates, the gates that the Eastern tradition guards, so that the humanism that comes out of the Gospel would give way to a humanism that comes out of a French Revolution, that comes out of philosophy, and indeed out of ancient Greek philosophy, and so on and so forth.

That is why it is truly a challenge in fact. Of course they regard it as a challenge in one way, but we regard it as a challenge in another way, because the Greek Orthodox Christian is being challenged to accept things he had not, until now, accepted. The things I have told you are very important, and even though you are young, perhaps you do not yet have many pictures of the matter. And although what I told you was very, very condensed, it did not have a fuller unfolding to make it understood.

Nevertheless, I always answer within the margins of a question. And here is something else. It asks: if a girl wants to become a nun, is that a bad thing, since the world believes that those who become monks or nuns are not normal people? Very well.

My children, monasticism is a mystery, just as the whole Christian life is a mystery, and therefore it is not understood. It is the mystery of the Kingdom of God before the Kingdom of God, which is the incomprehensible character of the Christian life, not of monasticism alone.

It lies in the renouncing of good things that are offered to us; why, then, should we not enjoy them? I told you this earlier, but I will stress it. When I spoke of the enemies of the Cross of Christ, I gave you an explanation during the lesson we did about taste, about the sense of taste.

What is this? Because here we have the enemies of the Cross of Christ, because they do not bring hardship into their spiritual life. One form of it is fasting, but it is not only fasting; it is a great many other things.

But it says to you: I want comfort. From the moment that the element of hardship is abolished, then we have nothing other than the abolition of the mystery of the Cross, because the Cross, Christ suffered upon the Cross, and for me to be saved I must share in the Cross of Christ.

Christ said: whoever wishes to follow me, let him take up his cross and come with me, let him follow me. What does this mean? I must live out ascesis, ascetic discipline, and that is why we find ascesis in all the Saints.

So suppose, then, that someone with a kind of rationalism, he says, rationalism, reasons that since we have these good things in abundance and, after all, God gave them to us, why should we suffer hardship? Why should we fast? This thing is incomprehensible to us. It means that the Christian life automatically becomes a mystery.

And it becomes a stumbling block as well. The Cross of Christ a stumbling block. He says it as the Apostle Paul does, the scandal of the Cross. What is the scandal of the Cross? A God dies upon a cross. Incomprehensible. What does it mean to be a Christian? I must take on hardship and ascesis. Incomprehensible.

This holds for every believer. If I wanted something more, such as celibacy. Why, since God blesses the undertaking of marriage, should I remain unmarried and become a monk? What is the reason, for what purpose?

Because in the Kingdom of God there will be no marriage. And therefore the one who remains unmarried, that is, who becomes a monk or a nun, tastes the Kingdom of God before the Kingdom of God. But for the one who does not understand this, it is a mystery and it is also a stumbling block.

That is why they do not consider the person, the young man or the woman, a normal human being when he remains unmarried and becomes a monk. But I must tell you this: monasticism is not something alongside the Church; it is the Church.

From the moment we accept monasticism as outside the Church, we have fallen into a great error. It is simply the setting forth of the Gospel, exactly as it is laid down by Christ, the Gospel interpreted in a lived way, always within the Church. So you understand that these things cannot be grasped, and that is why monasticism will always be an object, we might say, of mockery or of warfare.

But those who war against monasticism are warring against the Church as well, without realizing it. This is very, very little, because it is an enormous subject and a great deal more could be said.

Και τώρα παιδιά οι απορίες σας, για να δούμε εδώ τι έχετε. Μια πρώτη απορία σας λέγει το εξής. Οι άνθρωποι μιας άλλης θρησκείας έχουν πάρα πολλά χαρακτηριστικά των χριστιανών. Πώς μπορούμε να ξεχωρίσουμε αυτούς και με ποιο τρόπο; Βέβαια εκείνα τα χαρακτηριστικά που υπάρχουν είναι τα εξής.

Πριν σας πω γιατί υπάρχουν, να σας πω ότι είναι πολύ φυσικό να υπάρχουν κοινά στοιχεία, γιατί απλούστατα μία θρησκεία στηρίζεται πάνω σε ένα δεδομένο ανθρώπινο, είναι το κατ' εικόνα, αυτό κατά φύσιν το έχουμε όλοι οι άνθρωποι, είναι το κατ' εικόνα, είτε ξέρουμε τον αληθινό Θεό, είτε όχι, Ύστερα, αυτή η γνώση του Θεού, δυνάμει του κατ' εικόνα, ήρθε να ενισχυθεί με το στοιχείο της Αποκαλύψεως, γιατί ο άνθρωπος έχασε από τον οπτικό του ορίζοντα το πρωτότυπό του, διότι τι είναι η εικόνα του Θεού, ένα αντίτυπο του Θεού, έτσι όταν το αντίτυπο χάνει το πρωτότυπο, το αναζητά, αλλά αναζητώντας το πλανάται.

Είναι οι διάφορες λεγόμενες φυσικές θρησκείες. Αυτό είναι ένα στοιχείο που είναι δεδομένο, ένα κατασκευαστικό δεδομένο, πώς να σας το πω. Αυτό λοιπόν είναι ένα σημείο πολύ σημαντικό. Βάσει λοιπόν του κατ' εικόνα βλέπουμε κοινά χαρακτηριστικά, στα διάφορα, τα φυσικά ακόμη αν θέλετε θρησκεύματα.

Ακόμη ένα κοινό χαρακτηριστικό στοιχείο είναι, υπάρχουν δύο σημεία και μία σχέση ανάμεσα στα δύο σημεία. Είναι ο Θεός, ο άνθρωπος, το πρόσωπο του Θεού, το πρόσωπο του ανθρώπου και οι σχέσεις που θα υπάρξει ανάμεσα στο Θεό και τον άνθρωπο.

Και οι σχέσεις αυτοί είναι μοιρασμένοι, άλλοτε μία τάση του Θεού προς τον άνθρωπο και άλλοτε μία τάση του ανθρώπου προς τον Θεό. Είναι, πώς να σας το πω, πρόκειται να γίνει μία συνάντηση στα δύο πρόσωπα και ενώ έχουν ειδωθεί, πριν ακόμη συναντηθούν, δηλαδή χαιρετηθούν, σηκώνει το χέρι του ο ένας, σηκώνει το χέρι του και ο άλλος και ήδη πλησιάζουν και χαιρετώνται.

Έτσι και ο Θεός έχει ένα προβάδισμα να αποκαλύψει τον εαυτό του και ο άνθρωπος έχει ένα προβάδισμα για να συναντήσει τον Θεό. Αυτό είναι αληθές, αυτό είναι κοινό χαρακτηριστικό. Όταν λέμε θρησκεία, τι θα πει θρησκεία, είναι μία έφεση στον άνθρωπο έμφυτος, είναι στοιχείο της εν ημίν εικόνας του Θεού, να θέλει πάντα, όπως σας είπα προηγουμένως, το αντίτυπο να βρει το πρωτότυπό του. Είναι η τάση του ανθρώπου να βρει το δημιουργό του, τον κατασκευαστή του και θέλει να έχει μία σχέση. Αυτή η σχέση προσπορίζει στον άνθρωπο μια ασφάλεια, γιατί αλλιώτικα ο άνθρωπος αισθάνεται μόνος του και έχει ανάγκη ο άνθρωπος το Θεό.

Όπως ένα μικρό παιδί, μου έλεγαν αυτές τις μέρες και είναι πολύ συνηθισμένο το φαινόμενο, ένα μικρό παιδάκι τεσσάρων χρόνων, η μητέρα του για κάποιο λόγο έλειψε από το σπίτι, αυτό ξύπνησε κάπως στις τρεις τη νύχτα, την αναζήτησε τη μάνα του και όταν δεν την βρήκε στο σπίτι, ήταν μόνο οι δυο τους, επήρε τους δρόμους να βρει τη μάνα του, αυτό το κάνει κάθε παιδί, κάθε παιδί θα το έκανε αυτό.

Γιατί αισθάνεται ότι λείπει η φυσική του ασφάλεια. Αυτά είναι κοινά γνωρίσματα σε αυτό που λέμε θρησκεία. Και συνεπώς και εις τον χριστιανισμόν, αυτά ισχύουν. Τώρα όμως, επειδή ο άνθρωπος έχει πλανηθεί, πρέπει να διορθωθούν κάποια στοιχεία.

Και η διόρθωση γίνεται με την αποκάλυψη του Θεού. Ο Θεός αποκαλύπτεται και διορθώνει. Έτσι, παίρνει ένα λαό, δηλαδή τους Ισραηλίτας, παίρνει τον Αβραάμ. Βγάζει από εκεί ένα λαό ολόκληρο, ο Θεός εκεί αποκαλύπτεται, δίνει το νόμο του, γιατί κανονικά ο νόμος είναι κατάντημα του ανθρώπου, θα έπρεπε να υπάρχει ο νόμος στην καρδιά του ανθρώπου, αλλά εκεί έχει σβήσει, όχι ολότελα, έχει διαφθαρεί, έχει διαστραφεί, όπως ακριβώς ένα γραμμένο χαρτί που έπεσαν πάνω νερό, έπεσαν λάδια, κακοποιημένο το χαρτί και οι αναγνώσεις είναι δυσδιάκριτες.

Αυτό το πράγμα συμβαίνει με τον άνθρωπο, έπρεπε να έλθει ο Θεός να δώσει εντολές για να διορθωθεί το θέλημά του στον άνθρωπο. Εκεί που έχουμε όμως πληρότητα διορθώσεως είναι η Καινή Διαθήκη. Είναι ό,τι μας είπε ο Ιησούς Χριστός και ο Ιησούς Χριστός δεν μας είπε μόνο.

Αλλά είναι το τέλειον πρόσωπο από ανθρωπίνης πλευράς που είναι υπόδειγμα για τον κάθε έναν που θα πίστευε στον Ιησού Χριστόν, ποιος πρέπει να γίνει για να έχει τέλεια και απόλυτη σχέση και γόνιμο με τον Θεό.

Τώρα, μερικά πράγματα. Βέβαια, είναι πολύ χαρακτηριστικό να είναι κοινά. Είναι πολύ φυσικό. Ποια θρησκεία, πέστε μου, και οι πιο βάρβαροι ακόμη, δεν έχει το ου φονεύσεις. Είναι πάρα πολύ φυσικό. Δεν έχει το ου μοιχεύσεις. Ξέρετε ότι σε κάποιους λαούς, σε ποιους λαούς τώρα, καταρχάς της Αφρικής, αλλά και σε λαούς που τους έχουν ανακαλύψει εξερευνητές, Ή στον Ατλαντικό Ωκεανό. Χαμένοι αυτοί οι άνθρωποι. Χαμένοι από όλων των άλλων κόσμων. Ξέρετε τι ανεκάλυψαν εκεί. Άστα, διότι και γλωσσικώς έχουν βρει, δηλαδή στη γραμματική τους να υπάρχει στη γλώσσα τους, να υπάρχουν δέκα πτώσεις. Δέκα πτώσεις. Και λοιπά και λοιπά και λοιπά. Βρήκαν αυστηρότητα ήθους που οι Ευρωπαίοι εξερευνητές χλόμιασαν.

Το στοιχείο της μοιχείας δεν είναι ακατανόητο εις τους λαούς αυτούς, ακατανόητο, τι σημαίνει αυτό, σημαίνει ότι μερικά πράγματα, πώς να σας το πω, είναι έτσι που, από το ήθος εννοώ, από την ηθική, που δεν μπορεί παρά να είναι κοινά σε όλες τις θρησκείες, είναι πάρα πολύ φυσικό Αν λοιπόν συναντούμε κάποια κοινά χαρακτηριστικά χριστιανισμού και άλλων θρησκειών, αυτό δεν σημαίνει ότι το ένα δανείζεται από το άλλο, όχι, μπορεί να έχουμε και δανεισμό, αλλά κυρίως αυτά είναι αυτονόητα, αναφύονται στον κάθε τόπο, είναι αυτονόητα

Συνεπώς, το ερώτημα, σε τι θα διέφερε ο Χριστιανισμός από τις άλλες θρησκείες; Στο ότι δέχεται τον αποκαλυφθέντα Θεόν και δεν μένει σε αυτές τις φυσικές διαστάσεις να βρει το αληθές. Αυτή είναι η μεγάλη, μέγιστη διαφορά. Δηλαδή, το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Γι' αυτό, όταν μιλάμε ότι ο Χριστιανισμός διαφέρει στο ήθος από τις άλλες θρησκείες, αυτό είναι αληθές. Μπορεί όμως κάποιος να το προσβάλλει και να πει, και οι βουδιστές έτσι κινούνται και εκείνοι έτσι κινούνται και εκείνοι έτσι κινούνται. Έχουν ένα ωραίο μύθο, μάλιστα. Τι είναι λοιπόν εκείνο το οποίο θα μας έκανε να ενδιαφερθούμε;

Απαντούν αυτοί, τίποτα Και μάλιστα με βάση αυτό είναι έτοιμοι να σου προσφέρουν και τον οικουμενισμό Ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός του χριστιανισμού σαν αίρεση όλων των αιώνων και όλων των εποχών Τι είναι λοιπόν εκείνο που διαφέρει, είναι το πρόσωπο του Ιησού Χριστού, δηλαδή ότι ο Θεός απεκαλύφθη στον άνθρωπο, ο αληθής Θεός απεκαλύφθη στον άνθρωπο και απεκαλύφθη με την ενανθρώπιση του Θεού Λόγου, γιατί στο πρόσωπο του Θεού Λόγου του ενανθρωπίσαντος βλέπει κανείς τον Πατέρα, όπως το είπε ο ίδιος ο Χριστός Αυτή είναι η πάρα πολύ μεγάλη διαφορά και να το ξέρετε ότι αν αυτό το στοιχείο δεν υπάρχει τότε δεν μπορούμε να λεγόμαστε χριστιανοί

και αν υπάρχουν κοινά σημεία είναι δυνάμει της εικόνας του Θεού στον άνθρωπο και είναι πολύ φυσικό αυτά τα κοινά σημεία να υπάρχουν Λέει μια άλλη απορία, μπορούμε για οποιοδήποτε πρόβλημα να απευθυνόμαστε στο Θεό;

Με τι τρόπο πρέπει να του ζητούμε κάτι, για θέματα υγείας μπορούμε να του απευθυνόμαστε; Μάλιστα, παιδιά καταρχάς, ό,τι θέλουμε να ζητήσουμε, ή να κάνουμε, ή να δημιουργήσουμε, ή να οτιδήποτε Πρέπει να αποτεινόμαστε στο Θεό, πρέπει να έχουμε την έγκρισή Του και την ευλογία Του Δεν πρέπει ποτέ τίποτα να γίνεται χωρίς την έγκριση και την ευλογία του Θεού Πώς αυτό θα γίνει, με διαφόρους τρόπους;

Καταρχάς, εάν είναι ένα μικρό πράγμα, το κάνουμε αναφορά στην προσευχή μας Το ζητούμε να μας το δώσει, αλλά το ζητούμε με τον τρόπον το εάν το θέλει και αν το εγκρίνει Κύριε, σκέπτομαι να κάνω αυτό το ταξίδι, θέλεις, αν το θέλεις βοήθησε, ευόδωσε να γίνει, αν δεν το θέλεις να μην γίνει Το προσέξατε αυτό το σημείο που είπα, είναι πολύ σημαντικό Εχθές μου έλεγε μία κυρία, στο τηλέφωνο μου λέει θέλω οπωσδήποτε για ένα γνωστό της παιδί, θέλω οπωσδήποτε λέει αυτό το κορίτσι να πετύχει Λέει γιατί το θέλετε εσείς, πώς λέτε, τι είσαστε εσείς, και αν δεν το θέλει ο Θεός, σώνει και καλά πρέπει να γίνει γιατί το θέλετε εσείς, αυτό είναι φοβερό

Λοιπόν, το παν και το πιο μικρό πράγμα θα το θέτουμε υπό την έγκριση και την ευλογία του Θεού Εάν είναι μεγάλο πράγμα, τότε μπορούμε να ρωτήσουμε και το πνευματικό μας Δηλαδή, πώς βλέπει αυτό το κάτι, το θέλουμε, λέμε το θέλουμε, το θέλει ο Θεός;

Πώς το βλέπει ο πνευματικός, τι έχει να μας πει, να πάρουμε ευλογία από εκεί Συνεπώς, τα πάντα μπορούμε να ζητήσουμε, αλλά μόνο με αυτή την προϋπόθεση της εγκρίσεως και της ευλογίας του Θεού Αλλά θα μου πείτε κάτι

Ο Χριστός μας είπε ζητείτε πρώτον την Βασιλεία του Θεού και την δικαιοσύνην αυτού Και ταύτα πάντα προστεθήσεται υμίν Και εκεί αναφέρεται στις βιωτικές μας ανάγκες Που σαν να ήθελε να πει ότι μη ζητάτε τίποτε παρά ζητάτε τη Βασιλεία του Θεού Δεν είναι ακριβώς έτσι Προσέξτε μια λεξούλα

Δεν λέει ζητείτε τη Βασιλεία του Θεού Τα αλλάστε τα Αλλά λέει ζητείτε πρώτον την Βασιλεία του Θεού και την δικαιοσύνη, δικαιοσύνη θα πει αγιότητα του Θεού, δηλαδή το πώς θα μοιάσουμε του Θεού Αυτό το πρώτον σημαίνει ιεράρχηση των πραγμάτων που θα ζητήσουμε, τι θα πει η ιεράρχηση των πραγμάτων που θα ζητήσουμε, τι αξίζει περισσότερο και τι αξίζει λιγότερο Αν επί παραδείγματι ζητήσουμε να πετύχουμε στο σχολείο, γιατί να μην μας το δώσει ο Θεός, γιατί να μην μας το δώσει, εάν το κρίνει εννοείται, μπροστά σε αυτό όμως είναι κάτι άλλο, είναι να γίνω αγιότερος Θα πρέπει λοιπόν πρώτα να ζητήσω επίμονα να γίνω αγιότερος και ύστερα να ζητήσω να μου δώσει ο Θεός αυτό που του λέγω, δηλαδή να έχω μια επιτυχία στο σχολείο μου και ούτω καθεξής

Πρέπει τα πράγματα να τα βάλουμε σε μία ιεράρχηση, τι είναι πρώτο και τι είναι δεύτερο Πολλές φορές, καν τα πρώτα δεν τα λογαριάζουμε, τα απορρίπτουμε, ούτε καν τα υποπτευόμεθα Και μένουμε στα τελευταία, τα κάτω-κάτω και ζητούμε πράγματα τα οποία δεν είναι άξια λόγου Πρέπει λοιπόν να μάθουμε ποια τα ανώτερα και ποια τα κατώτερα και τότε να ζητούμε όλα από το Θεό περισσότερο τα πρώτα, λιγότερο τα δεύτερα. Αυτά και με αυτήν την απορία.

Λέει μια τρίτη απορία. Πολλοί άνθρωποι πεθαίνουν χωρίς να γνωρίσουν τον Χριστόν. Αυτοί πώς θα κριθούν στη Δευτέρα Παρουσία; Είναι μια απορία η οποία κάθε χρόνο πολλές φορές μου τίθεται. Βέβαια τη βάζω λίγο στην άκρη γιατί δεν μπορώ να απαντώ πάντα σε αυτήν.

Με δύο λόγια μόνο, εκείνοι που εγνώρισαν το Ευαγγέλιο κατά το Ευαγγέλιο θα κριθούν και εκείνοι που δεν εγνώρισαν το Ευαγγέλιο θα κριθούν με τη συνείδησή των Αυτή είναι πολύ σύντομα η απάντηση Υπάρχει μια άλλη η οποία δεν είναι παρά μια επιστολή και είναι φωτοτυπημένη μάλιστα γιατί μην κάναμε τώρα τον κόπο όταν θέλουμε να βγάλουμε πολλά αντίτυπα να την γράφουμε και η γνωστή Άγιε Νεκτάριε, Θαυματουργέ που πιστεύω και σε παρακαλώ να μου χαρίσεις υγεία και ευτυχία σε όλη την οικογένειά μου και σε όλον τον κόσμο και λοιπά και λοιπά θα τα δούμε τα σημεία.

Λέει η απορία, διαβάζοντας το ακόλουθο γράμμα θα ήθελα να μου απαντήσετε σε μια απορία μου, πρέπει να πιστεύουμε σε τέτοιου είδους γράμματα ή όχι; Είναι το πασίγνωστο αυτό που γυρίζει σε όλο τον κόσμο, 13 φορές πριν να το γράψεις άμα το λάβεις Οπότε καταλαβαίνετε όταν ένας το γράψει 13 φορές, 13 επί 13, πόσο κάνει το τετράγωνο δηλαδή.

Και αυτό που θα βρούμε στο τετράγωνο, και αυτό που θα βρούμε στο τετράγωνο, και αυτό που θα βρούμε στο τετράγωνο.

Πολλαπλασιάζεται δηλαδή η περίπτωση περισσότερο από την ψώρα. Τι ζητάει εδώ; Δεν λέει τίποτε άλλο παρά να μου δώσεις αγαθά. Ακούστε παρακάτω, ακούστε και αμέσως βλέπετε ότι είναι ανόητα πράγματα και τίποτα άλλο.

Λέει, ο Άγιος Νεκτάριος, άμα το γράψεις λέει τόσες φορές, θα σε ανταμείψει σε 40 μέρες. Η κυρία Παπαδοπούλου, πού είναι αυτή η κυρία Παπαδοπούλου, τρέχα γύρευε, το έσκισε και έχασε το παιδί της. Ο κύριος Πάνος, ποιος είναι αυτός, το έγραψε και κέρδισε το λαχείο.

Ο κύριος Παύλου το καθυστέρησε και πνίγηκε. Πολλοί το γράφουνε, το γράψανε και πλούτησαν. Ε, λοιπόν, καταλαβαίνετε, καταλαβαίνετε, παιδιά, κατά πόσο είναι σοβαρό αυτό το πράγμα. Εάν τα αιτήματα του θέματος είναι να πλουτίσεις, να έχεις υγεία, ευτυχία κλπ. Πρόκειται, παιδιά, περί μιας καρικατούρας, είναι πολύ άσχημο, είναι μαγικό, είναι στον κύκλο της μαγείας και αυτό.

Ω, είναι, είναι, είναι, τίποτα, μόλις τυχόν στο γραμματοκιβώτιο του σπιτιού σας έρθει τέτοιο χαρτί, τέτοιο γράμμα, χωρίς δεύτερη κουβέντα, σκίστε το και τίποτα άλλο και μη φοβάστε ότι θα πνιγείτε, η θάλασσα είναι στο μπινιό, είναι στο στόμι, είναι μακριά, λοιπόν, και μια ακόμη απορία, είναι αμαρτία να κάνει κάποιος μια πλαστική εγχείρηση, παραδείγματος χάρη στη μύτη, για λόγους καλαισθησίας, πολύ ωραία.

Βέβαια, προσέξτε εδώ, αυτό το θέμα καλαισθησία. Είναι συζητήσιμο. Εάν μεν κανείς θα ήθελε να φαίνεται πολύ ωραίος, γιατί έχει κάποιο ελάττωμα όχι μόνο στο θέμα της μύτης αλλά και σε άλλα πράγματα, ή θα ήθελε απλώς να διορθώσει κάτι που είναι πολύ άσχημο, για να μην υπόκειται, βρίσκεται κάτω από αισθήματα μειονεκτικότητας.

Είναι γνωστό ότι και ένα όνομα μας έχουμε που είναι πάρα πολύ άσχημο όνομα θέλουμε να το αλλάξουμε. Πάμε στην ομαρχία, δημαρχία, δημαρχία μάλλον, κάνουμε μια αίτηση να ζητήσουμε την αλλαγή του ονόματός μας.

Γιατί το όνομά μας αυτό δεν ξέρω, όταν μας λένε πώς λέγεστε και το λέμε και γελάνε άλλοι και είναι πάρα πολύ άσχημο και δεν αισθανόμαστε καλά και θέλαμε να το αλλάξουμε το όνομα αυτό. Στον τόπο μου υπάρχει μια οικογένεια, πολλές οικογένειες με το όνομα Πατσαβούρας.

Και μάλιστα όλη η περιοχή, επειδή είναι πολλές οικογένειες και είχαν περιβόλια, υπάρχουν αυτές οι οικογένειες και έχουν περιβόλια, ονομάστηκε η συνοικία Πατσαβουρέικα. Καταλαβαίνετε λοιπόν ότι δεν είναι πάρα πολύ ωραίο να έχεις ένα τέτοιο όνομα.

Είναι πάρα πολλά που δεν θα ήθελα κανένα άλλο να πω γιατί μη συμπέσω με κανένα και ο Θεός να φυλάξει. Λοιπόν, προσέξτε τώρα, προσέξτε, το αλλάζει κανείς το επίθετό του, γιατί αισθάνεται μειονεκτικά, άσχημα, δικαιολογημένα για μια στιγμή, δεν έχουμε και τόση μεγαλοκαρδία, να υποφέρουμε ένα τέτοιο άσχημο, πρώτα, έτσι και όταν έχουμε μια δυσμορφία, μια δυσπλασία στο πρόσωπο, έτσι γεννηθήκαμε, όπως θέλετε πάρτε το, και να κάνουμε μια διόρθωση, δεν είναι αμαρτία, προσέξτε με, δεν είναι αμαρτία.

Άλλο πράγμα, όταν θέλουμε, φέρ' ειπείν, να κάνουμε μια πλαστική εγχείρηση για να διατηρήσουμε αιωνία νεότητα, πηγαίνουν οι γιαγιάδες πια που έκαναν ρυτίδες και πηγαίνουν, κάνουν πλαστική εδώ κάτω από τα μάγουλα και τραβούν το μάγουλο, την επιδερμίδα για να δείξει ότι δεν έχει πια τίποτα η επιδερμίδα.

Εδώ τι θα ήθελες, κυρία μου, να επιτύχεις, τι θα ήθελες, να φαίνεσαι νέα, άλλα πράγματα σε προδίδουν, βάφεις τα μαλλιά σου, ου, φαίνεται από μακριά, είναι τόσα εκείνα που δείχνουν τον άνθρωπο ότι είναι ηλικιωμένος, όσο να θέλουμε να κρυφτούμε, δεν μπορούμε να κρυφτούμε, αυτό είναι αμαρτία, προσέξτε το, είναι αμαρτία, όταν όμως απλώς σας ξαναλέγω, θέλουμε να διορθώσουμε κάτι άσχημο.

Και μάλιστα όταν κανείς είναι παιδί, ή αγόρι, ή κορίτσι, να του το διορθώσουμε, είναι καλό, δεν πειράζει. Όταν οι γονείς μάλιστα έχουν την πρόνοια να το κάνουν αυτό στο παιδί τους, εγκαίρως, πριν το παιδί μεγαλώσει και πριν αισθανθεί άσχημα, κάνουν πολύ καλά.

Αν με ρωτούσε κάποιος γονιός, για αυτό το θέμα θα έλεγα, βεβαίως να το κάνατε αυτό. Διότι πώς θα το κάνουμε παιδιά, οι άνθρωποι αισθάνονται πολύ άσχημα, αισθάνονται αισθήματα μειονεκτικότητος. Και δεν θα ήθελα να αναφέρω πλήθος περιστατικά τα οποία τέτοια υπάρχουν.

Βέβαια, όταν κάτι γενικεύεται, πια το πράγμα αρχίζει να είναι πολύ υποφερτό. Εν προκειμένω είναι η φαλάκρα. Στους άνδρες πέφτουν τα μαλλιά, αλλά στους πιο πολλούς άνδρες πέφτουν τα μαλλιά. Και έτσι λοιπόν, αφού είναι ένα γενικευμένο, περίπου γενικευμένο φαινόμενο, θέμα δεν τίθεται πλέον να πάω να φυτέψω τρίχες πάνω στο κεφάλι μας, αλλά απλώς αφήνω με την φαλάκρα όπως είναι.

Αν κάποιος που είναι φαλακρός θα μου έλεγε να πάω να φυτέψω τρίχες στο κεφάλι μου, θα του έλεγα όχι για την αμαρτία. Βλέπετε, το πράγμα διαφοροποιείται κάθε φορά, δεν μπορούμε να γενικεύσουμε, το κάθε τι διαφοροποιείται.

Αυτά θα ήθελα να πω και για αυτήν την απορία. Ακόμη μία φρέσκια, σημερινή, μόλις τώρα την πήρα από το κουτί.

Λέει αυτή η απορία, είναι αμαρτία να μαθαίνουμε δημοτικούς παραδοσιακούς χορούς; Μάλιστα. Προσέξτε παιδιά αυτό το σημείο γιατί είναι λίγο σοβαρό.

Είναι γνωστό ότι σήμερα επικρατούν οι έξαλλοι χοροί και ξενικοί, όπως είναι οι αμερικάνικοι χοροί και όποιοι άλλοι. Αυτοί οι χοροί είναι φοβερή, είναι φοβερή, αυτό που λέει η λέξη, είναι έξαλλοι χοροί.

Βέβαια ενθουσιάζονται οι νέοι με τους χορούς αυτούς, αναμφισβήτητα, διότι δίδεται η δυνατότητα να κάνει κανείς παλαβομάρες και τρέλασμα στον χορό. Αν μου πείτε, αν τηρούνται νόμοι και κανόνες, ναι και όχι, και τηρούνται και δεν τηρούνται, διότι σαν έναν ελληνικό επί παραδείγματι χορό, όχι σε όλους, τηρούνται κάποιοι νόμοι, κάποιοι κανόνες.

Είναι όμως μερικοί, η Φεριπίνο, όταν έχουμε ένα είδος καλαματιανού, ο πρώτος κάνει διάφορες φιγούρες, πηδάει, χοροπηδάει, χτυπάει τα πόδια του, χτυπάει, ξέρω εγώ, κάνει διάφορες φιγούρες, σε διάφορη περίπτωση.

Αυτός βγαίνει από τους νόμους και εντάσσεται αρκίνανε μέσα στην αρμονία βέβαια, του χορού, στο ρυθμό του χορού, με τον τρόπον αυτόν, κάνει ό,τι του κατέβει εκείνη την ώρα, ό,τι μπορεί κάνει. Όμως, κάπως έτσι, είναι και αυτοί οι ξένοι χοροί που έχουνε βέβαια τους κανόνες των, αλλά έχουνε και πολύ περιθώριο να χορέψει κανείς όπως θέλει και να κινηθεί όπως θέλει.

Δεν ξέρω εάν αντιληφθήκατε ότι αυτοί οι ξενικοί χοροί έχουν ένα ρυθμό τέτοιο που το σώμα όταν χορεύει αυτούς τους ρυθμούς υφίσταται αλλοιώσεις μέσα του, το σώμα αυτό που χορεύει, αλλοιώσεις που επιζητά διάφορες σαρκικές επιθυμίες.

Κάτι το οποίον δεν παρατηρείται εις τους ελληνικούς χορούς.

Ακόμη θα ήθελα να σας έλεγα ότι οι λεγόμενοι ευρωπαϊκοί χοροί, οι Αμερικάνοι, οι Αμερικάνοι εκεί προηγήθηκαν βέβαια. Οι Ευρωπαϊκοί από πολλά χρόνια, πολλά πίσω, ξέρω εγώ όταν έγινε απελευθέρωση θυμάμαι, θυμάμαι, δεν το θυμάμαι το διάβασα.

Η απελευθέρωση πια απελευθέρωση, 1821, δεν είμαι από τότε. Λοιπόν, προσέξτε, όταν ο Κολοκοτρώνης είδε να χορεύουν, ήρθε μια φρεγάτα εκεί στο Ναύπλιο Αγγλική και κάλεσαν τους Ναυπλιώτες για χορό, όταν το είδε ο Κολοκοτρώνης να χορεύουν τους λεγόμενους αγκαλιαστούς, έτσι τους έλεγαν, τότε σταυροκοπιόνταν ο άνθρωπος και είπε πα πα πα πα, θα χαλάσουμε, χαλάσαμε.

Λοιπόν, τέτοιοι χοροί δεν διακρινούν πλέον τίποτα. Δεν υπάρχει το στοιχείο της διακρίσεως. Θα σας πω δε να δείτε στον ελληνικό χορό ένα στοιχείο διακρίσεως. Καταρχάς δεν είναι αυτός ο λεγόμενος αγκαλιαστός, το τέτα τέτοι. Δηλαδή ζεύγος ο ένας απέναντι από τον άλλον. Αλλά είναι ένας κύκλος. Ένας κύκλος.

Αν υποτεθεί ότι μες στον χορό, στον κύκλο αυτών, υπάρξουν άνδρες-γυναίκες, βέβαια θα πιαστούν από τα χέρια. Η ελληνική προνοητικότης δεν θέλει να πιαστούν από τα χέρια, γιατί είναι λίγο επικίνδυνο. Βγάζουν το μαντήλι και έτσι πιάνονται από μαντήλι, δηλαδή ένα μαντήλι χέρι από εδώ, χέρι από εκεί.

Και δεν έρχονται σε επαφή τα χέρια, αυτό είναι κάτι διακριτικό. Έτσι, προφανώς, ο ελληνικός χορός, ο οποίος είναι ήπιος, είναι ομαλός, πολλά στοιχεία των συγχρόνων ελληνικών χορών, των λεγόμενων παραδοσιακών, έχουν τη ρίζα τους σε παναρχαίους χορούς της Ελλάδος, παναρχαίους χορούς, αν έπρεπε κανείς να κάνει μελέτη, θα βρισκε πολλά πράγματα, κάποιοι έχουν κάνει μελέτη, μελέτες όχι μελέτες.

Τότε, αν θα έπρεπε να συγκρίνει αυτούς τους χορούς, τους ξενικούς, τους βάρβαρους, τους βάναυσους, με τους ελληνικούς χορούς, θα έλεγε ότι βεβαίως είναι προτιμότερο να χορεύουμε ελληνικούς χορούς. Μάλιστα, όταν έχουμε κατακλεισμό τέτοιων κακών χορών, αναμφισβήτητα αναζητούμε τις πηγές μας, τις ρίζες μας και ομιλούμε περί παραδοσιακών χορών.

Έρχομαι στην απάντηση της απορίας, ύστερα από αυτή τη μικρή εισαγωγή.

Γιατί επικαλούμεθα την παραδοσιακότητα εμείς οι χριστιανοί, την επικαλούμεθα πάντοτε σε σύγκριση με μια εξέλιξη διεφθαρμένη στο χώρο του χορού, διότι όλα έχουν πια καταβαραθρωθεί. Ε, αναζητούμε λοιπόν κάτι πιο υγιές. Ελάτε να διαβάσετε τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, ο οποίος έζησε 200 χρόνια πριν από εμάς. Στο βιβλίο του Χριστοήθεια ομιλεί περί των χωρών και λέγει ότι οι χριστιανοί δεν χορεύουν, ούτε χρησιμοποιούν τα ούλια και άλλα τέτοια πράγματα, όργανα δηλαδή κλπ.

και έχει υπόψη του ο Άγιος Νικόδημος, αναμφισβήτητα, ο οποίος επιτέλους έζησε μέσα στην Τουρκοκρατία, προσέξτε, έχει υπόψη του ασφαλώς όχι ευρωπαϊκούς χορούς, γιατί υπήρχαν στην εποχή του ευρωπαϊκοί χοροί, αλλά όμως έχει υπόψη του τους ελληνικούς χορούς και λέγει αυτό που λέγει, συμπέρασμα, γιατί τελείωσε η ώρα μας, Το συμπέρασμα είναι ότι μπορεί να είναι παραδοσιακή και καλύτερη από τους ξενικούς χορούς Αλλά εκείνος ο οποίος γίνεται πνευματικός άνθρωπος δεν μπορεί να χορεύει Πολύ παραπάνω τους ξενικούς αλλά και τους ελληνικούς Μη φοβηθείτε, αν δεν χορέψουμε ελληνικούς χορούς δεν θα χάσουμε την ελληνικότητά μας

Μη φοβηθείτε Γιατί μερικοί νομίζουν ότι αν δεν διατηρήσουμε τους ελληνικούς χορούς θα χάσουμε την ελληνικότητά μας Αυτό είναι αληθές εφόσον θα μπουν οι ξενικοί χοροί Όταν όμως ο χριστιανός βγάζει και τους ελληνικούς χορούς τότε μπορεί να αναπτυχθεί πνευματικά Παιδιά, θα σας το πω άλλη μια φορά Μπορείτε να φανταστείτε την Παναγία όταν πήγε στο γάμο της Κανά να εχόρεψε εκεί Το φαντάζεστε; Αναμφισβήτητα όχι Λοιπόν, μπορεί κανείς κάπου να βρεθεί σε μια χαρά, εντός αγωγικών, γάμοι, βαπτίσια, χαρές λέγονται, αλλά δεν θα χορέψει Και όπως σας έλεγα μια περασμένη φορά, σε εσάς το έλεγα δεν θυμούμαι ή σε απορία το έλεγα επάνω στους μεγάλους

Ότι δεν μπορούμε στα βαπτίσια και στους γάμους να χορεύουμε, υπάρχει κανόνας, διότι προσβάλλουμε τα αντίστοιχα μυστήρια Γι' αυτό λοιπόν, μάλιστα λέει οι χριστιανοί, απλώς ένα τραπέζι κάνουν, όμορφο, καθώς πρέπει στα παιδιά Και τώρα παιδιά, οι απορίες μας, λέει μια πρώτη απορία, ο χριστιανός, δηλαδή ο αληθινά πιστός άνθρωπος, είναι ελεύθερος, εάν βέβαια υπάρχει εδώ η ελευθερία Μπορεί να κινηθεί ελεύθερα κάτω από τις τόσες απαγορεύσεις που του υποβάλλουν οι ιεροί κανόνες

Έκανα μια, όχι ομιλία, έκανα λύση αποριών πάνω στους μεγάλους των Πάνω Ναό εδώ και δυο εβδομάδες και έχω βομβαρδιστεί με απορίες περί τους Ιερούς Κανόνες Τώρα, αν κάποιο παιδί από εσάς ήταν Δευτέρα την ώρα των απορίων και άκουσε για τους Ιερούς Κανόνες, ίσως από εκεί να ξεκινούν αυτές οι απορίες

Τι να απαντήσουμε τώρα σε αυτό, καταρχάς πώς εννοούμε την ελευθερία Αυτό είναι ένα τεράστιο θέμα, πολλές φορές σας έχω μιλήσει, τεράστιο θέμα, διότι από την παρανόηση της έννοιας της ελευθερίας ξεκινάνε όλα τα κακά Σήμερα μιλάμε για ελευθερία και δεν εννοούμε βέβαια την ελευθερία την εδαφική, τις ξένες κατοχές και τέτοια, δηλαδή την απελευθέρωση ημετέρων εδαφών Αλλά εννοούμε από κοινωνικής πλευράς την ελευθερία, μπορούμε να κινηθούν πως θέλουμε και λοιπά και λοιπά, πάνω στα ήθη θέλουμε ελευθερία και άλλα πολλά Πώς εννοούμε αυτή την ελευθερία; Αυτό είναι το κλειδί, το κλειδί για πλείστων όσων απαντήσεων

Εγώ πιστεύω ότι αν οι άνθρωποι είχαν μια σωστή έννοια περί της ελευθερίας δεν θα υπήρχε αυτό το κακό που υπάρχει σήμερα Και υπάρχει μια κατάχρηση της ελευθερίας. Ελευθερία, παιδιά, είναι το να μπορείς να πεις ανά πάσα στιγμή το ναι στο Θεό. Αυτό είναι ελευθερία.

Ότι μπορείς να πεις το όχι, αφού μπορείς να πεις το ναι, αλλά δεν σε συμφέρει να πεις το όχι στο Θεό. Είναι εκείνο που λέγει ο Απόστολος Παύλος, κατ' επανάληψη, το λέει στην πρώτη του προς Κορινθίους επιστολή, Κάτι που σας το έχω πει και ξαναπεί και ξαναπεί. Πάντα μοι έξεστιν, αλλ' ου πάντα συμφέρει. Όλα μου επιτρέπονται, αλλά όλα δεν με συμφέρουν. Έτσι, μου επιτρέπεται. Δηλαδή, έχω ελευθερία να το κάνω. Δεν με συμφέρει όμως. Συνεπώς, η ελευθερία εννοείται έτσι, να μπορώ να λέγω το ναι στο Θεό.

Τι είναι εκείνο το οποίο μπορεί να με εμποδίσει να πω το ναι στο Θεό; Είναι η αμαρτία. Η αμαρτία δεν είναι παρά χρήση της ελευθερίας, κατά τρόπον βέβαια κακόν, είναι κακέκτυπον της ελευθερίας που τελικά με απομακρύνει από το Θεό και δεν μπορώ να πω το ναι στο Θεό.

Έρχονται οι ιεροί κανόνες για να συντηρήσουν την δυνατότητα εις τον άνθρωπον να λέγει το ναι στο Θεό. Αυτό κάνουν οι ιεροί κανόνες. Έτσι δεν δεσμεύουν την ελευθερία αλλά διασώζουν την ελευθερία. Σας έχω πει ένα παράδειγμα, το ίδιο θα πω και πάλι.

Όταν βάζουμε στα μπαλκόνια μας κάγκελα, δεν τα βάζουμε για να μας εμποδίσουν την ελευθερία μας. Μπορούμε ωραιότατα, αν δεν είχαμε κάγκελα, να πηδήσουμε από τον πρώτον, τον δεύτερον, τον δέκατον όροφο.

Μας εμποδίζει κανείς; Μας συμφέρει αυτό; Συνεπώς, τα κάγκελα δεν είναι εμποδιστικά της ελευθερίας μας. Είναι προστατευτικά της ζωής μας και της ελευθερίας μας. Και όμως είναι κάγκελα. Είναι εκείνα τα όχι που λέει ο Θεός και δεν είναι δεσμευτικά της ελευθερίας, αλλά είναι, θα λέγαμε, σωστικά της ελευθερίας. Αυτό αν κάποτε μπορούμε να το καταλάβουμε, τότε λύσαμε το πρόβλημα της ελευθερίας στη ζωή μας. Είναι μεγίστης σημασίας, μεγίστης, παμεγίστης σημασίας, και για την παρούσα ζωή και για την μέλλουσα ζωή.

Μην ξεχνάμε λοιπόν ότι η ελευθερία θα πει να μπορώ να λέγω το ναι ανά πάσα στιγμή στο Θεό. Ο Θεός θέλει το καλό μου, αναμφισβήτητα, είναι ο τεχνίτης μου και ξέρει την κατασκευή μου, ξέρει τη δομή μου, ξέρει ακριβώς τι είναι εκείνο που με συμφέρει να ζήσω και να υπάρξω.

Διασώζει λοιπόν αυτή η καλώς νοουμένη ελευθερία την ύπαρξή μου, την διασώζει, και οι ιεροί κανόνες, θα ξαναπώ άλλη μια φορά, οι οποίοι δεν είναι τι άλλο παρά απηχούν τον Λόγο του Θεού που είναι η Αγία Γραφή, διότι οι ιεροί κανόνες στηρίζονται και στην Καινή Διαθήκη και στην Παλαιά Διαθήκη, μην το ξεχνάμε, αυτό έρχονται να διασώσουν και να διασώζουν διαρκώς αυτή την ελευθερία.

Έρχομαι τώρα σε μια άλλη απορία.

Παραβάλλεται, δηλαδή να κάνω σύγκριση μάλλον, αυτό θέλει να μου πει μάλλον, την φιλοσοφική ηθική με την χριστιανική ηθική. Δεν καλύπτεται το περιεχόμενο της χριστιανικής από την αντίστοιχη της φιλοσοφικής;

Ποιες είναι οι διαφορές των δύο ειδών ηθικής στο θεοειδικό τομέα; Για να γίνει κανείς χριστιανικά ηθικός, υποχρεούται να ακούει στους ιερούς κανόνες, αχ, ψύχωση οι κανόνες, ή να υποβληθεί στις διάφορες ασκήσεις, νηστεία και τα λοιπά;

Δεν μπορεί ο άνθρωπος να αποκτήσει με άλλους τρόπους την χριστιανική ηθική ή έστω απλά την ηθική; Η ερώτηση σε αφορά τον πρακτικό τομέα. Τι να πω, είναι μεγάλο θέμα αυτό. Κι άλλοτε πάλι έχω κάτι πει για το θέμα χριστιανικής και φιλοσοφικής ηθικής.

Η χριστιανική ηθική, παιδιά, είναι εξ αποκαλύψεως, ενώ η φιλοσοφική ηθική είναι ένα προϊόν του ανθρωπίνου λόγου. Δηλαδή, όταν εγώ καθίσω και σκεφτώ πώς μπορώ να διαμορφώσω τη ζωή μου, δηλαδή την ηθική μου ζωή μέσα στην κοινωνία, δηλαδή μέσα στις σχέσεις μου με τους άλλους ανθρώπους κλπ. Κάθε δε φιλοσοφικό σύστημα έχει και την αντίστοιχη φιλοσοφική του ηθική. Λοιπόν, αν έχω πιστεύω ένα φιλοσοφικό σύστημα θα δεχθώ και την αντίστοιχη φιλοσοφική ηθική. Αν επί παραδείγματι το πιστεύω μου είναι υλιστικό, τότε η ηθική μου θα είναι υλιστική.

Αν το πιστεύω μου είναι ιδεαλιστικό, τότε η ηθική μου θα είναι ιδεαλιστική. Με αυτά όμως δεν έχει η χριστιανική ηθική καμία σχέση. Πρέπει να σας πω ότι η χριστιανική ηθική δεν έχει εξάρτηση από τον ανθρώπινο λόγο, ούτε από τα φιλοσοφικά συστήματα, αλλά από το Θεό, και είναι θεοκεντρική, ειδικότερα χριστοκεντρική, ενώ η άλλη ηθική είναι ανθρωποκεντρική. Δεν μπορούμε να λέμε ότι αυτός ο άνθρωπος από κάποια φιλοσοφική του πεποίθηση είναι καλός άνθρωπος ή είναι ηθικός. Αυτό δεν είναι αρκετό για αυτόν. Πρέπει να έχει την χριστιανική ηθική.

Ο Κύριος είπε ότι χωρίς εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν, χωρίς εμένα δεν μπορείτε να επιτύχετε τίποτε. και αυτό απλούστατα αναφέρεται στην εξ αποκαλύψεως ηθική μου, αυτή που πηγάζει από το Ευαγγέλιο. δεν μπορούμε τίποτα να επιτύχουμε, αν θέλετε όχι μόνο θέματα ήθους, αλλά και θέματα ακόμη δεοντολογίας, αλλά και θέματα οντολογίας. Η σωτηρία δεν μπορεί να επιτευχθεί έξω από τον Ιησού Χριστό.

Εάν λοιπόν εγώ έχω μια ας το πούμε ηθική σχέση, ουσιαστικά δεν υπάρχει ηθική στο Ευαγγέλιο, αλλά είναι ο πνευματικός βίος. Είναι ο βίος ο οποίος υπαγορεύεται από το Πνεύμα το Άγιον. Όταν λέμε ηθική του Ευαγγελίου, καταχρηστικώς λέμε τη λέξη αυτή και έρχεται από το φιλοσοφικό χώρο. Δεν είναι σωστός ο όρος αυτός. Είναι ο πνευματικός βίος, είναι η πνευματική ζωή, είναι εκείνα τα οποία υπαγορεύει, λέγει, το Πνεύμα το Άγιον.

Ακόμη μας λέγει η Αγία Γραφή, παν ο ουκ εκ πίστεως αμαρτία εστί. Κάθε τι λέει που δεν είναι από την πίστη, είναι αμαρτία. Εάν λοιπόν έχω μία ηθική η οποία πηγάζει από όπου πηγάζει εκτός από την πίστη στο θεανθρώπινο πρόσωπο του Χριστού, τότε αυτό όχι μόνο δεν έχει να με ωφελήσει αλλά και απολήγει να γίνει αμαρτία.

Εκείνο που πολλές φορές ο Απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί και που πρέπει να το μάθουμε και να το καταλάβουμε, ότι τα πάντα πρέπει να έρχονται από το Θεό, με το Θεό, για το Θεό. Να πως το λέγει, θα το βρείτε σε κάποια σημεία στην Αγία Γραφή, στην Καινή Διαθήκη.

Εξ ου και δι' ου και εις αυτόν τα πάντα. Εξ ου θα πει εκ του οποίου και δι' ου θα πει διά του οποίου και εις αυτόν θα πει ο σκοπός, εκεί πρέπει να καταλήξει. Δηλαδή, ό,τι κάνω πρέπει να προέρχεται από αυτό που είπε ο Χριστός.

Ό,τι κάνω πρέπει να το επιτύχω με τη βοήθεια του Χριστού. Ό,τι κάνω πρέπει να αποβλέπει στη δόξα του Χριστού. Εξού και διού και εις αυτόν τα πάντα. Αν τον θυμίστε αυτό, είσαστε μέσα στον χώρο, καταχρηστικά να το ξαναπω πάλι, της χριστιανικής ηθικής. Δηλαδή της εξαποκαλύψεως ηθικής. Δηλαδή του πνευματικού βίου. Και δεν έχουμε καμία σχέση με ό,τι άλλο. Μια ηθική φιλοσοφική είναι μια ηθική χειραφετημένη. Χειραφετημένη, δηλαδή απομακρυσμένη από εκείνα τα οποία ο Θεός θέλει. Και συνεπώς δεν έχει νομιμότητα. Και έτσι αυτή πέφτει στο κενό.

Εδώ, οι ιεροί κανόνες που είπε για την άσκηση, είχαν μια ιδιαίτερη ερώτηση εδώ, οι ιεροί κανόνες παιδιά, ή η άσκηση η οποία υπάρχει μέσα στην Αγία Γραφή, δεν είναι τίποτε άλλο παρά το τεχνικό μέρος αυτής της χριστιανικής ηθικής.

Δηλαδή, ο τρόπος, το εργαλείο με το οποίο θα μπορέσω να φτάσω, να επιτύχω εκείνο το οποίο θέλει ο Θεός. Είναι απλώς το εργαλείο, τίποτε άλλο.

Υπάρχει και ακόμη μια απορία, είναι τρεις αυτό το φύλλο. Η Εκκλησία αρνείται την πρόοδο των πολιτισμών; Που στηρίζεται ο χαρακτηρισμός της μεσαιωνική; Καταρχάς θα έπρεπε να σας πω ότι η Εκκλησία δεν αρνείται των πολιτισμών.

Αλλά ο πολιτισμός αρνείται τον άνθρωπο και τον Θεό. Αν δηλαδή ένας πολιτισμός φτάνει να αρνηθεί τον ίδιο τον άνθρωπο και να αρνηθεί και το Θεό, ένας τέτοιος πολιτισμός αναμφισβήτητα απορρίπτεται από το χριστιανισμό, από την Εκκλησία.

Θα μου πείτε ποιος είναι εκείνος ο πολιτισμός ο οποίος μπορεί να απορρίπτει να αρνείται τον άνθρωπο και το Θεό; Είναι πολύ απλό. Ο σύγχρονος πολιτισμός, παιδιά, ουσιαστικά αρνείται τον άνθρωπο, διότι τον κακοποιεί τον άνθρωπο, εν ονόματι του πολιτισμού σήμερα χιλιάδες και εκατομμύρια πεθαίνουν ακριβώς από τα δεδομένα του πολιτισμού, διότι τα πάντα τρόπον τινά έχουν μολυνθεί, τα πάντα είναι εκείνα τα οποία δεν βοηθούν τον άνθρωπο.

Οι τροφές μας δεν έχουν γίνει πια φυσιολογικές, ακόμα και το ντύσιμό μας και η κατοικία μας, όλα αυτά τα έργα του πολιτισμού δεν είναι σε φυσιολογικές διαστάσεις και έχει γίνει άρνηση της φύσεως και συνεπώς άρνηση του ανθρώπου και ακόμη ένας πολιτισμός που απομακρύνει τον άνθρωπο από το Θεό.

Να λοιπόν πως ο σύγχρονος πολιτισμός αρνείται τον ίδιο τον άνθρωπο και τον καταστρέφει. Είναι περίεργο, περίεργο και ταυτόχρονα αρνείται και το Θεό. Τέτοιος πολιτισμός, σας το ξαναλέγω, απορρίπτεται από τον χριστιανισμό.

Ο πολιτισμός έχει τα όρια του, σας το έχω και άλλοτε πει. Ο Θεός έδωσε την δυνατότητα ο άνθρωπος να βελτιώνει τη ζωή του.

Αν μου πείτε που είναι τα όρια του πολιτισμού θα σας απαντήσω να μην φτάσει να πει ο άνθρωπος εδώ είναι ο παράδεισος.

Αν ο άνθρωπος πει εδώ είναι ο παράδεισος εν ονόματι του πολιτισμού τότε δεν θα αναζητήσει τον πραγματικό παράδεισο και την πραγματική βασιλεία του Θεού. Αυτό είναι το όριο. Εάν ο άνθρωπος δεν το πει αυτό, έστω κι αν χρησιμοποιήσει, θα λέγαμε, σε πολύ μεγάλη, σε ακραίες τιμές στον πολιτισμό το αυτοκίνητο, το αεροπλάνο, δεν ξέρω, την ατομική ενέργεια, ό,τι θέλετε. Παρότι είπα προηγουμένως ότι καταστρέφουν αυτά τον άνθρωπο, τον καταστρέφουν.

Το ξαναλέω, έστω και ακραίες τιμές αν ζητήσει από τον πολιτισμόν, εάν δεν πει εδώ είναι ο παράδεισος, τότε θα λέγαμε δεν θα είχε τίποτε να βλαφθεί, εάν γίνεται μια καλή χρήση του πολιτισμού. Αλλά τα πιο στοιχειώδη πράγματα εάν έχεις του πολιτισμού, τα πιο στοιχειώδη και πεις ότι εδώ είναι ο παράδεισος, τότε είσαι καταδικασμένος.

Μια τέτοια θέση η Εκκλησία δεν δέχεται ποτέ και πρέπει αυτό να το προσέξουμε και το δυστύχημα είναι ότι πάρα πολλοί χριστιανοί μας, άνθρωποί μας λέγουν Εδώ είναι ο παράδεισος.

Όσο και το χαρακτηρισμό ότι η Εκκλησία είναι μεσαιωνική, είναι απλώς μια ύβρις και ύβρις είναι, ύβρις. Και ακόμη αν θέλετε, είναι μια συκοφαντία που σκοπό έχει να δημιουργήσει εντυπώσεις. Λένε, α, είσαι μεσαιωνικός εσύ ο χριστιανός, η Εκκλησία είναι μεσαιωνική, δεν παρακολουθεί τα δεδομένα του πολιτισμού και άλλα πολλά πολλά πολλά, πολλές φλυαρίες, ανόητες και επικίνδυνες.

Πρόκειται, ξαναλέγω, περί μιας συκοφαντικής δυσφημίσεως που θέλει να δημιουργήσει εντυπώσεις εκ μέρους ανθρώπων που δεν έχουν σχέση βεβαίως με την Εκκλησία και είναι σε άλλους χώρους, στον Υλισμό είναι, όπου σε άλλους χώρους, στην Αθεΐα και δεν ξέρω πού.

και αυτή η σύγκριση με τον που λένε ότι η Εκκλησία είναι μεσαιωνική δεν είναι τίποτε άλλο παρά με μια αναγέννηση που έγινε στην Ευρώπη, είναι γνωστό, διότι πάντα λέμε ο μεσαίωνας, ο σκοτεινός μεσαίωνας, ο βάρβαρος και απολίτιστος μεσαίωνας και άλλα πολλά Ενώ η Αναγέννηση είναι εκείνη η οποία πράγματι, εξού και αναγέννηση, που έρχεται να ανατείλει ό,τι καλύτερο και καινούριο για τον άνθρωπο Θα ήθελα να σας έλεγα παιδιά ότι υπό τον όρον αναγέννηση αυτό που λέμε στην Ευρώπη, αναγέννηση στην Ευρώπη Βέβαια δεν είναι ειδικό θέμα, αν έπρεπε να σας πω και αιώνες, χρονολογίες και τοποθετήσεις, δεν σας λέω τίποτα

Κινούμαστε πάντα στα όρια μιας απορίας για να απαντήσουμε, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία στροφή, αφού εγκαταλείψαμε την Εκκλησία Αυτό συνέβη στην Ευρώπη, στην Ανατολή δεν συνέβη, συνέβη στην δυτική Εκκλησία, στον δυτικό κόσμο της Ευρώπης στην Ελλάδα ή στην Ανατολή τα πράγματα έγινε προσπάθεια να έρθουν πολύ κατοπινά. Δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία εγκατάλειψη της Εκκλησίας και μία στροφή προς των αρχαιοελληνικών ανθρωπισμών και πολιτισμών.

Γι' αυτό βλέπετε, αυτό σαν ένας τρόπος εκδηλώσεως, είναι πολλά κτίρια, μεγάλα κτίρια, δημόσια, που έχουν εκείνοι στην Ευρώπη και έχουν αυτήν την νεοκλασική μορφή, τράπεζες, μεγάλα δημόσια κτίρια, δημαρχίες, θέατρα κτλ.

που έχουν τον Ιονικό, τον Κορινθιακό Ρυθμό ή τον Δωρικό Ρυθμό, δηλαδή τη μορφή των κτηρίων της Αρχαίας Ελλάδος και είναι μια στροφή προς την αρχαία, θα λέγαμε, ελληνικότητα, αλλά και προς τον αρχαίο ελληνικό ανθρωπισμό, όπως ακριβώς οι φιλόσοφοι έθεσαν τον ανθρωπισμό.

Έτσι, ο Χριστιανός Ευρωπαίος αρνείται τον ανθρωπισμό που πηγάζει από την Αγία Γραφή και στρέφεται προς τον ανθρωπισμό που πηγάζει από τη Φιλοσοφία Και αυτό είναι μια φοβερή δηλαδή αμαρτία του ανθρώπου, φοβερή, αυτό βέβαια σιγά σιγά οδήγησε στην αθεΐα και στην ειδωλολατρία Σήμερα η Ευρώπη πλέει μέσα στους καρπούς αυτής της αναγεννήσεως Πρέπει να σας πω που φέτος έχουμε τη γιορτή 1989 των 200 ετών από τη Γαλλική Επανάσταση Δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια προσπάθεια να φύγουμε από τους δεσμούς της Εκκλησίας και να ζήσουμε μια αναγέννηση, στροφή προς το παρελθόν, προς την αρχαία, θα λέγαμε, προς την αρχαία φιλοσοφία και λοιπά στον αρχαίο ελληνικό ανθρωπισμό.

Έτσι με πάρα πολύ σύντομο τρόπο σας το είπα αυτό, γιατί είναι ένα τεράστιο θέμα και τώρα, ενώ η Ανατολή δεν πειράχθηκε, Βέβαια επανειλημμένως έγιναν βήματα να πειραχτεί ακόμη όσο διαρκούσε αν θέλετε και η Βυζαντινή Αυτοκρατορία Αν θέλετε, 13ος, 14ος αιών, πατέρες εκκλησίας μας όπως είναι ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, ο Άγιος Γρηγόριος, ο Παλαμάς Όταν αντιμετώπισαν την δυτική θεολογία, ήταν βασισμένοι πάνω στον αριστοτελισμό, στη φιλοσοφία, δεν έκαναν τίποτε άλλο, η Θεσσαλονίκη υπήρξε ένας κυματοθραύστης της δυτικής, θα λέγαμε, του δυτικού ανθρωπισμού Η Θεσσαλονίκη, ναι, να είχα καιρό να σας πω πιο πολλά, όπως τα επτά νησά μας με τους τρεις μεγάλους Αγίους

Αγίους, τον Άγιο Σπυρίδωνα, τον Άγιο Γεράσιμο και τον Άγιο Διονύσιο, ξέρετε τι είναι στην πραγματικότητα Παρότι έχουν υποστεί πολλήν επίδραση τα επτά νησιά από τη Δύση, είναι ένας κυματοθραύστης, αυτοί οι τρεις Άγιοι Είναι ένας κυματοθραύστης να μην περάσει η δυτική νοοτροπία, ενός δυτικού ανθρωπισμού, ενός αθέου ουσιαστικά ανθρωπισμού, ακόμα και ενός λατινισμού να περάσει στην Ελλάδα.

Μόνο που τώρα περνάει με άλλους τρόπους και αυτό που λέμε πρόκληση και πρόκληση και δεν διστάζουν να το λένε και να το ξαναλένε, πρόκληση του 1992 δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας βίαιος τρόπος σπασίματος των πυλών, των πυλών που φρουρεί η ανατολική παράδοση, ο ανθρωπισμός που βγαίνει μέσα από το Ευαγγέλιο να έρθει ένας ανθρωπισμός που βγαίνει από μια γαλλική επανάσταση, που βγαίνει από τη φιλοσοφία και μάλιστα την αρχαία ελληνική φιλοσοφία και λοιπά και λοιπά.

Γι' αυτό είναι μια πραγματικά πρόκληση στο γεγονός. Βέβαια το θεωρούν κατ' άλλον τρόπο πρόκληση, εμείς όμως το θεωρούμε κατ' άλλον τρόπο πρόκληση, Διότι προκαλείται ο Έλληνας Ορθόδοξος Χριστιανός να δεχθεί πράγματα που μέχρι σήμερα δεν τα είχε δεχθεί Αυτά που σας είπα είναι πάρα πολύ σημαντικά παρότι είσαστε νέα παιδιά, ίσως δεν έχετε πολλές εικόνες του πράγματος Και παρότι αυτά που σας είπα ήταν πολύ πολύ περιληπτικά, δεν είχαν ένα πιο πολύ άπλωμα για να γίνουν κατανοητά.

Ωστόσο, πάντοτε απαντώ στα περιθώρια μιας απορίας. Και ακόμη κάτι, λέγει, αν μια κοπέλα θέλει να γίνει μοναχή, είναι κακό, επειδή ο κόσμος πιστεύει ότι όσοι γίνονται μοναχοί ή μοναχές δεν είναι φυσιολογικά άτομα, μάλιστα.

Παιδιά, ο μοναχισμός είναι ένα μυστήριο, όπως και όλη η χριστιανική ζωή είναι ένα μυστήριο, και συνεπώς δεν κατανοείται. Είναι το μυστήριο της Βασιλείας του Θεού προ της Βασιλείας του Θεού, που είναι το ακατανόητο της χριστιανικής ζωής, όχι του μοναχισμού.

Είναι στη στέρηση των αγαθών που ενώ μας προσφέρονται, γιατί να μην τα απολαύσουμε; Προηγουμένως σας το είπα, θα το τονίσω όμως, όταν είπα ότι για τους εχθρούς του Σταυρού του Χριστού, σας έκανα μια εξήγηση την ώρα του μαθήματος που κάναμε για τη γεύση, την αίσθηση της γεύσεως.

Τι είναι αυτό; Διότι εδώ έχουμε τους εχθρούς του Σταυρού του Χριστού, επειδή δεν εισαγάγουν στην πνευματική τους ζωή την κακοπάθεια. Μια μορφή της είναι η νηστεία, αλλά δεν είναι μόνο η νηστεία, είναι πάρα πολλά άλλα πράγματα.

Αλλά σου λέει θέλω την άνεση. Από τη στιγμή που καταργείται, καταργείται το στοιχείο της κακοπάθειας, τότε δεν έχουμε παρά κατάργηση του μυστηρίου του Σταυρού, διότι ο Σταυρός, ο Χριστός έπαθε επί του Σταυρού, για να σωθώ πρέπει να συμμεριστώ τον Σταυρό του Χριστού.

Λέει, όποιος θέλει να με ακολουθήσει, είπε ο Χριστός, να σηκώσει τον σταυρό του και να έρθει μαζί μου, να με ακολουθήσει. Τι θα πει αυτό; Πρέπει να ζήσω την άσκηση, γι' αυτό βρίσκουμε σε όλους τους Αγίους την άσκηση.

Εάν υποτεθεί λοιπόν ότι κάποιος με έναν ορθολογισμό, λέει, ορθολογισμό, ότι αφού τα έχουμε πλούσια τα αγαθά και επιτέλους μας τα έδωσε ο Θεός, γιατί να κακοπαθήσουμε; Γιατί να νηστεύσουμε; Μας είναι ακατανόητο αυτό το πράγμα. Σημαίνει αυτομάτως η χριστιανική ζωή γίνεται μυστήριο.

Και γίνεται και σκάνδαλον. Σκάνδαλο ο Σταυρός του Χριστού. Το λέει όπως ο Απόστολος Παύλος, το σκάνδαλο του Σταυρού. Ποιο είναι το σκάνδαλο του Σταυρού; Ένας Θεός πεθαίνει πάνω σε ένα σταυρό. Ακατανόητο. Τι θα πει να είμαι χριστιανός; Πρέπει να κάνω κακοπάθεια και άσκηση. Ακατανόητο.

Αυτό είναι για τον κάθε πιστό. Εάν θα ήθελα κάτι περισσότερο, όπως είναι η αγαμία. Γιατί, αφού ο Θεός ευλογεί των γάμων το επιχείρημα, να μείνω άγαμος και να γίνω μοναχός; Ποιος ο λόγος, για ποιο λόγο;

Διότι στη Βασιλεία του Θεού δεν θα υπάρχει ο γάμος. Και συνεπώς εκείνος που μένει άγαμος, δηλαδή γίνεται μοναχός ή μοναχή, γεύεται τη Βασιλεία του Θεού πριν από τη Βασιλεία του Θεού. Αυτό όμως για εκείνον που δεν το κατανοεί είναι ένα μυστήριο και είναι και ένα σκάνδαλο.

Γι' αυτό λοιπόν δεν θεωρούν τον άνθρωπο, τον νέο, τον άνδρα ή την γυναίκα, φυσιολογικόν άνθρωπο όταν μένει άγαμος και γίνεται μοναχός. Αυτό βεβαίως πρέπει να σας πω, ότι ο μοναχισμός δεν είναι κάτι πλάι στην Εκκλησία, αλλά είναι Εκκλησία.

Από τη στιγμή που θα δεχθούμε τον μοναχισμό έξω από την Εκκλησία, πέσαμε στο μεγάλο λάθος. Απλώς είναι η προβολή του Ευαγγελίου, όπως ακριβώς τίθεται από τον Χριστόν, που ερμηνεύεται με βιωματικό τρόπο, το Ευαγγέλιο, πάντοτε μέσα στην Εκκλησία. Καταλαβαίνετε λοιπόν ότι αυτά τα πράγματα δεν μπορούν να κατανοηθούν, γι' αυτό και πάντοτε θα είναι αντικείμενον, θα λέγαμε, χλεύης ή πολέμου ο μοναχισμός.

Αλλά εκείνοι που πολεμούν τον μοναχισμόν, εκείνοι πολεμούν και την Εκκλησία χωρίς να το αντιλαμβάνονται. Αυτά τα πάρα πάρα πολύ λίγα, γιατί είναι τεράστιο θέμα και θα μπορούσαν να ειπωθούν πάρα πολλά.