Resolution of Questions 28

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

Often, when we study the history of the ancient Eastern peoples, we come across elements in their religion that are shared with those of the Old Testament. For example, the existence of good and evil in the religion of the ancient Persians, or the myth of the flood in the religious tradition of the Sumerians.

Then we often hear from university teachers that at this point we have an influence of the Eastern religions upon Christianity. Could you clarify for us how far all this is true, and whether it can call Christianity into question as a religion of revelation?

Well, my children, this really is an interesting subject, and although one could speak about it at great length, since we have many questions, let us say something briefly, as much as we can.

Indeed, they maintain that there is an influence upon the Old Testament, because we find events, phenomena, ideas, and positions in the Old Testament that we also find in religions older than the Old Testament.

For instance, the flood is indeed mentioned, and even in a long poem, one of the most ancient monuments of literature and so on; but this is not a matter of influences.

The answer, the explanation, is this. Let us take the matter of the flood. The flood, my children, was a worldwide phenomenon; and by worldwide I do not mean worldwide in the sense that it necessarily happened over the whole earth, but that it happened in those regions.

This flood, when we say worldwide, we mean it in relation to the whole inhabited area where the people lived; that is, they were all drowned. And only Noah remained, his wife, his three children, and their three wives, eight people in all.

These, of course, preserved in their traditions, among their descendants, the event of the flood. It was so terrible, it had remained so vividly in their memory, that it could not remain an event of no concern.

So, explaining to their children, who had not been witnesses of the flood, the things of the flood, they recounted to them this and that. Afterward the people became many. Their children multiplied, that is, and they spread in every direction, after that well-known event of the Tower of Babel, and humanity was scattered over all the earth.

Humanity carried with it, it brought along with it, the traditions of its ancestors. It was very natural. But because these traditions were told orally, from mouth to mouth, and because these traditions were also clothed with a religious character, what each group carried as it departed from the common cradle where it had developed, it was very natural that a kind of fairy tale should be preserved, whose core, however, was true.

So the things that the Old Testament records for us are not the result of the influence of those other peoples, but are quite simply the revelation of God concerning those things which no man could see or give historical testimony about.

Specifically, Moses, who writes the book of Genesis, since the flood lies beyond the sixth chapter of Genesis, how could he know how the world came into being? It was revealed to him how the world came into being.

And this constitutes what we might call a God-inspired description. One can see how far these things hold true even today, and how they stand up even scientifically right up to the present. For instance, that first the light comes into being, and only afterward the sun appears.

Because, quite simply, the sun is not the light; the sun is a carrier of the light. And indeed the light came into being first, as energy or whatever; the first thing that came into being is energy. For there is the well-known question: which came first, matter or energy?

And science answers: energy came into being, in the form of light. Indeed, we see that on the first day, that is, we might say at the beginning of creation, God said, let there be light, and there was light. We might put it in modern language: let energy come into being, and energy came into being. And out of this energy came the material world we know. This is something boundlessly magnificent, which could not be explained except if we accept that it is God-inspired.

So Moses did not have, as Delaunay, that French geologist, says, he did not have the knowledge of our age; besides, geology has only two hundred years of life as a science. Therefore Moses was God-inspired; he was God-inspired.

Well then, the way in which he was able to write the things of the Hexaemeron, and indeed how we have these created things progressively, the beings from the plant kingdom to the animal, and the animal from the less perfect to the more perfect, is something astonishing.

All these things I have told you are by revelation. In the same way, God will also present the things of the flood and the rest. That is, whatever was earlier and had been clothed in the covering of myth, God shows to Moses as the only truth.

It is therefore very natural that Holy Scripture, with the things it says, and it is the truth down to its last word, should resemble the traditions of the peoples, since all the peoples, as they departed from the common cradle where they began, carried these traditions with them.

But of course, of course, with the mythological covering, as we might call it, it was very natural that they would give the names of their gods and so on, and so on, saying that such-and-such a god was God, was God; but they lost their true God, they entered the realm of idolatry, and so they fashion this or that god that their imagination shapes. It is very natural.

And another example mentioned here is the case of the existence of good and evil. This is a universal phenomenon, a philosophical and religious problem: why does good exist, why does evil exist? Or rather, why does evil exist, since good exists? Why should evil exist at all? And this gave rise to the well-known dualism that we meet in all the religions of the world.

What is this? It is an attempt at explanation. Pay close attention to this point I'm telling you: it is an attempt to explain the presence of evil within the world and within life. And it is very telling that dualism, as the very word 'dualism' says, assigns the origin of evil and of good to two corresponding gods.

The Old Testament, here you see clearly that it is revelation and not myth, has no dualistic element at all. Rather, it speaks of one God, whom from the very first moment of the account it presents as the God of matter and of spirits.

God said, 'Let there be light' , and light is material. God said, 'Let there be the firmament,' let this and this and that come to be: the animals, the plants. What are these? They are material, are they not? Then He makes man, and afterward He breathes in the breath; that is, He gives life, He gives him a soul.

So who, then, is God? The Creator of both the spirits and matter , one God. There is no dualism within the Old Testament. This is clear, that the Old Testament received no influences from outside. It remained unmixed and pure.

So with very few words and briefly I have answered this question. Now to a second question: in a certain passage of Holy Scripture, it is said that God is 'anarchos,' without beginning. What does this mean? Of course the word 'anarchos' means 'without beginning.'

When we say God is eternal, we use that word, but it isn't quite the right one. The more fitting word for God is aidios, which means He has neither a beginning nor an end. For the word 'eternal' can suggest something that never ends, yet still had a beginning. Man has a beginning: he was born, he was created, so he has a beginning. But because we will never die, because we will rise again and live unto the ages of ages, for this reason man is called eternal. Yet he is eternal only with respect to his end, not with respect to his beginning. God, however, has no beginning; He is anarchos, without beginning, or better still, aidios, without beginning and without end.

Indeed, taking the occasion, we would say that Jesus Christ says of Himself , and from this one sees that He is God , 'I am the Alpha and the Omega, the beginning and the end.' The Alpha is the beginning, the end is the Omega. These are letters of the alphabet that show us, children, the following point. It does not mean that Christ is the beginning, the starting-point and the finishing-point; rather, the Alpha and the Omega, the beginning and the end, exist within God.

In the sense that God makes a beginning , not to Himself, but to what He creates, for Christ is the Creator of all things. He makes the beginning of creation, and He can make the end of creation as well, if He wills.

If creation never receives an end, it is because He does not will it. So, the Alpha begins from where? From zero. Out of nothing God made the world; but God Himself did not come out of nothing. Creation is out of nothing; God exists, and at a certain 'moment' , the word in quotation marks, 'moment,' because a moment indicates time , God begins something, and what He begins exists from the moment it begins, while God exists alongside it, not long before, but always.

So we would say these expressions show that the Alpha and the Omega are creation, which exists within God, which begins and ends, or can end, because it is out of nothing. But God is not eternal; He is 'aidios,' that is, without beginning and without end. And one more question: when we shake out the rug in the evening, they say money falls out , how do you explain this?

So, pay attention: the idea is that the rug has money in it and it falls onto the street when it is shaken, or that whoever passes beneath a rug being shaken will gather money from below. The question doesn't make it quite clear to us here. Children, you do well to bring these things up, because you know what happens. After explaining a question like this, I gather many little fish in the net. They come on Monday and confess and say, 'Father, do you know how many times I shook out the rug?' I take that very case as a hidden one. Or, 'You know, from what you said yesterday, children' , or in answer to me , 'do you know how many times I did that?'

And so, this is why I say these things. For in this way such things are detected within the soul. Children, these are superstitions. Remember what we said about superstitions last year: we must give no importance whatsoever to all this , that the stars see, you know: 'Don't share it,' it says, 'don't give it, don't lend bread, don't lend salt, don't lend an egg.' Salt is thought to be the strength of the house; the egg was always the symbol of life. 'Don't give these away, for they leave at night; don't let the stars see them; don't give starter dough' , the leaven is thought to be a spirit. 'Don't give starter dough at night, for it will spoil your leaven,' and many other things. Children, these are very superstitious things, and we must give them absolutely no importance.

One more question: why does man find it hard to believe in the Resurrection? Well, it is quite natural, because he had never had any precedent for it. Was there ever any precedent? Did it ever happen that people rose from the dead?

Do you know what a natural law is? There is no definition. We let something fall and we say, 'the law of gravity' , there is no definition, no idea, no explanation at all; we cannot explain it from a scientific standpoint. Do you know what definition we would give? We have to say something: a phenomenon that repeats in the same way , this we call a natural law. What is a biological law? A phenomenon that always repeats in the same way; that is, a person eats, is born, eats, dies , this is a biological pattern. If this thing changes, we step outside of what we call a biological law. So, because there was never any change in these natural or in these so-called biological laws,

it is quite natural for the resurrection of the dead to seem strange. For who rose? Who rose again? Indeed, there in the Wisdom of Solomon it says: who has come back from the other world to tell us that something exists? Never mind , let us go and drink and make merry and set up monuments of our revelry, that is, of our amusement and our pleasure.

But my beloved, precisely because it is something difficult, do not forget: the disciples themselves were doubtful. Although they had been warned repeatedly, they only remembered it afterward. This is why the Lord spoke about His Resurrection at every moment; but at the same time, because they did not understand, they did not take it in. They did not take it in , you understand this , as if your grandfather were to tell you, 'My child, when you have grandchildren, I will come and bring gifts for your children. When you have great-grandchildren, I, your grandfather, will come and bring gifts for your children.' Would you take that seriously?

When you saw your grandfather rising from the dead, then you would say, 'But my grandfather told me this , so something is happening here.' So Christ kept saying: the Son of Man will be handed over to men, He will be crucified, and on the third day He will rise again. He said it. Afterward He asked to be touched, to eat with them, and He remained with them forty days, so that the fact might be confirmed , that Christ truly rose. For it was something difficult, truly; this is why Christ, children, remained so long on the earth and allowed Himself to be touched, I repeat, and to eat, and to come again and again, and so on.

So that He might tell them: a ghost does not have flesh and bones, as you see that I have. For they might say, perhaps it was a ghost. For upon the Resurrection the whole of Christianity and our own resurrection would be founded. So we say simply, as the Apostle Paul says in the fifteenth chapter of First Corinthians, that if Christ has not risen, neither shall we rise.

But if Christ has risen, we too shall rise. For this reason, then, the whole edifice of Christianity rests upon the Resurrection. And because the deniers know that this is the foundation, they try to attack the Resurrection. But they labor in vain, for Christ has risen, and we see this both at Pentecost and in history. How do we see it? Because Christianity was not overthrown, and the gates of Hades shall not prevail against the Church , this is what the Lord means. The Lord, then, has risen; He is in heaven with His human body; He will come again to judge the world, and then history will end. So much for the subject of the Resurrection.

And one more thing. Why do certain people feel that their life has no meaning, and how can they overcome that feeling? It's a feeling, children, that many people have, especially in our age.

I would put it in a single phrase: because they lose their way. But let me unpack that. In earlier times, when people had a simple, ordinary occupation, let's say farming, let's say life in the villages, this feeling that 'my life has no meaning' could never even arise. The proof is that suicides did not exist, except perhaps in some case where there was a love affair and someone wanted, you know, where someone failed and took his own life. But no one failed to find meaning in his life. A further proof is that a person did everything he could in order to live. He tried to overcome every difficulty because he wanted to live. And so he found meaning in his life.

What makes a person find meaning in his life, children, is having an occupation.

If there is even a simple occupation, he finds meaning. The person who does not work finds no meaning. Once, the son of a millionaire in America, a seventeen-year-old boy, took his own life, saying that he had tried everything in life. Of course, being a millionaire's son, he didn't work. And he killed himself, leaving a note that said, 'I no longer find any meaning in life, and so I am taking my own life.'

It had no meaning for him. But look at the little birds of the sky, the ants, the cockroaches, the mosquitoes, they want to live, they want to live, because they find meaning in their life, because they struggle to find food in order to live. Every creature finds a meaning in its life. Of course there are also the tribulations, of course there are the disappointments, of course faith is often shaken, but now I want to go a little further. It is not only these simple matters of daily living, there is something more: when a person loses the way that leads to God. Because work does not leave him time to think that his existence has another meaning, and this other meaning is to reach God.

So if he loses the way and does not find God, then, when he is a philosophical mind, not now an ordinary person, but a philosophical mind, he asks himself and says: every day I go to my work, every year I sow and reap my field, but what meaning do these things have? I had my children, my children will have their children, and their children will have their children. And what comes of it? When the mind is philosophical, reflective, it poses this question.

The answer is that God made us for Himself, and that the present world is a place of testing, that is, a place of trial. We will sit our examinations and we will find ourselves close to God. Because at some point we departed. I must know my own history: as a human being I was once close to God.

Such questions would not have existed, because my existence would have had meaning, because I would have had the blessedness of Paradise. I lost Paradise, I am amid the torments of this present life, but I can find the way back again, close to God.

And so the person who never loses the road that leads to God can never say that his life has no meaning. So much for this question. Let us move on to a fifth question.

Is participation in the death and Resurrection of Christ applied in Baptism? Indeed.

It is well known that here the person, the faithful one who is called to enter into the life of Christ, must enter into the whole life of Christ, the life that Christ lived when He was in this present world. That is, the faithful one must die together with Christ and rise together with Christ. But while Christ truly died and truly rose, the human being lives in a symbolic way that which Christ lived, and through the symbol he enters into the ontology of Christ. And what is the manner of it? In Baptism, with the triple immersion and rising up.

You have seen at the font, we immerse the child being baptized, we dip it, we immerse it, we plunge it into the water and we raise it up, we lift it, we immerse, we raise, we immerse, we raise. And what do we say? 'The servant of God so-and-so is baptized in the name of the Father,' at the first immersion, 'and of the Son,' at the second immersion, 'and of the Holy Spirit,' at the third immersion. Here, children, we have two dogmas in this movement, we have two dogmas. The first dogma is the words we say, 'of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.' The name, it does not say 'in the names'; the Gospel according to Matthew says to baptize 'in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.'

Which means that there is one God, one name, three persons, the Father, the Son, and the Holy Spirit. So we are speaking of the dogma of the Holy Trinity; we are baptized in the name of the Holy Trinity, we confess the dogma of the Holy Trinity. The immersion and the rising up are the Resurrection, forgive me, are the death, the three-day death in the tomb, and the Resurrection of Christ. But here it is the death of Christ in His human nature; and what do we confess here? The second great dogma, the Incarnation of the Son of God. So each one can see, children, that with these movements alone and with these words, he expresses and confesses his faith in these two great dogmas.

The dogma of the Holy Trinity and the dogma of the Incarnation. So that in this manner, in a symbolic, yet ontological way, we are implanted, we are implanted, symbolically yet ontologically, into the body of Christ, and we become one and are identified with the body of Christ. How does the Apostle Paul put it? That our life, he says, is hidden in Christ.

When Christ is made manifest, that is, our life, then you also, he says in one of his epistles, will be made manifest. That is, you will be revealed at the Resurrection of the dead. So that our participation today, in a symbolic way, passes over into the ontology of the body of Christ. All of this shows how the human being participates in the death and Resurrection of Christ. And a seventh question, you see I'm going a little fast, I have a whole block of questions, well, let me tell you.

What does Divine Economy mean? The mystery of the Incarnation is also called the mystery of Divine Economy. That is to say, what God arranges for the salvation of man. And so, Divine Economy is the mystery of the Incarnation: that the Son becomes man and comes into this present world to save it. And indeed, taking the occasion, children, that we are now on the eve of Christmas, and that today's lesson is the last one before the feasts, we will gather again, God willing, on the tenth of January, the Sunday after Theophany, the tenth of January, make a note of it, today is our last lesson.

And indeed I urge you to go to Holy Confession and to receive Holy Communion, and I am devoting two days to this. Tomorrow, Monday, I will hear confessions at Saint Stylianos, young and old, and on Tuesday all day I will again hear confessions, God willing, young and old. So you can come both Monday and Tuesday, but there we finish; we will have no more room for confession after that. On Tuesday in particular, since I have nothing in the evening, I will stay as long as I can, as long as we can hold out, and for as many people as there are, whatever we can manage. So much for the schedule. Now, I return: we must live the mystery of Divine Economy. The Son of God became man, and we for our part must become, must ascend to that height which is required,

so that we may understand, children, the Incarnation of God the Word. That is, we might say that God has an incarnation and man must have a 'God-incarnation.' That is, God becomes man and man becomes a god. It is that which the Fathers of our Church say: the Word became flesh so that the flesh, man, might become God. That is, God became flesh, became man, so that the flesh, man, might become God. With all my heart I wish you a blessed Christmas and that these days may be blessed for you. And now, children, we come to a question: Is grief a sin?

But when you find yourself under its dominion, it is not easy to shake it off. It has settled both upon the intellect and upon the heart. What is one advised to do in such hours?

Of course, I must tell you that grief, children, creates terrible problems for a person, even to the point of death. And although we live in an age that might be considered an age of gratifications and pleasures, grief is nevertheless a phenomenon that marks people, melancholy.

That is why even the specialized clinics have plenty of work. Of course you will say to me, isn't that a contradiction? No, it is not a contradiction. Because quite simply I did not say joy, I said pleasure. Our age has its satisfactions and its pleasures, but these do not provide joy. For pleasures have to do with the satisfaction of the senses, whereas joy is a spiritual phenomenon. So joy is one thing and pleasure is another. I can eat a lovely ice cream and it pleases me, without that meaning it has given me joy. Or I may have swallowed a dose of quinine that was bitter as poison, but because I received my diploma today, I am full of joy.

That bitter quinine, as we might call it, did not ruin the joy of my soul, or some other joy, and so on. I want you to understand that pleasure is one thing and joy is something else entirely. In any case, grief is one of the seven deadly sins. Did you ever imagine that it is one of the seven deadly sins?

But when we say sorrow, what do we mean? The Apostle Paul writes in his Second Epistle to the Corinthians, chapter 7, verse 10: Godly sorrow works repentance unto salvation, not to be repented of; but the sorrow of the world works death. What do we see the Apostle Paul saying here?

He speaks of two kinds of grief. One he calls godly grief, grief according to God, and the other is worldly grief, grief according to the world. This second one, worldly grief, is considered a deadly sin. Whereas the other, godly grief, is rather a virtue. If you like, in the language of the Fathers it is called godly penthos, mourning for sin, grief according to God. We will look at both, the one and the other. What is worldly grief?

It is when I grieve excessively.

Because for everything that goes wrong I will feel grief. But when I grieve excessively and go beyond the usual time limits that ordinary people keep, then of course I begin, I ought to begin, to be concerned. Then I enter into the territory of worldly grief, just as there are also things over which I should not grieve at all.

And yet, a failure counts as worldly sorrow, or an illness, or the death of someone useful or dear to us. So too the loss of my health, for I lost my health and sank into a sorrow I could not overcome. Or the loss of money, or even of precious things: I lost my ring, I lost my cross, I lost some object or my money.

By money I mean gold, not money in banknotes. Then again, there is a decision that at the time I made it I thought was right, and now I am reconsidering it, and because I cannot make a new decision, the matter is already closed.

I married a certain person, this person I married, and now what are we to do, divorce him, take another? It is not done so easily. Grief seizes me: why did I not take that other man, or that other woman, and so on, and the person begins to wither away.

Children, this last case in particular is tragic. It is tragic when mothers have found the bride or the groom, and then after some time, once the marriage has taken place and is finished, after a while they find someone better. More accomplished. And when we say better, we mean better in virtue, in money, in worldly standing. So she says to herself: what came over me that I did not give my daughter to that splendid groom? Now go and marry off your daughter, and I will marry mine to him in return, can you imagine it. Well, this happens too. And when a person withers and feels terrible, that is worldly grief. Or you sold a field of yours, you sold it for a million, and a short while later these things go up in value, and...

It rises to five million. Oh, what came over me, why did I sell it for one million and not hold it to sell now for five million? And you can see such a person fall ill and die, unable to get past this grief, unable to find his joy again. All these things I have given you as examples, all of them, children, are nothing other than worldly grief, which is one of the seven.

The deadly sins. And a deadly sin means the sin that surely leads the soul to death, and for which repentance is often something rather difficult. Then, you will say to me, a struggle is required, a struggle is needed. And as Saint Cassian the Roman says, we must struggle against the spirit of grief, which darkens the soul and shuts it off from all spiritual contemplation, and hinders it from every good work. And against all works, and undertakings, and against the very calling of one's life, it breeds hatred. You feel hatred toward persons and toward things, they wear you out, you say, out of grief, I do not want to cook, I do not want to sweep. A beloved person has died, your child, your mother. Women often suffer this: they do not cook, they do not sweep, they do not wash, they let everything go.

And so, just as they are, they weep all day long, they wail, they just sit there; and in the same way another man won't go to his work, because he feels an overwhelming sorrow. This, he says, is what the evil spirit of sorrow puts into the soul; it plants hatred against these ordinary, natural things of a person's life. For this reason, says Saint Cassian the Roman, for this reason: 'With all watchfulness let us guard our own heart from the spirit of sorrow.' By every means we must guard our heart from this demon of sorrow. And earlier: 'We must struggle against the spirit of sorrow, which casts the soul into despair.' But even before that, he says, we must fight against the sorrow that sets the soul down, that throws it into the embrace of despair.

Because this worldly grief, children, leads a person to despair. And what does despair mean? Remember what happened with Cain, what happened with Judas. You know that with Cain it is not only that he envied his brother, that he begrudged him; he also fell into despair. This is clear from what God said to him. He says to Cain, Cain, He says, why are you grieved, and why have you cast down your face, because your sacrifice was not accepted? It is in your hand, listen, to choose what you will do next, you see, it is in your hand. That is, what is God trying to do? He is trying to draw him out of the demon of grief. But because there was also envy together with the grief, Cain could not overcome himself, and he chose instead to kill his brother, because he could not find the deliverance of his soul; and of course one evil was worse than the other.

Or take Judas. Judas, my children, what did he take his own life over? Over excessive grief. What kind of grief? Worldly grief. You should know that most of the people who commit suicide in this world, the vast majority, ninety-nine point nine percent, do it out of grief. When someone tells me, 'But he had no bread to eat,' well, that too is out of grief; he did not trust in God's providence, and again that is grief. So we could say that the chief mark of those who take their own lives is grief. Have you ever seen anyone who was joyful take his own life? Never, not a single one. So then, grief is a bad sign. And the signs of worldly grief, as Saint Cassian the Roman tells us, are these. Pay attention now, the signs of worldly grief. Because someone might ask, when I am grieving, is my grief worldly, or is it grief according to God?

The first is acedia, spiritual torpor. What is acedia? It is, my friends, that spiritual laziness, that state where I have no desire to do anything at all. Not because I am a tired man, no, but because sorrow has overcome me. It is impatience, it is anger, it is hatred, it is quarrelsomeness, it is despair. These are the very words of the holy Father. And also sloth in prayer, that is, I can hardly bring myself to say my prayers when something weighs on me like sorrow, when I am carrying sorrow. So when I have this sorrow and I show these marks I have described to you, then surely, and I need not have them all, I may have only one of them, then surely I am dealing with worldly sorrow, the sorrow of the world.

But there is also godly grief. And what are the signs of godly grief, again according to the same Father? Joy, he says, mingled with hope. Joy mixed together with hope. In the midst of grief, yes, strange as it sounds, the person is ready and obedient toward every good work, approachable, easy to come near to. Because, you know, the one who has worldly grief does not want to see anyone, he is unapproachable.

I remember, children, once, and I will never forget it, I was around thirteen years old, when at that time I was working in a shop, when the war broke out. And of course the schools closed, and my father did very well; he placed me in a pharmacy and I worked there.

And there my employer had a sister who had two delightful boys, a little younger than me. One was in the fifth grade and the other in the fourth grade of primary school. So the little one went to cross from one pavement to the other.

A car struck him, and the child was killed. They carried him across the square wrapped in a sheet; it was a terrible thing. In a blanket, it was terrible. These were such good little boys. Their mother sank into a terrible grief.

When I went to her house, and I went there very often, the shutters were always closed; it was half-dark inside, and I always found her in the same spot, in her living room, on the couch, with her hands stretched out like this and nothing more. She said nothing at all.

This woman, after a little while, a very short time, developed cancer and died. Because grief, my children, truly leads to terrible illnesses, as we'll see a little further on. So great care must be taken with the matter of grief. Worldly grief shuts a person off, while godly grief keeps a person open: I welcome the other person, it is humble, it has gentleness, it bears wrongs patiently, and it is full of patient endurance.

That is, I grieved over a sin of mine, I sit and listen to the other person with patient endurance, I want to be corrected, I am sorry for it; that is godly grief. The Wise Sirach tells us in chapter 38, verse 18, the following: 'Do not give your heart over to grief,' do not hand your heart over to grief, he says, 'for out of grief comes death.'

What kind of death comes out of grief? I would tell you it is both spiritual death, since it is a deadly sin, and even bodily death as well, like the example I gave you earlier. 'And grief of heart,' says the Wise Sirach, 'will bend your strength,' your bodily strength, your vigor; this grief will bend it, bring it to its knees, break it down. That much is clear.

The remedy, the holy Father says again, is healed through prayer, through hope in God, through study, and through keeping company with devout people. Set yourself to say your prayer. But I can't, you say. You will press yourself.

Set yourself to read something. I have no appetite for it, you say. You will press yourself. It is just what we do, my children, when we are ill and have no appetite to eat. What happens? By every means, by every means we must eat. You children, I believe your mother, by every means, when she judges that you must eat and your appetite is gone, which of course is not a normal thing, with a bit of force, I don't know how she'll cook the food, make it smell good for you, whatever it takes, you have to eat. So here too we must press ourselves: to pray, to study, and also to keep the company of devout people.

This last one is extremely important, because it creates a movement out of the inwardness we took on through grief and into a certain outwardness, an opening up of ourselves, and this of course is of very great therapeutic value.

This is what we had to say, my children, about the question that was raised; now let us look at something else.

Saint Augustine says, make your work prayer, and make your prayer your work.

How can students make their work prayer? Let us take a look.

This saying, what the holy Augustine said, that is, is of course not entirely correct.

We have to say this; do not be surprised at what I said, that it is not entirely correct, before I explain further. Work, of course, cannot be considered prayer, because prayer is a turning toward God, it is union with God, it is conversation, and conversation means companionship, conversation means companionship, take note, with God; whereas work is certainly not companionship with God.

I must also tell you that there is a danger that prayer will be set aside, if we suppose that someone begins to believe that work is prayer, and so all I have to do, once I get up from my bed in the morning, is to get ready quickly, quickly and leave for my work, because work is prayer.

And in fact some people say, 'Ah, prayer is sacred.' Yes, we can call it sacred, but only under certain conditions. You can't say, on a Sunday morning, 'I'm heading out to my field, because prayer is sacred.' Can you really say that? Because quite simply, the same God who told you to honor your work as His commandment is the very One who tells you that on Sunday morning you should go to church.

So you cannot invoke prayer, or call your work sacred. Furthermore, if you go to your work and consider this work of yours to be prayer, listen to what Solomon says. It is in the book of the Wisdom of Solomon.

He says, Lord, just as the manna would melt when the first rays of the sun fell in the morning, you must know what it was that melted the manna; it would fall during the night, and when the sun came out it melted, it melted like dew, and the sun would consume it, it melted away.

So then, just as Scripture says the manna melted with the first rays of the sun, in the same way the works of men melt away when they do not begin with prayer. Ah, so then I cannot say in the morning that I am setting out for my work because my work is prayer; work is one thing and prayer is another.

They are two different things, and these two are clearly set in contrast to each other. That our work can be done under the commandments of God, that is one thing; under the power of prayer, that is another thing.

When I set out in the morning, whether I am at home, or at my office, or in my field, or at the factory, I make the sign of the Cross and I begin. I have entered the place of my work, I make the sign of the Cross to begin. I am not, of course, saying a special prayer, which I already said in the morning at home. But now I make the sign of the Cross as something added, so that my work may be blessed. That is another matter. And when work is done under prayer, under prayer, not that it is equal to prayer, but under prayer, this is very significant; and if, moreover, the work I do is in accord with the commandments of God, then my life is sanctified, my work is sanctified, and by the power, we might say, of the manner in which I will live within this daily life, I will either gain or lose the Kingdom of God.

But the second half of the line, the one put forward by the holy Augustine, that one is correct. What does he say? Make your work prayer, that is not correct. And make your prayer your work, that is correct. How so? Perhaps you will not be able to imagine it, especially in the age we live in, an age of a fever for work and for financial enjoyment, that the foremost work of man is not his profession, but, do you know what it is? It is the work of prayer.

Can you imagine this, children, that prayer is the supreme work of the believer? After the work of prayer comes the work of the commandments, that is, the work of keeping the commandments, and then comes our livelihood, our profession, whether it is manual labor or intellectual work or whatever it may be. So we have to say that the time spent in prayer is not wasted but put to use, and indeed in the greatest and most excellent way, a wonderful way, the finest of ways. Why? Because since prayer is the supreme work, let us never say, children, that I am praying and wasting my time. Never, ever let us say that. So much for this question.

Now, since only a little time is left, let me answer these questions we mentioned very briefly, ones we have already answered before. They are the following. One asks whether it is a sin to throw away religious magazines and newspapers.

Children, pay attention on this point. I would like to tell you that a religious newspaper or magazine that contains a religious text, or even images, and there are not a few cases of religious texts, of printed matter that bears the image of the Most Holy Theotokos, of Christ, of the Saints, and so on.

We cannot make use of that paper in any way once we no longer wish to read the magazine or newspaper. Not for wrapping, not for anything else. Pay attention, not even for wrapping.

Would it sit well with you, tell me, would it sit well with you to wrap a package in a religious newspaper, and then for it to fall a certain way, for the wrapping to end up so that an image of the Most Holy Theotokos is there and you set it down on the ground, or whatever else, or to see in the rubbish we throw out, among all the filthy things one tosses into the garbage, would it sit well with you to see there the image of the Most Holy Theotokos, of Christ, and so on? But it is not only images, children. It is also the text. Do not forget that the Hebrews wrote the name of God with four consonants, the so-called Tetragrammaton, the name of God. The one that is read as Yahweh, which means Lord. It contains no vowels, only consonants, and we, the later generations, render this name only approximately, because its pronunciation was lost.

It has been lost because, since it lacked vowels, and the whole reason it lacked them is a linguistic matter that does not concern us at this moment, but I would like to tell you, you know how much they honored it. This name was not put just anywhere, and in its place they would put others, such as certain other titles: the Most High, the Almighty, Adonai, and so on.

These were names, titles, so that the proper name would not be assumed. So we cannot mistreat a text that was written by the Spirit of God and is reproduced through print. It is truly great irreverence, if not impiety. But if we have any printed matter that is surplus to us and we do not want it, we can give it away. We can give it to other people to read. If that is not possible, if it is very worn, if for some reason it simply is not possible, then we will take these and burn them. Newspapers, magazines, since we cannot give them away for others to benefit, we will burn them.

That is, we will commit them to the fire so that they are not scattered in the way I told you earlier and treated as impiety and desecration. So much for this question, and one more, since just a few minutes remain.

It asks: Adam and Eve gave birth to many children. How did the world multiply from their children? Was there not incest then? Or did God create others besides Adam and Eve? I would not have answered if it were not for that last sentence.

Because there is a theory that human beings came from many couples, and this theory serves nothing but racial purposes: that black people came from a black couple, yellow people from a yellow couple, white people from a white couple, and so on.

This is very cunning, it is an extremely cunning theory, one that aims, as I told you, to serve only racial agendas. Children, from one blood God made all human beings, from one couple, Adam and Eve. The Apostle Paul says it clearly, most clearly, in that wonderful address of his on the Areopagus, that from one blood God, he says, made every nation of men. We are all brothers as to our essence, all bear the same human essence, and this is a fact that is very easy to show, one person shows it.

When someone can have a child with a black person or with a yellow person. It is not like the fly and the mosquito; rather, we are all human beings. But as for the sin of incest, no, pay attention. First of all, humanity then was healthy, it had not undergone degeneration.

Because today incest produces degeneration in the offspring. And secondly, because what is a sin is whatever God lays down. When He says there shall be no incest, then it is a sin, if it occurs. But when there is no commandment about incest, there is no sin. And consequently, Adam and Eve had a great many children, and these children, boys and girls, formed couples, and the whole world came from them. So much for this last question.

Συχνά μελετώντας την ιστορία των αρχαίων ανατολικών λαών, συναντάμε στοιχεία στη θρησκεία τους κοινά με αυτά της Παλαιάς Διαθήκης. Για παράδειγμα, την ύπαρξη καλού και κακού στη θρησκεία των αρχαίων Περσών ή τον μύθο του κατακλυσμού στην θρησκευτική παράδοση των Σουμερίων.

Τότε ακούμε συχνά από πανεπιστημιακούς δασκάλους πως στο σημείο αυτό έχουμε επίδραση των ανατολικών θρησκειών στον χριστιανισμό. Θα μπορούσατε να μας διευκρινίσετε κατά πόσο όλα αυτά είναι αληθινά και αν μπορούν να αμφισβητήσουν τον χριστιανισμό ως αποκαλυπτική θρησκεία;

Λοιπόν παιδιά, πράγματι είναι ένα ενδιαφέρον θέμα και παρότι θα μπορούσε κανείς διά πολλών να μιλήσει, αλλά επειδή έχουμε πολλές απορίες, όσο μπορούμε, κάτι γρήγορα θα πούμε.

Πράγματι υποστηρίζουν ότι έχουμε επίδραση στην Παλαιά Διαθήκη επειδή συναντούμε γεγονότα, φαινόμενα, ιδέες, θέσεις στην Παλαιά Διαθήκη που τα συναντούμε σε αρχαιότερα της Παλαιάς Διαθήκης θρησκεύματα.

Όπως φερ' ειπείν, πράγματι είναι ο κατακλυσμός, αναφέρεται σε ένα μακρύ μάλιστα ποίημα, ένα από τα αρχαιότερα μνημεία της φιλολογίας κλπ, αλλά δεν πρόκειται περί επιδράσεων.

Η απάντηση, η εξήγηση είναι η εξής, να πάρουμε το θέμα του κατακλυσμού. Το θέμα του κατακλυσμού παιδιά ήταν ένα παγκόσμιον φαινόμενο, παγκόσμιον δεν εννοώ παγκόσμιον, γιατί μπορεί να μην έγινε σε όλη τη γη, αλλά να έγινε σε εκείνον των τόπων.

Ο κατακλυσμός αυτός, όταν λέμε παγκόσμιο σε σχέση με την οικουμενικότητα εκεί που κατοικούσαν δηλαδή οι άνθρωποι και πνίγηκαν όλοι. Και έμεινε μόνο ο Νώε, η γυναίκα του και τα τρία του παιδιά και οι τρεις γυναίκες των, οκτώ άνθρωποι.

Αυτοί βεβαίως διέσωσαν στις παραδόσεις των, στους απογόνους των, το γεγονός του κατακλυσμού. Ήταν τόσο τρομερό, είχε μείνει τόσο έντονα στη μνήμη, ώστε δεν μπορούσε αυτό να μείνει ένα γεγονός αδιάφορον.

Έτσι, εξηγώντας τα παιδιά τους, τα οποία δεν ήσαν μάρτυρες του κατακλυσμού, τα του κατακλυσμού, τους διηγήθηκαν το και το. Κατόπιν οι άνθρωποι έγιναν πολλοί. Τα παιδιά των πολλαπλασιάστηκαν δηλαδή και στάθηκαν προς πάσα κατεύθυνση, ύστερα από το γνωστό εκείνο του πύργου της Βαβέλ και η ανθρωπότητα σκορπίστηκε σε όλη τη γη.

Έφερε μεθ' εαυτής, έφερε μαζί της η ανθρωπότητα τις παραδόσεις των προγόνων της. Ήταν πολύ φυσικό. Αλλά επειδή αυτές οι παραδόσεις ελέγοντο προφορικά, από στόμα σε στόμα, και επειδή ακόμη αυτές οι παραδόσεις περιεβλήθησαν θρησκευτικόν χαρακτήρα, εκείνο που κάθε ομάδα είχε φεύγοντας από την κοινή κοιτίδα από όπου ανεπτύχθη ήταν πολύ φυσικό να διατηρείται ένα παραμύθι τρόπον τινά, του οποίου όμως ο πυρήνας ήτο αληθινός.

Έτσι, εκείνα τα οποία μας γράφει η Παλαιά Διαθήκη, δεν είναι κατ' επίδραση εκείνων των άλλων λαών, αλλά είναι απλούστατα αποκάλυψις του Θεού για εκείνα τα οποία δεν μπορούσε να δει και να δώσει ιστορική μαρτυρία άνθρωπος.

Συγκεκριμένα, ο Μωυσής που γράφει το βιβλίο της Γενέσεως, γιατί ο κατακλυσμός είναι πέραν από το έκτο κεφάλαιο της Γενέσεως, πώς μπορούσε να ξέρει πως έγινε ο κόσμος; Του απεκαλύφθη πως έγινε ο κόσμος.

Και ότι αυτό αποτελεί μια θεόπνευστη θα λέγαμε περιγραφή. Το βλέπει κανείς κατά πόσο αυτά αληθεύουν σήμερα και αντέχουν και επιστημονικά ακόμα μέχρι σήμερα. Όπως ότι πρώτα γίνεται το φως και μετά φαίνεται ο ήλιος.

Διότι απλούστατα ο ήλιος δεν είναι το φως, ο ήλιος είναι ένας φορέας του φωτός. Και ότι πράγματι το φως έγινε πρώτο, ως ενέργεια ή τι, το πρώτο πράγμα που έγινε είναι η ενέργεια. Διότι είναι γνωστό το ερώτημα, τι έγινε πρώτο, η ύλη ή η ενέργεια;

Και απαντά η επιστήμη, έγινε η ενέργεια υπό τη μορφή του φωτός. Πράγματι, βλέπουμε ότι την πρώτη ημέρα, δηλαδή θα λέγαμε στο ξεκίνημα της δημιουργίας, είπε ο Θεός, γεννηθεί το φως και γένει το φως. Θα το λέγαμε με σύγχρονη γλώσσα. Να γίνει η ενέργεια και έγινε ενέργεια. Και εκ της ενέργειας έγινε ο γνωστός μας υλικός κόσμος. Αυτό είναι απέραντα μεγαλειώδες που δεν θα μπορούσε να εξηγηθεί παρά μόνο αν δεχτούμε ότι είναι Θεόπνευστον.

Έτσι ο Μωυσής δεν είχε, όπως λέει ο Ντελονέη, ο Γάλλος αυτός γεωλόγος, δεν είχε τις γνώσεις της εποχής μας, εξάλλου η γεωλογία δεν έχει παρά 200 χρόνια ζωή σαν επιστήμη. Άρα ήταν θεόπνευστος ο Μωυσής, ήταν θεόπνευστος.

Ε λοιπόν, με τον τρόπο που μπόρεσε να γράψει τα της εξαημέρου, μάλιστα το πως έχουμε προοδευτικά τα δημιουργήματα αυτά, τα όντα από το φυτικό βασίλειο στο ζωικό, και το ζωικό εκ των ατελεστέρων στα τελειότερα, είναι κάτι καταπληκτικό.

Όλα αυτά σας είπα είναι κατά αποκάλυψη. Κατά τον ίδιο τρόπο θα παρουσιάσει ο Θεός και τα του κατακλυσμού και τα λοιπά. Δηλαδή, ό,τι προγενέστερον που είχε περιβληθεί το περίβλημα του μύθου, ο Θεός δείχνει στον Μωυσέ την μόνη αλήθεια.

Είναι λοιπόν πολύ φυσικό η Αγία Γραφή με αυτά που λέγει, και είναι η αλήθεια μέχρι την τελευταία της λέξη, να μοιάζει με τις παραδόσεις των λαών, αφού όλοι οι λαοί φεύγοντας από την κοινή κοιτίδα από όπου ξεκίνησαν να φέρουν αυτές τις παραδόσεις.

Αλλά, βέβαια, βέβαια, με το περίβλημα, θα λέγαμε, το μυθολογικό, είναι πολύ φυσικό να δώσουν ονόματα μετά των θεών των κλπ, κλπ, ότι ήταν λέει ο Θεός τάδε, ο Θεός, αλλά έχασαν τον Θεό των αληθινό, μπήκαν στον χώρο της ειδωλολατρίας, φτιάχνουν λοιπόν τον Θεό τάδε που πλάθει η φαντασία τους, είναι πολύ φυσικό.

Και ένα άλλο παράδειγμα που λέγει εδώ, ότι για την περίπτωση λέγει της ύπαρξης καλού και κακού, αυτό είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο, ένα πρόβλημα φιλοσοφικό και θρησκευτικό, γιατί υπάρχει το καλό, γιατί υπάρχει το κακό, ή μάλλον γιατί υπάρχει το κακό, αφού υπάρχει το καλό, γιατί να υπάρχει το κακό, και δημιούργησε την γνωστή διαρχία που τη συναντούμε σε όλα τα θρησκεύματα του κόσμου.

Τι είναι αυτό, είναι μία απόπειρα ερμηνείας, προσέξτε πολύ αυτό το σημείο που σας λέω, απόπειρα ερμηνείας της παρουσίας του κακού μέσα στον κόσμο και μέσα στη ζωή. Είναι δε πολύ χαρακτηριστικό ότι ενώ η διαρχία δίνει, το λέει και η λέξη διαρχία, δίνει την προέλευση του κακού και του καλού σε αναλόγους αντιστοίχους θεούς.

Η Παλαιά Διαθήκη, εδώ το βλέπεις σαφώς ότι είναι αποκάλυψη και δεν είναι μύθος, δεν έχει κανένα διαρχικό στοιχείο. Αλλά ομιλεί για ένα Θεό, ο οποίος από την πρώτη στιγμή της περιγραφής, τον αναφέρει ως Θεό της ύλης και των πνευμάτων.

Είπε ο Θεός γεννηθεί το φως, το φως είναι υλικό, είπε ο Θεός να γίνει το στερέωμα, να γίνει εκείνο, εκείνο, εκείνο, τα ζώα, τα φυτά. Αυτά τι είναι, υλικά δεν είναι, μετά κάνει τον άνθρωπο και μετά εμφυσά την πνοή, δηλαδή δίνει ζωή, του δίνει ψυχή.

Ποιος λοιπόν είναι ο Θεός, ο Δημιουργός και των πνευμάτων και της ύλης, ένας. Δεν υπάρχει διαρχία μέσα στην Παλαιά Διαθήκη, αυτό είναι φανερό, ότι η Παλαιά Διαθήκη δεν δέχθηκε επιδράσεις απ' έξω. Αλλά έμεινε αμιγής και καθαρά.

Αυτά είχαμε πολύ πολύ λίγα λόγια και σύντομα να απαντήσω στην απορία αυτή. Σε μια δευτέρα απορία, σε κάποιο λέει σημείο της Αγίας Γραφής, αναφέρεται ότι ο Θεός είναι άναρχος. Τι σημαίνει αυτό, βέβαια η λέξη άναρχος θα πει χωρίς αρχήν.

Οι λέξεις ο Θεός είναι αιώνιος, τη χρησιμοποιούμε αλλά είναι καταχρηστική. Οι πιο αρμόζουσα λέξεις για το Θεό είναι ΑΪΔΙΟΣ, που θα πει δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος Διότι η λέξη αιώνιος μπορεί να παρουσιάζει ότι δεν τελειώνει ποτέ, αλλά να έχει αρχή Ο άνθρωπος έχει αρχή, γεννήθηκε, δημιουργήθηκε, συνεπώς έχει αρχή Αλλά επειδή δεν θα πεθάνουμε ποτέ, θα αναστηθούμε και θα ζήσουμε στους αιώνας των αιώνων Γι' αυτό το λόγο ο άνθρωπος είναι αιώνιος, αλλά είναι αιώνιος ως προς το τέλος του, όχι ως προς την αρχή του Αλλά ο Θεός δεν έχει αρχή, είναι άναρχος, καλύτερα αίδιος, χωρίς αρχή και χωρίς τέλος

Μάλιστα με την ευκαιρία θα λέγαμε ότι ο Ιησούς Χριστός λέει δια του εαυτού του και από εδώ βλέπει κανείς ότι είναι Θεός, ότι εγώ είμαι το Α και το Ω, η αρχή και το τέλος. Το Α είναι η αρχή, το τέλος είναι το Ω. Είναι γράμματα του αλφαβήτου που δείχνουν παιδιά το εξής, στοιχεία. Δεν σημαίνει ότι ο Χριστός είναι η αρχή, το αρχίνισμα και το τέλειωμα, ότι το Α και το Ω, η αρχή και το τέλος υπάρχουν μέσα στο Θεό.

με την έννοια, ο Θεός κάνει κάποια αρχή, όχι στον εαυτό του, σε αυτό που δημιουργεί, γιατί ο Χριστός είναι ο δημιουργός του παντός, κάνει την αρχή της δημιουργίας και μπορεί να κάνει και το τέλος της δημιουργίας άμα θέλει.

Εάν η δημιουργία δεν αποκτά τέλος, είναι γιατί δεν θέλει. Δηλαδή, το άλφα από πού ξεκινάει, από το μηδέν. Εκ του μηδενός ο Θεός έκανε τον κόσμο, αλλά δεν μπορεί να ήρθε όμως ο Θεός εκ του μηδενός. Η δημιουργία είναι εκ του μηδενός, ο Θεός υπάρχει και κάποια στιγμή, εντός εισαγωγικών η λέξη, στιγμή γιατί στιγμή φανερώνει χρόνο, ο Θεός ξεκινάει κάτι και αυτό που ξεκινάει υπάρχει από τη στιγμή που ξεκινάει, ενώ ο Θεός υπάρχει παραλλήλως, όχι πολύ πριν, πάντοτε.

Άρα, θα λέγαμε, αυτές οι εκφράσεις δείχνουν ότι το Α και το Ω είναι η δημιουργία που υπάρχει μέσα στο Θεό που αρχίζει και τελειώνει ή δύναται να τελειώσει διότι είναι εκ του μηδενός, αλλά ο Θεός είναι όχι αιώνιος αλλά είναι αίδιος, δηλαδή χωρίς αρχή και χωρίς τέλος Και μια ακόμη απορία, όταν τινάζουμε το χαλί το βράδυ λένε ότι πέφτουν λεφτά, πώς το εξηγείτε αυτό

Μάλιστα, δηλαδή προσέξτε, ότι το χαλί έχει λεφτά και πέφτουν στον δρόμο όταν τινάζεται, ή ότι εκείνος που περνάει κάτω από ένα χαλί που τινάζεται θα μαζέψει λεφτά από κάτω Δεν μας το διασαφίζει εδώ η περίπτωση, η απορία, παιδιά βέβαια καλά κάνετε και τα ρίχνετε αυτά γιατί ξέρετε τι γίνεται Ύστερα από την εξήγηση μιας τέτοιας απορίας, εγώ μαζεύω στο δίχτυ πολλά ψαράκια Έρχονται τη Δευτέρα και εξομολογούνται και λένε Πάτερ μου, ξέρετε πόσες φορές τίναξα το χαλί Κάνω την απορρήτη την περίπτωση φορά αυτή Ή ξέρετε από κείνο που είπατε χθες τα παιδιά Ή σε απορρήσεω εγώ, ξέρετε πόσες φορές το έκανε αυτό

Ώστε έτσι λοιπόν, γι' αυτό τα λέω αυτά Διότι με τον τρόπον αυτόν γίνεται ανίχνευση τέτοιων πραγμάτων μέσα στην ψυχή Παιδιά, είναι προλήψεις αυτά τα πράγματα Ενθυμείστε περί προλήψεων που είχαμε μιλήσει πέρσι, δεν πρέπει να δίνουμε καμία σημασία σε όλα αυτά, ότι βλέπουν τα αστέρια, ξέρω, μη μοιράσεις λέει, μη δώσεις, μη δανείσεις ψωμί, μη δανείσεις αλάτι, μη δανείσεις αυγό, το αλάτι θεωρείται ότι είναι η δύναμη του σπιτιού, το αυγό πάντοτε ήταν το σύμβολο της ζωής, μη τα δίνεις και φεύγουν αυτά το βράδυ, μη τα δουν τα αστέρια, μη δώσεις προζύμι, το προζύμι θεωρείται στοιχειό Μη δώσεις προζύμι όταν είναι νύχτα, γιατί θα σου χαλάσει το προζύμι και άλλα πολλά. Παιδιά, είναι πολύ προληπτικά πράγματα αυτά και δεν πρέπει να δίνουμε καμία απολύτως σημασία.

Μια ακόμη απορία, γιατί δυσκολεύεται ο άνθρωπος να πιστέψει στην Ανάσταση, μα είναι πολύ φυσικό, διότι δεν είχε ποτέ του κανένα προηγούμενο, είχε κανένα προηγούμενο, συνέπεσε ποτέ να αναστήνονται άνθρωποι.

Ξέρετε τι θα πει φυσικός νόμος, δεν υπάρχει ορισμός, αφήνουμε κάτι να πέσει λέμε ο νόμος βαρύτητα, δεν υπάρχει ορισμός, δεν υπάρχει ιδέα και εξήγηση καμία, δεν μπορούμε να εξηγήσουμε από επιστημονικής πλευράς, ξέρετε τι ορισμό θα δίναμε, κάτι πρέπει να πούμε, ένα φαινόμενο που επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο, αυτό το λέμε, φυσικό νόμο, Τι θα πει βιολογικός νόμος, ένα φαινόμενο που επαναλαμβάνεται κατά τον ίδιο πάντα τρόπο, δηλαδή ένας άνθρωπος τρώει, γεννιέται, τρώει, πεθαίνει, αυτό είναι μία βιολογική τοποθέτηση, αυτό το πράγμα αν αλλάξει βγαίνουμε από κάτι το οποίο λέμε ότι είναι βιολογικός νόμος, επειδή λοιπόν ποτέ δεν υπήρξε κάποια αλλαγή σε αυτούς τους φυσικούς ή τους εν λόγω βιολογικούς νόμους,

είναι πάρα πολύ φυσικό να παραξενεύει η Ανάσταση νεκρών, μα ποιος αναστήθηκε, ποιος αναστήθηκε, μάλιστα εκεί στη Σοφία Σολομόντος λέει ποιος λέει γύρισε από τον άλλο κόσμο να μας πει ότι υπάρχει κάτι, δεν βαριέσαι, ας πάμε και ας πιούμε και ας γλεντήσουμε και ας στήσουμε μνημεία της ευφροσύνης μας, δηλαδή της διασκεδάσεώς μας και της χαράς μας.

Αλλά αγαπητοί μου, επειδή ακριβώς είναι κάτι δύσκολο, μην ξεχνάτε, οι ίδιοι οι μαθητές δυσπιστούσαν Παρότι είχαν ειδοποιηθεί κατ' επανάληψη, το θυμήθηκαν εκ των υστέρων Γι' αυτό ο Κύριος μιλούσε για την Ανάστασή του κάθε στιγμή, αλλά ταυτόχρονα επειδή δεν καταλάβαιναν, δεν το βάζαν στο μυαλό τους Δεν το βάζαν στο μυαλό τους, το καταλαβαίνετε αυτό, σαν να σου λέει ο παππούς σας Παιδάκι μου, όταν θα αποκτήσεις εγγόνια, θα έρθω εγώ να σου φέρω δώρα για τα παιδιά σου Όταν θα αποκτήσεις δισέγγονα, θα έρθω εγώ ο παππούς σου, να σου φέρω δώρα για τα παιδιά σου Θα το παίρνατε στα σοβαρά αυτό;

Όταν βλέπατε τον παππού σας να αναστήνεται, τότε θα λέγατε, μα μου το έλεγε ο παππούς Άρα εδώ κάτι συμβαίνει Ο Χριστός λοιπόν έλεγε, ο Υιός του ανθρώπου θα παραδοθεί στους ανθρώπους, θα σταυρωθεί και την τρίτη μέρα θα αναστηθεί Το έλεγε. Ύστερα ζήτησε να τον ψηλαφίσουν, να φάει μαζί τους και έμεινε μαζί τους 40 ημέρες, ώστε να βεβαιωθεί το γεγονός ότι ο Χριστός πράγματι αναστήθη, γιατί ήταν κάτι δύσκολο, αληθώς, γι' αυτό ο Χριστός, παιδιά, έμεινε τόσο στη γη και άφησε να τον ψηλαφίσουν επαναλαμβάνω και να φάει και να ξανάρθει και να ξανάρθει και λοιπά.

να τους πει το φάντασμα δεν έχει σάρκα και οστά όπως εμένα με βλέπετε να έχω. Γιατί μπορούσαν να πουν μήπως ήταν φάντασμα. Γιατί επάνω στην Ανάσταση θα εθεμελιώνεται ολόκληρος ο Χριστιανισμός και η δική μας Ανάσταση. Έτσι λέμε απλά όπως λέει στο 15ο κεφάλαιο της Α΄ Κορινθίους ο Απόστολος Παύλος ότι εάν ο Χριστός δεν αναστήθη ούτε και εμείς θα αναστηθούμε.

Αλλά εάν ο Χριστός αναστήθη, και εμείς θα αναστηθούμε Γι' αυτό λοιπόν όλο το οικοδόμημα του Χριστιανισμού στηρίζεται στην Ανάσταση Και επειδή ξέρουν οι αρνητές ότι εκεί είναι το θεμέλιο, προσπαθούν να προσβάλουν την Ανάσταση Αλλά ματαιοπονούν γιατί ο Χριστός αναστήθη και τον βλέπουμε αυτό και στην Πεντηκοστή και στην Ιστορία Πώς τον βλέπουμε; Διότι ο Χριστιανισμός δεν κατελύθη και πύλαι άδου ου κατισχύσουσιν αυτής της Εκκλησίας Εννοεί ο Κύριος. Ο Κύριος λοιπόν ανέστη, είναι στον ουρανό με το ανθρώπινο του σώμα, θα ξανάρθει να κρίνει τον κόσμο και τότε θα τελειώσει η ιστορία. Αυτά για το θέμα της Αναστάσεως.

Και ακόμη κάτι. Γιατί ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται πως η ζωή τους δεν έχει νόημα και πώς μπορούν να ξεπεράσουν το αίσθημα αυτό. Είναι ένα αίσθημα παιδιά που το έχουν πολλοί άνθρωποι, ιδίως στην εποχή μας.

Θα έλεγα επιγραμματικά, γιατί χάνουν το δρόμο τους, αλλά να το αναλύσω αυτό, σε παλαιότερες εποχές, όταν οι άνθρωποι είχαν μια απασχόληση, απλή, συνήθη, ας πούμε γεωργική, ας πούμε στα χωριά, ποτέ δεν μπορούσε να τεθεί αυτό το αίσθημα ότι δεν έχει νόημα η ζωή μου, απόδειξη ότι αυτοκτονίες δεν υπήρχαν, παρά μόνο σε περίπτωση που υπήρχε καμία ερωτική υπόθεση και θέλανε να ξέρω, Απέτυχε κάποιος και αυτοκτονούσε Αλλά γιατί δεν έβρισκε νόημα στη ζωή του κανείς Απόδειξη ακόμα ότι το παν έκανε ο άνθρωπος για να ζήσει Κάθε δυσκολία προσπαθούσε να την υπερνικήσει γιατί ήθελε να ζήσει Συνεπώς έβρισκε νόημα στη ζωή του

Εκείνο που κάνει να βρίσκει ο άνθρωπος νόημα στη ζωή του Είναι παιδιά το να υπάρχει μια απασχόληση

Άμα υπάρχει μια απλή απασχόληση, βρίσκει νόημα Ο άνθρωπος που δεν εργάζεται δεν βρίσκει νόημα Κάποτε ο γιος ενός εκατομμυριούχου στην Αμερική, 17χρονο παιδί, αυτοκτόνησε Λέγοντας ότι όλα τα δοκίμασε στη ζωή, βέβαια σαν εκατομμυριούχος δεν δούλευε Και αυτοκτόνησε αφήνοντας ένα σημείωμα ότι δεν βρίσκω πια τίποτα νόημα στη ζωή και αυτοκτονώ.

Δεν είχε νόημα. Αλλά βλέπετε τα πουλάκια του ουρανού, τα μυρμήγκια, τις κατσαρίδες, τα κουνούπια, θέλουν να ζήσουν, θέλουν να ζήσουν, γιατί βρίσκουν νόημα στη ζωή τους, γιατί αγωνίζονται να βρουν τροφή για να ζήσουν, όλα τα όντα βρίσκουν ένα νόημα στη ζωή τους, βέβαια είναι και οι θλίψεις, βέβαια είναι και οι απογοητεύσεις, βέβαια η πίστη κλονίζεται πολλές φορές, αλλά τώρα θέλω να προχωρήσω λίγο πιο πέρα, Δεν είναι μόνο αυτά τα απλά τα βιωτικά, είναι και κάτι ακόμα, όταν ο άνθρωπος χάνει το δρόμο του που οδηγεί στο Θεό, διότι η δουλειά δεν τον αφήνει να σκεφτεί ότι έχει άλλο νόημα η ύπαρξή του, και αυτό το άλλο νόημα είναι να φτάσει στο Θεό.

Εάν λοιπόν χάσει το δρόμο και δεν βρίσκει το Θεό, τότε όταν είναι φιλόσοφος νους, όχι τώρα απλός άνθρωπος, αλλά φιλόσοφος νους αναρωτιέται και λέγει· Κάθε μέρα πάω στη δουλειά μου, κάθε χρόνο παίρνω και θερίζω το χωράφι μου, μα τι νόημα έχουν αυτά, έκανα τα παιδιά μου, τα παιδιά μου θα κάνουν τα παιδιά τους και τα παιδιά τους θα κάνουν τα παιδιά τους. Και τι βγαίνει από αυτό; Όταν είναι φιλόσοφος ο νους, σκεπτόμενος, θέτει αυτό το ερώτημα.

Η απάντηση είναι ότι ο Θεός μας έκανε για τον εαυτόν Του και ότι ο παρών κόσμος είναι ένα πειρατήριον, δηλαδή ένα δοκιμαστήριον. Θα δώσουμε τις εξετάσεις μας και θα βρεθούμε κοντά στο Θεό. Γιατί κάποτε φύγαμε. Πρέπει να ξέρω την ιστορία μου εγώ· σαν άνθρωπος ήμουνα κοντά στο Θεό.

Τέτοια θέματα δεν θα υπήρχαν, διότι θα είχε νόημα η ύπαρξή μου, διότι θα είχα την μακαριότητα του παραδείσου. Έχασα τον παράδεισο, είμαι μέσα στα βάσανα της παρούσης ζωής, αλλά μπορώ να ξαναβρώ πάλι τον δρόμο κοντά στο Θεό.

Γι' αυτό λοιπόν ο άνθρωπος ο οποίος δεν χάνει τον δρόμο του που οδηγεί στο Θεό, ο άνθρωπος αυτός δεν μπορεί ποτέ να μιλάει και να λέει ότι δεν έχει νόημα η ζωή μου. Αυτά και για αυτή την απορία. Πάμε σε μια πέμπτη απορία

Εφαρμόζεται η μετοχή στο θάνατο και την Ανάσταση του Χριστού στο βάπτισμα; Μάλιστα.

Είναι γνωστό ότι εδώ ο άνθρωπος, ο πιστός που καλείται να μπει στη ζωή του Χριστού Πρέπει να μπει στην ολόκληρη τη ζωή του Χριστού Αυτή που έζησε ο Χριστός όταν ήταν στον παρόντα κόσμο Δηλαδή πρέπει ο πιστός να πεθάνει μαζί με τον Χριστό και να αναστηθεί μαζί με τον Χριστό Αλλά ο μεν Χριστός πέθανε πραγματικά και ανέστη πραγματικά, ο άνθρωπος όμως ζει με συμβολικό τρόπο εκείνο το οποίο έζησε ο Χριστός και μπαίνει διά του συμβόλου εις την οντολογία του Χριστού. Τι είναι ο τρόπος; Στο βάπτισμα με την τριπλή κατάδυση και ανάδυση.

Είδατε στην κολυμβήθρα, καταδύομε το βαπτιζόμενο παιδί, το βουτάμε, καταδύομε, το βουτάμε στο νερό και το αναδύομε, το σηκώνομε, καταδύομε, αναδύομε, καταδύομε, αναδύομε. Και τι λέμε, βαπτίζεται ο δούλος του Θεού Τάδε εις το όνομα του Πατρός, στην πρώτη κατάδυση, του Υιού, στην δευτέρα κατάδυση και του Αγίου Πνεύματος, στην τρίτη κατάδυση Εδώ παιδιά έχουμε δύο δόγματα σε αυτή την κίνηση, έχουμε δύο δόγματα, το πρώτο δόγμα είναι τα λόγια που λέμε, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος Το όνομα, δεν λέει στα ονόματα, το κατά Ματθαίον λέει στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος να βαπτίζεται

Που σημαίνει ότι είναι ένας Θεός, ένα όνομα, τρία πρόσωπα, ο Πατήρ ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα Ώστε μιλάμε για το δόγμα της Αγίας Τριάδος, βαπτιζόμαστε εν ονόματι της Αγίας Τριάδος, ομολογούμε το δόγμα της Αγίας Τριάδος Η κατάδυση και η ανάδυση είναι η Ανάσταση, συγγνώμη, είναι ο θάνατος, ο τριήμερος, στον τάφο και η Ανάσταση του Χριστού Εδώ όμως είναι του Χριστού που στην ανθρωπίνη του φύση, εδώ τι ομολογούμε, το δεύτερο μέγα δόγμα της ενανθρωπίσεως του Υιού του Θεού Έτσι βλέπει ο καθένας παιδιά, μόνο με αυτές τις κινήσεις και με αυτά τα λόγια, να διατυπώνει και να ομολογεί την πίστη του στα δύο αυτά μεγάλα δόγματα

Το δόγμα της Αγίας Τριάδος και το δόγμα της Ενανθρωπίσεως ώστε με τον τρόπον αυτόν, έναν συμβολικός, κατά οντολογικών τρόπων, εμφυτευόμεθα, εμφυτευόμεθα, ό,τι συμβολικά, οντολογικά, μέσα στο σώμα του Χριστού και γινόμεθα ένα και ταυτιζόμεθα με το σώμα του Χριστού. Πώς το λέει ο Απόστολος Παύλος; Ότι η ζωή μας, λέει, είναι κρυμμένη μες στο Χριστό.

Όταν ο Χριστός φανερωθεί, δηλαδή η ζωή μας, τότε και εσείς, λέει σε μια του επιστολή, θα φανερωθείτε. Δηλαδή, θα γίνετε φανεροί με την Ανάσταση των Νεκρών, Ώστε η μετοχή μας σήμερα κατά συμβολικών τρόπων περνάμε στην οντολογία όμως του σώματος του Χριστού Αυτά όλα δείχνουν πως ο άνθρωπος μετέχει στον θάνατο και την Ανάσταση του Χριστού Και μια εβδόμη απορία, βλέπετε προχωρώ λίγο γρήγορα, έχω ολόκληρο μπλοκ αποριών, καλά να σας πω

Τι σημαίνει Θεία Οικονομία; Το μυστήριο της ενανθρωπίσεως λέγεται και μυστήριο θείας οικονομίας Έτσι, δηλαδή, τι ο Θεός οικονομεί δια την σωτηρία του ανθρώπου Συνεπώς, θεία οικονομία είναι το μυστήριο της ενανθρωπίσεως Το ότι ο Υιός γίνεται άνθρωπος και έρχεται στον παρόντα κόσμο για να τον σώσει Και μάλιστα με την ευκαιρία, παιδιά, που έχουμε τώρα και είμαστε στις παραμονές των Χριστουγέννων και που το σημερινό μας μάθημα είναι το τελευταίο προ των εορτών, θα επανέλθουμε πρώτα ο Θεός στις 10 Ιανουαρίου, είναι η Κυριακή μετά τα φώτα, 10 Ιανουαρίου, σημειώσατε το, σήμερα είναι το τελευταίο μας μάθημα

και μάλιστα σας συνιστώ να εξομολογηθείτε και να κοινωνήσετε και μάλιστα σας αφιερώνω δύο ημέρες. Αύριο Δευτέρα θα εξομολογώ στον Άγιο Στυλιανό μικρούς μεγάλους και την Τρίτη όλη μέρα θα εξομολογούμε πάλι πρώτο Θεός μικρούς μεγάλους Μπορείτε να έρθείτε λοιπόν και Δευτέρα και Τρίτη, εκεί όμως τελειώνουμε, δεν θα έχουμε πια άλλο περιθώριο για εξομολόγηση Την Τρίτη μάλιστα επειδή δεν έχω το βράδυ τίποτα θα μείνω όσο μπορώ και όσο αντέχουμε και όσος κόσμος υπάρχει, ό,τι μπορούμε Αυτά για το πρόγραμμα Λοιπόν, επανέρχομαι, πρέπει να ζήσουμε το μυστήριο της Θείας Οικονομίας Ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος και εμείς οφείλουμε να γίνουμε, να ανεβούμε στο ύψος εκείνο που απαιτείται

για να κατανοήσουμε, παιδιά, την ενανθρώπιση του Θεού Λόγου Δηλαδή θα λέγαμε ότι ο Θεός έχει ενανθρώπιση και ο άνθρωπος πρέπει να έχει θέα ανθρώπιση Δηλαδή γίνεται ο Θεός άνθρωπος και ο άνθρωπος γίνεται ένας Θεός Είναι εκείνο που λέγουν οι πατέρες της Εκκλησίας μας, ο Λόγος σαρξ εγένετο ή να η σαρξ γέννηται λόγος Δηλαδή ο Θεός έγινε σαρξ άνθρωπος για να γίνει η σαρξ ο άνθρωπος να γίνει Θεός Εγώ σας εύχομαι μ' όλη μου την καρδιά, καλές γιορτές και ευλογημένες ημέρες αυτές Και ερχόμεθα παιδιά τώρα σε μία απορία Η λύπη είναι αμαρτία;

Όταν όμως βρίσκεσαι κάτω από την κυριαρχία της, δεν είναι εύκολο να την αποτινάξεις Έχει επικαθίσει και εις τον νου και την καρδιά Τι συμβουλεύεται να κάνει κανείς σε τέτοιες ώρες;

Βέβαια, πρέπει να σας πω ότι η λύπη, παιδιά, δημιουργεί φοβερά προβλήματα στον άνθρωπο, μέχρι ακόμη και του θανάτου. Και παρότι ζούμε μια εποχή η οποία μπορεί να θεωρηθεί εποχή ικανοποιήσεων και ευχαριστήσεων, όμως η λύπη είναι ένα φαινόμενο που χαρακτηρίζει τους ανθρώπους, η μελαγχολία.

Γι' αυτό ακόμη και τα ειδικά ιατρεία έχουν δουλειά Βέβαια θα μου πείτε, δεν είναι αντιφατικό αυτό; Όχι, δεν είναι αντιφατικό Γιατί απλούστατα δεν είπα η χαρά, είπα η ευχαρίστηση Η εποχή μας έχει ικανοποιήσεις και ευχαριστήσεις, αλλά αυτές δεν προσπορίζουν και τη χαρά Διότι οι μεν ευχαριστήσεις αναφέρονται στην ικανοποίηση των αισθήσεων Η δε χαρά είναι φαινόμενον πνευματικόν Άλλο λοιπόν χαρά και άλλο ευχαρίστηση Μπορεί να φάω ένα ωραίο παγωτό και να με ευχαριστήσει χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μου έδωσε και χαρά Ή μπορεί να πήρα ένα κινίνο που ήταν δηλητήριο αλλά επειδή πήρα το πτυχίο μου σήμερα είμαι γεμάτος από χαρά

Εκείνο το πικρό θα λέγαμε κινίνο δεν μου χάλασε τη χαρά της ψυχής μου ή κάποια άλλη χαρά κλπ Θέλω να καταλάβετε ότι άλλο πράγμα είναι η ευχαρίστηση και άλλο πράγμα είναι η χαρά Πάντως, η λύπη είναι ένα από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα Το φανταστήκατε ποτέ ότι αποτελεί ένα από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα;

Όταν όμως λέμε λύπη, τι εννοούμε; Ο Απόστολος Παύλος γράφει στη Δευτέρα προς Κορινθίους επιστολή του 7,10 Η κατά Θεόν λύπη μετάνοιαν εις σωτηρίαν αμεταμέλητον κατεργάζεται Η δε του κόσμου λύπη θάνατον κατεργάζεται Τι βλέπουμε εδώ να λέει ο Απόστολος Παύλος;

Αναφέρεται σε δύο κατηγορίες λύπης Η μία λέγει η κατά Θεόν και η άλλη είναι η κατακόσμων λύπη Η δευτέρα αυτή η κατακόσμων λύπη θεωρείται θανάσιμον αμάρτημα Ενώ το άλλο η άλλη λύπη η κατά Θεόν είναι μάλλον αρετή Αν θέλετε, ονομάζεται στη γλώσσα των Πατέρων, το κατά Θεόν Πένθος Το κατά Θεόν, θα το δούμε και το ένα και το άλλο Τι είναι η κατακόσμων λύπη;

Είναι, όταν λυπηθώ, υπερβολικά.

Γιατί για κάθε τι που θα είναι άσχημο θα λυπηθώ. Αλλά όταν λυπηθώ υπερβολικά και ξεπεράσω κάποια χρονικά όρια τα συνήθη που υπάρχουν στους ανθρώπους, τότε βεβαίως αρχίζω, πρέπει να αρχίσω να ανησυχώ, τότε μπαίνω μέσα σε μία περιοχή κοσμικής λύπης, όπως υπάρχουν και πράγματα για τα οποία δεν πρέπει καθόλου να λυπηθώ.

Ωστόσο, μία αποτυχία αποτελεί κατά κόσμον λύπη, μία ασθένεια, ο θάνατος ενός χρησίμου ή προσφιλούς προσώπου. Ακόμα η απώλεια της υγείας μου, γιατί έχασα την υγεία μου να φτάσω σε μια λύπη αξεπέραστη. Η απώλεια χρημάτων ή ακόμα πολυτίμων αντικειμένων, έχασα το δαχτυλίδι μου, έχασα το σταυρό μου, έχασα ένα αντικείμενο ή τα χρήματά μου.

Χρήματα εννοώ δηλαδή σε χρυσά, όχι χρήματα σε χαρτονομίσματα. Ακόμα, όταν για μια απόφαση, που τον καιρό που την πήρα, έτσι σκέφτηκα, αναθεωρώ, και επειδή δεν μπορώ να πάρω μια καινούργια απόφαση, το θέμα έκλεισε.

Παντρεύτηκα έναν άνθρωπο, αυτόν τον άνθρωπο που παντρεύτηκα, τώρα τι θα κάνουμε, τον χωρίσουμε, να πάρουμε έναν άλλον, δεν γίνεται εύκολα. Με πιάνει λύπη, γιατί να μην πάρω εκείνον ή εκείνη και λοιπά και να αρχίζει ο άνθρωπος να μαραίνεται.

Παιδιά αυτό το τελευταίο μάλιστα είναι τραγικό, είναι τραγικό όταν μητέρες έχουν βρει τη νύφη ή το γαμπρό και ύστερα από κάποιο καιρό, αφού έγινε ο γάμος και τελείωσε, από κάποιο καιρό ύστερα όταν βρίσκουν ένα καλύτερο πρόσωπο Επιτυχέστερο, Όταν λέμε καλύτερο, Και σε αρετή, Σε χρήματα, Σε προβολή, Κοσμική, Να σου λέει, Τι έπαθα και δεν έδωσα την κόρη μου, Λέει σε αυτόν τον σπουδαίο γαμπρό, Ε τώρα πάντρεψε την κόρη σου, Θα αντιγορήσω, Το φαντάζεστε, Ε λοιπόν, Γίνεται και αυτό, Και όταν κανείς μαραίνεται, Και αισθάνεται πολύ άσχημα, Είναι κατά Θεό λύπη, Ή πούλησες ένα χωράφι σου, Το πούλησες ένα εκατομμύριο, Ύστερα από λίγο καιρό, Παίρνουν απάνω αυτά, Και πά

Πάει 5 εκατομμύρια, Βρε τι έπαθα, Γιατί να το πουλήσω 1 εκατομμύριο και να μην το πουλούσα τώρα, 5 εκατομμύριο και να το βλέπετε τον άλλον να αρρωσταίνει και να πεθαίνει, να μην μπορεί να ξεπεράσει αυτή τη λύπη, να μην μπορεί να βρει τη χαρά του, τέτοια όλα αυτά που σας είπα έτσι σαν παραδείγματα και όλα αυτά παιδιά δεν είναι τίποτε άλλο παρά η κατακόσμων λύπη που είναι ένα από τα επτά.

τα θανάσιμα αμαρτήματα και θανάσιμον αμάρτημα σημαίνει το αμάρτημα εκείνο που εκ του ασφαλούς οδηγεί την ψυχήν εις των θάνατων και για το οποίο η μετάνοια πολλές φορές είναι κάτι λίγο δύσκολο. Τότε λοιπόν θα μου πείτε απαιτείται αγών, απαιτείται αγώνας και όπως λέγει ο Άγιος Κασιανός Ρωμαίος κατά του πνεύματος της λύπης, του επισκοτούντος τη ψυχή από πάσης πνευματικής θεωρίας και κωλύοντος αυτήν από πάσης αγαθής εργασίας Και προς πάντα των έργων, τα επιτηδεύματα και προς αυτήν του βίου την επαγγελία, επαγγελία μίσος εμποιεί, αισθάνεσαι μίσος εναντίον και προσώπων και πραγμάτων, έτσι σε κουράζουνε, λες, από τη λύπη, δεν θέλω να μαγειρέψω, δεν θέλω να σκουπίσω, πέθανε κάποιο πρόσωπο, προσφιλές, το παιδί σου, η μάνα σου, γυναίκες το παθαίνουν αυτό πολλές φορές, δεν μαγειρεύουν, δεν σκουπίζουν, δεν πλένουν, αφήνουν τα πράγματα,

Έτσι, έτσι, όπως είναι, όλη μέρα κλαίνε, οδύρονται, κάθονται, όπως ομοίως δεν πάει ο άλλος στη δουλειά του, γιατί, γιατί αισθάνεται υπερβολική λύπη, αυτό λέγει, βάζει μες στην ψυχή, λέει, το πονηρό πνεύμα της λύπης, βάζει μίσος εναντίον αυτών των φυσιολογικών πραγμάτων της ζωής του ανθρώπου, Δια τούτο, λέει ο Άγιος Κασιανός ο Ρωμαίος, Δια τούτο, Πάσῃ φυλακῇ τηρήσωμεν την εαυτών καρδίαν από του Πνεύματος της Λύπης Με κάθε τρόπο πρέπει να φυλάξομε την καρδιά μας από το δαίμονα αυτόν της Λύπης Προηγουμένως, Τινιν αγωνιστέον κατά του Πνεύματος της Λύπης, του εμβάλλοντος την ψυχήν εις απόγνωση Αλλά πιο μπροστά όμως πρέπει να αγωνιστούμε, εναντίον λέει της λύπης που βάζει την ψυχή, την ρίχνει στην αγκαλιά της απελπισίας

Διότι αυτή η λύπη κατά κόσμο, παιδιά, οδηγεί τον άνθρωπο στην απελπισία Και τι θα πει απελπισία, θυμηθείτε τι συνέβη με τον Κάιν, τι συνέβη με τον Ιούδα Ξέρετε ότι ο Κάιν δεν είναι γιατί ζήλεψε τον αδελφό του μόνο, τον φθόνησε, έπεσε και σε απόγνωση Είναι φανερό από εκείνο που του είπε ο Θεός, του λέγει του Κάιν, Κάιν λέγει γιατί είσαι λυπημένος και γιατί κατέβασες τα μούτρα σου επειδή δεν έγινε αποδεκτή η θυσία σου, στο χέρι σου είναι, ακούστε, να διαλέξεις το τι θα κάνεις παρακάτω, είδατε, στο χέρι σου είναι Δηλαδή τι προσπαθεί να κάνει ο Θεός, προσπαθεί να τον βγάλει από τον δαίμονα της λύπης, αλλά επειδή υπήρχε και ο φθόνος και η λύπη τότε δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τον εαυτό του ο Κάιν και προτίμησε να σκοτώσει τον αδελφόν του γιατί δεν μπόρεσε να βρει τη λύτρωση της ψυχής του, βέβαια το ένα κακό χειρότερο του άλλου

Ή ο Ιούδας, ο Ιούδας παιδιά, Από τι αυτοκτόνησε, Από την υπερβολική λύπη, Τι λύπη, Κατακόσμου λύπη, Ξέρετε ότι οι περισσότεροι που αυτοκτονούν στον κόσμο αυτόν, Αυτοκτονούν κυρίως το 99,9% Από τη λύπη, Όταν μου πει κάποιος, Αυτός δεν είχε να πάρει ψωμί, Πάλι από τη λύπη, Δεν πίστευε στην πρόνοια του Θεού, Πάλι από τη λύπη, Δηλαδή θα λέγαμε το κύριο γνώρισμα των Αυτοκτονούντων είναι η λύπη. Είδατε ποτέ κανέναν να είναι χαρούμενος και να αυτοκτονεί. Ποτέ κανένας. Οπότε λοιπόν, είναι η λύπη κακό σημάδι. Και σημάδια της κατακόσμων λύπης, όπως μας λέγει ο Άγιος Κασιανός ο Ρωμαίος, είναι τα εξής. Προσέξτε, σημάδια της κατακόσμων λύπης. Γιατί μπορεί να πει κάποιος, άραγε όταν λυπούμαι έχω κατακόσμων ή κατα Θεών λύπη.

Πρώτον είναι η ακηδία. Τι είναι η ακηδία; Είναι, παιδιά, αυτή η πνευματική τεμπελιά, εκείνο που δεν έχω όρεξη να κάνω τίποτα. Όχι γιατί είμαι κουρασμένος άνθρωπος, όχι, αλλά γιατί η λύπη με κατέβαλε. Είναι η ανυπομονησία, είναι ο θυμός, είναι το μίσος, είναι η αντιλογία, είναι ο απελπισμός. Οι λέξεις είναι αυτούσιες του Αγίου Πατρός. Και ακόμα ευχής οκνηρία, Δηλαδή, βαριέμαι να κάνω την προσευχή μου, όταν κάτι με απασχολεί σαν λύπη, όταν έχω λύπη. Όταν λοιπόν έχω λύπη και έχω αυτά τα χαρακτηριστικά που σας είπα, τότε σίγουρα, δεν είναι απαραίτητο να τα έχω όλα, μπορώ να έχω ένα από αυτά, τότε σίγουρα έχω την κατά κόσμον λύπη.

Αλλά είναι όμως και η κατά Θεό λύπη. Και ποια είναι τα σημάδια της κατά Θεό λύπης, πάλι κατά τον ίδιο Πατέρα. Η χαρά, λέγει, σύμμεικτος τη ελπίδι. Η χαρά ανακατεμένη με την ελπίδα. Μέσα στη λύπη, ναι, παράξενο, πρόθυμος και υπήκοος προς πάσαν αγαθήν εργασία, ευπρόσιτος, ευπλησίαστος, Γιατί ξέρετε, εκείνος που έχει την κατά κόσμο λύπη, δεν θέλει να δει άνθρωπο, είναι απρόσιτος.

Θυμάμαι, παιδιά, κάποτε, ουδέποτε θα το ξεχάσω, ήμουν γύρω στα 13 μου χρόνια, όταν τότε δούλευα σε ένα μαγαζί που ξεκίνησε ο πόλεμος. Και βέβαια κλείσαν τα σχολεία, πολύ καλά έκανε ο πατέρας, με έβαλε σε ένα φαρμακείο και εργαζόμουν.

Και εκεί το αφεντικό μου είχε μια αδελφή που είχε δύο χαριτωμένα αγόρια, λίγο πιο μικρά από μένα. Πήγαινε ο ένας πέμπτη και ο άλλος τετάρτη δημοτικού. Ο μικρός λοιπόν πήγε να περάσει από το ένα πεζοδρόμιο στο άλλο.

Το χτύπησε ένα αυτοκίνητο και σκοτώθηκε το παιδί. Τον πέρασαν από την πλατεία με ένα σεντόνι, ήταν φοβερό πράγμα. Με μια κουβέρτα, ήταν φοβερό. Ήταν πολύ καλά παιδάκια αυτά Η μάνα έπεσε σε φοβερή λύπη.

Όταν πήγε να σπίτι της, πολύ συχνά πήγε να σπίτι της είχε πάντα κλειστά τα παντζούρια, ήταν μισοσκόταδο μέσα και πάντα την έβρισκα στην ίδια θέση, μέσα στο σαλόνι της, επάνω στον καναπέ, με τα χέρια απλωμένα έτσι και τίποτα άλλο, δεν μιλούσε τίποτα.

Η γυναίκα αυτή, ύστερα από λίγο καιρό, ελάχιστο καιρό, έπαθε καρκίνο και πέθανε. Διότι η λύπη, παιδιά, πράγματι, οδηγεί σε αρρώστιες πολύ φοβερές, όπως θα το δούμε λίγο πιο κάτω. Ώστε πολλή προσοχή στο θέμα της λύπης, και ότι η λύπη κατά κόσμο είναι απρόσιτος, η κατά Θεό είναι ευπρόσιτος, δέχομαι τον άλλον, είναι ταπεινή, έχει πραότητα, έχει ανεξικακία και είναι υπομονετική.

Δηλαδή λυπήθηκα για ένα αμάρτημά μου, κάθομαι ακούω τον άλλον με υπομονή, θέλω να διορθωθώ, λυπάμαι γι' αυτό, αυτό είναι κατά Θεό λύπη. Ο Σοφός Σιράχ μας λέει στο 38 κεφάλαιο, στίχος 18, τα εξής. Μη δώσεις λύπην την καρδία σου, μη δώσεις, λέει, την καρδιά σου στη λύπη, από λύπης γάρ εκβαίνει θάνατος.

Τι θάνατος βγαίνει από τη λύπη; Θα σας έλεγα και ο πνευματικός θάνατος, αφού είναι θανάσιμο αμάρτημα, και ο σωματικός θάνατος ακόμη, το παράδειγμα που σας είπα προηγουμένως. Και λύπη καρδίας, λέει ο Σοφός Σιράχ, κάμψει ισχύν, τη δύναμή σου, τη σωματική σου, τη ρωμαλεότητά σου, θα την κάμψει, θα την γονατίσει, θα την λυγίσει αυτή η λύπη, είναι φανερό.

Το φάρμακο, λέγει πάλι ο Άγιος Πατήρ, θεραπεύεται δια προσευχής και της εις Θεόν ελπίδος και μελέτης και της μετά ανθρώπων ευλαβών διαγωγής. Πιάσε να κάνεις την προσευχή σου. Μα δεν μπορώ, θα πιέσεις τον εαυτό σου.

Πιάσε να διαβάσεις κάτι, δεν έχω όρεξη, θα πιέσεις τον εαυτό σου. Ό,τι κάνουμε, παιδιά, όταν είμαστε άρρωστοι και δεν έχουμε όρεξη να φάμε. Τι γίνεται, με κάθε τρόπο, μα με κάθε τρόπο πρέπει να φάμε. Εσείς παιδιά που είσαστε, πιστεύω η μητέρα σας με κάθε τρόπο, όταν κρίνει ότι πρέπει να φάτε, και έχει κοπεί όρεξη, που δεν είναι βεβαίως φυσιολογικό πράγμα αυτό, με το ζόρισμα, δεν ξέρω πώς να ψήσει το φαΐ, να σας μυρίσει ωραία, δεν ξέρω τι θα γίνει, πρέπει να φάτε. Έτσι και εδώ πρέπει να πιέσουμε τον εαυτό μας και προσευχή να κάνουμε και μελέτη να κάνουμε και ακόμη συντροφιά με ευλαβείς ανθρώπους.

Αυτό το τελευταίο είναι πάρα πολύ σπουδαίο, γιατί διότι δημιουργεί μία κίνηση από την ενδοστρέφεια που αποκτήσαμε με τη λύπη σε μία κάποια εξωστρέφεια, σε ένα άνοιγμα του εαυτού μας, και αυτό βέβαια είναι πολύ μεγάλης θεραπευτικής αξίας.

Αυτά είχαμε να πούμε παιδιά, διά την απορία που ετέθη, για να δούμε τώρα κάτι άλλο.

Λέγει, ο Άγιος Αυγουστίνος λέγει, κάνε τη δουλειά σου προσευχή και την προσευχή δουλειά σου.

Πώς μπορούν οι μαθητές να κάνουν τη δουλειά τους προσευχή, μια να δούμε.

Αυτή η ρήση, αυτό που είπε δηλαδή ο ιερός Αυγουστίνος, βεβαίως δεν είναι και πάρα πολύ σωστή.

Πρέπει να το πούμε αυτό, μην εκπλήττεστε με αυτό που είπα, ότι δεν είναι και πάρα πολύ σωστή, χωρίς να εξηγήσω πιο πολλά. Η εργασία βέβαια δεν μπορεί να θεωρηθεί προσευχή, γιατί η προσευχή είναι αναφορά στο Θεό, είναι ένωση με το Θεό, είναι ομιλία, ομιλία θα πει συντροφιά, ομιλία θα πει συντροφιά, προσέξτε, με το Θεό, ενώ η εργασία δεν είναι βεβαίως συντροφιά με το Θεό.

Ακόμα πρέπει να σας πω ότι υπάρχει ο κίνδυνος να παραμεριστεί η προσευχή, αν υποτεθεί ότι κάποιος αρχίσει να πιστεύει ότι η εργασία είναι προσευχή, και συνεπώς δεν έχω παρά, αφού θα σηκωθώ το πρωί από το κρεβάτι μου, γρήγορα γρήγορα να ετοιμαστώ και να φύγω για τη δουλειά μου, διότι η εργασία είναι προσευχή.

Και μάλιστα μερικοί λένε «Α, είναι ιερή η προσευχή». Ναι, ιερή μπορεί να την πούμε με προϋποθέσεις. Δεν μπορείς να πεις στην κυριακή το πρωί ότι πάω στο χωράφι μου γιατί είναι ιερή η προσευχή. Μπορείς να το πεις αυτό. Γιατί απλούστατα ο Θεός που σου είπε να ευλαβείς την εργασία ως εντολή Του, ο ίδιος σου λέγει ότι την Κυριακή το πρωί θα πρέπει να πας στην εκκλησία.

Δεν μπορείς να επικαλείσαι λοιπόν την προσευχή, την εργασία ως ιερά. Ακόμη, αν εσύ πας στην εργασία σου και τη θεωρήσεις αυτή προσευχή την εργασία σου, άκουσε τι λέει ο Σολομών. Είναι στο βιβλίο Σοφία Σολομών.

Λέγει, Κύριε, όπως το Μάνα έλειωνε όταν πέφταν οι πρώτες ακτίνες του ηλίου το πρωί, θα ξέρετε τι έλειωνε το Μάνα, αυτό τη νύχτα έπεφτε, όταν έβγαινε ο ήλιος, έλειωνε, έλειωνε σαν δροσιά και το πνίγει, έλειωνε.

Όπως λοιπόν λέγει το μάνα, έλειωνε με τις πρώτες ακτίνες του ηλίου, έτσι λιώνουν τα έργα των ανθρώπων όταν δεν ξεκινάνε με προσευχή. Α, ώστε λοιπόν δεν μπορώ να πω το πρωί ότι ξεκινώ για την εργασία μου γιατί η εργασία μου είναι προσευχή, άλλο η δουλειά και άλλο η προσευχή.

Είναι δύο διαφορετικά πράγματα και αυτά τα δύο βεβαίως σαφώς αντιδιαστέλλονται, ότι η εργασία μας μπορεί να γίνεται κάτω από τις εντολές του Θεού, αυτό είναι άλλο πράγμα, κάτω από τη δύναμη της προσευχής, αυτό είναι άλλο πράγμα.

Όταν το πρωί θα ξεκινήσω, μα στο σπίτι μου είμαι, μα στο γραφείο μου ή στο χωράφι μου ή στο εργοστάσιο, θα κάνω το σταυρό μου, ξεκινώ. Μπήκα στο χώρο της εργασίας, κάνω το σταυρό μου για να ξεκινήσω Δεν κάνω προσευχή βέβαια ιδιαίτερα την οποία έκανα το πρωί στο σπίτι μου Αλλά τώρα κάνω το σταυρό μου συμπληρωματικά για να ευλογηθεί η εργασία μου Άλλο πράγμα είναι αυτό Και όταν η εργασία γίνεται κάτω από την προσευχή, κάτω από την προσευχή Όχι ότι είναι ίση με την προσευχή, αλλά κάτω από την προσευχή, αυτό έχει πολύ σημασία και αν ακόμα η εργασία που κάνω είναι σύμφωνη με τις εντολές του Θεού, τότε εξαγιάζεται η ζωή μου, εξαγιάζεται η εργασία και δυνάμει θα λέγαμε του τρόπου με τον οποίο θα ζήσω, μέσα σε αυτήν την καθημερινότητα, θα κερδίσω ή θα χάσω τη Βασιλεία του Θεού.

Αλλά το δεύτερο ημιστίχιο, αυτό που ετέθη από τον ιερό Αυγουστίνο, αυτό είναι σωστό Τι λέει, κάνε τη δουλειά σου προσευχή, αυτό δεν είναι σωστό Και την προσευχή δουλειά σου, αυτό είναι σωστό Πώς αυτό, ίσως δεν θα μπορείτε να φανταστείτε, μάλιστα σε μια εποχή που ζούμε, μιας ενός πυρετού εργασίας και απόλαυσης οικονομικής ότι το κατεξοχήν έργο του ανθρώπου δεν είναι το επάγγελμά του, αλλά ποιο είναι, ξέρετε, είναι το έργο της προσευχής.

Το φαντάζεστε αυτό, παιδιά, ότι η προσευχή αποτελεί το κατεξοχήν έργο του πιστού. Μετά από το έργο της προσευχής είναι το έργο των εντολών και μετά είναι, δηλαδή το έργο της τηρήσεως των εντολών, και μετά είναι το βιοποριστικό μας επάγγελμα. Είτε χειρωνακτικό είναι αυτό, είτε πνευματικό ή ό,τι είναι. Έτσι, ο χρόνος της προσευχής πρέπει να πούμε δεν είναι χαμένος αλλά αξιοποιούμενος και μάλιστα κατά μέγιστον και κράτιστον τρόπον, θαυμάσιον τρόπον, άριστον τρόπον. Γιατί; Διότι αφού η προσευχή αποτελεί το κατεξοχήν έργο, μη λοιπόν πούμε παιδιά ποτέ, ότι κάνω προσευχή και χάνω τον καιρό μου. Ποτέ μα ποτέ μην το πούμε αυτό. Αυτά και για αυτήν την απορία.

Τώρα, επειδή έχει μείνει κάτι πάρα πολύ λίγο, να απαντήσω σε αυτές τις απορίες που είπαμε θα τις λέμε πολύ σύντομα, που έχουμε ξανααπαντήσει σε αυτές, είναι οι εξής. Η μια λέγει, τα θρησκευτικά περιοδικά και τις εφημερίδες είναι αμαρτία όταν τις πετάμε.

Παιδιά προσέξτε πάνω σε αυτό το σημείο, θα ήθελα να σας έλεγα ότι μία θρησκευτική εφημερίδα ή περιοδικό που έχει κείμενο θρησκευτικό ή ακόμα και εικόνες, δεν είναι λίγες, οι περιπτώσεις θρησκευτικών, κειμένων θρησκευτικών θα έλεγαμε, εντύπων που έχουν την εικόνα της Παναγίας, του Χριστού, των Αγίων κτλ.

Δεν μπορούμε να κάνουμε χρήση του χαρτιού αυτού όταν πια δεν θέλουμε να το διαβάσουμε το περιοδικό αυτό ή την εφημερίδα, καθ' οιονδήποτε τρόπο. Ούτε για περιτύλιγμα, ούτε για οτιδήποτε άλλο. Προσέξτε, ούτε για περιτύλιγμα.

Θα σας πήγαινε, πέστε μου θα σας πήγαινε, να περιτυλίξετε με μια θρησκευτική εφημερίδα, ένα πακέτο και από κάτω μετά να έτσι έπεσε, έτσι ήταν το πράγμα, το τύλιγμα, να είναι μια εικόνα της Παναγίας και να το ακουμπάτε στο έδαφος ή ό,τι άλλο ή να δείτε στα σκουπίδια που πετάμε, με ό,τι βρώμικο πετάει κανείς, στα σκουπίδια του, θα σας πήγαινε να δείτε εκεί την εικόνα της Παναγίας του Χριστού και λοιπά Αλλά δεν είναι μόνο, παιδιά, μόνο εικόνες. Είναι και το κείμενο. Μην ξεχνάτε ότι οι Εβραίοι έγραφαν το όνομα του Θεού με τέσσερα σύμφωνα. Το λεγόμενο τετραγράμματον όνομα του Θεού. Αυτό που λέγεται Γιαχβέ, θα πει κύριος. Δεν περιέχει φωνήεντα, περιέχει μόνο σύμφωνα και εμείς κατά προσέγγιση οι νεότεροι αποδίδουμε αυτό το όνομα διότι χάθηκε η προφορά του.

Έχει χαθεί διότι αφού εστερείτο φωνήεντα, τόλο το γιατί εστερείτο είναι γλωσσολογικό το θέμα, δεν μας ενδιέφερε αυτή τη στιγμή, αλλά θα ήθελα να σας πω ότι ξέρετε πόσο το τιμούσαν, δεν έμπαινε όπου και όπου το όνομα αυτό και εις αντικατάστασιν έβαζαν άλλα, όπως κάποια άλλα επίθετα ο Ύψιστος, ο Παντοκράτωρ, Αδωναΐ κτλ.

Αυτά ήταν ονόματα επίθετα για να μην υποτεθεί το κύριον όνομα Δεν μπορούμε λοιπόν ένα κείμενο που το έγραψε το πνεύμα του Θεού και αναπαράγεται δια του τύπου να το κακομεταχειριζόμαστε Είναι πραγματικά πολύ ανευλάβεια, αν όχι ασέβεια Αν όμως έχουμε τίποτα έντυπα τα οποία μας περισσεύουν μπορούμε να τα δώσουμε και δεν τα θέλουμε Μπορούμε να τα δώσουμε και σε άλλους ανθρώπους να τα διαβάσουν Αν αυτό δεν είναι δυνατόν, είναι πολύ εφθαρμένα, για κάποιο λόγο τέλος πάντων δεν είναι δυνατόν, θα τα πάρουμε αυτά να τα κάψουμε Εφημερίδες, περιοδικά, αφού δεν μπορούμε να τα δώσουμε και να ωφεληθούν και άλλοι άνθρωποι, θα τα κάψουμε.

Δηλαδή θα τα παραδώσουμε στη φωτιά για να μην σκορπιστούν με τον τρόπο που σας είπα προηγουμένως και θεωρηθεί ασέβεια και βεβήλωση. Αυτά και για αυτήν την απορία και ακόμη μία που μένουν κάτι πολύ λίγα λεπτά.

Λέγει, ο Αδάμ και η Εύα γέννησαν πολλά παιδιά. Πώς πολλαπλασιάστηκε ο κόσμος από τα παιδιά τους; Δεν υπήρχε τότε αιμομιξία; Ή ο Θεός δημιούργησε και άλλους εκτός του Αδάμ και της Εύας; Δεν θα απαντούσα εάν δεν υπήρχε η τελευταία πρόταση.

Επειδή υπάρχει μια θεωρία ότι από πολλά ζεύγη προήρθαν οι άνθρωποι, και αυτή η θεωρία δεν εξυπηρετεί παρά μόνον και μόνον φυλετικούς σκοπούς, ότι οι μαύροι από μαύρον ζεύγος, οι κίτρινοι από κίτρινον ζεύγος, οι λευκοί από λευκόν ζεύγος κτλ.

Αυτό είναι πολύ πονηρό, είναι πάρα πολύ πονηρή θεωρία αυτή που θέλει να εξυπηρετήσει όπως σας είπα μόνον φυλετικές σκοπιμότητες. Παιδιά, από ένα αίμα ο Θεός έκανε όλους τους ανθρώπους, από ένα ζεύγος, τον Αδάμ και την Εύα, το λέγει σαφώς, σαφέστατα ο Απόστολος Παύλος σε εκείνη την θαυμασία ομιλία του στον Άρειο Πάγο, ότι εξ ενός αίματος ο Θεός λέει έπλασε παν έθνος ανθρώπων, όλοι είμαστε αδελφοί από πλευράς ουσίας, όλοι φέρουν την ιδία ανθρώπινη ουσία, αυτό είναι γεγονός που είναι πάρα πολύ εύκολο, το δείχνει ένας.

Όταν μπορεί να κάνει παιδί με ένα μαύρον άνθρωπο ή με έναν κίτρινο. Δεν είναι η μύγα και το κουνούπι, αλλά είναι όλοι είμαστε άνθρωποι. Αλλά το αμάρτημα της αιμομιξίας, όχι, προσέξτε. Καταρχάς μεν η ανθρωπότητα ήτο υγιής, δεν είχε υποστεί εκφυλισμόν.

Γιατί σήμερα η αιμομιξία δημιουργεί εκφυλισμόν των απογόνων. Και δεύτερον, διότι ως αμάρτημα είναι ό,τι θέτει ο Θεός. Όταν αυτός λέει δεν θα υπάρξει αιμομιξία, είναι αμαρτία, μα υπάρξει. Όταν όμως δεν υπάρχει εντολή για αιμομιξία, δεν υπάρχει αμαρτία. Και συνεπώς, ο Αδάμ και η Εύα έκαναν πάρα πολλά παιδιά και τα παιδιά αυτά, αγόρια κορίτσια, έγιναν ζεύγη και προήλθε όλος ο κόσμος. Αυτά και για την τελευταία αυτή απορία.