The Revelation of John 101

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

To everyone who hears the words of the prophecy of this book: if anyone adds to them, God will add to him the plagues.

the plagues written in this book. And if anyone takes away from the words of the book of this prophecy, God will take away his share from the tree of life and from the Holy City, from among those written in this book. I, John, testify to everyone who hears the words of the prophecy of this book: if anyone adds to its text, God will add to him the plagues that are written in this book.

And if anyone removes anything from the words of this book, the words of this prophecy, may God take away his share from the Tree of Life and from the Holy City, the Kingdom of God; that is, from those who are written in the book of life.

After this, beloved, after the authentic safeguarding of the book of the Apocalypse from being rendered useless, as we were saying last time, through the words of the Lord, 'Do not seal the words of the prophecy of this book,' now John comes, the one who heard and recorded the book of the Apocalypse, to give his own testimony as well, with all his Apostolic and prophetic authority.

His testimony will be against any adulteration and falsification of what is written in this book. That is, Christ said, "Do not seal it; do not make the book useless by keeping it from being heard in the Church."

Saint John now says, 'Do not adulterate this book; I testify' — and the pronoun is placed here for emphasis: not simply 'I testify,' but 'I myself testify' — which, Arethas says, stands in place of 'I solemnly protest,' that is, 'I affirm; I declare faithful and inviolable everything that has been set down in the words of the prophecy.'

This affirmation of John, my beloved, is addressed to every believer who hears this book — for it says 'to the one who hears,' it does not say 'to the one who reads,' and there is a technical reason for this.

Back then books were not available in the manner and with the ease that we have them today; and for this reason, what account will we give to God, my beloved, concerning this matter, we who today have the word of God in such abundance?

For you to possess a single book of Holy Scripture back then, you had to be very wealthy. For each sheet was made from the skin of a young goat, which they would usually take from the kid before it was born from its mother.

That is, before the goat gave birth, they would take the embryos, take the skin, process it, and make the books, the parchments we know of — a costly thing, hugely expensive — and then the writing: who would write it? It took a great deal of money to have a book written out by hand; for this reason it was not possible for anyone to own a book of his own.

Only in the Church was the book heard, and because it was read aloud there, for this reason it says 'to the one who hears' and not 'to the one who reads.' But once more I must point out to you that, by saying 'to the one who hears,' there is an implication that the book ought to be in liturgical use.

After John's affirmation, John himself notes a regulative provision, precisely in order to safeguard the book from every falsification, from every adulteration. This regulative provision has two clauses.

The first: whoever adds to the already closed text. And it is called closed because whatever the Spirit of God wrote down, that is what it is. It is called a closed text; nothing can be added to it. Whoever, then, adds to the already closed text of the Book of Revelation, may God add to him all the plagues that are written in the Book of Revelation.

And whoever, secondly, removes meanings, words, or anything else from the sacred text, may God take away from him the blessedness of the Kingdom of God.

Saint Andrew says: Fearful indeed is the curse against those who falsify the divine Scriptures, because their rashness is also daring. The curse is fearful, he says; but the presumption of anyone who would want to add or remove something is, admittedly, daring.

'...able to estrange them from the good things of the age to come.' But here Saint Andreas says, regarding a curse: it is not really a matter of a curse, but rather of the punishment of those who dare — those, that is, who would dare to make these changes.

It is roughly what the Apostle Paul writes to the Galatians: 'But even if we, the Apostles, or an angel from heaven should preach to you a gospel other than the one we preached to you, let him be accursed.' If we, the Apostles, or some angel from heaven should come and tell you things...

...different from those which we told you, let him be accursed. What does 'let him be accursed' mean? That he should not belong to the Body of Christ and consequently should remain outside the Holy City. That is, that he should be punished, be excommunicated, be outside the Body of Christ — accursed.

And what does the Apostle Paul mean when he says these words to the Galatians, chapter 1, verse 8? It is well known that the Galatians were his beloved children, but easily shaken in the faith. They were carried away, because in the central regions, the inland regions of Asia Minor, there were many religious notions, so to speak; Gnosticism ran riot, and the Galatians were carried away — the Galatians, the Christian Galatians, were carried away.

And precisely because the Apostle Paul has this in mind, he even writes to them, 'O foolish Galatians, who has bewitched you that you should not obey the truth?' Who has bewitched you, he says, that you did not remain in the truth? And here, by 'let him be accursed,' he means those who adulterate the faith. And so John too here, when he says that the one who adds or removes shall have no share in the Kingdom of God, means something similar. And there, of course, in that letter of his, Paul speaks of the adulteration of the faith. Here John speaks of the adulteration of hope. For the Book of Revelation chiefly stresses the theme of the hope of the Kingdom of God.

Of course we would say that every falsification, every adulteration of the word of God is a most grievous sin — most grievous. God Himself says this; in the book of Deuteronomy, chapter 13, verse 1, He says there: 'Every word that I command you this day, this you shall be careful to do; you shall not add to it, nor take away from it.'

Every word that I speak to you, that you shall keep; you shall neither add to it nor take away from it, says God. But your question is a fair one: who could possibly do violence to the contents of the Book of Revelation?

First of all, the copyists. As I explained to you, in those days every book was written by hand, and so the ones that already existed had to be copied out. Here a copyist might add something or leave something out by oversight; this is something we all know. It is impossible for someone copying a text, even a typesetter, it is impossible; there is no text, whether handwritten or printed, that does not contain some error or other. It is impossible.

That is why at the end of every book we list the slips and say, we ask the reader to make the correction. But these are the oversights, we might say, the unintentional ones. They could only be punishable when someone is careless in taking up the work of the copyist.

Do you know, my dear ones, what problems this matter I am describing has created in the texts that have come down to us today, so that we have to say a critical edition is needed. A critical edition does not mean anything other than this: which is the most probable reading in a text, the most probable reading, which is it. Many problems come from the matter of the copyists; but how much more, if the copyist is malicious and wishes to falsify the text he is copying.

We might say that the whole punishment that is threatened is meant for a malicious copyist. But we could go further and say it is also for those who subject a book to criticism, and in the case of the Book of Revelation say: this passage was not written by the hand of John, but is something foreign, or whatever else.

Now if there are well-founded reasons, drawn from the texts we possess, that is, from the many manuscripts, then of course this critic does not sin. But if instead we have a rationalism, where we do not want to remain with a passage that supports a particular point and we say that we reject this passage or that one, and so on, passing judgment on the book, then that person certainly bears a most grave responsibility, we might say, before God and the Church. And finally there are the interpreters. When someone offers an interpretation of the text, in this case now of the Apocalypse, and gives an interpretation that is not correct, that is not within the spirit, the spirit of the Word of God,

within the spirit of the interpretation that the Church gives. So indeed it is not without danger to interpret the Book of Revelation, but it is also dangerous not to interpret it, when it says, and do not seal up the words of the prophecy of this book. So our course runs between two reefs: if I interpret, I bear responsibility; if I do not interpret, again I bear responsibility. What must we do? Without doubt we must interpret rightly. That is, we will take the correct interpretation that is deposited in the Church, and with much humility and much care, that is the one we will use. As you saw throughout the whole course of the subjects we have covered, I had told you beforehand that I would use no interpretations of my own, but only the interpretation deposited in the Church.

Of course, it is needless to speak of and to mention the violence done to the Book of Revelation by the heretics. Dreadful. A dreadful abuse. Take for example the Chiliasts, how they interpret the thousand years of the Apocalypse and the rest; look there at what abuse exists and what responsibility these people truly bear before God.

It is worth noting that these threatened punishments have both a positive and a negative character. There is the Hell of the plagues, and there is also the removal of the goods of the Kingdom of God. John Chrysostom is not terrified before the plagues and punishments of Hell. He is terrified before the absence of the sight of the face of Jesus Christ. He says, the punishments of Hell do not terrify me, but to be deprived of beholding that most serene face of Jesus Christ, unto the ages of ages, this is unbearable, this is the true Hell.

I, Jesus, have sent My angel to testify these things to you in the churches. I am the Root and the offspring of David, the bright Morning Star. And the Spirit and the bride say, Come. And let the one who hears say, Come. And let the one who thirsts come; and whoever wills, let him take the water of life freely. He who testifies to these things says, Yes, I am coming quickly. Amen. Yes, come, Lord Jesus. Let me render it for you: I, Jesus, sent My angel to testify to all these things in the churches, the local churches. I am the Root and the offspring of David. I am the bright Morning Star. And the Spirit and the bride say, Come. And the one who hears, let him say, Come. And the one who thirsts, let him come. And whoever wants to take the water, the water of life, let him come and receive it freely.

The one who bears witness to these things says, "Yes, I am coming quickly." So be it. Amen. Come, Lord Jesus. To Christ's assurance, my beloved, that He is coming quickly, the Spirit and the bride answer, "Come."

This is a wondrous, mystical dialogue between the Church and Christ.

Wondrous. This dialogue, moreover, as we shall see further on, constitutes the very heart of the spirituality of the Church. Who is the Bride? She is the Church. We saw this in this very book, when it says, and I saw the Bride made ready, as the Evangelist John says, for her husband, and so on.

And what is the Spirit? It is the Holy Spirit, who from Pentecost came to the Church and remains in the Church. The Lord confirmed that the Holy Spirit descended; rather, that he would descend, and of course he did descend. He had assured this before his Resurrection, and the Spirit descended and remains. He says, and I will ask the Father, and he will give you another Comforter, that he may remain with you forever, the Spirit of truth; another Comforter, because the one Comforter is Christ, and the other Comforter is the Holy Spirit, who will remain, he says, the Spirit of truth, with you, with you forever. Look at what he says: forever. He does not say "unto the ages of ages"; "unto the age" means for as long as the Church militant endures within time, within history; whom the world cannot receive, it cannot receive him.

For it neither beholds him nor knows him; the world neither sees him nor knows him. But you know him, for he remains with you and is within you. Because in you he remains, and in you he will dwell.

Look, this is very important: the main point is the 'within you': the Spirit of God, you who will constitute the Church. So then, the Holy Spirit remains in the Church, forever, until history comes to an end; remaining in the Church, but remaining also in another bride, in each soul of the faithful.

The Church is called a bride, and the soul of each believer is also called a bride. Therefore the Spirit of God remains in the bride, the Church, and in the bride, the soul. Pay attention also to the soul as bride. This is very important. When He says, "He remains with you," what does the Holy Spirit do when He remains in the Church and in every soul? He illumines her, sanctifies her, makes her grow always in Christ, and fills her with grace.

In the midst of its temptations. Both the Church and the soul of each faithful one have the Spirit of God as their helper.

The Apostle Paul tells us, in Romans 8:26, the Spirit, he says, the Holy Spirit, helps us in our weaknesses; look at that word, helps us, takes hold together with us, of what? Of our temptations; a weakness is every difficulty, every temptation. This Spirit intercedes for us with inexpressible groanings. This Spirit, he says, the Holy Spirit prays, prays beyond measure for us. How does he pray? Remaining in the Church, with inexpressible groanings. Someone who wishes to pray fervently, if there were someone watching him, would hear the one praying from time to time let out a groan.

A single word, a single utterance, and it shows the fervor of the prayer. Consider, my dear ones, that the Holy Spirit who remains in the Church and in each soul, coming to our aid amid the temptations, the weaknesses, the difficulties of the Fall,

He intercedes for us with inexpressible groanings. Notice that: groanings. The Spirit of God groans. It is a very beautiful expression to show how much the Holy Spirit loves us. He groans for us. Somewhere else the Apostle Paul will say, and do not grieve the Holy Spirit.

By whom you were sealed unto the day of redemption. Do not grieve the Holy Spirit. He grieves when He sees us sinning, because He is with us, He remains with us. For He intercedes for the saints according to God; He prays according to God for the saints, for the members of the Church. Let us hold to this one thing and let it become our conviction: that we are not alone, that the Spirit of God prays for us, just as Christ prays to the Father. He prays to the Holy Trinitarian God. It is a great Mystery. The Holy Spirit prays to the Father, but also to the whole Holy Trinitarian God, because there is one essence. That is to say, the Spirit prays to God. It is astonishing to see here,

From this mystery of God's love. But above all, the Holy Spirit comes to reveal to us the adoption that comes from the Father. The Apostle Paul writes again, in Galatians 4:6: 'And because you are sons, God has sent forth the Spirit of His Son into your hearts, crying, Abba, Father.'

That you are children of God: from where can you know this? He sent the Holy Spirit into your hearts, just as He sent the Holy Spirit at Pentecost, to give a testimony that Jesus Christ is truly the Son of God. You know that the great seal of Christ's work is Pentecost. For if Christ had been a deceiver, the Spirit of God would not have come to bear witness. Christ would have been in Hades; He would have been punished. But Christ is true, and the testimony of Christ's work and of the person of Christ is the Holy Spirit. The Holy Spirit, my beloved, comes to assure us that we have become children of God. How? Always by grace. By placing it in our heart to call upon God, to call God Father. Take an atheist. I have told you this before in these homilies,

take an atheist and say to him, call God your father; will he recognize a father? Impossible. The person who says with his whole heart that God is Father does not say it on his own; he has the Spirit of God as his helper, and here it is put in two languages: Abba, Father. Abba is Hebrew; they are the same words, but in Hebrew and in Greek, meaning Father. You know that the Church is never alone in the world. The Holy Spirit, who always remains within the Church, turns both toward God and toward the world.

He speaks in the hearts of both the faithful and the unbelieving in order to draw them. That is, He draws; the Spirit of God draws the world into the Church. If the Church is drawn by the world, there the Spirit of God has no portion.

We have secularization, that terrible calamity. The Spirit of God saves; He builds up, He reproves, He instructs, He raises up, and He condemns.

Now, in response to Christ's words that He is coming quickly, the bride, the Church, and also every soul, opens this eternal dialogue of love. We too see this dialogue present within Holy Scripture, in both the New and the Old Testament. I will gather a few lines from the Song of Songs, from the second chapter: 'My beloved is mine, and I am his.' He is my beloved, and I belong to Him. 'He feeds his flock among the lilies,' He who shepherds in the meadows with the lilies. 'Until the day breathes and the shadows move away,' until the day passes and the shadows of night begin. That is, until the day of this present age has passed. 'Return,' come back.

That is, until the day of this present age passes, turn, come back. Notice: turn, come back. That is, as you promised with Your Second Coming, come back again. Turn, my beloved, and be like a gazelle or a young deer. Come and be like the little roe and the little fawn upon the mountains of the ravines, which are in the hills. By night on my bed I sought him whom my soul loves; I sought him, but I did not find him; I called him, but he did not answer me. Come, You said it, You promised it. I am waiting for You. Come to my bed, in the night. I sought You, You whom my soul loved. I sought You, but I did not find You. I called You, but You did not come,

that the Church and the soul seek the Lord and do not find Him signifies the delay of Christ, who is long-suffering, as the Apostle Peter says, for the salvation of the world; He waits for more and more to be saved, and so the Lord tarries.

And the dialogue continues: And let the one who hears say, "Come." And let the one who thirsts come. And let whoever desires take the water of life freely. Here, beloved, he applies the hearing of Christ's promise specifically to each believer. It is worth noting that after addressing the Church, that is, the Bride, he turns to each believer personally.

You saw: and let him who hears say. That is, it is not enough that the eschatological expectation merely exist in the Church; this Second Coming of Christ must become a personal expectation for each believer. Every believer must wait for Christ and say, Come, my Christ, are You delaying? When will You come? When will You come?

The listener, however, when he hears, has a passive stance toward the one who speaks. That is why it is written, let him who thirsts come. It does not simply say, let him who hears say, Come, because I have heard. You, at this moment, at this very moment have a passive stance; you are listening, only listening. You are not moving from your chair. But when it says, let him who thirsts come, that is, let the one who is thirsty come, this now signifies a dynamic stance of the believer. If one of you is thirsty and I say, let whoever is thirsty come, he gets up from his chair and comes to drink water. That is, this dynamism means that the believer does not wait for Christ to come, but the believer hastens to go out and meet Christ.

What does this mean? Do you remember, in that eschatological parable of the ten virgins which Christ told, what it says? "At midnight there was a cry." What was the cry? "Behold, the Bridegroom is coming; go out to meet Him." Go out to meet Him. He will not come and find you inside; you must go out to meet Him. So, to show this going out to meet Him, He takes the image of a thirsty person. What does this mean? The desire of the soul for Christ to come; the longing of the soul. That is what it means. The soul does not merely listen, but hastens. It is something like the 41st Psalm, which says, "As the deer longs for the springs of water, so my soul longs for You, O God." What does the thirsty deer do? How does it go to the springs of water, to drink clean water? Not to the river, but to the springs of water. So also my own soul, it says, Lord, longs for You. "My soul has thirsted for God, the mighty, the living God." You see? The soul thirsts for God. It thirsts.

And just as a person who is thirsty seeks water to drink, so he seeks, or ought to seek, God. Christ said it this way: "If anyone thirsts, let him come to Me and drink." This means a going out from ourselves, from our immobility, from our static condition; a dynamic state, we might say, of moving toward Christ, that is, beginning within ourselves to activate His coming. But if someone doubts his spiritual state and thinks he could not respond to such a great calling, saying, "Am I to go out to meet Christ? Who am I?" then that complementary exhortation comes: "And whoever wills, let him take the water of life freely." Do not be afraid that you will have to pay anything. You will receive this freely. And the image is again taken from those who are poor.

Remember that parable which says, compel them to come in. Why compel? Those ragged ones, the crippled ones whom the servant will gather for his master's table will say, your master is calling me, me in the wretched state I am in? Compel them to come in, it says. That is what freely means: you will pay nothing, do not fear, you have nothing to spend. It recalls Isaiah, who says, you who thirst; we say it on the day of Theophany: you who thirst, go to the water, come to the water, you who thirst, and you who have no silver, and you who have no money, go, buy, and eat and drink without silver and without price. Eat and drink, freely.

That is, do not hesitate, my brother; God is calling you, yes, God is calling you, go out to meet Him. This too is worth noting: And let him who desires take the water of life freely. It says, him who desires. This shows that it is not enough to thirst; one must also will it, because many have a metaphysical thirst, but they do not want to approach Christ and quench their thirst.

He who testifies these things says, Yes, I am coming quickly, Amen, Yes, come, Lord Jesus. It is the last dialogue of the Church and Christ. Here we have a culmination of mystical reality, of mystical reality; mystical means when I enter into the deeper meaning of something. In this case, when I enter into the life of God and the life of God enters into my own life. This is called mystical reality. In philosophy the term mysticism is used, but we do not use this term in theology. In theology we use the term theosis, divinisation, the communion of man with God.

So for the seventh and last time, the last time, Christ now gives His assurance that He is coming soon. Here one sees that there is the longing for a mutual meeting. The Church longs, and Christ also longs, but the hour has not yet come. Saint Andreas writes, for the Second Coming of Christ is greatly longed for by the saints. The Second Coming of Christ is greatly longed for by the saints. He who testifies these things is none other than Christ, who is the source of everything true, of every truth and of every sure testimony. What does He say? Yes, I am coming. He sets down the Yes. For Christ answers with this Yes, because it is the Yes of God.

And God's 'Yes' is absolute certainty and absolute faithfulness. And now John answers, but on behalf of the whole Church. He answers with a bilingual reply: 'Amen. Yes.' You said that You are coming quickly. So let it be. This is our longing. We say it also in our own language, just as every prayer ends: 'Amen.' We say 'Amen' even to God's 'Yes,' for something we long to see fulfilled: 'Amen.' And he says it in Hebrew and in Greek, bilingually. But at the same time, this also reveals a liturgical exclamation, showing the eschatological longing of the Church's gatherings in the Apostolic Age. That is, the Church then was longing to see Christ, as the Apostle Paul writes to the Corinthians.

"If anyone does not love the Lord Jesus Christ" — and here it has a mystical, living character — whoever does not love the Lord Jesus Christ, "let him be anathema, Maran atha." Anathema means set apart, cast out, let him go out of the Church; he has no place at all within the Church. And "Maran atha" means: Come, our Lord. That is what Maran atha means: Come, our Lord, come, our Lord. This is the longing, the eschatological longing, this expectation. And my beloved, here now I want you to notice: the Church continues its journey through time, always with this eschatological expectation of the Second Coming of Christ. The Lord, of course, said it in two sayings that seem to be contradictory.

He said, "The days will come when you will desire to see one of the days of the Son of Man, and you will not see it" (Luke 17:22). You will desire to see one day of Mine, one encounter with Me, and you will not be able to see it. But He also said the other word: "And behold, I am with you all the days, until the end of the age" (Matthew 28:20). Or that other saying: "And We will come to him," We, the three Persons, Father, Son, and Holy Spirit, "and We will make Our dwelling with him"; we will make a dwelling within him. These things are not contradictory, my beloved, when Christ said, you will desire to see one day of Mine, like the days when you knew Me.

Such days, however, you will not see; but you will see me, because I will be with you. From now on Christ will be encountered, he will be lived within the Christian Mysteries, he will be lived within every deified state of the believer — there Christ will be lived, there he will be seen, there you will behold him, and there the dialogue will open: the eternal dialogue of the Church and Christ, of the soul and Christ. The Apostle Paul "was caught up to the third heaven." The Apostle Paul did not see Christ when he was here on earth, but he was caught up to the third heaven, to Paradise, where he heard ineffable words. A little later, Saint Ignatius the God-bearer, going to Rome to be martyred — around the year 104, somewhere there — writes in his epistle to the Romans. I have written down a small excerpt, a masterpiece of mystical life.

Of a divinised soul, a soul in theosis, where one can see that he is living Christ, that he sees Him. This dialogue has no need of proofs; the Saint has the proof within himself. Listen to what he writes to the Romans, who were trying to intervene so that he would not be martyred in the amphitheatre of Rome: Let me be food for the beasts, he says. Let me become food for the beasts, through whom it is possible to attain God. I am the wheat of God. And by the teeth of the beasts I am ground, so that I may be found to be pure bread of Christ. Now I am learning, bound in chains, to desire nothing. Now that I am a prisoner and am going to die, now I am learning.

that I desire nothing from this world. Fire and cross, packs of wild beasts, cutting apart, tearing in pieces, scattering of bones, hacking off of limbs, grinding down of the whole body, the evil torments of the devil, let them come upon me, only that I may attain Jesus Christ.

All the evils of the devil, and of the martyrdoms, and of the murderous instruments, and of the torturers — let them come upon me. One thing I want to attain: Christ.

The pleasures of this world will profit me nothing, nor will the kingdoms of this present age. I have nothing to gain from the pleasures of the world, nor from the kingdoms of this world. It is better for me to die for Christ Jesus than to reign over the ends of the earth. Him I seek. Look at this mystical life: Him I seek. And these things, you know, are not being said here in our seminary, with the heating on and sweet drinks at hand. He is going bound to Rome. Ten soldiers are guarding him, and he calls them leopards; that is, he says, a military detachment. Those soldiers were Syrians, the ones leading him to Rome from Antioch of Syria. Saint Ignatius is suffering terribly on the roads, and he writes these things.

It is Him I seek, the One who died for us. It is Him I desire, the One who rose for us. Let me receive pure light; let me take hold of pure light. Do not make my martyrdom come to nothing. When I arrive there, then I shall truly become a human being, when I am granted martyrdom. Permit me to become an imitator of the passion of my God. And then that incomparable phrase: My own love has been crucified. Who is his crucified love? Christ. My own love has been crucified. And there is in me no fire that loves matter. There is no desire in me, no fire, no longing that loves material things.

"But there is living water, speaking within me, saying to me from within, 'Come to the Father.'" Here one sees the Spirit of God, the living water, speaking inside him. And what does the Spirit of God say to him? "Come to the Father." These are powerful mystical elements. "I take no delight in corruptible food"; I no longer love it, I do not want it, I find no pleasure in food that perishes. "Nor in the pleasures of this life. I want the Bread of God," which is "the flesh of Jesus Christ. And I want as drink His blood," which is "incorruptible love." Amen. What things these are, my beloved. Wonderful things, where one sees this dialogue between Christ and the soul within the course of time. But I have chosen for you, not of course the best passage, but simply one from the boundless writings of Saint Symeon the New Theologian, who lived in a continual state of deification, always within the light of Christ, the saint. I will read to you, from Symeon, an excerpt from his twenty-eighth hymn, in what we might call a rendering in fifteen-syllable verse.

In a fifteen-syllable rhythm, though still a rendering.

Leave me in my cell, alone, shut in; leave me with God, the only Lover of mankind. Go away, keep your distance, leave me by myself. Let no one knock at my door, nor let a single voice be heard, neither the company of friends nor of my relatives, to draw away my nous and tear it to pieces, away from the gaze of my Good One and my beautiful Master. Let no one bring me food or drink. I no longer want to see the light of this world, nor this sun, nor the graces of the world, because I see the Lord, I see my King; I gaze upon the one who is truly light and the Creator of every light. I see the source of every good, I see the cause of all, I see the Beginning that is without beginning, from whom all things came to be.

And how am I to come out of this cell and leave him alone, for seeing you wounds my heart? And these verses are not a literary exercise; they are drawn out of the lived experience of the constant theoria, the contemplation of Christ. And in his second discourse — in the Greek edition it is the twenty-first, the last, which is a thanksgiving to God, his second discourse — he writes a great deal; for there was so much I might have copied. From there comes a dialogue with Christ, whom he sees, yet sees him without form, formless, as uncreated light, and Christ speaks to him from there and says — and "how, or from where, was I counted worthy of these good things?" And you said to me: "I am the God who became man for love of you, and because you sought me with your whole soul, behold, from today you will be my brother and co-heir and my friend."

This experience the Church lives throughout its historical course, just as the book of Revelation closes.

And here the dialogue closes, my beloved, so that the final verse may be set down.

The entire book of Revelation had the form of a letter, which the Evangelist John had to write and send to the seven churches of Asia Minor — that is, to the One, Holy, Catholic and Apostolic Church. This is why the book of Revelation closes in the form of a letter, when it says, "The grace of the Lord Jesus Christ be with all the saints" — with all of you who are the saints — and with the "Amen." And so it closes with this epistolary form and with the apostolic blessing that says, "The grace of our Lord Jesus Christ." And because the book of Revelation was read in the church gatherings, for this reason it ends with the "Amen."

My beloved brethren, the grace of God gave us the privilege and the blessing to approach this most prophetic and most theological book of Revelation. The last book of the New Testament was expounded, by the grace of God, in a hundred and one homilies, counting today's, over four whole years. Your interest, from the first homily to the hundred-and-first, was undiminished, and one can see it from your presence. I hope we have all been edified.

The historical future of the Church unfolded before us within the prophetic realm — meaning that we are not to go searching for dates; this is what I mean by the prophetic realm. The powers of evil will not be perpetuated; in the end the good will triumph, and its victor will be Jesus Christ, the King of time and of eternity.

This incarnate Son of God. And so, let us send up every doxology to the only wise and Holy Triune God, whose inconceivable love works the salvation of his whole created creation. Amen.

Ακούοντι τους λόγους της προφητείας του βιβλίου τούτου, εάν τις επιθή επ' αυτά, επιθήσει ο Θεός επ' αυτόν τας πληγάς.

Τας πληγάς, τας γεγραμμένας εν το βιβλίο τούτο Κι εάν της αφέλει από τον λόγο του βιβλίου της προφητείας ταύτης Αφελεί ο Θεός το μέρος αυτού από του ξύλου της ζωής Κι εκ της πόλεως της Αγίας των γεγραμμένων εν το βιβλίο τούτο Εγώ ο Ιωάννης μαρτυρώ στον καθέναν που ακούει τους λόγους της προφητείας τούτου του βιβλίου εάν κανείς προσθέσει στο κείμενό του να προσθέσει ο Θεός σε αυτόν τις πληγές που είναι γραμμένες μέσα σε αυτό το βιβλίο

Και αν κανείς αφαιρέσει κάτι από τους λόγους τούτου του βιβλίου, της προφητείας, να του αφαιρέσει ο Θεός το μέρος του, από το ξύλο της ζωής και από την πόλη την Αγία, τη Βασιλεία του Θεού, Δηλαδή από εκείνους που είναι γραμμένους στο βιβλίο της ζωής.

Μετά αγαπητοί από την αυθεντική προφύλαξη του βιβλίου της Αποκαλύψεως, από την αχρήστευση που λέγαμε την περασμένη φορά, με τους λόγους του Κυρίου, μη σφραγίσεις τους λόγους της προφητείας του βιβλίου τούτου, έρχεται τώρα ο Ιωάννης, εκείνος που ήκουσε και κατέγραψε το βιβλίο της Αποκαλύψεως, να δώσει και αυτός τη δική του τη μαρτυρία, με όλο το Αποστολικό και το Προφητικό του Κύρος.

Η μαρτυρία του θα είναι εναντίον της νοθείας και της παραχαράξεως, όσων είναι γραμμένα μέσα στο βιβλίο τούτο. Δηλαδή, ο Χριστός είπε, μη σφραγίσεις, μη το αχρηστεύσεις το βιβλίο, με το να μη ακούεται εις την Εκκλησία.

Ο Άγιος Ιωάννης λέγει τώρα, μη νοθεύσεις το βιβλίο τούτο, μαρτύρομαι εγώ, τίθεται εδώ και η αντωνυμία για έμφαση, όχι μαρτύρομαι, μαρτύρομαι εγώ, αντί, λέγει ο Αρέθας, του διαμαρτύρομαι, ἤγουν διαβεβαιούμαι, πιστόν αποφαίνομαι και απαράβατον πᾶν τὸ επισημανθέν ταῖς λόγοις της προφητείας.

Αυτή η διαβεβαίωση, αγαπητοί μου, του Ιωάννου, αποτείνεται προς κάθε πιστόν, που ακούει βέβαια το βιβλίο τούτο, γιατί λέει το ακούοντι, δεν έχει το αναγεινώσκοντι, υπάρχει τεχνικός λόγος.

Τότε τα βιβλία δεν ήσαν στον τρόπο και την ευκολία που τα έχουμε σήμερα, γι' αυτό και τι λόγο θα δώσουμε εις τον Θεόν, αγαπητοί μου, γύρω από το θέμα αυτό που έχουμε τόσο πλούσιο σήμερα το Λόγο του Θεού.

Για να κατείχες τότε ένα βιβλίο της Αγίας Γραφής, έπρεπε να ήσουν πάρα πολύ πλούσιος. Διότι το κάθε φύλλο ήταν φτιαγμένο με δέρμα μικρού κατσικιού, το οποίο συνήθως, το οποίο δέρμα έπαιρναν από το κατσικάκι, πριν γεννηθεί από τη μάνα του.

Δηλαδή, πριν γεννήσει η Κατσίκα, έπαιρναν τα έμβρυα, έπαιρναν το δέρμα, το επεξεργάζοντο και έκαναν τα βιβλία, τις γνωστές μας περγαμηνές, μεγάλο πράγμα, πανέξοδα, μετά το γράψιμο, ποιος θα το γράψει, ήθελε πολλά χρήματα για να γραφτεί χειρογράφως ένα βιβλίο, γι' αυτό δεν ήταν δυνατό να υπήρχε στην ιδιοκτησία κάποιου ένα βιβλίο.

Μόνο στην Εκκλησία ηκούετο το βιβλίο και επειδή εκεί αναγεινώσκετο γι' αυτό λέει το ακούοντι και δεν λέει το αναγεινώσκοντι. Αλλά για μια ακόμη φορά πρέπει να σας σημειώσω ότι με το να πει το ακούοντι γίνεται ένας υπαινιγμός ότι το βιβλίο οφείλει να είναι σε λειτουργική χρήση.

Μετά από τη διαβεβαίωση του Ιωάννου, σημειώνεται υπό του ιδίου του Ιωάννου, μια κανονιστική διάταξις, ακριβώς για να προφυλάξει το βιβλίο από κάθε παραχάραξη, από κάθε νοθεία. Αυτή η κανονιστική διάταξις έχει δύο θέσεις.

Η μία, όποιος προσθέσει εις το ήδη κλειστόν κείμενον. Και λέγεται κλειστόν διότι ό,τι κατέγραψε το Πνεύμα του Θεού, αυτό είναι. Λέγεται κλειστόν κείμενον, δεν μπορεί τίποτα να προσθεθεί. Όποιος λοιπόν προσθέσει εις το ήδη κλειστόν κείμενον του βιβλίου της Αποκαλύψεως, να του προσθέσει ο Θεός όλες τις πληγές που είναι γραμμένες μέσα στο Βιβλίο της Αποκαλύψεως.

Και όποιος, δεύτερον, αφαιρέσει νοήματα, λέξεις ή ό,τι άλλο από το ιερό κείμενο, να του αφαιρέσει ο Θεός τη μακαριότητα της Βασιλείας του Θεού.

Λέει ο Άγιος Ανδρέας, φοβερά δε η κατά των παραχαρακτών των θείων γραφών κατάρα. Επειδή και τολμηρά η τούτων προπέτεια. Φοβερή λέει η Κατάρα, αλλά και η προπέτεια όποιου θα ήθελε να προσθέσει, να αφαιρέσει, είναι ομολογουμένως τολμηρά.

Αλλοτριῶσαι δυναμένη τους αφάδεις των αγαθών του αιώνος του μέλλοντος. Αλλά εδώ λέγει ο Άγιος Ανδρέας, περί κατάρας. Μάλλον δεν πρόκειται περί κατάρας, αλλά περί τιμωρίας των τολμητιών. Εκείνοι που θα τολμούσαν, δηλαδή, να κάνουν αυτές τις αλλαγές.

Είναι ό,τι περίπου γράφει ο Απόστολος Παύλος στους Γαλάτας. Αλλά και εάν ημείς, οι Απόστολοι, ή άγγελος εξ ουρανού ευαγγελίζηται υμίν, παρ' ό ευηγγελισάμεθα υμίν, ανάθεμα έστω. Εάν έρθουμε εμείς, οι Απόστολοι, ή κάποιος άγγελος από τον ουρανό, και σας πει πράγματα

διαφορετικά από εκείνα τα οποία εμείς σας είπαμε, να είναι ανάθεμα. Τι θα πει ανάθεμα έστω; Να μην ανήκει στο σώμα του Χριστού και συνεπώς να μείνει έξω της Αγίας Πόλεως. Δηλαδή να τιμωρηθεί, να αφοριστεί, να είναι έξω από το σώμα του Χριστού, ανάθεμα.

Και τι εννοεί ο Απόστολος Παύλος όταν λέγει αυτούς τους λόγους στους Γαλάτες, 1,8; Αυτό, είναι γνωστό ότι οι Γαλάτες ήσαν αγαπημένα του παιδιά, αλλά ευκολοσάλευτα στην πίστη. Παρεσίροντο, διότι στα κεντρικά μέρη, τα ηπειρωτικά μέρη της Μικράς Ασίας, υπήρχαν πολλές θρησκευτικές, θα λέγαμε, δοξασίες, ο γνωστικισμός οργίαζε και οι Γαλάτες παρεσίροντο, οι Γαλάτες, οι Χριστιανοί Γαλάτες παρεσίροντο.

Και επειδή ακριβώς έχει αυτό υπόψη ο Απόστολος Παύλος, μάλιστα τους γράφει, Ω ανόητοι Γαλάτες, τίς υμάς εβάσκανε τη αληθεία μη πείθεσθαι; Ποιος σας βάσκανε, λέγει, να μην μένατε στην αλήθεια; Και εδώ εννοεί, ανάθεμα έστω, εννοεί εκείνους οι οποίοι νοθεύουν την πίστη. Και έτσι λοιπόν και ο Ιωάννης εδώ, όταν λέγει, να μην έχει μέρος στη Βασιλεία του Θεού, εκείνος ο οποίος θα προσθέσει ή θα αφαιρέσει, εννοεί κάτι παρόμοιο. Και εκεί βέβαια, στο βιβλίο, στην επιστολή του εκείνη ο Παύλος, ομιλεί δια την νοθείαν της πίστεως. Εδώ ο Ιωάννης ομιλεί δια την νοθείαν της ελπίδος. Διότι το βιβλίο της Αποκαλύψης τονίζει κυρίως το θέμα της ελπίδος της Βασιλείας του Θεού.

Βεβαίως θα λέγαμε ότι κάθε παραχάραξις, κάθε νοθεία του Λόγου του Θεού, είναι βαρύτατον αμάρτημα, βαρύτατον. Ο ίδιος ο Θεός το λέγει αυτό, στο βιβλίο Δευτερονόμιον 13,1 λέγει εκεί· Παν ρήμα ο εγώ εντέλλομαί σοι σήμερον, τούτο φυλάξη ποιείν, ου προσθήσεις επ' αυτό, ουδέ αφελείς απ' αυτού.

Κάθε λόγο που σου λέγω, αυτόν θα φυλάξεις, ούτε θα προσθέσεις, ούτε θα αφαιρέσεις, λέγει ο Θεός. Αλλά εύλογη η απορία σας, ποιοι θα μπορούσαν να κακοποιήσουν το περιεχόμενο του βιβλίου της Αποκαλύψεως;

Πρώτα-πρώτα οι αντιγραφείς, όπως σας εξήγησα, εγίνετο τότε κάθε βιβλίο εγγράφετο με το χέρι και συνεπώς τα υπάρχοντα ήδη αντεγράφοντο. Εδώ ένας αντιγραφεύς μπορεί να προσθέσει κάτι ή να αφαιρέσει κάτι από αβλεψία, δηλαδή κάτι το οποίο το έχουμε και είναι αδύνατον ένας που αντιγράφει κάτι, ακόμη και ο τυπογράφος είναι αδύνατον, δεν υπάρχει κείμενο είτε χειρόγραφο είτε στον τύπο που να μην έχει κάποιο, κάποια λάθη, είναι αδύνατον.

Γι' αυτό και στο τέλος κάθε βιβλίου βάζουμε τις αβλεψίες και λέμε, παρακαλούμε τον αναγνώστη να διορθώσει. Αλλά αυτές είναι οι αβλεψίες, θα λέγαμε, ακούσιες. Θα μπορούσαν μόνο να τιμωρηθούν όταν κανείς είναι απρόσεκτος, αναλαμβάνοντας το έργο του αντιγραφέως.

Ξέρετε αγαπητοί μου τι προβλήματα δημιούργησε το θέμα αυτό που σας λέγω σε όσα κείμενα μας έχουν διασωθεί σήμερα. Ώστε να λέμε, χρειάζεται μια κριτική έκδοσις. Δεν θα πει κριτική έκδοσις, θα πει, ποια είναι η πιθανότερη γραφή σε ένα κείμενο, η πιθανότερη γραφή, ποια είναι. Πολλά προβλήματα από το θέμα των αντιγραφέων, πόσο περισσότερο όμως, εάν ο αντιγραφεύς είναι κακοήθης και θα ήθελε να παραποιήσει το κείμενο το οποίο αντιγράφει.

Θα λέγαμε ότι όλη η τιμωρία που επαπειλείται είναι για έναν κακοήθη αντιγραφέα. Αλλά ακόμη θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι και για εκείνους οι οποίοι ασκούν κριτική σε ένα βιβλίο και προκειμένου στο βιβλίο της Αποκαλύψης, λέγοντας· Αυτό το κομμάτι δεν είναι γραμμένο από το χέρι του Ιωάννου, αλλά είναι κάτι ξένο ή ό,τι άλλο.

Και αν μεν υπάρχουν βάσιμοι λόγοι, όπως από τα κείμενα που έχουμε, δηλαδή τα πολλά χειρόγραφα, τότε βεβαίως αυτός ο κριτικός δεν αμαρτάνει. Αλλά εάν όμως έχουμε έναν ορθολογισμό, γιατί δεν θέλουμε να μείνουμε σε μια περικοπή που υποστηρίζει ένα σημείο και να πούμε ότι απορρίπτουμε την περικοπή αυτή ή την άλλη κλπ, κάνοντας κριτική στο βιβλίο, Αυτός βεβαίως έχει βαρυτάτη, θα λέγαμε, ευθύνη έναντι του Θεού και της Εκκλησίας Και τέλος είναι και οι ερμηνευτές Όταν κανείς κάνει μία ερμηνεία του κειμένου, εν προκειμένω τώρα της Αποκαλύψεως Και κάνει ερμηνεία η οποία δεν είναι σωστή Δεν είναι δηλαδή μέσα στο πνεύμα, στο πνεύμα του Λόγου του Θεού

Στο πνεύμα της ερμηνείας που κάνει η Εκκλησία Συνεπώς, πράγματι δεν είναι ακίνδυνο να ερμηνεύσει κανείς το βιβλίο της Αποκαλύψεως, αλλά είναι και επικίνδυνο να μην το ερμηνεύσει, όταν λέγει και μη σφραγίσεις τους λόγους της προφητείας του βιβλίου τούτου Δηλαδή, οι πλεύσεις είναι μεταξύ δύο υφάλων Να ερμηνεύσω, έχω ευθύνη Να μην ερμηνεύσω, έχω πάλι ευθύνη Τι πρέπει να κάνουμε, αναμφισβήτητα θα πρέπει να ερμηνεύσουμε ορθά Δηλαδή, θα πάρουμε την ορθή ερμηνεία που είναι κατατεθειμένη στην Εκκλησία Με πολύ ταπείνωση και με πολύ προσοχή, αυτή θα χρησιμοποιήσουμε Όπως είδατε καθ' όλη τη διαδρομή των θεμάτων που κάναμε, σας το είχα εξάλλου προαναγγείλει ότι εγώ δεν θα χρησιμοποιήσω τίποτα δικές μου ερμηνείες παρά την κατατεθειμένη εις την Εκκλησία ερμηνεία

Βέβαια, περιττόν να πούμε και να αναφερθούμε εις την κακοποίηση του βιβλίου της Αποκαλύψεως εκ μέρους των αιρετικών Φοβερό. Φοβερή κακοποίηση. Πάρτε παράδειγμα τους Χιλιαστάς, πως ερμηνεύουν τα χίλια χρόνια της Αποκαλύψεως και το καθεξής, να δείτε εκεί τι κακοποίηση υπάρχει και τι πραγματικά ευθύνη έχουν αυτοί οι άνθρωποι απέναντι στο Θεό.

Αξιοπαρατήρητο είναι ότι αυτές οι επαπειλούμενες τιμωρίες έχουν και θετικόν και αρνητικόν χαρακτήρα. Είναι η κόλαση των πληγών, είναι και η αφαίρεση των αγαθών της Βασιλείας του Θεού Ο Ιερός Χρυσόστομος δεν τρομάζει μπροστά στις πληγές και τιμωρίες της κολάσεως Τρομάζει μπροστά στην απουσία της θέας του προσώπου του Ιησού Χριστού Λέγει, δεν με τρομάζουν οι τιμωρίες της κολάσεως, να στερηθώ όμως το να βλέπω εκείνο το γαληνότατο πρόσωπο Του Ιησού Χριστού, εις τους αιώνας των αιώνων, αυτό είναι ανυπόφορο, αυτό είναι αληθινή κόλαση

Εγώ Ιησούς, έπεμψα τον άγγελόν μου, μαρτυρήσαι υμίν ταύτα επί ταις εκκλησίαις Εγώ είμαι η ρίζα και το γένος Δαβίδ, ο αστήρ ο λαμπρός ο πρωινός Και το Πνεύμα και η νύμφη, λέγουσιν, έρχου, και ο ακούων ειπάτω, έρχου, και ο διψών ερχέσθω, και ο θέλων λαβέτω ύδωρ ζωής δωρεάν, λέγει ο μαρτυρών ταύτα, ναι, έρχομαι ταχύ, αμήν, ναι, έρχου, Κύριε Ιησού, να σας το αποδώσω Εγώ Ιησούς έστειλα τον Άγγελόν μου να μαρτυρήσει όλα αυτά στις εκκλησίες, στις τοπικές. Εγώ είμαι η Ρίζα και το γένος του Δαβίδ. Εγώ είμαι το αστέρι το λαμπερό το πρωινό. Και το πνεύμα και η νύμφη λένε έλα και αυτός που ακούει ας πει έλα και αυτός που διψάει ας έλθει και αυτός που θέλει να πάρει νερό το νερό της ζωής ας έλθει να το πάρει δωρεάν.

Λέγει εκείνος που μαρτυρεί αυτά, ναι, έρχομαι γρήγορα, έτσι να γίνει, αμήν, έρχου, Κύριε Ιησού Στη διαβεβαίωση αγαπητοί μου του Χριστού ότι έρχεται ταχύ το Πνεύμα και η νύμφη απαντούν έρχου

Πρόκειται για έναν θαυμάσιο, μυστικίζοντα διάλογο Εκκλησίας και Χριστού

Θαυμάσιο. Αυτός ο διάλογος, εξάλλου όπως θα δούμε παρακάτω, αποτελεί την καρδία της πνευματικότητας της Εκκλησίας. Ποια είναι η νύμφη; Είναι η Εκκλησία. Το είδαμε στο ίδιο αυτό βιβλίο όταν λέγει και είδα την νύμφη ητοιμασμένη, που λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, τω ανδρί αυτής και λοιπά.

Και ποιο είναι το Πνεύμα; Είναι το Άγιον Πνεύμα που από την Πεντηκοστή ήλθε στην Εκκλησία και μένει στην Εκκλησία Ο Κύριος το εβεβαίωσε ότι το Πνεύμα το Άγιον κατήλθε, ότι θα κατέλθει, κατήλθε φυσικά, το είχε διαβεβαιώσει προ της Αναστάσεώς του και κατήλθε και μένει, λέγει, και εγώ ερωτήσω τον Πατέρα και άλλον παράκλητον δώσει υμίν, ίνα μένη μεθ' υμών εις τον αιώνα, το πνεύμα της αληθίας, άλλον παράκλητον, διότι ο ένας παράκλητος είναι ο Χριστός, ο άλλος παράκλητος είναι το πνεύμα του Αγίου, Το οποίον θα μένει, λέει, το πνεύμα της αληθίας, μαζί σας, μεθ' υμών, μαζί σας, εις τον αιώνα, κοιτάξτε τι λέγει, εις τον αιώνα, δεν λέγει εις τους αιώνας των αιώνων, που σημαίνει όσο διαρκεί η στρατευομένη εκκλησία μέσα στον χρόνο, μέσα στην ιστορία, ο, το οποίον ο κόσμος ου δύναται λαβείν, δεν μπορεί να το λάβει

Ότι ου θεωρεί αυτό, ουδέ γινώσκει αυτό, ούτε το βλέπει, ούτε το ξέρει ο κόσμος Εμείς δεν γινώσκεται αυτό, εσείς όμως το ξέρετε, ότι παριμήν μένει και ενημίνέστε Γιατί σε εσάς μένει και σε εσάς θα υπάρχει

Κοιτάξτε είναι πολύ σπουδαίο αυτό, κύριο το μέσα σε εσάς, το Πνεύμα του Θεού, εσείς που θα αποτελείτε την Εκκλησία Μένοντας λοιπόν το Πνεύμα το Άγιο στην Εκκλησία, εις τον αιώνα, μέχρι που να τελειώσει η ιστορία, μένοντας στην Εκκλησία, αλλά μένοντας όμως και σε μιαν άλλη νύμφη, στην κάθε ψυχή του πιστού

Νύμφη λέγεται η Εκκλησία, νύμφη λέγεται και η ψυχή του κάθε πιστού, συνεπώς το Πνεύμα του Θεού μένει στην νύμφη Εκκλησία και στην νύμφη ψυχή Προσέξτε και την νύμφη ψυχή Έχει πολύ σημασία Όταν λέγει παρ' υμίν μένει Τι κάνει το πνεύμα το Άγιο όταν μένει Στην Εκκλησία και στην κάθε ψυχή Την φωτίζει, την αγιάζει, την αυξάνει Εν Χριστώ πάντοτε και την χαριτώνει

Μέσα στους πειρασμούς της Όσο η Εκκλησία, όσο και η ψυχή του κάθε πιστού Έχει το πνεύμα του Θεού συνεπίκουρο

Μας λέγει ο Απόστολος Παύλος, Ρωμαίους 8,26, το Πνεύμα λέγει, το Άγιο Πνεύμα, συναντιλαμβάνεται ταις ασθενείαις ημών, κοιτάξτε εκείνο το, συναντιλαμβάνεται, αντιλαμβάνεται μαζί με εμάς, τι, τους πειρασμούς μας, ασθένεια είναι η κάθε δυσκολία, είναι ο κάθε πειρασμός Αυτό το πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών στεναγμοίς αλαλήτοις Αυτό το πνεύμα λέγει, το Άγιο Πνεύμα προσεύχεται, υπερπροσεύχεται για μας Πώς προσεύχεται, μένοντας στην Εκκλησία με στεναγμούς αλαλήτους Ένας ο οποίος θέλει να προσευχηθεί θερμά, αν είχε κάποιον που να τον παρακολουθεί Θα ήκουε τον προσευχόμενο από καιρό σε καιρό να βγάζει έναν στεναγμό

Μια λέξη, μια κουβέντα και δείχνει την θερμότητα της προσευχής Για σκεφτείτε αγαπητοί μου ότι το Πνεύμα το Άγιο που μένει στην Εκκλησία και στην κάθε ψυχή Συναντιλαμβανόμενο τους πειρασμούς, τις ασθένειες, τις δυσκολίες της πτώσης

Υπερεντυγχάνει για μας με στεναγμούς αλαλίτους. Κοιτάξτε, στεναγμούς. Στενάζει το Πνεύμα του Θεού. Είναι μια πολύ ωραία έκφραση για να δείξει πόσο μας αγαπάει το Πνεύμα το Άγιο. Στενάζει για μας. Κάπου αλλού θα πει ο Απόστολος Παύλος, και μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο.

Εν ω εσφραγίσθητε εις ημέραν απολυτρώσεως. Μη το λυπείτε το Πνεύμα το Άγιον. Λυπείται όταν μας βλέπει να αμαρτάνουμε, γιατί είναι μαζί μας, μένει μαζί μας. Ότι κατά Θεόν εντυγχάνει υπέρ Αγίων, προσεύχεται κατά Θεόν για τους Αγίους, δια τα μέλη της Εκκλησίας. Αυτό και μόνο να βεβαιώσουμε, να γίνει πεποίθησή μας, Ότι δεν είμαστε μόνοι μας, ότι το Πνεύμα του Θεού προσεύχεται για μας, όπως ο Χριστός προσεύχεται εις τον Πατέρα. Προσεύχεται εις τον Άγιο Τριαδικό Θεό. Είναι πολύ μυστήριο. Το Πνεύμα το Άγιον προσεύχεται εις τον Πατέρα, αλλά και εις όλον τον Άγιο Τριαδικό Θεό, διότι είναι μία ουσία. Δηλαδή αυτό προσεύχεται εις τον Θεό. Είναι καταπληκτικό, για να δει κανείς εδώ,

Από αυτό το μυστήριο της αγάπης του Θεού. Προπαντός όμως, το Πνεύμα το Άγιο έρχεται να μας αποκαλύψει την υιοθεσία του Πατρός. Γράφει πάλι ο Απόστολος Παύλος, Γαλάτας 4,6. Ότι δε εστέ υιοί, εξαπέστειλεν ο Θεός το πνεύμα του Υιού αυτού εις τας καρδίας υμών, κράζον· Αββά, ο πατήρ.

Ότι είσαστε παιδιά του Θεού. Από πού μπορείτε να το ξέρετε; Έστειλε το Πνεύμα το Άγιον στις καρδιές σας, όπως έστειλε το Πνεύμα το Άγιον την Πεντηκοστή, για να δώσει μία μαρτυρία ότι ο Ιησούς Χριστός πράγματι είναι Υιός του Θεού. Ξέρετε ότι η μεγάλη σφραγίδα του έργου του Χριστού είναι η Πεντηκοστή. Διότι αν ο Χριστός είτο πλάνος, δεν θα ήρχετο να μαρτυρήσει το Πνεύμα του Θεού. Θα είτο εις τον άδη ο Χριστός, Θα ετιμωρείτο. Αλλά ο Χριστός είναι αληθής, και η μαρτυρία του έργου του Χριστού και του προσώπου του Χριστού είναι το Πνεύμα το Άγιον. Το Πνεύμα το Άγιον όμως, αγαπητοί μου, έρχεται να μας βεβαιώσει εμάς ότι γίναμε παιδιά του Θεού. Πώς; Κατά χάριν πάντοτε. Το να μας βάλει μες την καρδιά να πούμε στο Θεό, να πούμε το Θεό Πατέρα. Πάρτε έναν άθεο. Σας το έχω ξαναπεί εδώ στις ομιλίες αυτές,

Πάρτε έναν άθεο και πείτε του, πες στο Θεό ότι είναι πατέρας, θα τον αναγνωρίσει πατέρα; Αδύνατον. Ο άνθρωπος που θα πει με όλη την καρδιά του το Θεό πατέρα, δεν το λέει από μόνος, έχει το πνεύμα του Θεού συνεπίκουρο και το βάζει δίγλωσσο εδώ, Αββά, ο πατήρ. Αββά είναι εβραϊκά, είναι οι ίδιες λέξεις, αλλά εβραϊκά και ελληνικά που σημαίνει ο πατήρ. Ξέρετε πως ποτέ η εκκλησία δεν μένει μόνη στον κόσμο, Το Πνεύμα το Άγιο που πάντοτε μένει μες στην Εκκλησία αποτείνεται και προς τον Θεό και προς τον κόσμο.

Αυτό ομιλεί στις καρδιές και των πιστών και των απίστων για να προσελκύσει. Δηλαδή αυτό ελκύει, το Πνεύμα του Θεού ελκύει τον κόσμο στην Εκκλησία. Εάν η Εκκλησία έλκεται από τον κόσμο, εκεί δεν έχει μερίδα το Πνεύμα του Θεού.

Έχουμε την εκκοσμίκευση, αυτή την φοβερή συμφορά. Το πνεύμα του Θεού σώζει, αυτό καταρτίζει, αυτό ελέγχει, αυτό παιδαγωγεί, αυτό ανορθώνει και αυτό καταδικάζει.

Τώρα, στους λόγους του Χριστού, ότι έρχεται γρήγορα, αλλά και η νύμφη Εκκλησία, όπως και κάθε ψυχή, ανοίγει αυτόν τον αιώνιο διάλογο αγάπης. Τον βλέπουμε κι εμείς αυτόν τον διάλογο, να υπάρχει μέσα στην Αγία Γραφή, Καινή και Παλαιά Διαθήκη. Σταχυολογώ από το Άσμα Ασμάτων, από το δεύτερο κεφάλαιο: Αδελφιδός μου εμοί, καγώ αυτώ. Είναι αγαπημένος μου, κι εγώ σε εκείνον. Ο ποιμαίνων εν τοις κρίνοις, αυτός που ποιμαίνει στα λιβάδια με τους κρίνους. Έως ου διαπνεύση η ημέρα και κινηθώσιν αι σκιαί, περάσει η μέρα και αρχίσουν οι σκιές της νύχτας. Δηλαδή έως ότου περάσει η ημέρα τούτου του αιώνος. Απόστρεψον, γύρνα.

Δηλαδή, έως ότου περάσει η ημέρα τούτου του αιώνος, απόστρεψον, γύρνα. Κοιτάξτε, απόστρεψον, γύρνα. Δηλαδή, όπως υπεσχέθης με τη Δευτέρα σου παρουσία, ξαναγύρνα. Απόστρεψον ομοιώθητι συ, αδελφιδέ μου, τω δόρκωνι ή νεβρώ ελάφων. Έλα να μοιάζει σαν το ζαρκαδάκι και σαν το ελαφάκι, Επί όρη κοιλωμάτων, που είναι στα βουνά. Επί κοίτην μου εν νυξίν εζήτησα ον ηγάπησεν η ψυχή μου, εζήτησα αυτόν και ουχ εύρον αυτόν, εκάλεσα αυτόν και ουχ υπήκουσέ μου. Έλα, το πες, το υπεσχέθης. Σε περιμένω. Έλα στο κρεβάτι μου, στη νύχτα. Σε ζήτησα εσένα που αγάπησε η ψυχή μου. Σε ζήτησα αλλά δεν σε βρήκα. Σε κάλεσα αλλά δεν ήρθες,

Ότι η Εκκλησία και η ψυχή αναζητά τον Κύριο και δεν τον βρίσκει, σημαίνει τον χρονισμόν του Χριστού που μακροθυμεί, όπως λέει ο Απόστολος Πέτρος για τη σωτηρία του κόσμου, περιμένει να σωθούν περισσότεροι και περισσότεροι και χρονίζει ο Κύριος.

Και συνεχίζει ο διάλογος. Και ο ακούων ειπάτω· Έρχου. Και ο διψών ερχέσθω. Και ο θέλων λαβέτω ύδωρ ζωής δωρεάν. Εδώ ειδικεύει, αγαπητοί, την ακοή της υποσχέσεως του Χριστού στον κάθε πιστό. Είναι αξιοπρόσεκτο ότι μετά την Εκκλησία, την Νύμφη δηλαδή, αποτείνεται στον κάθε πιστό.

Είδατε, και ο ακούων ειπάτω, και αυτός που ακούει ας πει, δηλαδή δεν είναι αρκετό να υπάρχει απλώς στην εκκλησία η εσχατολογική προσδοκία, πρέπει να γίνει αυτός ο δεύτερος ερχομός του Χριστού στον κάθε πιστό μια προσωπική του προσδοκία, Ο κάθε πιστός πρέπει να περιμένει τον Χριστό και να λέγει, έλα Χριστέ μου, αργείς; πότε θα έρθεις; πότε θα έρθεις;

Ο ακροατής όμως, όταν ακούει, έχει μια παθητική στάση, έναντι εκείνου που λέγει, γι' αυτό τι γράφει, ο διψών ερχέσθω Δεν λέγει απλώς, ο ακούων, ειπάτω, έρχου, γιατί άκουσα, εσύ αυτή τη στιγμή, αυτή τη στιγμή έχετε μια παθητική στάση, ακούτε, μόνο ακούτε Δεν κινείστε από την καρέκλα σας, όταν λέγει ο διψών ερχέσθω, αυτός που διψάει ας έλθει, σημαίνει πια μια δυναμική στάση του πιστού Αν κάποιος από σας διψάει και πω, όποιος διψάει ας έλθει, σηκώνεται από την καρέκλα του και έρχεται να πιει νερό Δηλαδή, αυτή η δυναμικότητα που σημαίνει δεν περιμένει ο πιστός να έλθει ο Χριστός, αλλά σπεύδει ο πιστός να προϋπαντήσει το Χριστό

Τι σημαίνει αυτό, θυμόσαστε εκεί στην εσχατολογική εκείνη παραβολή των δέκα παρθένων που είπε ο Χριστός, τι σημειώνει Μέσης δε νυκτός, κραυγή γέγονεν, ποια η κραυγή, ιδού ο νυμφίος έρχεται, εξέρχεσθε εις απάντησιν αυτού, βγείτε να τον προϋπαντήσετε Δεν θα έρθει να σας βρει μέσα, πρέπει να βγείτε να τον προϋπαντήσετε Για να δείξει λοιπόν αυτή την προϋπάντηση, Παίρνει την εικόνα του διψασμένου ανθρώπου, Τι σημαίνει αυτό, Την επιθυμία της ψυχής, Να έρθει ο Χριστός, Τη λαχτάρα της ψυχής, Αυτό θα πει, Δεν ακούει μόνο, Αλλά σπεύδει, Είναι κάτι ανάλογο με τον 41 Ψαλμό που λέγει, Ον τρόπον επιποθεί η έλαφος επί τας πηγάς των υδάτων, ούτως επιποθεί η ψυχή μου προς σε ο Θεός, Το διψασμένο ελάφι πώς κάνει, Πώς πηγαίνει στις πηγές των υδάτων, Να πιει καθαρά νερά, Όχι στο ποτάμι, στις πηγές των υδάτων, Έτσι και η δική μου η ψυχή, Κύριε λέει, Σε επιποθεί, Δίψισεν η ψυχή μου προς το Θεό, Τον ισχυρόν, τον ζώντα, Βλέπετε, Διψά η ψυχή το Θεό, Διψά,

και όπως γυρεύει ο άνθρωπος νερό για να πιει διψώντας, έτσι γυρεύει ή οφείλει να γυρεύει τον Θεό. Ο Χριστός το είπε έτσι, εάν τις διψά, ερχέσθω προς με και πινέτω, που σημαίνει έξοδος από τον εαυτό μας, από την ακινησία μας, από τη στατικότητά μας, μια δυναμική θα λέγαμε κατάσταση να πάμε προς τον Χριστό, δηλαδή να αρχίσουμε μέσα μας να ενεργοποιούμε, να ενεργοποιούμε τον ερχομό του. Αν κανείς όμως αμφιβάλλει για την πνευματική του κατάσταση, ότι δεν θα μπορούσε να ανταποκριθεί σε μια τόσο μεγάλη κλήση, εγώ να πάω να προϋπαντήσω το Χριστό. Εγώ ποιος είμαι. Έρχεται εκείνη η συμπληρωματική προτροπή. Και ο θέλων λαβέτω το ύδωρ ζωής δωρεάν. Μη φοβάσαι ότι θα πληρώσεις τίποτα. Δωρεάν θα το πάρεις αυτό. Και η εικόνα παρμένη πάλι από εκείνους που είναι πτωχοί.

Θυμηθείτε την παραβολή εκείνη που λέει ανάγκασον εισελθείν, γιατί ανάγκασον, θα πουν εκείνοι οι κουρελήδες, οι σακάτηδες που θα τους μαζέψει ο υπηρέτης για το τραπέζι του αφεντικού του Εμένα με καλεί το αφεντικό σου, εμένα στα χάλια που είμαι, ανάγκασον λέει εισελθείν, αυτό είναι το δωρεάν, δεν θα πληρώσεις τίποτα, μη φοβάσαι, δεν έχεις τίποτα να ξοδέψεις Θυμίζει τον Ισαΐα που λέει, οι διψώντες, το λέμε την ημέρα των Θεοφανίων, οι διψώντες πορεύεσθε εφ' ύδωρ, ελάτε στο νερό εσείς που διψάτε, και όσοι μη έχετε αργύριον, και όσοι δεν έχετε χρήματα, βαδίσαντες αγοράσατε, και φάγετε και πίετε άνευ αργυρίου και τιμής, φάτε και πείτε, δωρεάν

Δηλαδή μη διστάζεις αδελφέ μου, εσένα σε καλεί ο Θεός, ναι εσένα σε καλεί ο Θεός, βγες να τον προϋπαντήσεις, αξιοπρόσεκτο και τούτο Και ο θέλων, λαβέτω το ύδωρ ζωής δωρεάν, θα πει ο θέλων, δείχνει ότι δεν αρκεί να διψάς, πρέπει και να θέλει, διότι πολλοί έχουν μεταφυσικήν δίψαν, αλλά δεν θέλουν όμως να πλησιάσουν το Χριστό και να ξεδιψάσουν

Λέγει ο μαρτυρών ταύτα, Ναι, έρχομαι ταχύ, Αμήν, Ναι, έρχου, Κύριε Ιησού, Είναι ο τελευταίος διάλογος της Εκκλησίας και του Χριστού Εδώ έχουμε μια αποκορύφωση της μυστικότητας, μυστικότητας, μυστικός θα πει όταν μπαίνω στο βαθύτερο νόημα κάποιου πράγματος Εν προκειμένω όταν μπαίνω μέσα στη ζωή του Θεού και η ζωή του Θεού μπαίνει μέσα στη δική μου τη ζωή Αυτό λέγεται μυστικότης, στη φιλοσοφία χρησιμοποιείται ο όρος μυστικισμός, αλλά δεν χρησιμοποιούμε τον όρον αυτόν στη θεολογία Στη θεολογία χρησιμοποιούμε τον όρον θέωσης, θέωσης, κοινωνία του ανθρώπου με το Θεό

Δια εβδόμη λοιπόν φορά και τελευταία, τελευταία δίδει ο Χριστός πλέον τη διαβεβαίωσή του ότι έρχεται σύντομα Εδώ βλέπει κανείς ότι υπάρχει ο πόθος μιας αμοιβαίας συναντήσεως Ποθεί η Εκκλησία, ποθεί και ο Χριστός, αλλά η ώρα ακόμη δεν έχει έλθει Ο Άγιος Ανδρέας γράφει, περιπόθητος γαρ τοις Αγίοις η του Χριστού παρουσία Η παρουσία του Χριστού για τους Αγίους είναι περιπόθητη Ο μαρτυρών ταύτα δεν είναι άλλος από τον Χριστόν Που είναι η πηγή κάθε αληθινού, κάθε αληθείας και κάθε βεβαίας μαρτυρίας Τι λέγει, ναι, έρχομαι, βάζει το ναι Γιατί ο Χριστός απαντά με αυτό το ναι, διότι είναι το ναι του Θεού

Και το ναι του Θεού είναι η απόλυτος βεβαιότης και η απόλυτος πιστότης Και τώρα ο Ιωάννης απαντά, Αλλά από προσώπου όλης της Εκκλησίας, Απαντάει με μια δίγλωσση απάντηση, Αμήν, Ναι, Είπες ότι έρχεσαι γρήγορα, Έτσι να γίνει, Λαχτάρα μας, Το λέμε και στη γλώσσα μας, Όπως και τελειώνει και κάθε ευχή, Αμήν, Λέμε Αμήν και στου Θεού το ναι, Για κάτι που έχουμε πόθο να γίνει, Αμήν, Και το λέει εβραϊκά και ελληνικά, δίγλωσσα. Αυτό όμως ταυτοχρόνως προδίδει και μια λειτουργική αναφώνηση που δείχνει την εσχατολογική νοσταλγία των εκκλησιαστικών συνάξεων της Αποστολικής Εποχής. Δηλαδή, η Εκκλησία τότε λαχταρούσε να δει τον Χριστό, γράφει ο Απόστολος Παύλος στους Κορινθίους.

Εἴ τις οὐ φιλεῖ τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, οὐ φιλεῖ, και εδώ έχει μυστικοζωντανό χαρακτήρα, Όποιος δεν αγαπά τον Ιησούν Χριστόν τον Κύριον, ἤτω ἀνάθεμα, Μαρὰν ἀθά, Χώρια, Ανάθεμα θα πει, Χώρια, να βγει από την Εκκλησία, Δεν έχει καμία θέση μες στην Εκκλησία, Μαρὰν ἀθά, Ελθέ Κύριε ημών, Αυτό θα πει Μαρὰν ἀθά, Ελθέ Κύριε ημών, Έλα Κύριέ μας, αυτή είναι η λαχτάρα, η εσχατολογική λαχτάρα, η προσδοκία αυτή Και αγαπητοί μου, εδώ τώρα θέλω να προσέξετε, η Εκκλησία συνεχίζει την πορεία της μέσα στον χρόνο Πάντοτε με αυτήν την εσχατολογική προσδοκία του δευτέρου ερχομού του Χριστού Ο Κύριος βέβαια το είπε με δύο λόγους που μοιάζουν ότι είναι αντιφατικοί

Είπε, Ἐλεύσονται ἡμέραι ὅτε ἐπιθυμήσετε μίαν τῶν ἡμερῶν τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἰδεῖν, καὶ οὐκ ὄψεσθε, Λουκάς 17,22, Θα επιθυμήσετε να δείτε μια δική μου μέρα, μια δική μου επικοινωνία, Δεν θα μπορείτε να δείτε, Είπε όμως και το άλλο, Και ιδού εγώ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας, Έως της συντελείας του αιώνος, Ματθαίος 28,20, Ή εκείνο το άλλο, Και προς αυτόν ελευσόμεθα, Εμείς, τα τρία πρόσωπα, Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν, θα κάνουμε κατοικία μέσα σε Αυτόν Δεν είναι αγαπητοί μου αντιφατικά, όταν είπε ο Χριστός, θα επιθυμήσετε να δείτε μια δική μου μέρα, σαν τις ημέρες που με γνωρίσατε

Τέτοια όμως δεν θα δείτε, αλλά θα με δείτε, γιατί εγώ θα είμαι μαζί σας Πλέον ο Χριστός θα συναντάται, Που θα βιούται μέσα εις τα χριστιανικά μυστήρια, Θα βιούται μέσα στην κάθε θεωμένη κατάσταση του πιστού, Εκεί θα βιούται ο Χριστός, Εκεί θα οράται, Εκεί θα βλέπετε και εκεί θα ανοίγει ο διάλογος, Ο αιώνιος διάλογος Εκκλησίας Χριστού, Ψυχής Χριστού, Απόστολος Παύλος Ἡρπάγη εἰς τρίτον οὐρανόν, Ο Απόστολος Παύλος το Χριστό δεν τον είδε όταν ήταν εδώ στη γη, Αλλά ἡρπάγη εἰς τρίτον οὐρανόν, εἰς τὸν Παράδεισον, εκεί που ήκουσε ἄρρητα ρήματα Λίγο αργότερα, Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, Πηγαίνοντας στη Ρώμη για να μαρτυρήσει, Μόλις το 104 κάπου εκεί, Γράφει στην προς Ρωμαίους επιστολή του, Ένα μικρό απόσπασμα έχω γράψει, Αριστούργημα μυστικής ζωής,

Θεωμένης ψυχής, που βλέπει κανείς ότι ζει τον Χριστόν, τον βλέπει αυτός ο διάλογος, δεν έχει ανάγκη από αποδείξεις, έχει την απόδειξη μέσα του ο Άγιος Ακούσατε, γράφει στους Ρωμαίους, οι οποίοι προσπαθούσαν να τον, να μεσολαβήσουν να μην μαρτυρήσει στο αμφιθέατρο της Ρώμης Ἄφετέ με θηρίων εἶναι βοράν, Άστε με λέει να γίνω φαγητό των θηρίων, δι' ὧν ἔνεστι Θεοῦ ἐπιτυχεῖν, σῖτός εἰμι Θεοῦ, εἰμι σιτάρι του Θεού, Καὶ δι' ὀδόντων θηρίων ἀλήθομαι, Και αλέθομαι στο μύλο των δοντιών των θηρίων, ἵνα καθαρὸς ἄρτος εὑρεθῶ του Χριστού, Για να βρεθώ καθαρό ψωμί του Χριστού, νῦν μανθάνω δεδεμένος μηδὲν ἐπιθυμεῖν, Τώρα που είμαι δέσμιος και πηγαίνω να πεθάνω, Τώρα μαθαίνω,

ότι τίποτα δεν επιθυμώ από τον κόσμο αυτόν. Πύρ και σταυρός, θηρίων τε συστάσεις, ανατομαί, διαιρέσεις, σκορπισμοί οστέων, συγκοπαί μελών, αλεσμοί όλου του σώματος, κακαί κολάσεις του διαβόλου, επ’ εμέ ερχέσθωσαν, μόνον ίνα Ιησού Χριστού επιτύχω.

Όλα τα κακά του διαβόλου και των μαρτυρίων και των φονικών οργάνων και των βασανιστικών ας έρθουνε πάνω μου Ένα θέλω να επιτύχω, το Χριστό

Ουδέν με ωφελήσει τα τερπνά του κόσμου ουδέ αι βασιλείαι του αιώνος τούτου Τίποτα δεν έχω να ωφεληθώ από τα τερπνά του κόσμου ούτε από τις βασιλείες του κόσμου τούτου Καλόν μοι αποθανείν εις Χριστόν Ιησούν ή βασιλεύειν των περάτων της γης Εκείνον ζητώ, κοιτάξτε, αυτή η μυστική ζωή, εκείνον ζητώ, και δεν λέγονται, ξέρετε, μέσα στο Ιεροσπουδαστήριό μας, με την θέρμανση και με τα ηδύποτα Πηγαίνει δέσμιος στη Ρώμη, τον φυλάγουν δέκα στρατιώτες, τους οποίους αποκαλεί λεοπάρδεις, ὅ ἐστιν λέγει, απόσπασμα στρατιωτικών Σύριοι ήταν εκείνοι οι στρατιώτες που τον οδηγούσαν στη Ρώμη από την Αντιόχεια της Συρίας Δεινοπαθώντας στους δρόμους, ο Άγιος Ιγνάτιος, και γράφει αυτά

Εκείνον ζητώ, τον υπέρ ημών αποθανόντα, εκείνον θέλω, τον δι' ημάς αναστάντα Άφετέ με καθαρόν φως λαβεῖν, άστε με να πάρω καθαρό φως, μην μου ματαιώσετε το μαρτύριον Εκεί παραγενόμενος άνθρωπος έσομαι, Όταν εκεί θα φτάσω θα γίνω σωστός άνθρωπος, Όταν θα τύχω του μαρτυρίου, Επιτρέψατέ μοι μιμητὴς εἶναι τοῦ πάθους τοῦ Θεοῦ μου, Επιτρέψατε μου να γίνω μιμητής του πάθους του Θεού μου, Και η αμίμητη εκείνη φράσις, Ὁ ἐμὸς ἔρως ἐσταύρωται, Ο δικός μου έρωτας είναι σταυρωμένος, Ποιος είναι ο σταυρωμένος του έρωτας, ο Χριστός, Ο δικός μου ο έρωτας είναι σταυρωμένος Καὶ οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοὶ πῦρ φιλόϋλον Και δεν υπάρχει σε μένα καθόλου επιθυμία, πυρ, επιθυμία που να αγαπάει υλικά πράγματα

Ύδωρ δε ζων και λαλούν εν εμοί, έσωθέν μοι λέγον, δεύρο προς τον Πατέρα. Εδώ βλέπει κανείς το Πνεύμα του Θεού, το ζων ύδωρ, το οποίον του λαλεί μέσα του Και τι του λέγει το Πνεύμα του Θεού, έλα στον Πατέρα Ισχυρά μυστικιστικά στοιχεία, Ουχ ήδομαι τροφή φθοράς, Δεν αγαπώ πια, Δεν θέλω, Δεν ευχαριστιέμαι με τροφή φθοράς, Ουδέ ηδοναίς του βίου τούτου, Άρτον Θεού θέλω, Ο Εστίν που είναι, Σαρξ Ιησού Χριστού, Και πόμα θέλω, Το αίμα αυτού, Ο Εστίν, Αγάπη άφθαρτος, Αμήν, τι πράγματα αγαπητοί μου, Υπέροχα, που βλέπει κανείς, Αυτόν τον διάλογο Χριστού, και ψυχής μέσα στην πορεία του χρόνου. Αλλά σας διάλεξα, όχι βεβαίως το καλύτερο, αλλά απλώς από τα απέραντα του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου, ο οποίος ζούσε μια διηνεκή θεωμένη κατάσταση, μέσα στο φως του Χριστού διαρκώς ο Άγιος. Συμεών σας διαβάζω από ένα απόσπασμα από τον ύμνο του τον 28ο, σε μια απόδοση σε 15σύλλαβη, θα λέγαμε,

Σε 15σύλλαβο ρυθμό, απόδοση όμως

Αφήστε με στην κέλα μου, Μόνον κατακλεισμένον, Αφήστε με με τον Θεό, Του μόνου φιλανθρώπου, Φεύγετε, Μάκρος πάρετε, Αφήστε με μονάχο, Κανείς να μη μου κρούσει το πορτί, Μη δε φωνήν αφήσει, Ούτε των φίλων συντροφιά, Μη δε των συγγενών μου, Να αποσπάσει μου το νου, Και να τον κομματιάσει, Απ' του καλού μου τη θωριά, Και ωραίου μου δεσπότη, Ούτε Φαΐ, Ούτε Πιωτό, Κανείς να μη μου φέρει, Δε θέλω πλέον να ειδώ το φως του κόσμου τούτου, Ούτε αυτόν τον ήλιον, Ούτε του κόσμου χάρες, Γιατί βλέπω τον Κύριο, Βλέπω τον Βασιλιά μου, Θαρρώ τον που είναι όντως φως, Και κάθε φωτός κτίστη, Βλέπω πηγή κάθε καλού, Βλέπω αιτία πάντων, Βλέπω αρχή την άναρχη, Από που όλα γίναν.

Και πώς να βγω αυτό το κελί μονάχου του να αφήσω, γιατί εσένα βλέποντας πληγώνει την καρδιά μου Και δεν είναι αυτή η στίχοι φιλολογική, αλλά είναι βγαλμένη μέσα από τα βιώματα της διαρκούς θεωρίας του Χριστού και στο δεύτερο λόγο του, στην έκδοση την ελληνική είναι ο εικοστός πρώτος, ο τελευταίος, που είναι ευχαριστία προς τον Θεόν δεύτερος λόγος, γράφει ένα πολύ, γιατί ήταν πολλά που να αντιγράψω, από εκεί ένας διάλογος με τον Χριστό τον οποίον βλέπει, τον ευλέπει όμως ανίδεον, χωρίς μορφή, άκτιστο φως και του ομιλεί από εκεί ο Χριστός και λέει, και πώς ή από πού εγώ ηξιώθην τα αυτά αγαθά και μου είπες, εγώ είμαι ο Θεός όπου έγινα άνθρωπος για την αγάπη σου και επειδή με ζήτησες εξ όλης σου της ψυχής, ιδού, από σήμερον θα είσαι αδελφός μου και συγκληρονόμος και φίλος μου.

Αυτή την βίωση η Εκκλησία τη ζει στην πορεία της την ιστορική, όπως κλείνει το βιβλίο της Αποκαλύψεως.

Και εδώ κλείνει ο διάλογος, αγαπητοί μου, για να τεθεί ο τελευταίος στίχος

Ολόκληρο το βιβλίο της Αποκαλύψεως, είχε τη μορφή μιας επιστολής που έπρεπε ο Ευαγγελιστής Ιωάννης να τη γράψει και να την αποστείλει προς τις επτά εκκλησίες της Μικράς Ασίας δηλαδή προς την Μίαν Αγίαν Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησία Γι' αυτό και κλείνει το βιβλίο της Αποκαλύψεως με επιστολική μορφή όταν λέγει η χάρις του Κυρίου Ιησού Χριστού μετά πάντων των Αγίων, με όλους εσάς τους Αγίους και με το αμήν και έτσι κλείνει με αυτή την επιστολική μορφή και με την αποστολική ευλογία που λέγει η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού Και επειδή ανεγινώσκετο το βιβλίο της Αποκαλύψεως στις Εκκλησιαστικές Συνάξεις, γι' αυτό και τελειώνει με το Αμήν

Αγαπητοί μου αδελφοί, η Χάρις του Θεού μας έδωσε το προνόμιο και την ευλογία να προσεγγίσουμε αυτό το προφητικότατο και θεολογικότατο βιβλίο της Αποκαλύψεως Το τελευταίο βιβλίο της Καινής Διαθήκης ανελύθη χάριτι Θεού σε 101 με τη σημερινή ομιλίες μέσα σε τέσσερα ολόκληρα χρόνια Το δικό σας ενδιαφέρον από την πρώτη ομιλία μέχρι την εκατοστή πρώτη αμείωτο και το βλέπει κανείς από την παρουσία σας Ελπίζω ότι όλοι έχουμε ωφεληθεί

Ξετυλίχθηκε μπροστά μας το ιστορικό μέλλον της Εκκλησίας μέσα στον προφητικό χώρο, που δεν πρέπει δηλαδή να αναζητήσουμε χρονολογίες, αυτό εννοώ μέσα στον προφητικό χώρο Οι δυνάμεις του κακού δεν θα διαιωνιστούν, αλλά τελικά θα θριαμβεύσει το αγαθόν και νικητής του θα είναι ο Ιησούς Χριστός, ο βασιλιάς του χρόνου και της αιωνιότητας.

Αυτός ο ενανθρωπήσας Υιός του Θεού. Έτσι, ας αναπέμψουμε κάθε δοξολογία εις τον μόνον σοφόν και Άγιον Τριαδικόν Θεόν, που η ανείκαστη αγάπη Του εργάζεται τη σωτηρία ολοκλήρου της κτιστής Του δημιουργίας. Αμήν.