The Revelation of John 92

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

I continue, beloved, with the description of the city of the New Jerusalem, which is an image of the Church, of the Kingdom of God. We said last time, of course, that this city had a wall, whose length and breadth and height are equal in dimension.

And what does it mean that this city is a square? It is to express the perfection of the city. Now we come to the description of the wall. The structure of its wall was jasper, and the city itself was pure gold, like clear glass. The foundation of the city's wall was adorned with every precious stone. The first foundation was jasper; the second, sapphire; the third, chalcedony; the fourth, emerald; the fifth, sardonyx; the sixth, sardius; the seventh, chrysolite; the eighth, beryl; the ninth, topaz; the tenth, chrysoprase; the eleventh, jacinth; the twelfth, amethyst. And the twelve gates were twelve pearls; each single gate was made of one pearl. And the street of the city was pure gold, like transparent glass.

And the construction, the structure, the building of the wall, was of jasper.

Here let me give you a clarification before I move on to a somewhat free rendering of the text: the names of these precious stones, as you heard today, I do not know exactly which precious stones they correspond to, because there is a confusion both in the terminology used here and among the outside writers, the secular ones, who refer to precious stones, and there is a differing terminology.

Most probably, though, the jasper here may mean the diamond. Possibly. Of course, we have the word, the gem diamond, also under the name anthrax. And at bottom, of course, the diamond is anthrax; this is well known. So the diamond is referred to many times in Holy Scripture as anthrax.

So, without of course assigning any meaning, we are simply now saying the names without any further explanations. The structure of the wall, then, the building of the wall, is of diamonds. The city is of pure gold, so pure that it gleams like crystal.

The foundations of the wall are all adorned with precious gems, and it consists of twelve foundations. The first foundation is of jasper, the second of sapphire, the third of chalcedony, the fourth of emerald, the fifth of sardonyx, the sixth of sardius, the seventh is chrysolite, the eighth is beryl, the ninth is topaz, the tenth chrysoprase, the eleventh is jacinth, and the twelfth is amethyst.

And the twelve gates, the twelve doors of the wall, are adorned with twelve pearls. The pearl, as you know, is not a gem that comes from the earth, but from shellfish. And one pearl is set upon each of the twelve gates. And the street of the city is of pure gold that shines like glass, like crystal.

So we see here, beloved, a most lavish description. This phrase, 'and the structure of the wall,' shows that we have something else, something that does not exist in the cities built upon the earth. No city exists in the world, even the wealthiest city that ever stood on earth, Babylon. The gold that had been heaped up in Babylon was another matter.

When Nebuchadnezzar conquered the then-known world of the Middle East, as we were saying, he had collected and gathered in his kingdom in Babylon an abundance of gold. Consider that he made that statue in honor of the god Marduk out of solid gold.

Ancient Greek writers refer to this statue of solid gold. Wealth, wealth, great wealth. And yet Babylon, of course, was not built of precious gems nor of gold. You understand that these are images that come to give a measure of supernatural things.

They give us a picture that this is nothing ordinary. It is something else entirely, it is a heavenly thing; it belongs to the worlds of the renewed universe.

Indeed, Arethas writes, by the word "building" he means the structure itself; by "diligence" he means both diligence and exactness; and by "exactness" he means the first preaching of the things that are essential.

What makes an impression is the foundations of the wall, which are described as being twelve. It is well known that when a wall is built, there is, of course, one foundation. We dig the earth, it has the form of a trench, a furrow, and there we build in order to rise above the surface.

What meaning would it have now that the city has twelve foundations? It is as if it tells us that at twelve points the foundations are deeper than those that hold up or build the wall would otherwise be.

Do not look for precision in physical dimensions and in physical structures, so to speak, because we have explained it. One thing: that the wall has twelve foundations, and these twelve foundations clearly correspond to the twelve Apostles.

An analogy, we might say, an image, was the breastplate of the High Priest. The breastplate here was a kind of, how shall we say it, a vestment, a vestment, that is, a cloth, upon which there were twelve precious gems.

And this breastplate, a kind of epitrachelion in our terms, just as the epitrachelion is for priests, so was the breastplate of the High Priest. With the breastplate the High Priest would prophesy; without the breastplate he would not prophesy.

Just as the priest of the Christian Church performs no Mystery without the epitrachelion. So this breastplate had these twelve precious stones. That is why the vestments too are often precious.

Do not think, of course I keep it simple, do not think, my beloved, that it is always a matter of vainglory. Of course, unfortunately it does end in vainglory when the vestments are precious. But I must tell you that the breastplate of the High Priest had been made by the command of God.

By the command of God. And what did this breastplate with the twelve precious stones symbolize? Note that some of them resemble those that the Evangelist John mentions. But not all, and that on purpose. Because each precious stone was a symbol of each one of the tribes.

From the people of Israel. And so, here, if the twelve tribes, the twelve stones, were the whole people of Israel, then the twelve Apostles are the twelve foundations of the one Church. That is why we have this correspondence. But what I would like to point out is that the precious stones do not match in their names, because clearly we are no longer remaining in the Old Testament. If I remember rightly, only five of the twelve precious stones agree in their names with the Book of Revelation.

Which means that the foundations are the Old Testament, but we do not stay in the Old Testament. Just as with the names of the tribes in a chapter we covered much earlier in the Book of Revelation: not all the names of the twelve tribes are there. When we spoke about that, do you remember it?

Because he wants to give the reader the picture that we are leaving behind the old people of God. We now have the New Testament. But what matters very much is this: when he speaks of the difference among the precious stones, where each precious stone corresponds to each Apostle, it means that the point here lies in the different structure of the personality of each Apostle.

It is very natural that each disciple, since he was a man, each disciple of the Lord, should have his own particular structure of personality.

John was one kind of man, Peter another, Thomas another. Each one had his own temperament, his own type, his own personality. Yet it is worth noting that when Christ chose His disciples, and indeed in the case of Judas He said, I did not choose you; one of you is a traitor. I did not choose you, says the Lord; no one pointed out to Him whom to choose, nor did certain persons come seeking to become His disciples. So when the Lord makes the election of His disciples, it means that He knew what He was choosing. He did not choose two temperaments that were identical. This is very much worth noting; I beg you, pay attention.

Which means that each one has his own particular character, his own temperament. And not only this, but the Lord Himself exercises, we might say, a distinct pastoral care for each of His disciples. He speaks one way to John, another way to Peter, another way to Thomas, another way to Philip. The conclusion is precious, and it is precious that each person can have his own structure, his own temperament, without this preventing him from being faithful, from being virtuous, and from being saved. That is why I told you it is precious; pay attention to it. It is, we might say, the fruitfulness of Christianity within the variety of persons.

The great temptation for the shepherd, the spiritual father, the pastor, the teacher, is his effort to make those he shepherds like himself. And not in terms of virtue, as the Apostle Paul would say, 'Be imitators of me, as I am of Christ,' but rather that every teacher, every shepherd, every guide of others, in a certain way, out of ambition, wants those he shepherds to resemble him in the traits of his own character.

This is egotistical and utopian; it is outside reality. God builds a variety of temperaments and types, and He calls them all to be saved. That is, if I meet a person whose character does not match mine, it is not necessary that he match mine. It is enough that he be a virtuous person, enough that he care for his spiritual life. Is it necessary that he match me, because I am extroverted, you are extroverted, you like this, I like that, legitimate things? Each one, just as he formed his personality, must by all means resemble me? Why, for what reason?

Glory to God, God has placed many spiritual fathers within His Church and many shepherds. Each one goes and finds his spiritual father, not simply the right spiritual father, but above all the spiritual father who suits his temperament. If I go to confess or to have as my spiritual father a man who is introverted, while I am extroverted, I cannot do it; I will burst. If I marry a person who is introverted, I cannot bear it; I will burst. I will say to the other person, man, say a word so I may hear you, and he says nothing, nothing, as you put it here, mute; say a word, and he says nothing. So will this man not be saved? Is he not a good man? No, he has his own temperament; I just do not match with him, while someone else matches with him. Did you understand? So I beg that we pay attention to this.

Because, you know, this matters in our daily life too, not only in our spiritual life, for when each one works together with other people, with his neighbour, with his relative, with the one further off, with his classmate, whatever it is, when the other has a different character, let us respect his character, let us respect what he is, his structure, nothing else.

After all, we can say, and forgive me for putting it this way, but I'm not marrying the man, I just say good morning to him, I work together with him, and I don't spend endless hours in his company. If I don't take to him, I don't take to him. He's a different sort, a different sort. Does that mean I shouldn't speak to him, or that I should quarrel with him, or anything like that? You see how precious this is. And so the twelve foundations are each of them a precious stone. That is to say, precious stones, many of them, a whole variety, but notice, all of them precious stones, every one, which is to say virtues, because, for example, John, as we call him, John who soars on high, the theologian nous, this is not just some other disciple standing alongside the rest.

If indeed I compare from the epistles, John with Peter, for we have texts of both Apostles within the New Testament, they are surely not comparable; the one is something other than the other.

You see, one is a more practical Apostle: Jude the Brother of the Lord is more practical, James, Saint James the Brother of the Lord, is more practical, while the Apostle Paul is more given to contemplation. It is enough that the Apostle Peter says, in one of his epistles, that in the epistles of Paul, of the beloved brother Paul, there are some things hard to understand, which the unstable, the careless, twist to their own destruction.

Did you see what the Apostle Peter says, that the Apostle Paul has passages hard to understand, points hard to grasp? What does this mean? Each one has his own character, his own type. Yet among themselves the Apostles have love, and they all serve the work of the Church.

And they all have virtue, and they will all be saved, just as all the faithful will be saved by imitating the Apostles exactly. Arethas writes about this. He says that these Apostles are adorned with every virtue, a virtue that shines forth through the precious stones. They are decked out with all the virtues.

The Apostle Peter was bold; he was impetuous. Thomas was more hesitant. One saint may have a greater virtue of mercy. Another may have a greater virtue of patience. And so on. In one saint, a particular virtue stands out and rises above the rest. Why does that virtue rise so strongly in him? Because that is simply how he is made. It is his character. Now pay close attention to what comes next; pay attention.

Here there is a stumbling block for us: when we read the Fathers of our Church, and especially the ascetic Fathers, and indeed works such as the Gerontikon with its little examples from the ascetic life, we find a variety of cases, and sometimes we may say, what then are we finally to do, which of them are we to follow, this one, that one, the other, but all of these are a variety of characters.

You cannot say that you will follow this one, and many get confused there. And they even come to abandon the Fathers of our Church and say that there are contradictions. There are no contradictions; they are simply different facets of one and the same character.

Of one and the same evangelical life, different facets. Each one has his facet, his manner, in which he is expressed, in which he lives, in which he moves. And it is there that people get confused. Each one, when he reads the Fathers of our Church, when he reads the ascetics of our Church, will take from all of them those elements that suit him and will shape his own self, so that all are genuine, all are virtues, and he shapes his own self from those things that suit him.

And Saint Andrew says: truly, the Apostles are both the foundations and precious stones, each one belonging to this place or to that, this one in his own way, that one in his own way, and all of them preserving what is distinctive and exceptional in each.

And we come to the street of the city, which was of pure gold, and its purity seemed to shimmer like crystal. What is this? It is the purity and the very deep perfection of those who dwell in the city.

It is great perfection. When we say 'luxury' today, I wonder whether we really understand this word we use so often. It means something that is exceedingly perfect; that is what we call luxury. So the Saints have luxury, and their luxury is that they are utterly perfect, utterly great.

So when it is presented here that the street of the city is of pure, shimmering gold, it means to show this luxury, this perfection of the Saints. And it is striking that no inhabitants are mentioned within this city. A little further on we will see some kind of reference made, but even so, the city is described and yet we see nothing of any inhabitants. For a moment we might say, well, does this city have no inhabitants?

My beloved, the things described about the city are the inhabitants; do you understand? The things described about the city are the inhabitants. Just as we say the foundations are the Apostles, so too the gold is the Saints who will dwell within the Kingdom of God. The twelve gates each have a pearl. What does this mean, if each gate, which before was a foundation and now a gate, is each Apostle? It means that to each Apostle there corresponds a precious pearl. What is this? It is the precious pearl of the parable. Remember what the Lord said with that parable. How does He put it, to liken the Kingdom of God?

To a merchant who deals in pearls. He buys and sells, buys and sells. He had many pearls, of various sizes. At one point he found a single precious, great pearl. He sold all the pearls he had and bought that one precious pearl. Who is the pearl? It is Christ. And what are the other pearls? They are the various values of life.

Knowledge is good, art is good, and family, and wealth, and property; all are important, they are the values, hear me, they are the values. The man who found the one and only precious Pearl will sell off everything to buy that one Pearl. It is exactly what we might now put in historical terms: those who left their nets and their boat and their father and their work and their wife and their children and followed the Lord.

Indeed the Apostle Peter says, what will happen to us, who have left all these things? And the Lord said, in this present life a hundredfold, and in the age to come eternal life. So when you sell off everything for that one Pearl, this Pearl is Christ; that is why it says here that on each gate there was a Pearl, Christ, the One whom the Apostles found. This city is also described for us in the Old Testament by the prophet Isaiah, and by other prophets as well, but I will stay with Isaiah and with Tobit; and the second one in particular will strike you. Isaiah writes about this heavenly city that the Evangelist John describes; he writes in the fifty-fourth chapter, verses eleven through fourteen.

Lowly and tossed about, you were not comforted. Behold, I prepare your stone as carbuncle, and your foundations as sapphire, and I will make your battlements of jasper, and your gates of crystal stones, and your wall of choice stones, and all your sons taught of God, and your children in great peace, and in righteousness you shall be built.

That is, lowly and tossed about, you were not comforted. The Church, the Church is this city, the Church triumphant. As long as you were in this present world, O Church, as the Church militant you were unsettled and humbled.

Humble, not in the sense of virtue, but in the sense of degradation, you were humiliated and had nowhere to stand, persecutions from here, persecutions from there. But behold, now I myself am preparing for you your stone. That is, for you I will prepare what? This dwelling of yours not made by human hands, in heaven, this city, we might say. Carbuncle for your stone; the stones of your structure will be of precious gems, and your foundations of sapphire. Notice here carbuncle and sapphire; sapphire does not mean diamonds. And I will make your battlements of jasper, and your gates of jasper, which does not mean diamonds either. And your gates of stones of crystal, and your surrounding wall of choice stones. And all of these, and all your sons, that is, those who dwell in you,

Taught of God. By 'taught of God' it means the one who now receives whatever he receives directly from God. And your children in great peace. There, there is no longer any strife, nor evil, nor war. Your children, the Church, will be in eternal peace, and in righteousness you shall be built.

And you shall be built up with righteousness, righteousness in the broad sense, which means holiness.

My beloved, before he dies he prophesies the following, chapter thirteen, verses fifteen through eighteen. Let my soul bless God the great King, for Jerusalem shall be built with sapphire and emerald and precious stone, your walls, and the towers and the ramparts with pure gold, and the streets of Jerusalem shall be paved with beryl and carbuncle and stone from Souphir.

Note that Tobit is a captive from the northern kingdom of Israel, in Nineveh, before the southern kingdom was even taken captive by the Babylonians, about a hundred years before the Southern Kingdom was taken captive.

So the Southern Kingdom is still free. Jerusalem is still free, the temple is functioning, and so on. He foresees and prophesies the destruction of the temple, if you read the whole chapter, and the rebuilding of the temple once again.

Historically, on the one hand, because the historical is always interwoven with the eternal. Historically, that the Hebrews will return again to Jerusalem and will rebuild the temple, as indeed they really did build it. But his eye goes beyond the visible horizon, beyond the historical Jerusalem and the historical temple, and passes onward into eternity.

And he speaks and says, our soul glorifies God, the great King, for Jerusalem shall be built with sapphire, with emerald, and with every precious stone for its walls, and the towers and the ramparts with pure gold, and the streets of the city with beryl and diamonds, and with stone from the region of Souphir its mosaic stones shall be made, they shall be paved, its mosaic stones shall be made; which shows that such a city could not exist historically.

So which city is he speaking of? Of the eternal city, the city of God, the Kingdom of God. And imagine that we are somewhere in the sixth century before Christ, before Christ, and he continues. And they shall say, they shall say, all her streets, Alleluia, and they shall give praise, saying, blessed be God, who has exalted her unto all the ages.

This last verse of his is famous. Here he personifies the little streets of the city. Of course it is not the little streets; it is the people who are in the streets, in the lanes of the city. And he says, and then the little streets of the city will say, Alleluia.

That is, praise God. And then all will hymn God, and will say, blessed be God, who has exalted Jerusalem, the new Jerusalem, unto the ages.

Concerning all these things, my beloved, all that was written as images of the glory of the New Jerusalem, of the Church, Saint Andrew writes:

"By a single example one cannot represent the exactness of the good things of the city above." It is not possible for anyone to portray by a single example that heavenly reality, that reality which eye has not seen, eye has not seen, ear has not heard, nor has it entered into the heart of man, as the Apostle Paul says.

And all these things Saint John, it is understood, beheld; he has seen all of this, as far as he was able, by means of images, the hidden idea of the understanding of the city above; for the exact understanding of the city surpasses hearing and sight and the intellect alike.

So they are images, they are facets, they are many examples given to convey roughly a taste, but the final taste will be given only to those counted worthy.

These things, of course, ought to fill us too with the hope of joy, for "rejoicing in hope," says the Apostle Paul, with the hope of joy that God will give us these things. Those things, he says, which God has prepared for those who love Him, those things He has prepared for those who love Him.

And God does not lie; God tells no falsehood. If into someone's heart the thought should come, perhaps these things are not so, it is God who testifies to them, it is God who speaks them. And for this reason I take the trouble, if it can be called trouble, to muster for you parallel passages from the whole of Holy Scripture.

So that there may be this confirmation, that the whole of Holy Scripture, sometimes the prophets, sometimes the Gospels, sometimes the Apostles in their epistles, confirms those things which the Book of the Apocalypse tells us. And the description continues in chapter 22, verse 2.

"And I saw no temple in it, for the Lord God Almighty is its temple, and the Lamb." I saw no temple in this city of mine, says the Holy Evangelist, because the temple of this city is the Lord and God Almighty Himself, and the Lamb.

A magnificent idea, notes Bratsiotis, that he could behold a city in which there is no temple. Plutarch, as you know, relates that he saw many cities, both civilized and barbarian. He saw cities that were fortunate and unfortunate, but cities without temples and without altars he saw nowhere, not a single city.

What then does it mean that John here sees the new city without a temple? What else but what John of Jerusalem notes: for the symbols have passed away. What else, my beloved, are all these temples? They are symbols, take note, they are symbols, nothing else.

And we say "the temple," naos, which is also said as neos, the ne with an epsilon and the os with an omega, ho neos with an acute accent, with an acute accent.

The neos, that is the temple, is the dwelling; the neokoros, the one who serves, the man, we might say, who serves the temple, the neokoros, neokoros, not naokoros, neokoros. The dwelling of whom? Of God. But God, as Saint Stephen the Deacon says, God does not dwell in temples made with hands; He does not dwell in temples made by human hands. But then what is the temple? A symbol. Indeed, like the symbol of a nation's flag: what is the flag? A symbol; it symbolizes a nation. If I trample upon this flag, I am guilty before the symbol, before what is symbolized, that is, the nation. And here too, if I tear down a temple, if I desecrate a temple, I desecrate a symbol, the symbol that it is the dwelling of God; but a symbol. And the hour will come when the symbols will pass away, because quite simply God Himself will dwell in this new city, as Saint Andrew notes:

"For what need is there of a perceptible temple for those who have God as their guard and shelter, in whom we live and move and have our being?" What need is there for a temple to exist, since this city has God Himself, its guard and its shelter, within this God in whom we live and exist and move? "For He is to the saints both temple and indweller, dwelling in them and walking among them, as He has promised."

For God Himself is both the very temple of the saints and the very indweller of the saints. That is, the saints dwell within God, and God also dwells within the saints. And He is the one who walks within the very being of the saints, as God has already promised, as He has pledged.

The Lamb, the Lamb of God who sanctifies us for our sake, that is, in His very essence, is joined together with the life-giving Spirit, which the river that follows next makes manifest through Him. Yet He is also the Lamb, because it says the Temple is God and the Lamb. Mark this well: God and the Lamb. He does not set them side by side and as equals, and this carries weight, side by side and as equals.

Here he says it is the very temple, God, God and the Lamb. When the Evangelist John says "God" here, he means the Father. And when he says "the Lamb," he means the Son, who became man and suffered for our sake.

Here, however, he says that he will also include the Holy Spirit. In what way? By means of a river.

It is an image that comes a little further on, which we will not discuss today. And it is the first verse of the twenty-second and last chapter of the Apocalypse. By a river the Holy Spirit is symbolized, so that there one beholds God the Father, the Lamb, the Son who became man, and the river going forth, springing from the throne of God and of the Lamb. You see that the Holy Spirit proceeds from the Father, but is also sent by the Son. He does not proceed from the Son, but is sent by the Son. "I will send," He says, "the Holy Spirit," He says to His disciples. The Son sends the Spirit, but the Spirit does not proceed from the Son. And you see in this image, God, the Lamb, and the river.

It is an image, truly an image. "And the city has no need of the sun, nor of the moon, that they might shine in it, for the glory of God illumined it, and its lamp is the Lamb." And the city has no need of the sun, nor of the moon, to give it light, because the glory of God illumines it, and its lamp, the lamp of the Lamb.

That is, in the new Jerusalem, my beloved, the sun will be superfluous, the moon also will be superfluous, because the city will be lit up by the glory of God. It is a noteworthy point that in the previous verse I read you, that he saw that the temple of the city is God and the Lamb, and here again he says that the luminaries of the city are God and the Lamb. He says it again here in these verses. What is happening? I will tell you once more: the Father is being set as equal to the Son.

The Father is the Temple, and the Son is the Temple too; the Father is light, and the Son is light too. Let us pay attention to this, to how exactly the Evangelist John sees the Son of God, now not in the Apocalypse but in the Gospels. Did I not tell you that alongside this I would draw on the Gospels and the whole of Holy Scripture and the prophets?

Listen: in John 1:4 and 9, and also in chapter 8, verse 12, John the Evangelist says that Christ is the true light. Who is the true light? Not the Father, but the Son. And not simply the Son, but the incarnate Son, I underline this, the incarnate Son of God; He is the true light. This means many things. First of all, when he says He is the true light, it means that the incarnate Son is the light as truth. Secondly, the light as the true and deep knowledge. Thirdly, the light as Holiness; the light, he says.

The light has come, and the darkness did not overcome it, and the light shines in the darkness. The Lord Himself said: while the light is coming, remain in the light; darkness is coming, night is coming, when no one is able to work, no one can work. What is this light? It is Christ as Holiness. And what is the darkness? It is sin, it is the tangle, it is confusion, it is delusion, it is ignorance, and so on. The light again as Godhead: we say in the Creed, light from light; the Father is light, the Son is light too, light from light. The light again as the sight of the eyes, of the body and of the soul; we say in that prayer we recite.

the prayer of the Gospel: shine in our hearts, for You are the light of our bodily and our spiritual eyes; but still more, that is, the light of soul and body, and also the light of the Transfiguration, the uncreated energy and the glory of God that shone around the disciples.

Where was this light in Christ? Christ made the faces of the disciples shine, and the disciples remained within that light. This light that shone poured all around them; it lifted the disciples up onto Mount Tabor. This same light will also shine all around the new city, the uncreated energy of God, who is the Father and the Son and the Holy Spirit.

I told you, as a river. On this Saint Andrew writes: for where the noetic Sun of righteousness is, there is no need of perceptible luminaries; for He Himself is both her glory and her lamp. That is, where Christ, the noetic Sun of righteousness, is, there the perceptible luminaries are superfluous, such as this created sun and the created moon.

For He is the glory and the light of the New City.

Isaiah had already prophesied the New Jerusalem on this very theme of light. Listen. From chapter 60, verses 19 and 20. Isaiah writes this 800 years before Christ: "And the sun shall no longer be your light by day, nor shall the rising of the moon give you light by night, but the Lord shall be your everlasting light, and God your glory." For you there will be no light of the sun to make the day, nor any rising of the moon to give light to the night.

In you the Lord Himself will be your everlasting light, and your glory.

For your sun shall no longer set, and your moon shall not wane. This sun of yours will never set, and this moon of yours, the noetic one, will never be lacking. For the Lord shall be your everlasting light, and the days of your mourning shall be fulfilled. This sun, God, will be your light. Pay attention to this half-verse: and the days of your mourning shall be fulfilled.

What are the days of the Church's mourning? They are the days while she remains militant upon the earth. It is the historical Church. The historical Church is her days of mourning. When history passes away, the world will come to an end and the Church will find herself in the Kingdom of God.

Then, there, there will be the light of God, the unsetting light that never goes down; I said the unsetting light, yes, my beloved, it is the light of the eighth day, the unsetting light, as we celebrate at the feast of Pascha. And the nations shall walk by her light, and the kings of the earth shall bring their glory and their honor into her, and her gates shall not be shut by day, for there shall be no night there, and they shall bring the glory and the honor of the nations into her. And the nations shall walk by her light, and the kings of the earth shall bring their glory and their honor into her.

And her gates shall not be shut in that unending day; there will be no night there, and the nations shall bring their glory and their honor into this City. And this very thing Isaiah prophesies, my beloved; listen to what he says in the same chapter, chapter 60, verses 2 to 4.

Behold, says Isaiah, upon you the Lord shall appear, and His glory shall be seen upon you; to you the glory of the Lord shall be revealed. And kings shall walk by your light, and nations by your brightness; and the kings shall walk, shall live, in your light, and the peoples in your brightness.

Lift up your eyes round about and see your children gathered together, O New Jerusalem, O Church. Lift up and turn your eyes all around, round about, to see your children gathered, the faithful, the Christians. Behold, they have come, all of them, all your sons from afar, from a distance, from the four ends of the inhabited world.

And your daughters come, carried by men upon their shoulders.

Who are these nations, my beloved, that will walk in that light of the City? That is, that will live in that light of the City. They are the nations of those being saved. They are the saved from all the nations, of all the ages.

They are those being saved from every nation in every age. These are the nations that will live, that will walk, that is, will live within the light of that City. That is, in the Kingdom of God. Andrew writes.

For the nations being saved shall walk in her light. You see: the nations being saved.

Here we see something magnificent. We see the universality of Christianity, as well as the universality of the Book of the Apocalypse. And the kings of the earth, who are they?

First of all, kings too will enter the Kingdom of God.

It is well known, and all of you know it, that in our Orthodox calendar of saints we have a good number of kings and queens whom we honour as Saints. You know this.

But I would like to pause on one point and ask: where are those who slander Saint Constantine the Great, claiming that he is no Saint? He was a king, an Emperor, and they appeal to his mistakes, his weaknesses, even his crimes.

His work was so immense, and it took such great strength for the Emperor, the Emperor of the Romans, to come forward and confess Christ, that in the eyes of Christians he was a towering figure.

He is the first Christian king of the Romans. Let no one say that there was some ulterior motive, as people like to chatter and to interpret history, a political calculation. I would not want such a thing to be said, because it is not right, it is not right; it is not as though others had no political calculation of their own.

I will tell you something more, I will tell you something, mark this point well. Communism never understood that the Church does not sink, precisely because it persecutes the Church. There is no political calculation here.

Now, you might say to me, wait a moment: Stalin, forgive me, but let's take a look back at history. Stalin left the churches open in 1941, or rather, he reopened them. He did it so the people would be encouraged to stand against the Germans, and that is exactly what they did.

For afterwards they were closed again, to gather the Church back in. There is no political shrewdness here. Quite simply, my dear friends, Saint Constantine the Great was intelligent, not in the sense of political calculation.

Or rather, intelligent in the sense of being able to see the truth. Just as the clever man is not the one who steals and commits frauds and forgeries. The truly clever man is the one who is honest. So there are two kinds of cleverness.

There is political cleverness, the cleverness of political calculation, a demonic cleverness, a demonic intelligence; and then there is the other kind, the one in which a person sees deeper, sees further, sees what is genuine and true. And if you wish, supposing they accuse Saint Constantine the Great of having committed crimes as well, we would answer this.

He did all of these things before he was baptised, for he was baptised at the end of his life, and therefore he stands free of guilt for every crime.

But Holy Scripture also calls all the faithful kings, according to the threefold office of Christ. As a royal priesthood, which all the faithful are, and as the twenty-four elders sing in the Book of Revelation 5:10.

And you made them kings and priests to our God, and they shall reign upon the earth. So then kings are not only the kings of the nations who became Saints, but every believer too is a king.

Always according to Holy Scripture, as I have read to you. And what do these kings of the nations who come now offer to God? Negatively, their deliverance from the passions, becoming kings over the passions.

Positively, faith, love, confession, martyrdom. Saint Andrew writes: having reigned over the land of the passions, they will bring into it the glory and honour of their good works. They will bring the glory and honour of their holiness into the new city.

But we must return again to the prophet, for Isaiah has something precious to tell us. Since, however, our time has run out, my dear friends, we will continue, God willing, next Sunday.

Συνεχίζω με αγαπητοί την περιγραφή της πόλεως της Νέας Ιερουσαλήμ που είναι εικόνα της Εκκλησίας, της Βασιλείας του Θεού. Αφού βέβαια είπαμε την περασμένη φορά ότι η πόλη αυτή είχε τείχος, της οποίας το μήκος και το πλάτος και το ύψος είναι ίσες διαστάσεις.

Και τι σημαίνει ότι η πόλις αυτή είναι τετράγωνον; Για να εκφράσει την τελειότητα της πόλεως. Ερχόμεθα τώρα εις την περιγραφή του τείχους, και είναι η ενδόμησις του τείχους αυτής ίασπις, και η πόλις χρυσίον καθαρόν, όμοιον υάλω καθαρώ· η θεμελίωσις του τείχους της πόλεως παντί λίθω τιμίω κεκοσμημένη. Ο θεμέλιος ο πρώτος, ίασπις· ο δεύτερος, σάπφειρος· ο τρίτος, χαλκηδών· ο τέταρτος, σμάραγδος· ο πέμπτος, σαρδόνυξ· ο έκτος, σάρδιον· ο έβδομος, χρυσόλιθος· ο όγδοος, βήρυλλος· ο ένατος, τοπάζιον· ο δέκατος, χρυσόπρασος· ο ενδέκατος, υάκινθος· ο δωδέκατος, αμέθυστος. Και οι δώδεκα πυλώνες, δώδεκα μαργαρίται, ανά εις έκαστος των πυλώνων, ην εξ ενός μαργαρίτου. Και η πλατεία της πόλεως, χρυσίον καθαρόν, ως ύαλος διαυγής.

Και το χτίσιμο, η ενδόμησις, το χτίσιμο του τείχους, ήταν από ίασπη.

Εδώ να σας κάνω μία διευκρίνηση πριν προχωρήσω στην κάπως ελευθέρα απόδοση του κειμένου, ότι οι ονομασίες αυτών των πολυτίμων λίθων όπως ακούσατε σήμερα δεν ξέρω με ακριβώς σε τι πολυτίμους λίθους αντιστοιχούν διότι υπάρχει μία σύγχυση τόσο στην ονοματολογία εδώ που αναφέρεται όσο και στους απ' έξω συγγραφείς, τους θύραθεν που αναφέρονται σε πολυτίμους λίθους και υπάρχει μία διαφοροποιημένη ονοματολογία.

Πιθανότατα όμως, εδώ ίασπις, να εννοείται ο Αδάμας. Πιθανώς. Βέβαια, έχουμε την λέξη, το πετράδι διαμάντι, και με την ονομασία άνθραξ. Και στο βάθος βεβαίως είναι άνθραξ ο Αδάμας, είναι γνωστό. Αναφέρεται λοιπόν ως άνθραξ πολλές φορές στην Αγία Γραφή το Διαμάντι.

Έτσι, χωρίς βέβαια να αποδώσουμε τίποτε, απλώς λέμε τώρα τα ονόματα χωρίς τίποτε άλλες εξηγήσεις. Η ενδόμησις λοιπόν του τείχους, το κτίσιμο του τείχους, είναι από διαμάντια. Η πόλις είναι από καθαρό χρυσάφι, τόσο καθαρό που γυαλοκοπά σαν κρύσταλλος.

Τα θεμέλια του τείχους όλα είναι στολισμένα με πολύτιμα πετράδια και αποτελείται από 12 θεμέλια. Ο πρώτος θεμέλιος είναι από ίασπη, ο δεύτερος από σάπφειρο, ο τρίτος από χαλκηδόνα, ο τέταρτος από σμάραγδο, ο πέμπτος από σαρδόνυχα, ο έκτος από σάρδιο, ο έβδομος είναι χρυσόλιθος, ο όγδοος είναι βήρυλλος, ο ένατος είναι τοπάζι, ο δέκατος χρυσοπράσινος, ο ενδέκατος είναι υάκινθος και ο δωδέκατος είναι αμέθυστος.

Και οι 12 πυλώνες, 12 πόρτες του τείχους, κοσμούνται από 12 μαργαριτάρια. Το μαργαριτάρι, όπως ξέρετε, δεν είναι πετράδι που βγαίνει από την γην, αλλά από όστρακα. Και ανά ένας μαργαρίτης, τοποθετημένος επάνω εις τον κάθε πυλώνα, από τους 12 πυλώνες. Και η πλατεία της πόλεως είναι από καθαρό χρυσάφι που λαμποκοπά σαν γυαλί, σαν κρύσταλλο.

Δηλαδή βλέπουμε αγαπητοί εδώ μια περιγραφή πολυτελεστάτη. Αυτό το «Και είναι η ενδόμησις του τείχους» δείχνει ότι έχουμε κάτι άλλο, κάτι που δεν υπάρχει σε κατασκευές πόλεων επάνω στη γη. Καμία πόλις δεν υπάρχει στον κόσμο, ακόμα και η πλουσιωτέρα πόλις που ποτέ υπήρξε στη γη, η Βαβυλώνα, ο χρυσός που είχε σωρεύσει στην Βαβυλώνα ήτανε άλλο πράγμα.

Όταν ο Ναβουχοδονόσορ κατέκτησε τον τότε γνωστό κόσμο της Μέσης Ανατολής, τα λέγαμε, είχε συλλέξει, μαζέψει στο βασίλειό του στη Βαβυλώνα, άφθονο χρυσάφι. Σκεφτείτε ότι έφτιαξε εκείνο το άγαλμα προς τιμήν του θεού Μαρδούκ από χρυσάφι ατόφιο.

Αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς αναφέρονται σε αυτό το άγαλμα από ατόφιο χρυσάφι. Πλούτος, πλούτος, πολύς πλούτος. Και όμως η Βαβυλώνα φυσικά δεν ήταν χτισμένη από πολύτιμα πετράδια ούτε από χρυσάφι. Αντιλαμβάνεστε ότι είναι εικόνες που έρχονται να δώσουν ένα μέτρο υπερφυσικών.

Να δώσουν μια εικόνα ότι δεν πρόκειται για κάτι το συνηθισμένο. Είναι κάτι άλλο, είναι ουράνιο πράγμα, ανήκει στους κόσμους του ανακαινισμένου σύμπαντος.

Ὄντως, γράφει ο Αρέθας, εν "δομήσει" την οικοδομήν λέγει, εν "σπουδῇ" την σπουδήν και ακρίβειαν, εν δε τῇ "ακριβείᾳ" το πρωτοκήρυγμα των απαραιτήτων.

Εκείνο που κάνει εντύπωση είναι οι θεμέλιοι του τείχους, που χαρακτηρίζονται ότι είναι 12. Είναι γνωστό ότι όταν κατασκευάζεται ένα τείχος, φυσικά υπάρχει ένας θεμέλιος. Σκάβουμε την γη, έχει την μορφή χαντακιού, αυλακιού και εκεί χτίζουμε για να ανεβούμε πάνω από την επιφάνεια.

Τι έννοια θα είχε τώρα ότι η πόλης έχει 12 θεμέλια; Είναι σαν να μας λέγει ότι σε 12 σημεία τα θεμέλια είναι βαθύτερα από ό,τι θα ήταν εκείνα τα κάποια που συγκρατούν ή που δομούν τον τείχος.

Μη γυρεύετε ακρίβεια σε φυσικές διαστάσεις και σε φυσικές θα λέγαμε δομές, γιατί εξηγήσαμε. Ένα ότι το τείχος έχει 12 θεμέλια και τα 12 αυτά θεμέλια σαφώς αντιστοιχούν στους 12 Αποστόλους.

Μια αναλογία θα λέγαμε εικόνος ήτο το λογίον του αρχιερέως, που είχε το λογίον ήτο εδώ ένα είδος, πώς να το πούμε. Ένα άμφιο ήταν, άμφιο, δηλαδή ύφασμα, επάνω στο οποίο υπήρχαν δώδεκα πολύτιμα πετράδια.

Και έλεγε το λογίον αυτό, ένα είδος επιτραχιλίου καθ' ημάς, όπως είναι το επιτραχίλιο στους ιερείς, έτσι ήταν το λογίον του αρχιερέως. Με το λογίον δε ο αρχιερεύς επροφήτευε, χωρίς το λογίον δεν επροφήτευε.

Όπως και ο ιερεύς της Χριστιανικής Εκκλησίας δεν τελεί κανένα μυστήριον χωρίς το επιτραχήλιον. Αυτό λοιπόν το λογίον είχε αυτές τις 12 πολύτιμες πέτρες. Γι' αυτό και τα άμφια πολλές φορές είναι πολύτιμα.

Μην νομίσετε, βέβαια κάνομαι και απλά, μην νομίσετε αγαπητοί μου ότι πάντοτε είναι θέμα ματαιοδοξίας. Βέβαια δυστυχώς καταλήγει και σε ματαιοδοξία όταν τα άμφια είναι πολύτιμα. Πρέπει όμως να σας πω ότι κατ' εντολήν του Θεού είχε γίνει το λογείο του αρχιερέως.

Κατ' εντολήν του Θεού. Και τι εσυμβόλιζε το λογείο αυτό με τις 12 πολύτιμες πέτρες; Σημειώσετε ότι μερικές από αυτές μοιάζουν αυτές που αναφέρει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Αλλά όχι όλες, από σκοπού. Διότι η κάθε πολύτιμη πέτρα ήταν σύμβολο της κάθε μιας φυλής.

Από το λαό του Ισραήλ. Συνεπώς, εδώ, εάν οι δώδεκα φυλές, οι δώδεκα πέτρες, ήταν ολόκληρος ο λαός του Ισραήλ, οι δώδεκα Απόστολοι είναι οι δώδεκα θεμέλιοι της μιας Εκκλησίας. Γι' αυτό έχουμε αυτή την αναλογία. Αλλά εκείνο που θα ήθελα να σημειώσω είναι ότι δεν συμπίπτουν οι πολύτιμες πέτρες στην ονοματολογία τους, διότι προφανώς δεν μένουμε πλέον στην Παλαιά Διαθήκη. Αν θυμάμαι καλά, μόνο πέντε πολύτιμες πέτρες από τις 12 συμφωνούν στην ονοματολογία με την Αποκάλυψη.

Που σημαίνει, οι βάσεις είναι η Παλαιά Διαθήκη, αλλά δεν μένουμε στην Παλαιά Διαθήκη. Όπως και η ονοματολογία των φυλών σε ένα πολύ περασμένο κεφάλαιο που κάναμε στο βιβλίο της Αποκαλύψεως Δεν είναι όλα τα ονόματα των 12 φυλών Όταν είχαμε μιλήσει εκεί, το ενθυμείστε αυτό;

Διότι θέλει να δώσει την εικόνα στον αναγνώστη ότι φεύγουμε από τον παλαιό λαό του Θεού Έχουμε την Καινή Διαθήκη Αλλά, εκείνο που έχει πολύ σημασία, είναι ότι όταν αναφέρεται στη διαφορά των πολυτίμων λίθων, που ο κάθε πολύτιμος λίθος αντιστοιχεί στον κάθε Απόστολο, σημαίνει ότι εδώ έγκειται στη διαφορετική δομή της προσωπικότητας του κάθε Αποστόλου

Είναι πολύ φυσικό ο κάθε μαθητής, άνθρωπος ήτο, ο κάθε μαθητής του Κυρίου να έχει μίαν ιδίαν δομή προσωπικότητας

Άλλος ήτο ο Ιωάννης, άλλος ήτο ο Πέτρος, άλλος ήτο ο Θωμάς Ο καθένας είχε την ιδιοσυγκρασία του, είχε τον τύπο του, είχε την προσωπικότητά του Είναι αξιοπρόσεκτον όμως, ο Χριστός, όταν διάλεξε τους μαθητάς του, και μάλιστα στην περίπτωση του Ιούδα είπε, εγώ δεν σας διάλεξα, ένας από εσάς είναι προδότης Εγώ δεν σας διάλεξα, λέει ο Κύριος, δεν του είπε δείχτη ποιον να διαλέξει, ούτε πήγαν γυρεύοντας κάποια πρόσωπα να γίνουν μαθηταί του Όταν λοιπόν ο Κύριος κάνει την εκλογή των μαθητών του, σημαίνει ότι ήξερε τι διαλέγει Δεν διάλεξε οι δύο συγκρασίες που να ταυτίζονται, είναι πολύ αξιοπρόσεκτο αυτό, θα παρακαλέσω, προσέξτε

Που σημαίνει ότι ο κάθε ένας έχει την ιδιομορφία του, έχει τον χαρακτήρα του Και όχι μόνο αυτό, αλλά ο ίδιος ο Κύριος, ασκεί, θα λέγαμε ιδιαίτερα ποιμαντική για τον κάθε μαθητή του Αλλιώς ομιλεί στον Ιωάννη, αλλιώς ομιλεί στον Πέτρο, αλλιώς ομιλεί στον Θωμά, αλλιώς στον Φίλιππο Το συμπέρασμα είναι πολύτιμο, που είναι πολύτιμο, ότι ο κάθε άνθρωπος μπορεί να έχει τη δική του δομή, τη δική του ιδιοσυγκρασία χωρίς αυτό να τον εμποδίζει να είναι πιστός, να είναι ενάρετος και να σωθεί Γι' αυτό σας είπα είναι πολύτιμο, προσέξτε το, είναι θα λέγαμε η καρποφορία του χριστιανισμού μέσα στην ποικιλία των προσώπων

Ο μεγάλος πειρασμός διά τον ποιμένα, τον πνευματικό, τον ποιμένα, τον διδάσκαλο, είναι η προσπάθειά του να καταστήσει τους ποιμενομένους του ομοίους με τον εαυτόν του και όχι από πλευράς αρετής, όπως θα λέγει ο Απόστολος Παύλος, μιμηταί μου γίνεσθε καθώς καγώ Χριστού, αλλά ο κάθε διδάσκαλος, κάθε ποιμήν, κάθε καθοδηγητής των ανθρώπων, τρόπον τινά, από φιλοδοξία, να του μοιάσουν στα χαρακτηριστικά του χαρακτήρου του, εκείνους τους οποίους ποιμένει.

Είναι εγωιστικών και ουτοπιστικών, είναι έξω από την πραγματικότητα Ο Θεός δομεί ποικιλία ιδιοσυγκρασιών και τύπων και όλους καλεί να τους σώσει Εάν δηλαδή συναντήσω έναν άνθρωπο που ο χαρακτήρας του δεν ταιριάζει με εμένα, δεν είναι απαραίτητο να ταιριάξει με εμένα Αρκεί να είναι ένας ενάρετος άνθρωπος, αρκεί να φροντίζει για την πνευματική του ζωή Είναι απαραίτητο να ταιριάξει με εμένα, γιατί, εγώ είμαι εξωστρεφής, εσύ είσαι εξωστρεφής, εσένα σου αρέσει αυτό, εμένα μου αρέσει εκείνο, νόμιμα πράγματα Ο καθένας όπως διαμόρφωσε την προσωπικότητά του, σώνει και καλά πρέπει να μου μοιάζει σε μένα γιατί, για ποιο λόγο;

Δόξα τω Θεώ, ο Θεός έχει βάλει πολλούς πνευματικούς μέσα στην Εκκλησία Του και πολλούς ποιμένας Ο καθένας πηγαίνει και βρίσκει τον πνευματικό, όχι απλώς μόνο τον σωστό πνευματικό, αλλά προπαντός τον πνευματικό που του ταιριάζει στην ιδιοσυγκρασία του Εάν πάω εγώ να εξομολογηθώ ή να έχω πνευματικό, έναν άνθρωπο ο οποίος είναι ενδοστρεφής, ενώ εγώ είμαι εξωστρεφής, δεν μπορώ, θα σκάσω Εάν εγώ παντρευτώ έναν άνθρωπο που είναι ενδοστρεφής, δεν μπορώ, θα σκάσω, θα λέγω στον άλλον άνθρωπο, άνθρωπε, πες μια κουβέντα να σ' ακούσω, δεν λέει τίποτα, τίποτα, όπως το λέτε εδώ, μούτος, πες μια κουβέντα, δεν λέει τίποτα, δηλαδή αυτός ο άνθρωπος δεν θα σωθεί; Δεν είναι καλός άνθρωπος; Όχι, έχει την ιδιοσυγκρασία του, εγώ δεν ταιριάζομαι μ' αυτόν, ταιριάζει κάποιος άλλος μαζί του, το καταλάβατε; Λοιπόν θα παρακαλέσω να το προσέξουμε αυτό,

γιατί, ξέρετε, έχει σημασία και στην καθημερινή μας ζωή αυτό, όχι μόνο στην πνευματική μας ζωή, διότι όταν ο καθένας συνεργάζεται με άλλους ανθρώπους, με τον γείτονά του, με τον συγγενή του, με τον παραπέρα, τον συμμαθητή του, ό,τι είναι, όταν ο άλλος είναι άλλος χαρακτήρας, να σεβαστούμε τον χαρακτήρα του, να σεβαστούμε αυτό που είναι, τη δομή του, τίποτα άλλο.

Επιτέλους, μπορούμε να πούμε, να με συγχωρείτε, να το πούμε, να πούμε, ε, δεν τον παντρεύω τον άνθρωπο, του λέω την καλημέρα μου, συνεργάζομαι μαζί του, ούτε περνώ ατελείωτες ώρες μαζί του. Αν δεν μου αρέσει, δεν μου αρέσει. Άλλος τύπος αυτός, άλλος τύπος. Πρέπει δηλαδή να μην του μιλώ ή να μαλώνω μαζί του ή ό,τι άλλο; Βλέπετε πόσο πολύτιμο είναι αυτό. Έτσι, οι 12 θεμέλιοι είναι ο καθένας από ένα πολύτιμο πετράδι. Δηλαδή, πολύτιμα πετράδια, πολλά, ποικιλία, αλλά προσέξτε, όλα πολύτιμα πετράδια, όλα, που σημαίνει αρετές, διότι, επί παραδείγματι, ο Ιωάννης, λέμε, ο υψιπέτης Ιωάννης, ο θεολόγος νους, αυτό δεν είναι κάποιος άλλος μαθητής δίπλα.

Εάν βέβαια συγκρίνομαι από τις επιστολές, τον Ιωάννη με τον Πέτρο που το έχουμε και των δύο Αποστόλων έχουμε κείμενα μέσα στην Καινή Διαθήκη, βέβαια δεν συγκρίνονται, το ένα είναι κάτι άλλο από το άλλο.

Βλέπετε άλλος είναι πρακτικότερος Απόστολος, ο Ιούδας ο Αδελφόθεος είναι πρακτικότερος, ο Ιάκωβος, ο Άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος είναι πρακτικότερος, ο Απόστολος Παύλος είναι θεωρητικότερος. Φθάνει να πει ο Απόστολος Πέτρος, σε μία του επιστολή, ότι στις επιστολές του Παύλου, του αγαπητού αδελφού Παύλου, υπάρχουν μερικά δυσνόητα, τα οποία οι αστήρικτοι άνθρωποι, οι απρόσεκτοι άνθρωποι, τα παρερμηνεύουν προς την ιδίαν αυτών απώλειαν.

Είδατε τι λέει ο Απόστολος Πέτρος, ότι έχει ο Απόστολος Παύλος δυσνόητα χωρία, δυσνόητα σημεία; Τι σημαίνει αυτό; Ο καθένας έχει τον χαρακτήρα του, τον τύπο του. Αλλά μεταξύ τους όμως έχουν αγάπη οι Απόστολοι και όλοι υπηρετούν το έργο της Εκκλησίας.

Και όλοι έχουν αρετή και όλοι θα σωθούν, όπως και όλοι οι πιστοί μιμούμενοι ακριβώς τους Αποστόλους. Πάνω σε αυτά γράφει ο Αρέθας. Οίτινες Απόστολοι πάση αρετή τη δια των τιμίων λίθων εμφαινομένη κοσμούνται. Είναι στολισμένοι με όλες τις αρετές.

Ο Απόστολος Πέτρος ήτανε τολμηρός, ήτανε ορμητικός. Ο Θωμάς ήτανε πιο διστακτικός. Μπορεί ένας Άγιος να έχει περισσότεραν αρετήν ελεημοσύνης. Άλλος να έχει περισσότεραν αρετήν υπομονής. Και ούτω καθεξής. Κάποια αρετή να έχει μια έξαρση. Γιατί έχει έξαρση σε αυτή την αρετή; Διότι είναι η δομή του αυτή. Είναι ο χαρακτήρας του. Προσέξτε κάτω, προσέξτε.

Εδώ υπάρχει ένα σκάνδαλό μας, όταν διαβάζουμε τους πατέρες της εκκλησίας μας και μάλιστα και τους ασκητικούς πατέρες και μάλιστα και τα όπως το γεροντικό με παραδείγματάκια από την ασκητική του ζωή, βρίσκουμε ποικιλία περιπτώσεων και κάποτε μπορούμε να πούμε τι πρέπει επιτέλους να κάνουμε, ποιον από αυτούς να ακολουθήσουμε, εκείνον, εκείνον, εκείνον, μα όλοι αυτοί είναι μια ποικιλία χαρακτήρων.

Δεν μπορείς να πεις ότι θα ακολουθήσω αυτόν και μπερδεύονται πολλοί εκεί πέρα. Και φτάνουν να εγκαταλείπουν τους πατέρες της εκκλησίας μας και λέγουν ότι υπάρχουν αντιφάσεις. Δεν υπάρχουν αντιφάσεις, απλώς είναι διαφορετικές πτυχές ενός και του αυτού χαρακτηρίου.

Μιας και της αυτής ευαγγελικής ζωής, διαφορετικές πτυχές. Ο καθένας έχει την πτυχή του, τον τρόπο του, που εκφράζεται, που ζει, που κινείται. Και εκεί μπερδεύονται οι άνθρωποι, ο καθένας όταν διαβάζει τους πατέρες της Εκκλησίας μας, διαβάζει τους ασκητάς της Εκκλησίας μας, θα πάρει από όλους αυτούς εκείνα τα στοιχεία που του ταιριάζουν και θα φτιάξει τον δικό του τον εαυτόν, ώστε όλα να είναι γνήσια, όλα να είναι αρετές και φτιάχνει τον δικό του τον εαυτόν, εκείνα που του ταιριάζουν.

Ο δε Άγιος Ανδρέας λέγει, ὄντως δέ, καὶ θεμέλιοι οἱ Ἀπόστολοι καὶ λίθοι τίμιοι, ὁ μὲν τοῦδε, ὁ δὲ τοῦδε, αυτός έτσι, εκείνος έτσι, καὶ πάντες πάντων τὸ ἰδιάζον καὶ ἐξαίρετον ἀποσώζοντες.

Και ερχόμαστε στην πλατεία της πόλεως που ήταν από καθαρό χρυσάφι και η καθαρότητά του έμοιαζε να λαμπυρίζει σαν κρύσταλλο. Τι είναι αυτό; Είναι η καθαρότητα και η πολύ βαθιά τελειότητα των κατοικούντων την πόλη.

Είναι η πολύ τέλεια. Πολυτέλεια, όταν λέμε σήμερα πολυτέλεια δεν ξέρω αν κατανοούμε τη λέξη αυτή που τόσο συχνά τη λέμε. Θα πει κάτι που είναι πάρα πολυτέλειον, το λέμε αυτό πολυτέλεια. Λοιπόν, οι Άγιοι έχουν πολυτέλεια και η πολυτέλεια είναι ότι είναι πολύ τέλειοι, πολύ σπουδαίοι.

Όταν συνεπώς παρουσιάζεται εδώ ότι η πλατεία της πόλεως είναι από καθαρό λαμπυρίζον χρυσάφι. Θέλει να δείξει αυτή την πολυτέλεια, την τελειότητα των Αγίων. Κάνει δε εντύπωση ότι δεν αναφέρονται κάτοικοι μέσα σε αυτή την πόλη Λίγο πιο κάτω θα δούμε να γίνεται μια κάποια αναφορά Αλλά παρά ταύτα γίνεται περιγραφή της πόλεως Αλλά δεν βλέπουμε τίποτα από κατοίκους Σαν μια στιγμή να πούμε, καλά, αυτή η πόλη δεν έχει κατοίκους;

Αγαπητοί μου, αυτά που περιγράφονται από την πόλη είναι οι κάτοικοι καταλάβατε, αυτά που περιγράφονται από την πόλη είναι οι κάτοικοι, όπως λέμε οι θεμέλιοι οι Απόστολοι, έτσι, το χρυσάφι είναι οι Άγιοι που θα κατοικούν μέσα στη Βασιλεία του Θεού Οι 12 πυλώνες έχουν ο καθένας από ένα μαργαριτάρι, τι σημαίνει αυτό, εάν ο κάθε πυλών, προηγουμένως θεμέλιος, τώρα πυλών, είναι ο κάθε Απόστολος Σημαίνει ότι στον κάθε Απόστολο αντιστοιχεί ένα πολύτιμο μαργαριτάρι Τι είναι τούτο; Είναι ο πολύτιμος μαργαρίτης της παραβολής Θυμηθείτε τι είχε πει ο Κύριος με την παραβολή αυτή Πώς λέγει να παρομοιάσω τη Βασιλεία του Θεού;

Με ένα έμπορο που πραγματεύεται μαργαριτάρια Αγοράζει και πουλά, αγοράζει και πουλά Είχε πολλά μαργαριτάρια, ποικίλων μεγεθών. Κάποτε βρήκε ένα πολύτιμο μεγάλο μαργαριτάρι. Τα πούλησε όλα τα μαργαριτάρια που είχε και αγόρασε αυτόν τον έναν πολύτιμον μαργαρίτη. Ποιος είναι ο μαργαρίτης; Είναι ο Χριστός. Και ποια είναι τα άλλα μαργαριτάρια; Είναι οι ποικίλες αξίες της ζωής.

Καλή είναι η επιστήμη, καλή είναι η τέχνη, και η οικογένεια, και ο πλούτος, και τα κτήματα, όλα είναι σπουδαία, είναι οι αξίες, προσέξτε με, είναι οι αξίες Ο άνθρωπος που βρήκε τον έναν και μοναδικόν πολύτιμον Μαργαρίτην, θα ξεπουλήσει όλα για να αγοράσει αυτόν τον έναν Μαργαρίτην Είναι ό,τι ακριβώς θα λέγαμε ιστορικά τώρα. Εκείνοι που άφησαν δίχτυα και πλοιάριο και πατέρα και δουλειές και γυναίκα και παιδιά και ακολούθησαν τον Κύριον.

Μάλιστα ο Απόστολος Πέτρος λέγει, σε εμάς τι θα συμβεί που αφήσαμε όλα αυτά; Και ο Κύριος είπε, στην παρούσα ζωή εκατονταπλάσια και στη μέλλουσα αιωνιότητα, αιωνία ζωή. Όταν λοιπόν τα ξεπουλήσεις όλα, γι' αυτόν τον έναν Μαργαρίτη, αυτός ο Μαργαρίτης είναι ο Χριστός, γι' αυτό λέγει εδώ, στον κάθε πυλώνα υπήρχε ένας Μαργαρίτης, ο Χριστός, αυτόν βρήκαν οι Απόστολοι Την περιγραφή ακόμη αυτής της πόλεως, μας την κάνουν στην Παλαιά Διαθήκη, ο προφήτης Ισαΐας, κι άλλοι προφήτες, αλλά μένω στον Ισαΐα και στον Τοβίτ, θα σας κάνει εντύπωση μάλιστα ο δεύτερος Ο Ισαΐας γράφει για αυτή την πόλη, την Ουρανία που περιγράφει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, γράφει στο 54ο κεφάλαιο, 11 έως 14 στίχους

Ταπεινή και ακατάστατος ου παρεκλήθης. Ιδού εγώ ετοιμάζω σοι άνθρακα τον λίθον σου, και τα θεμέλιά σου σάπφειρον, και θήσω τας επάλξεις σου ίασπιν, και τας πύλας σου λίθους κρυστάλλου, και τον περίβολόν σου λίθους εκλεκτούς, και πάντας τους υιούς σου διδακτούς θεού, και εν πολλή ειρήνη τα τέκνα σου, και εν δικαιοσύνη οικοδομηθήσῃ.

Δηλαδή, ταπεινή και ακατάστατος ου παρεκλήθης. Η Εκκλησία, η Εκκλησία είναι η πόλις αυτή, η θριαμβεύουσα Εκκλησία. Η Εκκλησία, όσο ήσουν εις τον παρόντα κόσμον, ως στρατευομένη ήσουν ακατάστατη και ταπεινωμένη.

Ταπεινή, όχι με την έννοια της αρετής, με την έννοια του ξεφτιλισμού, ήσουν ταπεινωμένη και δεν είχες που να σταθείς, διωγμούς από εδώ, διωγμούς από εκεί, αλλά, ιδού, να τώρα εγώ, ετοιμάζω σε εσένα τον λίθο σου, δηλαδή, εσένα θα σου ετοιμάσω τι, αυτήν την αχειροποίητο κατοικία σου, στον ουρανό, αυτή την πόλη θα λέγαμε, άνθρακα τον λίθο σου, οι πέτρες της δομής σου, θα είναι από διαμάντια, και τα θεμέλιά σου σάπφειρον, βλέπετε εδώ άνθραξ και σάπφειρος, σάπφειρος δεν σημαίνει διαμάντια, και θήσω τας επάλξεις σου ίασπιν, και τας πύλας σου ίασπιν, δεν σημαίνει διαμάντια, και τας πύλας σου λίθους κρυστάλλου, και τον περίβολόν σου λίθους εκλεκτούς, και όλους αυτούς, και πάντας τους υιούς σου, τους κατοίκους σου δηλαδή,

Διδακτούς Θεού. Από το «διδακτός Θεού» θα πει, εκείνος που πια απευθείας από τον Θεό παίρνει ό,τι παίρνει Και εν πολλή ειρήνη τα τέκνα σου. Εκεί δεν υπάρχει πια ούτε διαμάχη, ούτε κακό, ούτε πόλεμος. Τα τέκνα σου, η Εκκλησία, θα είναι σε αιωνία ειρήνη, και εν δικαιοσύνη οικοδομηθήσει.

Και θα οικοδομηθείς με δικαιοσύνη, δικαιοσύνη εν ευρεία εννοία, που θα πει Αγιότητα.

Αγαπητοί μου, πριν πεθάνει προφητεύει τα εξής, 13, 15, 18. Η ψυχή μου ευλογείτω τον Θεόν, τον Βασιλέα, τον Μέγαν, ότι οικοδομηθήσεται Ιερουσαλήμ σαπφείρω και σμαράγδω και λίθω εντίμω τα τείχη σου, και οι πύργοι και οι προμαχῶνες εν χρυσίω καθαρώ, και αι πλατείαι Ιερουσαλήμ βηρύλλω και άνθρακι και λίθω εκ Σουφίρ ψηφολογηθήσονται.

Σημειώσατε ότι ο Τοβίτ είναι αιχμάλωτος από το βόρειο βασίλειο του Ισραήλ στην Νινευή, πριν ακόμη αιχμαλωτιστεί το νότιο βασίλειο από τους Βαβυλωνίους, περίπου 100 χρόνια πριν αιχμαλωτιστεί το Νότιο Βασίλειο.

Και ακόμη δηλαδή είναι ελεύθερο το Νότιο Βασίλειο. Ακόμη η Ιερουσαλήμ είναι ελευθέρα, ο ναός λειτουργεί και τα λοιπά. Προβλέπει και προφητεύει την καταστροφή του ναού, αν διαβάσετε ολόκληρο το κεφάλαιο, και την ανοικοδόμηση πάλι του ναού.

Ιστορικά μεν, γιατί πάντα συμπλέκεται το ιστορικό με το αιώνιο. Ιστορικά μεν ότι θα ξαναγυρίσουν οι Εβραίοι πίσω στα Ιεροσόλυμα και θα ξανακτίσουν τον ναόν, όπως και τον έκτισαν πραγματικά. Αλλά ξεπερνάει όμως τον οπτικόν ορίζοντα το μάτι του, την ιστορική Ιερουσαλήμ και τον ιστορικό ναόν, και πηγαίνει πέρα στην αιωνιότητα.

Και ομιλεί και λέγει, η ψυχή μας δοξάζει τον Θεό, τον Βασιλιά τον Μέγαν, γιατί θα οικοδομηθεί η Ιερουσαλήμ με σάπφυρο, με σμάραγδο και με κάθε πολύτιμο πετράδι τα τείχη της, και οι πύργοι και οι προμαχῶνες με καθαρό χρυσάφι, και οι πλατείες της πόλεως με βήρυλλο και διαμάντια και με λίθο από την περιοχή Σουφίρ θα γίνουν οι ψηφίδες της, ψηφολογηθήσονται, θα γίνουν οι ψηφίδες της, που δείχνει ότι τέτοια πόλη ιστορικά δεν μπορούσε να υπάρχει.

Για ποια πόλη λοιπόν ομιλεί; Για την αιωνία πόλη, την πόλη του Θεού, τη Βασιλεία του Θεού. Και να φανταστείτε ότι βρισκόμεθα κάπου τον έκτο αιώνα προχρίστου, προχρίστου, και συνεχίζει. Και ερούσιν, ερούσιν, πάσαι αι ρύμαι αυτής, αλληλούια, και αινέσουσιν λέγοντες, ευλογητός ο Θεός, ος ύψωσε πάντας τους αιώνας.

Αυτός ο τελευταίος στίχος του είναι περίφημος. Εδώ προσωποποιεί τα δρομάκια της πόλεως. Βέβαια δεν είναι τα δρομάκια, είναι οι άνθρωποι που είναι στα δρομάκια, στις ρύμες της πόλεως. Και λέγει, και τότε θα πουν τα δρομάκια της πόλεως, Αλληλούια.

Δηλαδή, αινείτε τον Θεό. Και τότε όλοι θα υμνήσουν τον Θεό, και θα πουν ευλογητός ο Θεός, ο οποίος ύψωσε την Ιερουσαλήμ, την καινούργια Ιερουσαλήμ, εις τους αιώνας.

Για όλα αυτά, όσα εγράφησαν αγαπητοί μου, ως εικόνες της δόξης της καινής Ιερουσαλήμ, της Εκκλησίας, γράφει ο Άγιος Ανδρέας,

«Ενί παραδείγματι δε την ακρίβειαν των της άνω πόλεως αγαθών παραστήσαι ου δύναται». Δεν είναι δυνατόν να παραστήσει κανείς με ένα παράδειγμα εκείνη την πραγματικότητα την ουρανία, εκείνη την πραγματικότητα που μάτι δεν είδε, μάτι δεν είδε, ακοή δεν άκουσε, επί καρδίαν ανθρώπου δεν ανέβηκε, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος.

Ταῦτα δὲ πάντα ὁ Ἅγιος Ιωάννης, εννοείται τεθέαται, όλα αυτά τα έχει δει ο Άγιος Ιωάννης, καθώς ηδύνατο, όσο μπορούσε, με εικόνες, ιδέα κρυφής της ανωπόλεως κατανόησης, η ακριβής κατανόηση της πόλεως υπερβαίνει και ακοήν και όρασιν και διάνοιαν.

Άρα, εικόνες είναι, πτυχές είναι, παραδείγματα πολλά είναι για να δοθεί μία περίπου γεύση, αλλά η γεύση η τελική θα δοθεί μόνο στους αξίους.

Αυτά όμως βέβαια πρέπει και εμάς να μας γεμίζουν από ελπίδα χαράς, γιατί τη ελπίδι χαίροντες λέγει ο Απόστολος Παύλος, από ελπίδα χαράς ότι αυτά θα μας τα δώσει ο Θεός. Εκείνα τα οποία ητοίμασε, λέει, ο Θεός τοις αγαπώσιν Αυτόν, εκείνα που έχει ετοιμάσει σε εκείνους που Τον αγαπούν.

Και ο Θεός δεν ψεύδεται, ο Θεός δεν λέγει ψέματα. Αν στην καρδιά κάποιου έρθει η σκέψη, μήπως αυτά είναι όχι σωστά, ο Θεός τα μαρτυρεί, ο Θεός τα λέγει. Και γι' αυτό κάνω τον κόπο, αν λέγεται κόπος, να σας επιστρατεύω από ολόκληρη την Αγία Γραφή παράλληλα χωρία.

για να υπάρχει αυτή η κατοχύρωση ότι ολόκληρη η Αγία Γραφή, άλλοτε οι προφήτες, άλλοτε τα Ευαγγέλια, άλλοτε οι Απόστολοι στις επιστολές τους, να κατοχυρώνουν εκείνα τα οποία μας λέγει το Βιβλίο της Αποκαλύψεως. Και συνεχίζει η περιγραφή στη 22,2.

Και Ναόν ουκ είδον εν αυτή· ο γαρ Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτωρ Ναός αυτής εστίν, και το Αρνίον. Ναό δεν είδα εις αυτήν την πόλη μου, λέγει ο Ιερός Ευαγγελιστής, διότι Ναός αυτής της πόλεως είναι ο ίδιος ο Κύριος και ο Θεός ο Παντοκράτωρ και το Αρνίον.

Μεγαλειώδης ιδέα, σημειώνει ο Μπρατσιώτης, ότι μπορούσε να βλέπει μια πόλη στην οποία δεν υπάρχει ναός. Ο Πλούταρχος, όπως γνωρίζετε, αναφέρει ότι είδε πολλές πόλεις, πολιτισμένες και βαρβάρους. Είδε πόλεις ευτυχείς και ατυχείς, αλλά πόλεις χωρίς ναούς και χωρίς βωμούς πουθενά δεν είδε, καμίαν πόλη.

Τι σημαίνει λοιπόν ότι ο Ιωάννης εδώ βλέπει την νέα πόλη χωρίς ναόν, τι άλλο παρά εκείνο που σημειώνει ο Ιωάννης ο Ιεροσολύμων, τα γαρ σύμβολα παρήλθον. Τι άλλο, αγαπητοί μου, είναι, τι άλλο είναι οι ναοί αυτοί όλοι, σύμβολα είναι, προσέξτε, σύμβολα είναι, τίποτα άλλο.

Και λέμε ο Ναός, Ναός τα πει όπως και νεώς, το νε με έψιλον και το ως με ωμέγα, ο νεώς και οξεία, και οξεία.

Ο νεώς, δηλαδή ο Ναός, είναι η κατοικία, ο νεωκόρος, αυτός που υπηρετεί, θα λέγαμε ο άνδρας που υπηρετεί το ναόν, ο νεωκόρος, νεωκόρος, όχι ναοκόρος, νεωκόρος. Κατοικία τίνος, του Θεού, μα ο Θεός όπως λέγει ο Άγιος Στέφανος, ο Διάκονος, ο Θεός δεν κατοικεί εν χειροποιήτοις ναοίς, δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, αλλά τότε τι είναι ο ναός, ένα σύμβολο, αν βεβαίως το σύμβολο της σημαίας ενός κράτους, τι είναι η σημαία, ένα σύμβολο, συμβολίζει ένα κράτος, εγώ αν ποδοπατήσω τη σημαία αυτή, είμαι ένοχος απέναντι του συμβόλου, του συμβολιζομένου, λέει, του κράτους, και εδώ αν γκρεμίσω ένα ναό, αν βεβηλώσω ένα ναό, βεβηλώνω ένα σύμβολο, το σύμβολο ότι είναι η κατοικία του Θεού, αλλά σύμβολο, και θα έρθει η ώρα που τα σύμβολα θα περάσουν, γιατί απλούστατα αυτός ο ίδιος ο Θεός θα κατοικεί στην καινούρια αυτή πόλη, σημειώνει ο Άγιος Ανδρέας,

Τις γαρ χρεία Ναού αισθητού, τοις έχουσι τον Θεόν φρουράν και σκέπην, εν ω ζώμεν και κινούμεθα και εσμέν, τι ανάγκη να υπάρχει Ναός, αφού αυτή η πόλις έχει αυτόν τον ίδιο το Θεό, φρουρά Του και σκέπη Του, μέσα σ' αυτό το Θεό που ζούμε και υπάρχομε και κινούμεθα, ούτος γαρ εστί των Αγίων και Ναός, ένοικος, ενοικών εν αυτής και εμπεριπατών καθώς επήγγελται.

Γιατί αυτός ο ίδιος ο Θεός είναι ο ίδιος ο Ναός των Αγίων αλλά και ο ίδιος ο ένοικος των Αγίων. Δηλαδή οι Άγιοι κατοικούν μέσα στον Θεό αλλά και ο Θεός κατοικεί μέσα στους Αγίους. Και είναι εκείνος ο οποίος περιπατεί μέσα στις υπάρξεις των Αγίων, όπως έχει ήδη υποσχεθεί ο Θεός, καθώς επήγγελται.

Το Αρνίον, ο δι' ημάς αγιαστής αμνός του Θεού, δηλαδή ουσιωδώς, και το ζωοποιόν πνεύμα συντέτακται, όπερ δι' αυτού εξής ποταμός εμφαίνει. Είναι όμως και το αρνίον, γιατί λέγει ναός είναι ο Θεός και το αρνίον, σημειώσατε, ο Θεός και το αρνίον, δεν βάζει πλάι και ισότιμα, έχει σημασία αυτό, πλάι και ισότιμα.

Εδώ λέγει, είναι ο ίδιος ο Ναός, ο Θεός, ο Θεός και το Αρνίον. Όταν λέγει Θεός εδώ ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, εννοεί τον Πατέρα. Και όταν λέει Αρνίον, εννοεί τον Υιόν που έγινε άνθρωπος και έπαθε υπέρ ημών.

Εδώ λέγει όμως, ότι θα βάλει και το Άγιο Πνεύμα Με ποιο τρόπο; Με ένα ποτάμι

Είναι μια παρακάτω εικόνα, την οποία δεν θα πούμε σήμερα Και είναι το πρώτο χωρίο του 22ου και τελευταίου κεφαλαίου της Αποκαλύψεως Με ένα ποτάμι συμβολίζεται το Άγιο Πνεύμα, οπότε εκεί βλέπει κανείς τον Θεό, Πατέρα, το Αρνίον, τον Υιόν που ενανθρώπισε Και το ποτάμι να φεύγει, να πηγάζει από το θρόνο του Θεού και του Αρνίου Βλέπετε ότι το Πνεύμα το Άγιον εκπορεύεται εκ του Πατρός, αλλά και στέλλεται υπό του Υιού Δεν εκπορεύεται από τον Υιόν, αλλά στέλλεται από τον Υιόν Εγώ θα στείλω, λέει, το Πνεύμα το Άγιον, λέει στους Μαθητάς του Ο Υιός στέλνει το Πνεύμα, δεν εκπορεύεται όμως από τον Υιόν Και βλέπετε σε αυτή την εικόνα, ο Θεός, το αρνίον και το ποτάμι

Είναι μια εικόνα, πραγματικά μια εικόνα Και η πόλις ου χρείαν έχει του ηλίου, ουδέ της σελήνης, ίνα φαίνωσιν αυτή, η γαρ δόξα του Θεού εφώτισεν αυτήν, και ο λύχνος αυτής το αρνίον. Και η πόλη δεν έχει ανάγκη από τον ήλιο, ούτε από το φεγγάρι, για να φωτίζουν αυτήν, διότι η δόξα του Θεού τη φωτίζει, και το λυχνάρι, ο λύχνος του αρνίου.

Δηλαδή στην καινούρια Ιερουσαλήμ, αγαπητοί μου, θα είναι περιττός ο ήλιος, θα είναι περιττή και η σελήνη, διότι η πόλις θα καταυγάζεται από τη δόξα του Θεού Είναι άξιον σημείον το ότι στον προηγούμενο στίχο που σας διάβασα, ότι είδε ότι ναός της πόλεως είναι ο Θεός και το αρνίον, και εδώ πάλι λέγει ότι οι φωστήρες της πόλεως είναι ο Θεός και το αρνίον Το λέγει ξανά εδώ στους στίχους αυτούς, τι συμβαίνει; Θα σας το πω άλλη μια φορά, ότι εξισώνεται ο πατήρ με τον Υιόν

Ναός ο πατήρ, ναός και ο Υιός, φως ο πατήρ, φως και ο Υιός Πραγματικά, για να το προσέξουμε αυτό, πως ακριβώς βλέπει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης τον Υιόν του Θεού, τώρα όχι στην Αποκάλυψη, αλλά στα Ευαγγέλια Δε σας είπα ότι παραλλήλως θα παίρνω τα Ευαγγέλια και ολόκληρη την Αγία Γραφή και τους Προφήτες;

Ακούστε, Ιωάννης 1,4 και 9, όπως και στο 8 κεφάλαιο, στίχος 12, λέγει ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής Ότι ο Χριστός είναι το φως το αληθινόν, το φως το αληθινόν, ποιος είναι το φως το αληθινόν; Όχι ο πατήρ, ο Υιός Όχι ο Υιός, ο Ενανθρωπίσας, υπογραμμίζω, ο Ενανθρωπίσας Υιός του Θεού, αυτός είναι το αληθινόν φως, τούτο σημαίνει πολλά πράγματα, πρώτα πρώτα, όταν λέγει ότι είναι το φως το αληθινόν, ότι ο Υιός που ενανθρώπησε είναι το φως ως η αλήθεια, δεύτερον, το φως ως η αληθής και βαθιά γνώσις, τρίτον, το φως ως Αγιότης, το φως λέγει

Ελήλυθεν το φως, και η σκοτία ου κατέλαβεν αυτό, και το φως εν τη σκοτία φαίνει, ο ίδιος ο Κύριος είπε, έως το φως έρχεται, μένετε εις το φως, έρχεται σκότος, έρχεται νυξ, ότε ουδείς δύναται εργάζεσθαι, κανείς δεν μπορεί να εργαστεί, ποιο είναι αυτό το φως; Είναι ο Χριστός, ως Αγιότης και η σκοτία τι είναι; Είναι η αμαρτία, είναι το μπέρδεμα, είναι η σύγχυση, είναι η πλάνη, είναι η άγνοια, κ.ο.κ., το φως ακόμη ως Θεότης, λέμε στο σύμβολο της πίστεως, φως εκ φωτός, φως ο πατήρ, φως και ο Υιός, το φως από το φως, ακόμη το φως ως όρασης, οφθαλμών και σώματος και ψυχής, λέμε στη ευχή αυτή που λέμε

του Ευαγγελίου την ευχή, λάμψον ταις καρδίαις ημών, ότι Συ είσαι το φως των σωματικών μας και των πνευματικών μας ματιών, αλλά ακόμα, δηλαδή φως ψυχής και σώματος, αλλά και το φως της μεταμορφώσεως, η άκτιστος ενέργεια και η δόξα του Θεού που περιέλαμψε τους μαθητάς.

Πού ήταν αυτό το φως στο Χριστό; Ο Χριστός έλαμψε τα πρόσωπα των μαθητών Και μέσα σε εκείνο το φως έμειναν οι μαθηταί Αυτό το φως που έλαμψε τους περιέλαμψε, ανέβασε τους μαθητάς εις το Θαβώρ Αυτό το φως θα περιλάμπει και τη νέα πόλην, η άκτιστος ενέργεια του Θεού, που είναι ο Πατήρ και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα.

Ως ποταμό σας είπα. Επαρούσα αυτό γράφει ο Άγιος Ανδρέας Ένθα γαρ ο της δικαιοσύνης νοητός ήλιος, αισθητών φωστήρων ου χρεία. Αυτός γαρ αυτής και δόξα και λύχνος. Διότι όπου είναι ο νοητός ήλιος της δικαιοσύνης ο Χριστός, εκεί είναι περιττοί και οι αισθητοί φωστήρες, όπως είναι τούτος ο κτιστός ήλιος και η κτιστή σελήνη.

Γιατί αυτός είναι η δόξα και το φως της Νέας Πόλεως.

Τη Νέα Ιερουσαλήμ ήδη την είχε προφητεύσει και ο Ισαΐας πάνω στο θέμα του φωτός. Ακούστε. Από το 60ό κεφάλαιο, στίχοι 19-20. Γράφει ο Ισαΐας 800 χρόνια π.Χ. Και ουκ έσται σοι έτι ο ήλιος εις φως ημέρας, ουδέ ανατολή σελήνης φωτιεί σοι την νύκτα, αλλ' έσται σοι Κύριος φως αιώνιον και ο Θεός δόξα σου. Σε σένα δεν θα υπάρχει το φως του ηλίου για να δημιουργεί την ημέρα, ούτε ανατολή της σελήνης για να φωτίζει τη νύχτα.

Σε σένα ο ίδιος ο Κύριος θα είναι φως αιώνιος και η δόξα του.

Ου γαρ δύσεται ο ήλιός σοι και η σελήνη σοι ουκ εκλείψει. Αυτός ο ήλιός σου δεν θα δύσει ποτέ, και αυτή η σελήνη σου, η νοητή, δεν θα λείψει ποτέ. Έσται γαρ σοι Κύριος φως αιώνιον, και αναπληρωθήσονται αι ημέραι του πένθους σου. Αυτός ο ήλιος ο Θεός θα είναι το φως σου. Προσέξτε αυτό το ημιστήχιον· και θα αναπληρωθούν οι ημέρες του πένθους σου.

Ποιες είναι οι ημέρες του πένθους της Εκκλησίας; Είναι οι ημέρες όσο μένει στρατευόμενη επί της γης. Είναι η ιστορική Εκκλησία. Η ιστορική Εκκλησία είναι οι ημέρες του πένθους της. Όταν θα φύγει η ιστορία από τη μέση, θα τελειώσει ο κόσμος και η Εκκλησία θα βρεθεί στη Βασιλεία του Θεού.

Τότε εκεί θα υπάρχει το φως του Θεού, το άδυτον και το ανέσπερον· είπα το ανέσπερον, ναι αγαπητοί, είναι το φως της ογδόης ημέρας, το ανέσπερον φως, όπως γιορτάζουμε στη γιορτή του Πάσχα. Και περιπατήσουσι τα έθνη δια του φωτός αυτής, και οι βασιλείς της γης φέρουσι την δόξαν και την τιμήν αυτών εις αυτήν, και οι πυλώνες αυτής ου μη κλεισθώσιν ημέρας· νυξ γαρ ουκ έσται εκεί, και οίσουσι την δόξαν και την τιμήν των εθνών εις αυτήν. Και θα περιπατήσουν τα έθνη δια του φωτός της, και οι βασιλείς της γης θα φέρουν τη δόξα και την τιμή τους σ' αυτήν.

Και οι πυλώνες της δεν θα κλείσουν σε εκείνη την ατελείωτη ημέρα, νύχτα δεν θα υπάρχει εκεί, και θα φέρουν τη δόξα τους και την τιμή τους τα έθνη σε αυτήν την πόλη. Και αυτή τη θέση προφητεύει ο Ισαΐας αγαπητοί μου· ακούστε τι λέγει στο ίδιο κεφάλαιο, στο 60, 2 έως 4 στίχοι.

Ιδού, λέει ο Ισαΐας, επί σε φανήσεται Κύριος και η δόξα αυτού επί σε οφθήσεται· σε σένα θα παρουσιαστεί η δόξα του Κυρίου. Και πορεύσονται βασιλείς τω φωτί σου και έθνη τη λαμπρότητί σου· και θα περπατήσουν, θα ζήσουν, οι βασιλείς στο δικό σου το φως και οι λαοί στη δική σου τη λαμπρότητα.

Άρον κύκλω τους οφθαλμούς σου και ιδέ συνηγμένα τα τέκνα σου, ω Νέα Ιερουσαλήμ, ω Εκκλησία. Σήκωσε γύρω γύρω, τρόγυρα θα λέγαμε που λένε και στη δημοτική, τριγύρω, γύρνα τα μάτια σου να ειδείς μαζεμένα τα παιδιά σου, τους πιστούς, τους χριστιανούς. Ιδού ήκασι, να έχουν έρθει, όλοι, πάντες, οι υιοί σου μακρόθεν, από μακριά, από τα τέσσερα πέρατα της Οικουμένης.

Και οι θυγατέρες σου έρχονται αφού τις κουβαλάνε οι άνδρες επάνω στους ώμους τους.

Ποια είναι αυτά τα έθνη, αγαπητοί μου, που θα περιπατήσουν εις το φως εκείνο της πόλεως; Δηλαδή θα ζήσουν σε εκείνο το φως της πόλεως. Είναι τα έθνη των σωζομένων. Είναι οι σωζόμενοι εξ όλων των εθνών, όλων των εποχών.

Είναι οι σωζόμενοι από όλα τα έθνη σε όλες τις εποχές. Αυτά είναι τα έθνη που θα ζήσουν, θα περιπατήσουν, δηλαδή θα ζήσουν μέσα στο φως της πόλεως εκείνης. Δηλαδή στη Βασιλεία του Θεού. Γράφει ο Ανδρέας.

Τα γαρ σωζόμενα έθνη εν τω φωτί αυτής περιπατήσουσι. Βλέπετε, τα σωζόμενα έθνη.

Βλέπουμε εδώ κάτι το μεγαλειώδες. Βλέπουμε την παγκοσμιότητα του χριστιανισμού. Όπως και την παγκοσμιότητα του βιβλίου της Αποκαλύψεως. Και οι βασιλείς της γης, ποιοι είναι;

Καταρχάς και βασιλείς θα εισέλθουν στην Βασιλεία του Θεού. Που δείχνει ότι το αξίωμα δεν εμποδίζει το να γίνει κανείς πιστός και να σωθεί, αρκεί να θέλει.

Είναι γνωστό, το ξέρετε όλοι σας. Ότι στο Ορθόδοξο Αγιολόγιό μας έχουμε αρκετούς βασιλείς και βασίλισσας που τιμάμε σαν Αγίους. Το ξέρετε αυτό.

Αλλά θα ήθελα να έμενα σε ένα σημείο, να έλεγα: πού είναι εκείνοι οι οποίοι διαβάλλουν τον Μέγαν Κωνσταντίνο, ότι δεν είναι Άγιος; Βασιλεύς υπήρξε, Αυτοκράτωρ, επικαλούμενοι λάθη του, τις αδυναμίες του ή ακόμη και εγκλήματά του.

Το έργο του εστάθη τόσο τεράστιον, χρειάζεται τόσο μεγάλη δύναμη για να προβληθεί και να ομολογήσει ο Αυτοκράτωρ, αυτός των Ρωμαίων, να ομολογήσει Χριστόν, ώστε ήταν στα μάτια των χριστιανών γιγαντιαία προσωπικότης.

Είναι ο πρώτος χριστιανός βασιλιάς των Ρωμαίων. Μη πει κανείς ότι υπήρχε σκοπιμότητα, όπως θέλουν να φλυαρούν και να ερμηνεύουν την ιστορία, πολιτική σκοπιμότητα. Δεν θα ήθελα αυτό το πράγμα να λέγεται, γιατί δεν είναι σωστό, δεν είναι σωστό, δεν υπήρχε τάχα σε άλλους πολιτική σκοπιμότητα.

Θα σας πω κάτι ακόμα, θα σας πω κάτι, θα σας πω κάτι, προσέξτε αυτό το σημείο. Ο κομμουνισμός δεν κατάλαβε ότι η Εκκλησία δεν βουλιάζει, γιατί τη διώκει την Εκκλησία. Δεν υπάρχει πολιτική σκοπιμότητα εδώ.

Βέβαια θα μου πείτε, μια στιγμή, ο Στάλιν, με συγχωρείτε, αλλά μια αναδρομή στην ιστορία. Ο Στάλιν άφησε τις εκκλησίες ανοιχτές το 1941, τις ξανάνοιξε δηλαδή. Για να ενθαρρυνθεί ο λαός εναντίον των Γερμανών και το έπραξαν.

Γιατί μετά πάλι μπήκαν κλειστοί να περιμαζέψουν την εκκλησία. Δεν υπάρχει εδώ πολιτική ευφυΐα. Απλούστατα, ο Μέγας Κωνσταντίνος, αγαπητοί μου, ήταν ευφυής, όχι με την έννοια της πολιτικής σκοπιμότητας.

Ή το εφυΐς στο να μπορεί να βλέπει το αληθές Όπως έξυπνος, δεν είναι εκείνος που κλέβει και κάνει απάτες και παραχαράξεις. Έξυπνος είναι εκείνος που είναι τίμιος άνθρωπος. Είναι λοιπόν δύο ειδών εξυπνάδες.

Είναι η πολιτική εξυπνάδα, η εξυπνάδα της πολιτικής σκοπιμότητας. Δαιμονική εξυπνάδα, δαιμονική ευφυΐα, και οι άλλοι, εκείνοι που βλέπει κανείς τα βαθύτερα, τα παραπέρα, τα γνήσια, τα αληθινά. Και αν το θέλετε, αν υποτεθεί ότι κατηγορούν τον Μέγαν Κωνσταντίνον ότι και εγκλήματα τυχόν έκανε, θα απαντούσαμε.

Όλα αυτά τα έκανε πριν βαπτιστεί, διότι εβαπτίστη στο τέλος της ζωής του και συνεπώς ανέγκλητος παντός εγκλήματος.

Αλλά Βασιλείς ονομάζει η Αγία Γραφή και όλους τους πιστούς κατά το τρισσόν αξίωμα του Χριστού. Και ως Βασίλειον ιεράτευμα που είναι όλοι οι πιστοί και όπως ψάλλουν οι 24 πρεσβύτεροι στο βιβλίο της Αποκαλύψεως 5,10.

Και εποίησας αυτούς τω Θεώ ημών Βασιλείς και ιερείς, και βασιλεύσουσιν επί της γης. Ώστε λοιπόν Βασιλείς δεν είναι μόνο οι Βασιλείς των Εθνών που έγιναν Άγιοι, αλλά είναι και ο κάθε πιστός ένας Βασιλεύς.

Κατά την Αγία Γραφή πάντοτε, όπως σας διάβασα. Και τι προσφέρουν τώρα αυτοί οι Βασιλείς που έρχονται των Εθνών, τι προσφέρουν στο Θεό; Αρνητικώς, την απαλλαγή τους από τα πάθη, γινόμενοι Βασιλείς επί των παθών.

Θετικώς, την πίστη, την αγάπη, την ομολογία, το μαρτύριο. Γράφει ο Άγιος Ανδρέας. Ιδείν τη γη των παθών βασιλεύσαντες, την των αγαθών πράξεων δόξαν και τιμήν εν αυτή οίσουσι. Θα φέρουν τη δόξα και την τιμή της αγιότητός των εις τη νέα πόλη.

Αλλά θα πρέπει να επιστρέψουμε πάλι στον προφήτη, έχει κάτι πολύτιμο να μας πει ο Ισαΐας. Επειδή όμως η ώρα πέρασε αγαπητοί μου, θα συνεχίσουμε πρώτα ο Θεός την ερχομένη Κυριακή.