The Revelation of John 87

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

"And I saw the holy city, new Jerusalem, coming down out of Heaven from God, prepared as a bride adorned for her husband." Behold the image, my beloved, of the Church as a bride, who descends from the new Heavens to the new earth. As we were saying last time, it is noted that she is prepared and adorned. In this second image, as you will recall, we spoke of her both as a city and as a bride. And we have already examined her as a city.

Now we examine her as a bride. She appears prepared and adorned. That is what "prepared and adorned" means. What does "prepared" signify? First of all, it is the temporal preparation of the Church. That is, the number of the saved must be completed, a number known only to God. When, then, will Christ come into the world? When the number of the saints is completed. And what is this number of the saints? Known to God alone.

So when, for example, through the abortions that people commit, through every means by which people act to diminish the population, the saints, who of course are not the whole population of the earth, sadly, but who will be found among this great multitude, evidently grow fewer; and consequently the time of the Second Coming of Christ is delayed, precisely because we ourselves prolong these times by not giving saints to the Kingdom of God. The Divine Liturgy, we might say, is one way of filling up this number, for after the consecration of the precious gifts we say, "That to those who partake they may be unto watchfulness of soul, unto the remission of sins, unto the communion of the Holy Spirit, unto the fullness of the Kingdom of Heaven," that the Kingdom of Heaven may be filled.

But if we do not draw near to the spiritual life, how will the Kingdom of Heaven be filled? For this reason, as I told you, the preparation of the bride is awaited in time. So what the Evangelist John says here, "prepared and adorned," that is, ready and adorned, this word "ready" refers to the temporal preparation of the Church.

For we were saying last time that the bride is the Church. But there is also the qualitative preparation of the Church, which is the righteous deeds of the saints. That is, as it says there in Revelation 19:8, it is the virtues of the saints. So it is not only a matter of filling the Kingdom of God, but also of becoming qualitatively better and better. Every believer in this present world holds the place of a bride who is preparing herself, both in time and in quality, to go out to meet the Bridegroom Christ. Let me remind you of the parable of the ten virgins, where one sees that the five wise ones prepared their lamps to have oil. The five foolish, senseless, mindless ones did not take care to have oil. What does one see here in these ten virgins? Of course, the ratio of five and five is so that the Lord may remove every notion of a fixed percentage of people who are saved.

If it were eight and two, we would say that the eight will not be saved and the two will be saved, that twenty percent will be saved and eighty percent will not. The Lord sets five and five, to remove every such notion, because once He was asked whether those who would be saved are few. And the Lord did not say whether they are few or many; He said, strive, be saved, enter through the narrow gate. Consequently, the parable of the ten virgins shows, gives the measure of this preparation. The five, it says, were ready, and they entered into the bridal chamber with the bridegroom; the others were left outside. What was it that should have made them prepare? Both the time and the quality. They had time, they could have bought oil, prepared themselves, and had sufficient oil. Notice, they had oil, but not enough.

Consequently, here both the temporal and the qualitative preparation of each believer is required, with respect to the word "adorned," which corresponds to the qualitative preparation of the bride Church. Beautiful images are given to us both by the book of the Song of Songs and by the forty-fourth Psalm.

Allow me to read you a very rough and quick selection from the book of the Song of Songs. I do this because I would like to give you an opportunity for an initiation into this book, a book that is used very greatly by the Neptic Fathers and at the same time remains unknown to most people. Because of its erotic character we do not dare to expound it from the pulpit or in particular circles, for it is an erotic poem; but this erotic poem, an idyll, that is, between the bridegroom and the bride, is not truly erotic in the sense of the carnal. Indeed you will see how this book ends; I will read you the last passage.

Rather, it is an image of the bride Church, the bride that was the Synagogue in the Old Testament, the bride Church in the New Testament, and of the Bridegroom God, the Bridegroom Christ. Consequently all the Fathers of our Church understood that what we have here is nothing other than an eternal dialogue between this Bridegroom Christ and the bride Church, in the eternal communion of the Kingdom of God. So let me read you a few passages. "Behold, you are fair, my love; behold, you are fair; your eyes are doves." I will not read it to you with the literal translation, but I read you a rendering that is a kind of interpretation, as done by the ever-memorable Trempelas.

"Behold, you are beautiful, my dearly beloved companion; behold, you are beautiful, your eyes are alluring and pure as doves." These words the bridegroom speaks to the bride. The bride answers, "Behold, you are fair, my beloved, yea, comely; our bed is shady."

"Behold, you are most beautiful and good, my dearly beloved brother" — she calls him "kinsman," "beloved one," that is, beloved, dear ones — "and the beauty of moral perfection that you possess is natural and not acquired. You are now upon a bed strewn with grass and flowers, beneath deeply shaded trees. So greatly do you condescend and humble yourself, in order to free your bride from her ugliness." You came from Heaven to earth, to mankind, among men, to free them from their moral ugliness.

These are excerpts I am reading you, and they are not continuous. "As the lily among thorns, so is my love among the daughters," says the bridegroom. "Like a lily that springs up among the thorns, which could not choke it, so too my beautiful companion stands out among the other maidens of the world, a flower crimson-red from the blood of her martyrs, a lily pure-white from the chastity of her virgins" — always the Church, always the Church; the bride, the beloved is the Church — "fragrant from the holiness of her children. My beloved is mine, and I am his; he feeds his flock among the lilies." My beloved brother is mine, wholly my own, and I am wholly his, devoted and given over to him, who shepherds his sheep, not among thorns and common grasses,

but among the fragrant lilies of pure and holy life. This verse is so beautiful; let me read it again, and note that in the original it is poetry. "My beloved is mine, and I am his; he feeds his flock among the lilies." He who is the shepherd and feeds his sheep among the lilies. What a beautiful expression this is.

"By night on my bed I sought him whom my soul loved; I sought him, but I found him not; I called him, but he gave me no answer." On my bed, through the nights, I sought him, him whom my soul loved; I sought him and did not find him; I called him, but he did not hear me. The bridegroom, it seems, does not hear the entreaties of the bride, so that he may become more longed-for by her, and may train her in greater humility and faith.

This is what the martyrs said in the first three centuries, but which we too repeat today. And it is always repeated through the ages whenever the Church suffers hardship. "Lord, where are you? Lord, where are you?" And the Lord seems to be asleep; he only seems so, for he is the One who reclined, who lay down to sleep, but with his eyes open, as we depict him so beautifully. The Reclining One seems to sleep, but he keeps vigil over his Church, in order to make his Church feel Christ all the more and to seek him with greater longing.

"A garden enclosed, my brethren, my brides, a garden enclosed, a fountain sealed," says the kinsman, the dear one, the beloved, the bridegroom. A garden closed, fenced in, by the hedge of the divine commandments, open only to the bridegroom and to those devoted to him, an undefiled and flourishing Paradise are you, my brethren, my brides; a garden firmly shut to the unrepentant world of sin — the sinner cannot enter into the Church — a fountain unfailing and life-bearing, sealed with a royal seal, which only your bridegroom has the right to open. As to what I said, that only the faithful are in the Church, if you say to me, so many sinners are within the Church —

yes, yes, yes, yes, God knows who they are that are not united with Him. They are not the Church, those who are inscribed in the registries, but those who have an organic bond with Christ. Let me remind you of the parable of the vine: "I am the true Vine, you are the branches," that is, the vine-shoots. "Every branch that bears no fruit, my heavenly Father cuts off and casts away," and it is thrown out and withers and is then cast into the furnace of fire, just as we gather the vine-shoots once they have dried in order to heat the oven. That is, it means: you have no organic bond with Christ. You will wither. And when you wither, you are fit only for burning. So do not think that all who are enrolled, all who are Christians, also constitute the Church. Let us not think this.

When the Church, for example, appears spotless and without stain, both in the New and the Old Testament — how is she spotless, without blemish, and how is she stainless, without spot or smudge, when there are so many sinful people?

Yes, the true Church is spotless and stainless, truly. "A garden enclosed, my brethren, my brides. Let my beloved come down into his garden, and eat the fruit of his choice trees," says the bride. Let my beloved brother come down into his garden — the Church is his own, which is why she says "into his garden" — and let him eat the fruits of his trees.

To Him belong all the flowering and the fruitfulness. Whatever I have is His; my very existence and the whole harvest of my garden are His own creation. "I came into my garden, my sister, my bride; I gathered my myrrh with my spices, I ate my bread with my honey, I drank my wine with my milk."

Eat, you who are near, and drink, and be drunk, my brothers. I have come into my garden, which is my own, since you too, my sister bride, acknowledge that I planted it and that it grew great from me. I gathered, by myself, my fragrant myrrh along with my other spices, which all symbolize your virtues, O Church, and the sacrifices you offered through your blood.

I ate my bread, I drank the wine as well, with my milk. Eat, my friends and you who are near, and drink, my brothers, as many of you as wish and as much as you can, of my own wine. No one ever becomes drunk on it; no one will ever be made drunk. Remember: Take, eat, this is my body. Drink of it, all of you, this is my blood. I sleep. Listen to how beautiful this verse is: I sleep, and my heart is awake.

The voice of my beloved knocks at the door. Open to me, my sister, my close one, my dove, my perfect one, for my head is filled with dew, and my locks with the drops of the night. Indeed, this first half-verse, I sleep, and my heart is awake, among the Neptic Fathers runs as follows.

I sleep the natural sleep, but my heart keeps repeating the prayer during sleep. Let this not astonish you at all; it is a reality. Lord Jesus Christ, have mercy on me. Lord Jesus Christ, have mercy on me. Lord Jesus Christ, have mercy on me.

The person sleeps the natural sleep, and yet the heart keeps watch. How does it keep watch? It is a mystery, but it does keep watch, truly. And the person has full awareness of this watchfulness of the heart. You will tell me this is impossible; I will tell you it is entirely possible and entirely true.

I am asleep, but my heart is awake, filled with longing and love for him. The voice of my beloved brother is heard at the door: Open to me, my sister, my dearest companion, my pure dove, my perfect beauty, for my head is drenched with dew, and my thick hair is wet from the fine rain of the night.

At every soul that is slothful and does not keep watch in prayer, the Bridegroom knocks at the door of its heart in just this way, setting before it the contempt we show him through our indifference, his sheep that fall short in zeal.

His mouth is all sweetness, and he is altogether desirable; this is my beloved and this is my close one, O daughters of Jerusalem. She loses him. The whole book has eight chapters; it is renowned in its dialogue, and that is why I am provoking you, I am doing it on purpose, to kindle in you the desire to go and read the Song of Songs.

There, in this dialogue, you will see that he knocks at the door. Behold, I stand at the door. That, of course, is from the Apocalypse, but I bring it in now as a phrase. And the door had a small opening, and his hand comes in through it to open the inner latch. Open to me, he says, for the night chill has fallen on my hair. No, my poor one, she says to him, you know I have just washed my feet and I am in bed; how can I get up again? The hand withdraws, and he goes away. Why should I tell him I am in bed? What does that mean? I will soil my feet. It is the hardship the faithful one enters when he opens the door of the wound to Christ. And do you know what that hardship is? The ordeal of the Cross within history. So for a moment she takes fright. Take note: the ordeal of the Cross within history. She takes fright and wants to escape it,

to pass through this life, how could she soil her feet, her own feet. And what does she do now? He departs; she repents, she rises, she opens the door, she looks out into the street, he is nowhere, and now barefoot she runs into the street, she finds the daughters of Jerusalem: have you perhaps seen my beloved? Who is this beloved of yours that you seek? And the description begins: his eyes are like this, his hair like this, his voice like this; his mouth is all sweetness, his throat, she says, is all sweetness, and he is altogether desirable. This is my beloved, this is my beloved one, and this is my close one, this is my companion, O daughters of Zion. I belong to my beloved and my beloved belongs to me, he who shepherds among the lilies. I, the Church, the triumphant and the militant, belong entirely to my beloved,

and my most dear beloved belongs to me, he who shepherds his sheep among the pure white and fragrant lilies, symbols of his Gospel teaching and of the streams of his grace.

Who is this who looks forth like the dawn, fair as the moon, choice as the sun, awesome as the ranks drawn up in order? Who is this who appears like the dawn, says the Bridegroom, beautiful as the moon, choice and resplendent as the sun, astonishing as the angelic ranks, symbols of the appearances of the Church through the various ages and conditions of her surroundings.

"Many waters cannot quench love, neither can the floods drown it." All that water will not be able to put love out, and even when all the rivers rush together, they will not drown it.

Remember that woman in the Apocalypse who has the sun on her head and the moon under her feet, who is the Church, the Theotokos, the Church; when the Beast of the Apocalypse arises, that is, the Antichrist, the Dragon, forgive me, and it pours out water when it saw that the child who was born, while it waited to devour it, Jesus Christ, the Theotokos' Son, is taken up into heaven, it has nothing left to make war on with the Son of this woman, but only with the woman, with the Church, and it makes her river-swept, it pours out water behind her, to drown her. These are the various currents, the ideological currents, these demonic currents that exist within history, to choke the Church. But she is saved. How is she saved?

By love. Listen again to the verse. Many waters cannot quench love. Whatever may fall upon the Church, those who love Christ, their love cannot be quenched. And rivers will not drown it, and the rivers will not choke her. And it ends, my beloved, as follows, with this last verse. The Bridegroom calls the friends, and he has learned that the bride sings beautifully, and he says to her, come and sing for us that we may hear you, and she says to him, flee, my beloved, and become like the gazelle or like the young of the deer upon the mountains of spices. Listen, please, listen, please, to this verse.

If it were a love poem and had no symbolic character, the idyll would conclude in a happy ending. Here we do not have that happy ending according to the conventions and dimensions of romance. But what then? She answers, flee, my beloved, and become like the gazelle or even like the young deer, and go to the mountains of spices. She did not quarrel with him; this is not about a quarrel, they did not break things off, but it has a meaning. This very thing, as is noted here in a comment in the book, proves the symbolic character of the book. Meaning what? That the time has not yet come for you to remain in the world. Go.

Go to the mountains of spices, from where you came, that is, you became man, but go to your kingdom. I still have work here on earth; I, the bride, still have to labor, I have to suffer hardship, but when the hour comes, then surely you will come to take me.

This, my beloved, is the spiritual character of the Song of Songs, and one sees how the bride Church moves toward her Bridegroom Christ. But it is also every bride soul; each one of you, each one of us, is a bride who has Christ as Bridegroom and who always moves in the manner and the process I have read to you.

But in the forty-fourth psalm, too, the whole image of the bridegroom and the bride is found there. Two or three selections from this psalm. After the bridegroom is hymned, as very beautiful, mighty, a victorious king, full of divine grace, and whose throne is eternal, there comes the praise of the bride Church. And it says: The queen stood at the right hand. Behold, the tabernacle of God with men, and he will dwell with them, and they shall be his people, and God himself shall be with them.

21:3. What the sacred Evangelist said earlier about these most beautiful images of the Church, or of the Kingdom of God, as a new city and as a bride, he now comes, my beloved, to give us one further clarification.

The voice the Evangelist hears, 'and I heard a great voice out of heaven saying, Behold the tabernacle of God,' this voice is certainly not the voice of Christ, but the voice of an angel, who, after pointing out this new Jerusalem and the bride of Christ, announces her as the tabernacle of God.

That is, the dwelling place of God which is now shared together with men. The space in which God will dwell together with men. That incomprehensible thing the prophet Baruch writes, 'and he dwelt among men.'

That God dwelt among men. This incomprehensible thing that they ought to have interpreted. And how exactly would they have interpreted it? 'His feet stood upon Zion,' upon Mount Zion, that is, upon the hill where Jerusalem stands, his feet stood. How should the synagogue, the rabbis, have interpreted this?

In the sense that God protects, in the sense that God looks down from on high and loves men. It would never have entered their minds that these feet of God, what feet, does God have feet? Of course he has feet, since he became man.

That his feet would stand upon Mount Zion, and from there he was taken up into heaven. Indeed, 'he dwelt among men,' as Baruch says, literally; there is no room here for any interpretation, allegorical or symbolic. Word for word, literally, exactly what the text says, he dwelt among men.

How then could we say here that God will pitch his tabernacle together with men? I will read it again. 'Behold, the tabernacle of God with men.' We now have the precedent: indeed, God will dwell together with men.

It is incomprehensible, it is astonishing, and yet it is so, that one may behold the love of God. We must say that this tabernacle, as it appears in the vision, is the prototype.

It is the one God showed to Moses, of which the tabernacle of witness, when it would be built in the desert, was to be a type. And this tabernacle of witness contained the ark of the Covenant.

There God said to him, to Moses, 'See that you make it exactly as you saw it,' so Moses saw the heavenly tabernacle, the very one that John now sees, 'see, exactly thus shall you build it,' because in this way he wanted to express that this tabernacle of witness was a type of that other tabernacle.

And further, like the tabernacle of witness, it was always at the center of the camp; always, when they set out to go to another place, the tabernacle of witness went ahead, carried by the Levites and the priests.

When they encamped, the arrangement of the camp was this: to the east three tribes, to the south three tribes, to the west three tribes; to the east, to the west, to the north, to the south, three tribes each.

And at the center, the tabernacle of witness, as a type, signifying that God encamps at the center of his people. There, in the Old Testament, what John now sees is the prototype.

But the Apostle Paul will say, in Hebrews 8:2, that the prototype camp is the Church. And the tabernacle of God is this, that God dwells within the Church, among the saints, among the faithful. This tabernacle now, which is not a type but the prototype, is not built by men. The Apostle Paul will call it the tabernacle, 'the true one, which the Lord pitched, and not man.' God set it up, the Lord, not man. Therefore this tabernacle is not made by hands; the Kingdom of God is not made by hands.

Here one sees the great longing of man after the loss of the ancient Paradise, within which Paradise man had communion with God. Yes, Adam had communion with God. When Adam could say, 'I heard your voice and I was afraid and I hid myself,' God says to him, 'Why did you hide?' 'Because I heard your voice and I was afraid.' 'And why were you afraid? Have you perhaps transgressed my commandment?' This dialogue, what does it bring to mind? It reminds us that there was communion between God and Adam, a communion that is disrupted by sin, by disobedience. This communion will remain within the human race, in the very soul of the human race, as the most profound longing.

There is nothing in man more full of longing than to know God again and to have communion with him. And even the atheist, who would say, 'I do not want to know God, God does not exist for me, I believe in nothing,' deep down this longing exists in him too, only it has been disturbed. Do you want me to tell you how it is? On the surface of still water, a man sees his own reflection. In that same water, if we throw a little stone, it ripples, and we can no longer see our face. It does not mean that our face is not reflected there, but that the reflection can no longer be rendered.

The reflection cannot be rendered, because the surface of the water has been disturbed. So it is here too, my beloved: the one who says 'I am an atheist' is wretched; his soul has been darkened, and this longing has been distorted, it has suffered alteration. It is an all-human yearning, this, that man should create communion with God anew.

All else is of lower rank; this stands at the summit. And so we see it expressed in a clear way by Holy Scripture, which reflects reality undisturbed upon the surface of things. 'My soul thirsted for God, the mighty, the living; when shall I come and appear before the face of God?' Psalm 41:3.

This is the all-human yearning, because now, as the Apostle Paul says, in 1 Corinthians 13:12, 'we see now through a mirror, in an enigma, but then face to face.' Now we see through a mirror. How? Enigmatically, in an enigma. I hold the mirror here before me, and I see the objects, or the face of God, within the mirror, while God remains behind me. I do not see his face directly; God remains behind me, and I do not see his face. Where do I see it? In the mirror. And what does that mean? I see his image.

That is, in a riddling way. I know God now, but then, and when is that 'then'? Then, when I find myself in His Kingdom, I will see Him face to face. The Evangelist John writes it clearly, First John 3:2, that famous passage: 'Beloved, now we are children of God.' We are children of God now, 'and it has not yet been revealed what we shall be,' and it has not yet been made clear what we will be.

'But we know,' he says, that if it be made manifest, when it shall be made manifest what we shall be, 'we shall be like him,' we shall be like Him, like Christ, 'for we shall see him as he is,' because we shall see him just as he is.

That phrase 'as He is,' with no room whatsoever for any hint of allegory or anything of the sort, 'as He is,' how? The way the disciples saw Him when they had Him right there with them, when He had risen and they were looking at Him; only now His divine glory, which was present then as well but was held back and veiled from the disciples' eyes.

Now all that divine glory will be made fully manifest, just as they saw Him then; they will see it then and they will see it now, in the Kingdom of God, all the faithful. And that God will dwell with men, God has confirmed this many times over.

He says, for example, in Leviticus 26:11.

11. And I will set my tabernacle among you, says God, and I will walk among you, and I will be your God, and you shall be my people.

I will come, He says, to set my tabernacle among you and to walk among you, and I will be your God and you will be my people. A small note on this.

It holds true not only for the passage I read you but also for the earlier one from Psalm 41:3, 'My soul thirsted for God, the strong, the living one.' If you open a book, pay attention please, I beg you, pay very close attention here, pay the closest attention to what I am about to tell you.

If you open a book, the Psalter, and look at the commentary, this is what it will say inside: I longed deeply to come to Your temple and worship. And you may say to yourselves, But all these Old Testament passages that I'm interpreting for you have a historical dimension, and obviously they don't refer to eschatological realities for us. That's how it gets interpreted.

This is the puzzlement of the rationalist university professors, perhaps even of the high school ones. It is the puzzlement of the rationalists; I once heard it from the mouth of a rationalist university professor, that the Fathers of our Church do not interpret the passages of the Old Testament correctly.

There, one might say, at this spot we will set up the tabernacle of witness, and God will be with us as a presence. And the material sign of his presence will be the tabernacle; it will protect us.

This reveals ignorance of Holy Scripture, utter ignorance of Holy Scripture. Rightly, the Fathers of our Church do not remain there; they begin, but they do not remain, with the historical dimension of the Old Testament. They begin from it, they accept it, it is the foundation, the historical dimension, but they do not stay within the historical dimension, quite simply because, not because the Fathers want to interpret it this way, but because that is how it truly is: the key to interpretation lies within the New Testament, given by Christ himself and the God-inspired Apostles.

The way those interpreters use the Old Testament means that the whole spectrum, the historical spectrum of the Old Testament, is eschatological. It is eschatological, that is, its reference points toward the Last Things, and beyond the Last Things to the Kingdom of God.

I say this for those who insult the Old Testament and say that it is merely the history of a people, and indeed an insignificant people. A history that is not glorious like that of the Greeks and the others, and that we have no need to study the Old Testament.

I have told you before, there is either malice or ignorance, the one or the other, and the result is the same. And I warn you to know this: the Old Testament has a historical dimension but an eschatological perspective. You must never forget this, and I will say it one more time, not because in our arrogance we delight in interpreting Holy Scripture this way, but because the key to interpretation lies in the New Testament, given by Christ himself and his disciples. Consequently, when God says here, 'I will set my tabernacle among you,' he is not referring to ancient Israel only, with its historical dimension at that time; he is referring to the Church, and beyond the historical Church, to the Church triumphant, to the Kingdom of God.

And Ezekiel, my beloved, in 37:27 notes, 'And my dwelling shall be among them, and I will be their God and they shall be my people,' and Zechariah 8:8 and Jeremiah 30:31 and 38:33 note the same thing, so that I need not labor the point further.

Now, the basic precondition for the theoria, the divine vision, of the person of God, when he comes to dwell among the faithful, is purity of heart.

Which one? Now, please, this that all of you know. Hear it now, in light of all we have said, and see what dimensions of interpretation it takes on. 'Blessed are the pure in heart, for they shall see God.' Blessed, it is the beatitude, Matthew 5:8, blessed are those who are pure in heart, for they shall see God. It is not a figure of speech, it is reality, it is precisely this reality, this realism, that we have been speaking about all this time.

And God will wipe away every tear from their eyes, and death shall be no more, neither mourning, nor crying, nor pain shall be any more, for the former things have passed away, the first things are gone, these no longer exist.

The good things, beloved, of the Kingdom of God, that is, of the new Jerusalem, are expressed both positively and negatively. Positively, through the presence of God, all that we have been saying until now. And negatively, through the absence of all those consequences of the ancestral sin, that is, the tears, death, mourning, crying and pain. And not, of course, these tears and death and mourning and crying and pain only in the sense we know when a person falls ill, suffers, groans and dies, but also with all those warlike ordeals that people inflict on one another, which bring calamity upon calamity, slaughters, plunderings, suffocating conditions.

And there the crying and the pain are heard, and death is marked. All those evils, that is, that find expression in tears, in pain, in crying, in death. These, he now says, will no longer exist. Isaiah notes and confirms it, 'The Lord God took away every tear from every face,' Isaiah 25:8, the Lord God removed, he says, every tear from every face. He continues, Isaiah 65:16, 'they shall forget their former tribulation, and it shall not come up into their heart,' they will forget their first tribulation, the tribulation they passed through in this earthly life, and it will no longer be in their heart, that is, nothing of these things will remain any longer.

Isaiah 51:11 and 35:10 note, 'upon their head gladness and praise, and joy shall seize them,' joy, gladness, exultation will take hold of them. 'Pain and sorrow and sighing have fled away.' Fled away, apedra means it ran off and escaped. These are the very words we have taken and say at funerals and memorial services. Apedra, apedra means it ran off, it escaped, it is gone now; the pain, the sorrow and the sighing are no more.

In any case, what we must understand is this: that the evils which scourge humanity, such as anguish, pain, sighing, death, these, my beloved, cannot, please pay attention to this point, cannot be overcome by science or by the solving of the social problem.

These things cannot be solved, and they cannot be solved because, quite simply, pain, death, all of these have a metaphysical dimension, and they will be overcome only by the One who recapitulates all things, the Lord Jesus Christ. By that majestic and weighty Word: 'Behold, I make all things new.' And so humanity is gravely deceived to believe that these evils will be wiped away apart from the uncreated energy of God.

Without question, science can help a little. Do you know what science is like? It is like a small help that a person can receive, like a small consolation in this valley of weeping, nothing more, a little help. How many times do we see, and will go on seeing, the doctor raise his hands and say, 'I did everything I could; there is nothing more I can do.' And those who govern the nations raise their hands and say, 'We did all we could to keep war from breaking out; it broke out anyway, what can they do?' Because, quite simply, these things cannot be healed as long as we live here, in this world.

Let me say it once more, because in the last century there was a kind of over-optimism, since materialism was at its height, that science would solve all of man's problems and needs. And this same hope, that even today science will solve all these human problems, has been carried to such a point, what foolishness it is. Those who have money, the wealthy, in America, when they die, they place their bodies in deep freeze.

On the chance that within 5, 10, 50 years, I do not know, science might find a way to give life back again. For since they do not believe in a soul, materialism does not believe in a soul, then if we now do a few manipulations, to put it roughly, very roughly, on the already frozen body, but one not yet decomposed, and help it along, it will begin to warm up, and the person will rise again, and death will be overcome. These things, my dear ones, are vain hopes, let us understand this, no matter how long we prolong life. How much have we managed? To extend human life on average by 5 or 10 years?

By 15 or 20, how far can we go? Not to mention, of course, that in antiquity people lived many years. Now we do not live many years. When I say now and today, I mean over the last three thousand years. We no longer live many years.

Very few people live many years. So the problem cannot be solved. It is not possible to solve the problem this way. Because we have made only a single postponement, nothing more. So what is science? It is good, it is right, it is fine. But let us know its limits. It will help us as far as that is possible. The One who recapitulates all things, I will say it once more, the One who recapitulates all things is Jesus Christ. The One who will say, 'Behold, I make all things new.'

And Christ will wipe all of this away, for as He says so tellingly, 'the former things have passed away,' the first things have passed; which have passed, what are these first things? Saint Andrew of Caesarea writes: 'the former things have passed away' means that the suffering of the saints and the arrogance of the impious have come to their end, each of these in its own fitting way.

Both those who suffered and those who were arrogant, these have passed, all have passed, all have come to an end. And Arethas writes: the first things, what are the first things? 'The former things have passed away,' the first things from the transgression of Adam, those that fell subject to corruption, all those things that in the end were subjected to corruption through the transgression of Adam, all of these pass away.

The world is passing away, as the Apostle Paul says, the world passes away and the desire of it. We await new heavens and a new earth, where the righteousness of God dwells. We will continue this coming Sunday.

Και την πόλιν την Αγίαν Ιερουσαλήμ καινήν είδον, καταβαίνουσαν εκ του Ουρανού, από του Θεού, ητοιμασμένην ως νύμφην κεκοσμημένην τω ανδρί αυτής. Ιδού στην εικόνα, αγαπητοί μου, της Εκκλησίας, ως νύμφη, που κατέρχεται από των Ουρανών, των καινούργιων, εις την γην την καινούργια. Λέγαμε την περασμένη φορά, σημειούται ότι είναι ητοιμασμένη και κεκοσμημένη. Στην δεύτερη αυτή εικόνα, ως πόλη θα ενθυμείστε λέγαμε και ως νύμφη. Και ως πόλη αναλύσαμε.

Ως νύμφη αναλύουμε. Ότι εμφανίζεται ετοιμασμένη και στολισμένη. Αυτό θα πει ητοιμασμένη και κεκοσμημένη. Τι σημαίνει ητοιμασμένη; Είναι καταρχάς η χρονική ετοιμασία της Εκκλησίας. Πρέπει δηλαδή να συμπληρωθεί ο αριθμός των σεσωσμένων που είναι μόνο εις τον Θεό γνωστός. Πότε θα έρθει δηλαδή ο Χριστός εις τον κόσμο; Όταν θα συμπληρωθεί ο αριθμός των Αγίων. Ποιος είναι αυτός ο αριθμός των Αγίων; Γνωστός μόνο εις τον Θεό.

Έτσι, όταν, επί παραδείγματι, με τις εκτρώσεις που κάνουν οι άνθρωποι, με τον κάθε τρόπο που οι άνθρωποι κινούνται για να λιγοστεύεται ο πληθυσμός οι Άγιοι, οι οποίοι βέβαια δεν είναι όλος ο πληθυσμός της γης δυστυχώς, αλλά ανάμεσα σε αυτόν τον κόσμο τον πολύ θα είναι οι Άγιοι, προφανώς λιγοστεύουν και συνεπώς αργεί ο χρόνος της Δευτέρας του Χριστού Παρουσίας, επειδή ακριβώς εμείς παρατείνουμε τους χρόνους αυτούς, με το να μην δίδουμε Αγίους εις την Βασιλεία του Θεού Η Θεία Λειτουργία, θα λέγαμε, είναι ένας τρόπος πληρώσεως αυτού του αριθμού, διότι μετά τον καθαγιασμό των τιμίων δώρων, λέμε Ώστε γενέσθαι τοις μεταλαμβάνουσιν, εις νήψιν ψυχής, εις άφεσιν αμαρτιών, εις κοινωνίαν του Αγίου Πνεύματος, εις Βασιλείας Ουρανών πλήρωμα, στο να γεμίσει η Βασιλεία των Ουρανών

Μα εάν όμως δεν προσερχόμεθα στη πνευματική ζωή, πως θα γεμίσει η Βασιλεία των Ουρανών; Γι' αυτό το λόγο, σας είπα, αναμένεται χρονικά η προετοιμασία της νύμφης. Αυτό που λέγει συνεπώς εδώ ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, ητοιμασμένη και κεκοσμημένη, δηλαδή έτοιμη και στολισμένη, αυτό το έτοιμη αναφέρεται εις την χρονική προετοιμασία της Εκκλησίας.

Διότι λέγαμε την περασμένη φορά ότι η νύμφη είναι η Εκκλησία Αλλά είναι όμως και η ποιοτική ετοιμασία της Εκκλησίας που είναι τα δικαιώματα των Αγίων Δηλαδή όπως λέγει εκεί στην Αποκάλυψη 19,8 είναι οι αρετές των Αγίων Έτσι δεν είναι μόνο να γεμίσει η Βασιλεία του Θεού αλλά και ποιοτικά να γίνεται καλυτέρα και καλυτέρα Ο κάθε πιστός εις τον παρόντα κόσμον επέχει θέση νύμφης που ετοιμάζεται και χρονικά και ποιοτικά να προϋπαντήσει τον νυμφίον Χριστόν Σας θυμίζω την παραβολή των δέκα παρθένων που εκεί βλέπει κανένας ότι οι πέντε φρόνιμες ετοίμασαν τα λυχνάρια τους να έχουν λάδι Οι πέντε μωρές, ανόητες, άμυαλες, δεν εφρόντισαν να έχουν λάδι. Εδώ τι βλέπει κανείς σε αυτάς τας δέκα παρθένους; Βέβαια ο ορισμός πέντε και πέντε είναι για να βγάλει κάθε υποψία ο Κύριος ποσοστού σωτηρίας ανθρώπων.

Αν ήταν 8 και 2, θα λέγαμε ότι οι 8 δεν θα σωθούν, οι 2 θα σωθούν, το 20% θα σωθεί, το 80% δεν θα σωθεί Βάζει ο Κύριος 5 και 5, να βγάλει κάθε υποψία, διότι κάποτε ρωτήθηκε αν είναι ολίγοι εκείνοι που θα σωθούν Και ο Κύριος δεν είπε αν είναι λίγοι ή πολλοί, είπε να αγωνίζεστε, να σωθείτε, να μπείτε διά της στενής πύλης Συνεπώς, η Παραβολή των Δέκα Παρθένων δείχνει, δίνει το μέτρο αυτής της ετοιμασίας. Ήσαν λέει έτοιμες οι πέντε, και μπήκαν στον νυμφώνα με τον νυμφίον, οι άλλες έμειναν απ' έξω. Τι ήταν εκείνο που έπρεπε να τις κάνει να ετοιμαστούν; Και ο χρόνος και η ποιότητα. Είχαν καιρό, μπορούσαν να αγοράσουν λάδι, να ετοιμαστούν, και να έχουν και επαρκές λάδι. Προσέξτε, είχαν, αλλά όχι επαρκές

Συνεπώς, εδώ απαιτείται και η χρονική και η ποιοτική προετοιμασία του κάθε πιστού, ως προς το κεκοσμημένη που είναι το αντίστοιχο με την ποιοτική ετοιμασία της νύμφης εκκλησίας. Ωραίες εικόνες μας δίδει τόσο το βιβλίο του Άσματος των Ασμάτων, όσο και ο 44ος ψαλμός

Επιτρέψατέ μου μια πολύ πρόχειρη και γρήγορη επιλογή από το βιβλίο των Ασμάτων να σας διαβάσω Το κάνω γιατί θα ήθελα να σας δώσω μια ευκαιρία μυήσεως στο βιβλίο αυτό Ένα βιβλίο που πάρα πολύ χρησιμοποιείται από τους νηπτικούς πατέρες και ταυτόχρονα μένει άγνωστο στον πολύ τον κόσμο Δεν τολμούμε ένεκα του ερωτικού του χαρακτήρος να το αναλύσουμε από άμβωνος ή σε ιδιαίτερους κύκλους, διότι πρόκειται για ένα ερωτικό ποίημα, αλλά αυτό το ερωτικό ποίημα, ένα ειδύλλιο δηλαδή, που είναι ο νυμφίος η νύμφη, δεν είναι πραγματικά ερωτικό με την έννοια της σαρκικής, θα δείτε μάλιστα πως τελειώνει το βιβλίο αυτό, θα σας διαβάσω στο τελευταίο χωρίο,

Αλλά είναι μία εικόνα της νύμφης εκκλησίας, νύμφης συναγωγής από την Παλαιά Διαθήκη, νύμφης εκκλησίας στην Καινή Διαθήκη και του νυμφίου Θεού, νυμφίου Χριστού Συνεπώς όλοι οι πατέρες της εκκλησίας μας αντελήφθησαν ότι δεν είναι εδώ παρά ένας αιώνιος διάλογος αυτού του νυμφίου Χριστού μετά της νύμφης εκκλησίας Εις τας αιωνίους συναφείας της Βασιλείας του Θεού. Λοιπόν, σας διαβάζω μερικά χωρία. Ιδού εί καλή η πλησίον μου, ιδού εί καλή οφθαλμοί σου περιστεραί. Δεν θα σας διαβάσω το εκεί με τη μετάφραση, αλλά σας διαβάζω μια απόδοση που είναι ένα είδος ερμηνείας, όπως γίνεται από τον αείμνηστο Τρεμπέλα.

Ιδού είσαι ωραία, πολυαγαπημένε μου σύντροφε, ιδού είσαι ωραία, τα μάτια σου ελκυστικά και κατακάθαρα περιστέρια. Αυτά τα λέει ο νυμφίος στη νύμφη. Η νύμφη απαντά, Ιδού εί καλός ο αδελφιδός μου καί γε ωραίος προς κλίνη ημών σύσκιος.

Ιδού, συ είσαι πανέμορφος και καλός και πολυαγαπημένε μου αδελφέ, τον αποκαλεί αδελφιδούν, αδελφιδών, δηλαδή αδελφών, αγαπητικών, αγαπημένων Και ότι έχεις φυσικόν και όχι επίκτητον το κάλλος της ηθικής τελειότητας Βρίσκεσαι τώρα επί κλίνης, στρωμένης με χλόη και άνθη, κάτω από παχύσκια δέντρα Τόσο πολύ συγκαταβαίνεις και ταπεινώνεσαι, δια να απαλλάξεις την νύμφη σου από την ασχήμια της Ήρθες από τον Ουρανό στη γη, στους ανθρώπους, ανάμεσα στους ανθρώπους, για να τους απαλλάξεις από την ηθική τους ασχήμια.

Αυτά που σας διαβάζω αποσπάσματα και δεν είναι στη συνέχεια, ως κρίνον εν μέσω ακανθών, ούτως η πλησίον μου, ανά μέσον των θυγατέρων, λέει ο νυμφίος. Σαν κρίνο που ξεπετιέται μέσα στις αγκαθιές, οι οποίες δεν μπόρεσαν να το πνίξουν, έτσι ξεπροβάλλει και η ωραία συντροφός μου μέσα στις άλλες του κόσμου κορασίδες, άνθος κατακόκκινον από το αίμα των μαρτύρων της, κρίνον πάλλευκον από την αγνότητα των παρθένων της, η Εκκλησία πάντοτε, πάντα η Εκκλησία, Οι νύμφοι, οι αγαπημένοι είναι η Εκκλησία, Ευώδες από την Αγιότητα των Τέκνων της, Αδελφιδός μου εμοί, Καγώ αυτώ, Ο ποιμαίνων εν τοις κρίνοις, Ο αγαπημένος μου αδελφός, Είναι για μένα, Εξ ολοκλήρου δικός μου, Κι εγώ είμαι εξ ολοκλήρου για Αυτόν, Αφοσιωμένη και παραδομένη σ' Αυτόν, Που ποιμαίνει τα πρόβατά του, Όχι σε αγκάθια και κοινά χορτάρια,

Αλλά εις τα ευώδη κρίνα της αγνής και αγίας ζωής. Είναι τόσο ωραίος αυτός ο στίχος, αν το ξαναδιαβάσω, σημειώσατε δε ότι στο πρωτότυπο είναι ποίημα. Αδελφιδός μου εμοί, καγώ αυτώ, ο ποιμαίνων εν τοις κρίνοις. Αυτός που είναι ποιμένας και βόσκει τα πρόβατά του ανάμεσα στα κρίνα. Τι ωραία έκφραση σε αυτή.

Επί κοίτην μου εν νυξίν εζήτησα ον ηγάπησεν η ψυχή μου, εζήτησα αυτόν και ουχ εύρον αυτόν, εκάλεσα αυτόν και ουχ υπήκουσέ μου. Στο κρεβάτι μου, κατά τις νύχτες, Τον ανεζήτησα, Αυτόν τον οποίον αγάπησε η ψυχή μου, Τον εζήτησα και δεν τον βρήκα, Τον φώναξα, αλλά δεν με άκουσε, Ο νυμφίος φαίνεται, μη ακούγοντας τις επικλήσεις της νύμφης, δια να καταστεί ποθεινότερος εις αυτήν και να τη γυμνάσει σε μεγαλύτερη ταπείνωση και πίστη.

Είναι εκείνο που οι μάρτυρες έλεγαν τους τρεις πρώτους αιώνας, αλλά και σήμερα επαναλαμβάνουμε. Και πάντα στους αιώνες επαναλαμβάνεται αυτό όποτε η Εκκλησία κακουχεί. Κύριε πού είσαι; Κύριε πού είσαι; Και μοιάζει ο Κύριος να κοιμάται, μοιάζει όμως, είναι ο Αναπεσών που έπεσε να κοιμηθεί, αλλά με τα μάτια ανοιχτά, όπως πολύ ωραία το ζωγραφίζουμε, ο Αναπεσών μοιάζει να κοιμάται, αλλά αγρυπνεί επί της Εκκλησίας του, δια να καταστεί στην Εκκλησία του, Να την κάνει δηλαδή να τον νιώσει πιο πολύ τον Χριστόν και να τον αναζητήσει με περισσότερο πόθο

Κήπος κεκλεισμένος αδελφοί μου νύμφοι, κήπος κεκλεισμένος, πηγή εσφραγισμένη, λέγει ο αδελφιδός, ο αγαπητός, ο αγαπημένος, ο νυμφίος Κήπος κλεισμένος, περιφραγμένος, Δια του φραγμού των θείων εντολών, Ανοικτός μόνον εις τον νυμφίον, Και εις τους αφοσιωμένους εις Αυτόν, Παράδεισος άχραντος, Και ευθαλής είσαι, αδελφοί μου νύμφοι, Κήπος κατάκλειστος, Εις τον αμετανόητον κόσμον της αμαρτίας, Δεν μπορεί να μπει ο αμαρτωλός μέσα στην Εκκλησία, Πηγή αστήρευτος και ζωηφόρος, Σφραγισμένη με βασιλική σφραγίδα, την οποία μόνος ο νυμφίος σου δικαιούται να ανοίξει Σε αυτό που είπα ότι μόνον οι πιστοί είναι στην Εκκλησία, αν μου πείτε τόσοι αμαρτωλοί είναι μες στην Εκκλησία

Ναι, ναι, ναι, ναι, τους ξέρει ο Θεός ποιοι είναι εκείνοι που δεν είναι ενωμένοι μαζί Του Δεν είναι Εκκλησία, Εκείνοι οι οποίοι γράφονται στα Μητρώα, Αλλά εκείνοι οι οποίοι έχουν οργανικόν σύνδεσμον με τον Χριστόν, Σας θυμίζω την παραβολή της Αμπέλου, Εγώ είμαι η Άμπελος η Αληθινή, Εμείς τα κλίματα, δηλαδή οι κλιματόβεργες, Κάθε κλιματόβεργα που δεν αποφέρει καρπόν, Ο πατήρ μου ο Ουράνιος την κόβει και την πετάει, και πετιέται και ξηραίνεται και μπαίνει μετά στο καμίνι του πυρός όπως μαζεύουμε τις κλιματόβεργες άμα ξεραθούν για να πυρώσουμε το φούρνο. Δηλαδή σημαίνει δεν έχεις οργανικό σύνδεσμο με τον Χριστόν. Θα ξεραθείς. Και όταν ξεραθείς είσαι μόνο για την καύση. Μη λοιπόν νομίσετε ότι όσοι είναι γραμμένοι, όσοι χριστιανοί αποτελούν και την Εκκλησία. Μην το νομίσουμε αυτό.

Όταν η Εκκλησία, επί παραδείγματι, εμφανίζεται άμωμος και άσπηλος, και από την Καινή και την Παλαιά Διαθήκη Πώς είναι άμωμος χωρίς μώμον και πώς είναι άσπηλος χωρίς σπίλον και λεκέ, όταν υπάρχουν τόσοι αμαρτωλοί άνθρωποι;

Ναι, η αληθής Εκκλησία είναι άμωμος και άσπηλος, πραγματικά Κήπος κεκλεισμένος αδελφοί μου νύμφοι, Καταβήτω αδελφιδός μου εις κήπον αυτού και φαγέτω καρπόν ακροδρύων αυτού, λέγει η νύμφη. Ας κατεβεί ο αγαπημένος μου αδελφός εις τον κήπο του, δική του είναι η εκκλησία, γι' αυτό λέγει εις τον κήπο του, και ας φάγει τους καρπούς των δένδρων του.

Εις αυτόν οφείλεται η άνθηση και η καρποφορία, ό,τι κι αν έχω δικό Του είναι, η ύπαρξή μου και όλη η συγκομιδή του κήπου μου, δική Του δημιουργία είναι. Εισήλθον εις κήπον μου, αδελφή μου νύμφη, ετρύγησα σμύρναν μου μετά αρωμάτων μου, έφαγον άρτον μου μετά μέλιτός μου, έπιον οίνον μου μετά γάλακτός μου.

Φάγετε πλησίοι και πίετε και μεθύσθητε αδελφοί. Εμπήκα στον κήπο μου που είναι δικός μου, αφού και εσύ, αδελφή νύμφη, αναγνωρίζεις ότι εγώ τον εφύτευσα και από εμέ μεγαλύνθη. Ετρύγησα μόνος μου την ευώδη σμύρνα μου με τα άλλα αρώματά μου που όλα συμβολίζουν τας αρετάς σου, ω εκκλησία, και τας δι' αίματος θυσίας σου.

Έφαγα τον Άρτον μου, Ήπια και τον οίνον, Με το γάλα μου, Φάγετε φίλοι και πλησίοι μου και πιείτε αδελφοί, Όσοι θέλετε και όσον περισσότερο μπορείτε, Από τον δικό μου οίνον, Δε μεθύσκεται ποτέ κανείς, Δεν θα μεθύσει ποτέ κανείς, Θυμηθείτε, Λάβετε, φάγετε, Τούτό εστι το σώμα μου, Πίετε εξ αυτού πάντες, Τούτό εστι το αίμα μου, Εγώ καθεύδω, Ακούστε τι ωραίος αυτός ο στίχος Εγώ καθεύδω και η καρδία μου αγρυπνεί.

Φωνή αδελφιδού μου κρούει επί την θύραν. Άνοιξόν μοι, αδελφή μου, η πλησίον μου, περιστερά μου, τελεία μου, ότι η κεφαλή μου επλήσθη δρόσου. Και η βόστριχή μου ψεκάδων νυκτός Μάλιστα, αυτό το πρώτο ημιστίχιο, Εγώ καθεύδω και η καρδία μου αγρυπνεί, στους νηπτικούς έχει ως εξής.

Εγώ κοιμάμαι των φυσικών ύπνων, αλλά η καρδιά μου επαναλαμβάνει την ευχή κατά τη διάρκεια του ύπνου. Μη σας κάνει καθόλου εντύπωση, είναι πραγματικότητα. Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με, Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με, Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με.

Κοιμάται ο άνθρωπος των φυσικών ύπνων, αλλά όμως η καρδία αγρυπνεί. Πώς αγρυπνεί; Ένα μυστήριο, αλλά αγρυπνεί, πραγματικά. Και έχει ο άνθρωπος πλήρη συνείδηση αυτής της επαγρυπνήσεως της καρδίας. Θα μου πείτε αδύνατον, θα σας πω δυνατότατον και αληθέστατον.

Εγώ κοιμάμαι και η καρδιά μου είναι ξύπνια, γεμάτη έννοια και αγάπη γι' αυτόν. Φωνή του αγαπημένου μου αδελφού ακούεται στην πόρτα. Άνοιξέ μου, αδελφή μου, πλησιεστάτη μου σύντροφε, αγνή περιστερά μου, τελεία μου καλλονή, διότι η κεφαλή μου γέμισε δροσιά και τα πυκνά μαλλιά μου υγράνθησαν από την ψιλή βροχή της νύχτας.

Εις κάθε ράθυμον και μη αγρυπνούσαν εν προσευχή ψυχήν, ούτω κρούει εις την θύραν της καρδίας της ο νυμφίος, προβάλλων την καταφρόνησιν που με την αδιαφορίαν μας του δεικνύομεν, τα υστερούντα εις ζήλον προβατά του.

Φάρυγξ αυτού γλυκασμοί και όλος επιθυμία, ούτος αδελφιδός μου και ούτος πλησίον μου, θυγατέρες Ιερουσαλήμ. Τον χάνει εκείνη. Είναι οκτώ κεφάλαια το όλο βιβλίο, είναι ένα περίφημο στον διάλογό του, γι' αυτό σας προκαλώ, επίτηδες το κάνω αυτό, να σας δημιουργήσω την επιθυμία να πάτε να το διαβάσετε το Άσμα Ασμάτων.

Θα δείτε εκεί, σε αυτόν τον διάλογο, εκείνος χτυπάει την πόρτα. Ιδού έστηκα επί την θύραν. Αυτό βέβαια είναι από την Αποκάλυψη, αλλά το λέγω τώρα εγώ σαν φράση. Και βλέπει, είχε μια τρύπα η πόρτα, και μπαίνει το χέρι από εκεί για να ανοίξει το εσωτερικό πόμολο. Άνοιξέ μου, λέγει, γιατί το αγιάζι της νύχτας έπεσε στα μαλλιά μου. Όχι, καημένε, του λέγει εκείνη, ξέρεις τώρα έχω πλύνει τα πόδια μου και είμαι στο κρεβάτι, πού να ξανασηκωθώ; Απεσύρθη το χέρι και απομακρύνεται εκείνος. Γιατί να του πω ότι είμαι στο κρεβάτι; Τι θα πει; Θα λερώσω τα πόδια μου. Είναι η ταλαιπωρία που θα μπει ο πιστός, όταν ανοίξει την πόρτα της πληγής στον Χριστό. Και ξέρετε ποια είναι αυτή η ταλαιπωρία; Η σταυρική περιπέτεια μέσα στην ιστορία. Για μια στιγμή λοιπόν δειλιάζει. Προσέξτε, η σταυρική περιπέτεια μέσα στην ιστορία. Δειλιάζει και θέλει να γλιτώσει,

να περάσει τη ζωή αυτή, πώς να λερώσει τα πόδια του, τα πόδια της εκείνη. Και τι κάνει τώρα; Εκείνος φεύγει, μετανοεί εκείνη, σηκώνεται, ανοίγει την πόρτα, κοιτάζει στον δρόμο, δεν είναι πουθενά, και τώρα ξυπόλυτη τρέχει στον δρόμο, βρίσκει τις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, μήπως είδατε τον αγαπημένο μου; Ποιος είναι αυτός ο αγαπημένος σου που ζητάς; Και αρχίζει η περιγραφή, έχει έτσι τα μάτια του, έτσι τα μαλλιά του, έτσι τη φωνή του, Φάρυγξ αυτού γλυκασμοί, ο λαιμός του λέγει είναι όλο γλύκα, και όλος επιθυμία. Ούτος αδελφιδός μου, αυτός είναι ο αγαπημένος μου, και ούτος πλησίον μου, αυτός είναι ο σύντροφός μου, θυγατέρες Σιών. Εγώ τω αδελφιδώ μου και αδελφιδός μου εμοί, ο ποιμαίνων εν τοις κρίνοις. Εγώ η Εκκλησία, η θριαμβεύουσα και οι στρατευόμενοι, ανήκω εξ ολοκλήρου εις τον αγαπημένον μου αδελφόν,

και ο προσφιλέστατός μου αδελφός ανήκει σε μένα, αυτός που ποιμένει τα προβατά του στα πάλευκα και ευώδη κρίνα, σύμβολα της ευαγγελικής διδασκαλίας του και των ναμάτων της χάριτός του.

Τις αύτη η εκκύπτουσα ωσεί όρθρος, καλή ως σελήνη, εκλεκτή ως ο ήλιος, θάμβος ως τεταγμέναι. Ποια είναι αυτή που φαίνεται σαν την αυγή, λέγει ο Νυμφίος, ωραία σαν τη σελήνη, εκλεκτή και απαστράπτουσα σαν τον ήλιο, καταπληκτική σαν τις αγγελικές παρατάξεις, σύμβολα των εμφανίσεων της Εκκλησίας κατά τας διαφόρους εποχάς και καταστάσεις του περιβάλλοντος.

Ύδωρ πολύ ου δυνήσεται σβέσαι την αγάπην και ποταμοί ου συγκλύσουσιν αυτήν· το νερό το πολύ δεν θα μπορέσουν να σβήσουν την αγάπη, και ούτε όταν όλα τα ποτάμια συγκλύσουν θα την πνίξουν.

Θυμηθείτε εκείνη την γυναίκα στην Αποκάλυψη, που έχει τον ήλιο στο κεφάλι και τη σελήνη στα πόδια, που είναι η Εκκλησία, Θεοτόκος, Εκκλησία, όταν αναδύεται το θηρίο της Αποκαλύψεως, δηλαδή ο Αντίχριστος, ο Δράκος, συγγνώμη, και βγάζει νερό όταν είδε ότι το παιδί που γεννήθηκε, περιμένοντας να το καταφάγει, ο Ιησούς Χριστός, ο Θεοτόκου, αναλαμβάνεται στον Ουρανό, δεν έχει πια τίποτα να πολεμήσει με τον Υιόν αυτής της γυναικός, παρά μόνο με τη γυναίκα, με την Εκκλησία, και την καθιστά ποταμοφόρητον, βάζει λέει νερό από πίσω της, να την πνίξει. Είναι τα διάφορα ρεύματα, τα ιδεολογικά ρεύματα, τα δαιμονικά αυτά ρεύματα, που υπάρχουν στην ιστορία, για να καταπνίξουν την Εκκλησία. Αλλά εκείνη σώζεται. Πώς σώζεται;

Από την αγάπη. Ακούστε ξανά το στίχο. Ύδωρ πολύ ου δυνήσεται σβέσαι την αγάπην. Όσα κι αν πέσουνε πάνω στην Εκκλησία, εκείνοι που αγαπούν τον Χριστό, δεν μπορεί να σβήσει η αγάπη τους. Και ποταμοί ου συγκλύσουσιν αυτήν, και οι ποταμοί δε θα την πνίξουν. Και τελειώνει ως εξής, αγαπητοί μου, ο τελευταίος, κατά τελευταίος στίχος. Καλεί ο νυμφίος τους φίλους, και έχει μάθει ότι η νύμφη ψάλλει ωραία και της λέγει, έλα να μας ψάλλεις να σ' ακούσουμε, και εκείνη του λέγει, φύγε αδελφιδέ μου και ομοιώθητι τη δορκάδι ή τω νεβρώ των ελάφων επί όρη αρωμάτων. Ακούστε παρακαλώ, ακούστε παρακαλώ αυτό το στίχο.

Εάν ήταν ερωτικό ποίημα και δεν είχε συμβολικόν χαρακτήρα, θα κατέληγε το ειδύλλιο σε ένα ευτυχές τέλος. Εδώ δεν έχουμε αυτό το ευτυχές τέλος κατά τα ερωτικά δεδομένα και τις ερωτικές διαστάσεις. Αλλά τι; Εκείνη απαντάει, φύγε αγαπημένε μου και μοιάσε με τη δορκάδα ή ακόμα με το ελαφόπουλο, και πήγαινε στα βουνά των αρωμάτων. Δεν μάλωσε μαζί του, δεν πρόκειται περί μαλώματος, δεν τα χάλασαν, αλλά σημαίνει. Αυτό ακριβώς, όπως και εδώ, παρατηρείται σε μια σημείωση στο βιβλίο, ότι αυτό αποδεικνύει τον συμβολικό χαρακτήρα του βιβλίου. Τι δηλαδή; Ότι δεν ήρθε η ώρα να μείνεις ακόμα στον κόσμο. Φύγε.

Πήγαινε στα βουνά των αρωμάτων, από εκεί που ήρθες, δηλαδή ενανθρώπησες, αλλά πήγαινε στη βασιλεία σου. Εγώ ακόμα έχω δουλειά εδώ στη γη, εγώ η νύμφη έχω ακόμη να δουλέψω, έχω να κακοπαθήσω, αλλά όταν όμως θα έρθει η ώρα, ασφαλώς τότε θα έρθεις να με πάρεις.

Αυτός είναι ο πνευματικός, αγαπητοί μου, χαρακτήρ του βιβλίου Ασμασμάτων και βλέπει κανείς την νύμφη Εκκλησία πως κινείται έναντι του νυμφίου της Χριστού. Αλλά είναι και η κάθε νύμφη ψυχή, ο καθένας μας από εσάς, ο καθένας μας από εμάς είναι μια νύμφη που έχει τον νυμφίο Χριστό και κινείται πάντοτε με τον τρόπο και τη διαδικασία που σας διάβασα.

Αλλά και στον τεσσαρακοστόν τέταρτον ψαλμόν υπάρχει εκεί όλη η εικόνα του νυμφίου και της νύμφης. Δυο-τρεις επιλογές από τον ψαλμόν αυτόν. Αφού υμνείται ο νυμφίος, ως πολύ ωραίος, δυνατός, νικητής βασιλεύς, πλήρης θείας χάριτος και του οποίου ο θρόνος είναι αιώνιος, έρχεται ο έπαινος της νύμφης εκκλησίας. Και λέγει: Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών. Ιδού η σκηνή του Θεού μετά των ανθρώπων και σκηνώσει μετ' αυτών και αυτοί λαός αυτού έσονται και αυτός ο Θεός μετ' αυτών έσται.

21,3 Ό,τι προηγουμένως είπε ο Ιερός Ευαγγελιστής για αυτές τις ωραιότατες εικόνες της Εκκλησίας ή της Βασιλείας του Θεού, ως πόλης καινούργια και ως νύμφη, έρχεται τώρα αγαπητοί μου να μας δώσει μία περισσότερη διασάφηση.

Η φωνή που ακούει ο Ευαγγελιστής, και ήκουσε φωνής μεγάλης εκ του ουρανού λεγούσης, ιδού η σκηνή του Θεού· αυτή η φωνή δεν είναι βεβαίως του Χριστού, αλλά είναι αγγέλου φωνή, η οποία αναγγέλλει αφού δείχνει αυτή την καινούρια Ιερουσαλήμ και την νύμφη Χριστού, σαν σκηνή του Θεού.

Δηλαδή το ενδιαίτημα του Θεού που είναι πια κοινό μαζί με τους ανθρώπους. Ο χώρος στον οποίο θα κατοικεί ο Θεός μαζί με τους ανθρώπους. Εκείνο το ακατανόητο που γράφει ο προφήτης Βαρούχ, και τοις ανθρώποις συνανεστράφη.

Ότι ο Θεός συνανεστράφη τους ανθρώπους. Αυτό το ακατανόητο που θα έπρεπε, θα έπρεπε να το ερμήνευαν. Πώς τάχα να το ερμήνευαν; Οι πόδες αυτού έστησαν επί την Σιών, στο όρος Σιών, δηλαδή στο λόφο που είναι η Ιερουσαλήμ, στάθηκαν τα πόδια του. Πώς πρέπει να το ερμήνευε η συναγωγή, οι ραββίνοι,

Με την έννοια ότι ο Θεός προστατεύει, με την έννοια ότι ο Θεός βλέπει από ψηλά και αγαπά τους ανθρώπους. Ποτέ δεν θα πήγαινε στο μυαλό τους ότι αυτά τα πόδια του Θεού, ποια πόδια, έχει ο Θεός πόδια, βεβαίως έχει πόδια αφού έγινε άνθρωπος.

Ότι θα εστέκονται τα πόδια του εις το όρος Σιών και από εκεί ανελήφθη στον ουρανό. Βεβαίως τοις ανθρώποις συνανεστράφη που λέγει ο Βαρούχ, κατά κυριολεξία, δεν υπάρχει καμία, κανένα περιθώριο ερμηνείας, αλληγορικής, συμβολικής, κατά λέξη, κατά κυριολεξία, ό,τι ακριβώς λέει το κείμενο, συνανεστράφη τους ανθρώπους.

Πως θα μπορούσαμε τώρα εδώ να πούμε ότι ο Θεός θα στήσει τη σκηνή Του μαζί με τους ανθρώπους; Θα ξαναδιαβάσω. Ιδού, να, η σκηνή του Θεού μετά των ανθρώπων. Έχουμε τώρα το προηγούμενο, πράγματι ο Θεός θα κατοικεί μαζί με τους ανθρώπους.

Είναι ακατανόητο, είναι καταπληκτικό και όμως έτσι είναι. Για να δει κανείς την αγάπη του Θεού. Πρέπει να πούμε ότι αυτή η σκηνή όπως εμφανίζεται στο όραμα είναι η πρωτότυπη.

Είναι εκείνη που έδειξε ο Θεός εις τον Μωυσέαν, τύπος της οποίας έπρεπε να είναι η σκηνή του μαρτυρίου όταν θα κατασκευάζεται εις την έρημο. Και η οποία σκηνή του μαρτυρίου περιείχε την κυβωτό της Διαθήκης.

Του λέγε εκεί ο Θεός, του Μωυσέος, όρα πρόσεξε ότι ακριβώς είδες, άρα είδε ο Μωυσής την ουρανία σκηνή, αυτή που τώρα βλέπει ο Ιωάννης, πρόσεξε ακριβώς έτσι θα κατασκευάσεις, διότι ήθελε με τον τρόπον αυτό να εκφραστεί ότι αυτή η σκηνή του μαρτυρίου ήταν τύπος εκείνης της σκηνής.

Και ακόμη, όπως η σκηνή του μαρτυρίου, ήταν πάντοτε στο κέντρο του στρατοπέδου, πάντοτε, όταν έφευγαν για να πάνε σε άλλο τόπο, προηγείτο η σκηνή του μαρτυρίου, φερωμένη υπό των Λευιτών και των Ιερέων.

Όταν στρατοπέδευαν, τότε η διάταξις του στρατοπέδου ήταν προς Ανατολάς τρεις φυλές, προς Νότον τρεις φυλές, προς Δυσμάς τρεις φυλές, προς Ανατολάς, προς Δυσμάς, προς Βορράν, προς Νότον, ανά τρεις φυλές.

Και στο κέντρο, η σκηνή του μαρτυρίου, εις τύπον, ότι ο Θεός στρατοπεδεύει, εις το κέντρο του λαού Του Εκεί, στην Παλαιά Διαθήκη, αυτό που βλέπει τώρα ο Ιωάννης, είναι το πρωτότυπο

Αλλά θα πει ο Απόστολος Παύλος, Εβραίους 8,2, ότι το πρωτότυπο στρατόπεδο, είναι η Εκκλησία Και η σκηνή του Θεού είναι ότι αυτός ο Θεός κατοικεί μες στην Εκκλησία, ανάμεσα στους Αγίους, στους Πιστούς Αυτή τώρα η σκηνή που δεν είναι τύπος, αλλά το πρωτότυπο, δεν κατασκευάζεται από ανθρώπους Την σκηνήν θα πει λοιπόν Απόστολος Παύλος, την αληθινήν ην έπηξεν ο Κύριος ουκ άνθρωπος Την έστησε ο Θεός, ο Κύριος, όχι άνθρωπος Συνεπώς αυτή η σκηνή είναι αχειροποίητος, η Βασιλεία του Θεού είναι αχειροποίητος

Εδώ βλέπει κανένας να υπάρχει η μεγάλη νοσταλγία του ανθρώπου μετά από την απώλεια του αρχαίου παραδείσου μέσα στον οποίο παράδεισον ο άνθρωπος είχε κοινωνία μετά του Θεού Ναι, ο Αδάμ είχε κοινωνία μετά του Θεού Όταν ο Αδάμ μπορούσε να λέγει άκουσα τη φωνή σου και φοβήθηκα και κρύφτηκα, ο Θεός του λέγει γιατί κρύφτηκα, γιατί άκουσα τη φωνή σου και φοβήθηκα και γιατί φοβήθηκες, μήπως παρέβης την εντολή μου Ο διάλογος αυτός τι σας θυμίζει, σας θυμίζει ότι υπήρχε κοινωνία μετά του Θεού και του Αδάμου, υπήρχε κοινωνία η οποία διαταράσσεται με την αμαρτία, την παρακοή Αυτή η κοινωνία θα μείνει μέσα στο ανθρώπινο γένος, στην ψυχή του ανθρωπίνου γένους ως βαθυτάτη νοσταλγία

Δεν υπάρχει τίποτε πιο νοσταλγικό στον άνθρωπο από του να ξαναγνωρίσει το Θεό και να έχει κοινωνία μαζί του Και ο άθεος που θα έλεγε δεν θέλω να γνωρίζω το Θεό, δεν υπάρχει για μένα ο Θεός, δεν πιστεύω τίποτε Στο βάθος υπάρχει και αυτή η νοσταλγία και σε αυτόν, μόνο που είναι διαταραγμένη. Θέλετε να σας το πω πώς είναι; Σε μια επιφάνεια ηρεμούντος νερού, καθρεπτίζεται κανείς. Στο ίδιο αυτό νερό, αν πετάξουμε μια πετρούλα, κάνει κυμάτωση και δεν μπορούμε πια να δούμε το πρόσωπό μας. Δεν σημαίνει ότι το πρόσωπό μας δεν καθρεπτίζεται μέσα, αλλά σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδοθεί ο καθρεπτισμός.

Ο καθρεπτισμός, επειδή έπαθε διαταραχή η επιφάνεια του νερού. Έτσι και εδώ αγαπητοί μου, αυτός που λέγει είμαι άθεος, είναι ταλαίπωρος, έχει μαυρίσει η ψυχή του και έχει διαστραφεί αυτή η νοσταλγία, έχει πάθει αλλοίωση, είναι πόθος πανανθρώπινος αυτός το να ξαναδημιουργήσει ο άνθρωπος κοινωνία με τον Θεό.

Όλα τα άλλα είναι υποδεέστερα, αυτό είναι στην κορυφή Έτσι το βλέπουμε να εκφράζεται με καθαρό τρόπο από την Αγία Γραφή που καθρεπτίζει αδιατάραχτα στην επιφάνεια των πραγμάτων την πραγματικότητα Εδίψησεν η ψυχή μου προς τον Θεόν τον ισχυρό τον ζώντα, πότε ήξω, πότε θα έρθω και οφθήσομαι το πρόσωπο του Θεού, Ψαλμό 41,3

Αυτό είναι ο πανανθρώπινος πόθος, διότι τώρα, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος, Α Κορινθίους 13,12, βλέπομεν άρτι δι' εσόπτρου, εν αινίγματι, τότε δε πρόσωπον Προς πρόσωπο, Τώρα βλέπουμε Μέσα από έναν καθρέπτη, Πώς; Αινιγματωδώς Εν αινίγματι, Έχω τον καθρέπτη εδώ μπροστά Και βλέπω τα αντικείμενα Ή το πρόσωπο του Θεού Μες τον καθρέπτη, Μένοντας ο Θεός από πίσω μου Δεν βλέπω το πρόσωπό του, Έκφρασης Μένει ο Θεός από πίσω μου, Δεν βλέπω το πρόσωπό του Πού το βλέπω; Μες στον καθρέπτη. Τι θα πει αυτό; Βλέπω το είδωλό του.

Δηλαδή, αἰνιγματωδῶς. Γνωρίζω τον Θεό, τότε, πότε τότε, τότε, όταν θα βρεθώ στη Βασιλεία του, θα τον δω πρόσωπον προς πρόσωπον. Σαφώς γράφει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, Α Ιωάννης 3,2, εκείνο το περίφημο· αγαπητοί, νυν τέκνα Θεού εσμέν, είμαστε τώρα παιδιά του Θεού, και ούπω εφανερώθη τι εσόμεθα, και ακόμα δεν εφανερώθηκε τι θα είμεθα.

Οίδαμεν δε, γνωρίζομεν δε, ότι εάν φανερωθεί, όταν θα φανερωθεί, τι θα είμαστε, όμοιοι αυτώ εσόμεθα, θα είμεθα όμοιοι με Εκείνον, τον Χριστόν, ότι οψόμεθα αυτόν, καθώς εστίν, γιατί θα τον δούμε όπως είναι.

Εκείνο το καθώς εστίν, χωρίς να χωράει καμία, κανένας υπαινιγμός αλληγορίας και λοιπά, καθώς εστίν, πώς, όπως τον είδαν οι μαθητές όταν τον είχαν αμεσά τους, όταν είχε αναστηθεί και τον έβλεπαν, μόνο που τώρα η Θεία του Δόξα υπήρχε τότε αλλά περιεστέλλετο δια τα μάτια των μαθητών.

Τώρα θα αποδίδεται όλη εκείνη η Θεία Δόξα, όπως τον έβλεπαν τότε, θα το δουν και τότε, θα το δουν και τώρα, στη Βασιλεία του Θεού, όλοι οι πιστοί. Και ότι ο Θεός θα κατοικήσει μετά των ανθρώπων, αυτό πολλές φορές το έχει βεβαιώσει ο Θεός.

Λέγει επί παραδείγματι στο Λευιτικόν, 26,11.

11. Καὶ θήσω, λέγει ὁ Θεός, τὴν σκηνήν μου ἐν ὑμῖν, καὶ ἐμπεριπατήσω ἐν ὑμῖν, καὶ ἔσομαι ὑμῶν Θεός, καὶ ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι λαός.

Θα έρθω λέγει να βάλω τη σκηνή μου ανάμεσά σας και να περπατήσω ανάμεσά σας και θα είμαι Θεός σας και θα είστε λαός μου. Μία μικρή σημείωση πάνω σε αυτό.

Ισχύει όχι για το χωρίο που σας διάβασα και για το προηγούμενο από το Ψαλμό 41, Εδίψησεν η ψυχή μου προς τον Θεόν τον ισχυρόν τον ζώντα. Μπορεί, αν ανοίξετε ένα βιβλίο, προσέξτε παρακαλώ σας, παρακαλώ, πολύ προσέξτε εδώ, πάρα πολύ προσέξτε αυτό που θα σας πω.

Αν ανοίξετε ένα βιβλίο, το ψαλτήρι, δείτε την ερμηνεία, θα γράφει το εξής μέσα, επιθυμούσα πολύ να έρθω στο ναό σου να προσκυνήσω και να πείτε εσείς, Μα όλα τα χωρία που σας ερμηνεύω της Παλαιάς Διαθήκης έχουν μια ιστορική διάσταση και προφανώς δεν αναφέρονται σε εσχατολογικές πραγματικότητες μας, ερμηνεύεται.

Είναι η απορία των ορθολογιζόντων καθηγητών του Πανεπιστημίου, ίσως και του Γυμνασίου. Είναι η απορία των ορθολογιζόντων, τα άκουσα κάποτε από το στόμα ενός ορθολογίζοντος καθηγητού Πανεπιστημίου. Ότι οι πατέρες της Εκκλησίας μας δεν δίδουν την ερμηνεία σωστά στα χωρία της Παλαιάς Διαθήκης.

Να, θα έλεγε κανείς, σε αυτό το σημείο θα βάλουμε τη σκηνή του μαρτυρίου και ο Θεός θα είναι μαζί μας ως παρουσία. Το υλικό σημείο δε της παρουσίας του θα είναι η σκηνή, θα μας προστατεύει.

Αυτό φανερώνει η άγνοια της Αγίας Γραφής, παντελή άγνοια της Αγίας Γραφής. Ορθά οι πατέρες της Εκκλησίας μας, δε μένουν, ξεκινούν, αλλά δε μένουν, από την ιστορική διάσταση της Παλαιάς Διαθήκης. Ξεκινούν, δέχονται, είναι οι βάσεις, η ιστορική διάσταση, αλλά δε μένουν στην ιστορική διάσταση, απλούστατα διότι, όχι διότι έτσι το θέλουν οι πατέρες να ερμηνεύουν, Αλλά γιατί έτσι είναι, το κλειδί της ερμηνείας είναι μέσα στην Καινή Διαθήκη από τον ίδιο το Χριστό και τους Θεοπνεύστους Αποστόλους.

Πως εκείνοι χρησιμοποιούν την Παλαιά Διαθήκη, που σημαίνει ότι όλο το φάσμα, το ιστορικό φάσμα της Παλαιάς Διαθήκης είναι εσχατολογικό. Είναι εσχατολογικό, που θα πει η αναφορά του είναι στα έσχατα και πέρα από τα έσχατα στη Βασιλεία του Θεού.

Το λέγω για εκείνους που προσβάλλουν την Παλαιά Διαθήκη και λέγουν ότι η Παλαιά Διαθήκη είναι ιστορία ενός λαού, και δη ασήμου λαού. Μια ιστορία που δεν είναι ένδοξη όπως είναι των Ελλήνων και των άλλων και δεν μας χρειάζεται να μελετούμε την Παλαιά Διαθήκη.

Σας το έχω ξαναπεί, η κακοβουλία υπάρχει ή άγνοια, ή το ένα ή το άλλο το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Και σας ειδοποιώ να το ξέρετε, η Παλαιά Διαθήκη έχει ιστορική διάσταση αλλά εσχατολογική προοπτική. Αυτό δεν θα το ξεχάσετε ποτέ και θα το πω άλλη μια φορά, όχι γιατί μας αρέσει από την αλαζονία μας να ερμηνεύουμε έτσι στην Αγία Γραφή αλλά διότι το κλειδί της ερμηνείας είναι στην Καινή Διαθήκη από τον ίδιο τον Χριστό και τους μαθητές Συνεπώς, όταν λέγει εδώ ο Θεός, θήσω την σκηνή μου εν υμίν, δεν αναφέρεται στον παλαιόν Ισραήλ μόνον με την ιστορική του διάσταση τότε, αναφέρεται στην Εκκλησία και πέρα από την ιστορική Εκκλησία, στη θριαμβεύουσα Εκκλησία, στη Βασιλεία του Θεού

και ο Ιεζεκιήλ, αγαπητοί μου, 37,27 σημειώνει και έσται η κατασκήνωσίς μου, λέει ο Θεός, εν αυτοίς και έσομαι αυτοίς Θεός και αυτοί μου έσονται λαός και ο Ζαχαρίας 8,8 και ο Ιερεμίας 30,31, 38,33 το ίδιο πράγμα σημειώνουν για να μην πολυπραγμονώ.

Η βασική δε προϋπόθεση θεωρίας του προσώπου του Θεού όταν θα κατασκηνώσει ανάμεσα στους πιστούς είναι η καθαρότητα της καρδιάς.

Ποιο; Τώρα παρακαλώ αυτό που ξέρετε όλοι σας. Ακούσατε το, με όσα είπαμε, τι διαστάσεις ερμηνείας παίρνει. Μακάριοι οι καθαροί τη καρδία, ότι αυτοί τον Θεόν όψονται. Ευτυχισμένοι, είναι ο μακαρισμός, Ματθαίος 5,8, ευτυχισμένοι αυτοί που είναι καθαροί στην καρδιά, γιατί αυτοί θα δουν τον Θεό. Δεν είναι έκφρασις, είναι πραγματικότητα, είναι ακριβώς αυτή η πραγματικότητα, αυτός ο ρεαλισμός, για τον οποίο τόση ώρα μιλάμε.

και εξαλείψει απ' αυτών ο Θεός παν δάκρυον από των οφθαλμών αυτών, και ο θάνατος ουκ έσται έτι, ούτε πένθος, ούτε κραυγή, ούτε πόνος, ουκ έσται έτι, ότι τα πρώτα απήλθον, πέρασαν τα πρώτα, δεν υπάρχουν πια αυτά.

Τα αγαθά, αγαπητοί, της Βασιλείας του Θεού, της καινούργιας δηλαδή Ιερουσαλήμ, εκφέρονται θετικώς και αρνητικώς Και θετικώς με την παρουσία του Θεού, όσα λέγαμε μέχρι τώρα Αρνητικώς δε με την απουσία όλων εκείνων των επιπτώσεων του προπατορικού αμαρτήματος Δηλαδή τα δάκρυα, ο θάνατος, το πένθος, η κραυγή και ο πόνος Και όχι βέβαια αυτά δάκρυα και θάνατος και πένθος και κραυγή και πόνος Με την έννοια που έχουμε όταν ο άνθρωπος αρρωσταίνει, πονάει, βογγάει και πεθαίνει Αλλά και με όλες εκείνες τις πολεμικές περιπέτειες που οι άνθρωποι μεταξύ τους έχουν και που δημιουργούν συμφορές επί συμφορών, σφαγές, λεηλασίες, καταστάσεις πνιγηρές

και εκεί ακούγεται η κραυγή και ο πόνος και σημειώνεται ο θάνατος. Ό,τι δεινά δηλαδή που εκφράζονται με τα δάκρυα, με τον πόνο, με την κραυγή, με το θάνατο. Αυτά λέγει πια, δεν θα υπάρχουν. Σημειώνει και βεβαιώνει ο Ισαΐας, αφείλε Κύριος ο Θεός παν δάκρυον από παντός προσώπου, Ισαΐας 25,8, αφήρεσε λέγει ο Κύριος ο Θεός κάθε δάκρυο από κάθε πρόσωπο. Συνεχίζει, Ισαΐας 65,16, επιλήσονται την θλίψιν αυτών την πρώτην, και ουκ αναβήσεται αυτών επί την καρδίαν, θα ξεχάσουν την πρώτη τους θλίψη, Ότι πέρασαν στη ζωή, την επίγεια ζωή, και δεν θα είναι πια στην καρδιά τους, δηλαδή δεν θα υπάρχει πια τίποτε από αυτά

51,11 ο Ησαΐας και 35,10 σημειώνει, επί κεφαλής αυτών αγαλλίασις και αίνεσις και ευφροσύνη, καταλήψεται αυτούς, θα τους καταλάβει ευφροσύνη, χαρά, αγαλλίασις Απέδρα, δραπέτευσε, απέδρα οδύνη και λύπη και στεναγμός. Αυτά που τα έχουμε πάρει και τα λέμε στις κηδείες και στα μνημόσυνα. Απέδρα, απέδρα θα πει δραπέτευσε, ξέφυγε, έφυγε πια, δεν υπάρχει η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός.

Πάντως, εκείνο που πρέπει να κατανοήσουμε, είναι το εξής, ότι τα δεινά που μαστίζουν την ανθρωπότητα, όπως είναι η αγωνία, ο πόνος, ο στεναγμός, ο θάνατος Αυτά αγαπητοί μου, δεν μπορούν, προσέξτε σας παρακαλώ αυτό το σημείο, δεν μπορούν να υπερνικηθούν με την επιστήμη ή με τη λύση του κοινωνικού προβλήματος

Δεν μπορούν αυτά να λυθούν και δεν μπορούν να λυθούν γιατί απλούστατα έχουν ο πόνος, ο θάνατος όλα αυτά, έχουν μεταφυσική διάσταση και θα υπερνικηθούν μόνον από τον ανακεφαλαιωτήν των πάντων Κύριον Ιησούν Χριστόν Με εκείνο τον μεγαλειώδη και βαρυσήμαντον Λόγο, ιδού καινά ποιώ πάντα, να, όλα τα κάνω καινούργια. Έτσι, πολύ πλανάται η ανθρωπότητα να πιστεύει ότι θα εξαλειφθούν αυτά τα δεινά έξω από την ενέργεια του Θεού.

Αναμφισβήτητα, η επιστήμη μπορεί λίγο να βοηθήσει. Ξέρετε σαν τι μοιάζει η επιστήμη; Μοιάζει σαν μια μικρή βοήθεια που μπορεί να δεχθεί ο άνθρωπος σαν μια παρηγορία στην κοιλάδα αυτή του κλαυθμώνος, τίποτε άλλο, μια μικρή βοήθεια. Πόσες φορές βλέπουμε και θα το βλέπουμε να σηκώνει ο γιατρός τα χέρια και να λέει, ότι είχα να κάνω το έκανα, δεν μπορώ πια τίποτα να κάνω, να σηκώνουν εκείνοι που κυβερνούν τους λαούς και και να λέγουν, ό,τι μπορέσαμε κάναμε να μην γίνει η σύρραξις πολέμου, έγινε, τι να κάνουν, γιατί απλούστατα, αυτά δεν μπορούν να θεραπευθούν, όσο ζούμε εδώ, ή στον κόσμο αυτόν.

Θα το πω άλλη μια φορά, γιατί τον περασμένον αιώνα υπήρχε μια υπεραισιοδοξία, επειδή εμεσουρανούσε ο υλισμός, ότι η επιστήμη θα έλυε όλα τα προβλήματα και τις ανάγκες του ανθρώπου. Και επειδή αυτή η ελπίδα ότι η επιστήμη θα λύσει και σήμερα όλα αυτά τα προβλήματα του ανθρώπου μέχρι σημείου, τι ανοησία Εκείνοι που έχουν χρήματα, οι εύποροι, στην Αμερική, όταν πεθάνουν, τους βάζουν σε κατάψυξη τα σώματά τους.

Μήπως μέσα σε 5, 10, 50 χρόνια, δεν ξέρω, η επιστήμη βρει τον τρόπο να επαναδώσει την ζωή. Διότι αφού δεν πιστεύουν σε ψυχή, ο υλισμός δεν πιστεύει σε ψυχή, συνεπώς, αν τώρα κάνουμε κάποιες μαλάξεις, να το πω έτσι, χοντρικά, χοντρικά, στο ήδη κατεψυγμένο σώμα, όχι όμως αποσυντεθειμένο, και το βοηθήσουμε, αυτό θα αρχίσει να ζεσταίνεται, και αυτός πάλι θα ξαναναστηθεί, και θα υπερνικηθεί ο θάνατος, αυτά αγαπητοί μου, είναι φρούδες ελπίδες, ας το καταλάβουμε, όσο και αν παρατείνουμε τη ζωή, Πόσο έχουμε καταφέρει; 5-10 χρόνια να παρατείνουμε κατά μέσον όρο την ανθρώπινη ζωή;

15-20, πόσο να πάμε; Για να μην πω βέβαια ότι στην αρχαιότητα ζούσαν οι άνθρωποι πολλά χρόνια. Τώρα δεν ζούμε πολλά χρόνια. Όταν λέω τώρα και σήμερα, στα τελευταία 3.000 χρόνια. Δεν ζούμε πολλά χρόνια πια.

Ελάχιστοι άνθρωποι ζουν πολλά χρόνια. Δεν μπορεί λοιπόν να λυθεί το πρόβλημα. Δεν είναι δυνατό να λυθεί το πρόβλημα με τον τρόπον αυτόν. Διότι κάναμε μία μόνο μετάθεση, τίποτε άλλο. Τι είναι λοιπόν η επιστήμη; Καλή είναι, σωστή είναι, ωραία είναι. Να ξέρουμε όμως τα όριά της. Θα μας βοηθήσει όσο τούτο είναι δυνατόν. Ο ανακεφαλαιωτής, θα το πω άλλη μία φορά, ο ανακεφαλαιωτής των πάντων είναι ο Ιησούς Χριστός. Αυτός που θα πει, ιδού καινά ποιώ πάντα. Να, όλα τα κάνω καινούργια.

Και όλα αυτά θα τα εξαλείψει ο Χριστός, διότι όπως λέγει χαρακτηριστικά, τα πρώτα απήλθον, πέρασαν τα πρώτα, ποια πέρασαν, ποια είναι αυτά τα πρώτα, γράφει ο Άγιος Ανδρέας Καισαρείας, τα πρώτα απήλθον, σημαίνει ότι η των Αγίων κακοπάθεια και των ασεβών η αλαζονία πέρας είληφεν, εκατέρων τούτων κατάλληλα.

Και οι μεν που κακοπαθούσαν και οι δε που αλαζονεύονταν, πέρασαν αυτά, όλα πέρασαν, όλα τέλειωσαν, και ο Αρέθας γράφει, τα πρώτα, ποια είναι τα πρώτα, τα πρώτα απήλθον, τα πρώτα τα από παραβάσεως Αδάμ, τη φθορά υποληφθέντα, όλα εκείνα τα οποία τελικά υπεβλήθησαν στη φθορά από την παράβαση του Αδάμ, όλα αυτά περνούν.

Ο κόσμος παράγεται, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος, ο κόσμος περνά και η επιθυμία αυτού περνά. Καινούριους ουρανούς και καινούρια γη αναμένουμε, εκεί η δικαιοσύνη του Θεού κατοικεί. Θα συνεχίσουμε με ερχομένη Κυριακή