The Revelation of John 63

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

As we come to the fifteenth chapter of Revelation, we notice that it serves as a recapitulation.

It is short, just nine verses. This chapter, the fifteenth, contains three points.

Introduction. In the verses that follow, the outpouring of the last things is set before us.

The wrath has been accomplished. As in chapter 13, with the phrase 'a great sign,' here too it adds that this great sign is also a marvel, full of astonishing things. In this vision, in this great and marvellous sign that the holy Evangelist beholds, it takes place in heaven, just as it did earlier with that woman who appeared as a great sign, a woman in heaven clothed with the sun, and then he sees the dragon, the red one. So it is here as well.

This new vision, which contains a whole series of images, takes place in heaven, always in relation to the earth. Seven angels, the chief figures in these images of the visions, will be the ones who minister the seven last plagues that are about to fall upon the earth.

Seven, as in the plagues of the seven seals and the seven trumpets that you will remember, is a sacred number here. Arethas notes that the world is brought to its conclusion and will end with the seven plagues of the seven bowls that the seven angels carry.

That is why they are called the last plagues. As he puts it: the world, having begun with the seven days of the week, is brought to its completion and comes to its end at that same number. A world that began with the seven days of the week, when God said, 'Let there be light,' and there was light; and there was evening and there was morning, the first day; and there was evening and there was morning, the second day; and on to the seventh day. So just as the world began with the seven days of creation, it will also end with the seven last plagues.

These seven plagues are called last. Last means final, always in relation to history or to eternity, because Hell too, we might say in relation to history, is the beginning of a punishment, last in relation to history, this Hell.

Where history ends, Hell begins. The seven plagues have no connection with Hell, but lie within history. Therefore, in relation to history, they are called the last plagues. These plagues bring the wrath of God to its peak. Of course, the wrath of God is a way of speaking after the manner of human passion, as Arethas again says: when you hear of the wrath of God, do not understand it as of a God subject to passion. When you hear of the wrath of God, do not think it is a passionate anger in God, for God is not subject to passion; it is spoken in human form, after the manner of human feeling. I want also to note one thing from the side of interpretation, and I beg you to pay it very close attention.

This is the key to interpreting the book of Revelation. The difficulty of this book lies not in the images, in what each individual image means, but in the sequence of the images. When one image comes after another, how are we to understand it?

I have given you two topics on this: one lesson last year and another the year before. Pay attention to this point. Here we have a second set, with the seven plagues of the bowls. Let me say two more words.

These three categories of plagues, that is, the seven seals, the seven trumpets, and the seven bowls, do not follow one another in a temporal, straight-line sequence, but a parallel one. One does not finish so that the next may begin. The seven plagues of the seals do not finish so that the seven plagues of the trumpets may begin, and these finish so that the seven plagues of the bowls may begin. Rather the three sets of seven, and so not in a linear way, stand together, in parallel.

Allow me to put it this way: each plague has three aspects. In its first fulfilment it is what is expressed by the first set; its second fulfilment, always the same plague, is what is expressed by the category of the seven trumpets; and the third and last is the pouring out of the bowls.

So then, these run in parallel, as we were saying, it is the same thing, let us say, with disturbances in the heavens. Do you not remember how we spoke there, with the trumpets, of a terrible earthquake, the sun being darkened, the moon? We have the very same thing again here.

It is one and the same fulfilment. Now, why the holy Evangelist chooses the sevenfold system and so on belongs to another paragraph. It is probably the same reason for which the holy Evangelist Matthew gives us the genealogy of Christ in sevens, in sevens, six sevens; from one point to another he says fourteen generations, from there to there fourteen generations, and a third fourteen generations, and fourteen is the double, twice seven. It is a way of expressing something, a hidden reason. We are not examining this matter now. What concerns us is that the holy Evangelist John, in Revelation, returns to speak on the same theme.

This present moment, like a hundred years ago and two thousand years ago, for Revelation begins from the moment it was written, indeed from beyond the moment when Christ ascended into the heavens, we live its expressions in every age. So we live both the seals and the trumpets of the sevenfold series. This is what I wanted you to grasp. This is the interpretive way in which we will read the book of Revelation, and now let us return to the theme.

After the heading that summarizes what is to follow, by way of preamble one more interlude is set down, which strengthens the faithful with the assurance that those who conquer will be many. And so, when you hear what the Antichrist will bring and what the plagues will be, do not be alarmed. Let us not be seized by panic and say how powerful they are and be left holding the terrible weapon of Satan, which is called discouragement and despair, sitting with arms folded and refusing to accept salvation. For this reason these interludes are given, to strengthen the faithful, and they are placed with great skill by the holy Evangelist precisely where something very evil reaches its peak or is about to, something very disheartening.

That is where the sacred author places this interlude, to give us strength. Here he does it right at the outset, and in what follows he gives us the interlude, telling us what it is: "And I saw what looked like a sea of glass mingled with fire, and those who had conquered the beast and its image and the number of its name, standing upon the sea of glass, holding the harps of God."

I saw something that looked like a sea of crystal, a sea made of crystal, like a sea, not a sea, but like a sea, like something resembling crystal, a crystalline sea, yet this crystal was mingled with fire. And those who had conquered the Beast and its image and the number of its name were standing upon that sea, the crystalline sea mingled with fire. They held the harps of God. If anyone has a little imagination, if one can grasp these things. I would not want to tell you, if you see them in your sleep, and I am sure there are some among the listeners here, were I to say this expression and not yet explain it.

There will be people who may see these scenes in their sleep, because such things are repeated in our dreams. Pay them no heed, so that you may not be led astray; they are merely a repetition of what falls upon our senses during the day, what we hear, or read, or imagine. Take note of this.

But just consider, let us imagine this image as the holy Evangelist describes it for us here. It is awesomely majestic and at the same time fills one with dread, an image of the redeemed, of those who have been made perfect and of the victors. I said 'of those made perfect,' and allow me a small digression. Many times at funerals and at memorial services we say, 'with the spirits of the righteous made perfect, give rest to the soul of thy servant, O Saviour,' and so on.

How very strange, that this sad thing has become a habit. The grieving relatives, when they hear the priest say 'made perfect,' 'with the spirits of the righteous made perfect,' that is the moment they burst into tears. How odd. This shows that they understand nothing at all. They understand nothing.

The very moment that becomes the cue to weep, to cry out, to wail, and to tear at our hair — to beat ourselves in mourning, God forbid — that is not Christian. What does 'perfected' mean? It does not mean the one who has finished his life, though somehow that is how we tend to picture it. Of course, 'perfected,' from teleioumai, does also mean 'to come to an end,' undeniably; but 'perfected,' the perfect participle of teleioumai, means 'to be made perfect.' We shall be in a perfecting, in a spiritual completion.

And here we have the Saints, the perfected, the completed ones, those who attained spiritual perfection. That is what 'perfected' means. When we say 'with the righteous made perfect give rest to the soul of your servant,' we are not speaking of this man who has just died, who has fallen asleep.

His soul — where will it go? We beseech you, O Lord of the spirits, of all flesh and spirit, we beseech you, number the soul of this servant of yours who has fallen asleep among the choir of the perfected and the righteous. So now the vision is this: they stand upon this crystalline sea, and they are the Saints, the perfected, who have passed from here. You see that I am constantly taking refuge in the Fathers of our Church, so it will not be thought that I am offering an interpretation that might be arbitrary.

I turn to Saint Andrew of Caesarea, who tells us a great deal about this vision. "The sea, behold, is the multitude of those who are being saved; those who, at the end, in purity and in the brightness of the archetype, the divine original in whose image they were made, will shine forth like the sun in the flashing radiance of virtue."

And so the glassy sea, we believe, signifies the multitude of those who have been saved. So then there is a multitude who will be saved — glory to God — it is not five or ten, nor only the twelve Apostles; glory to God. And so we too can be saved, my beloved. For what was this church built? For the Divine Liturgy,

where the Mystery of Baptism and of Holy Confession is celebrated — and for what are these homilies given? Precisely because there is the hope of my salvation. Glory to God. We need only struggle, only take heed, only struggle, only be counted worthy of His Mysteries, only that our life be hidden — as we heard in today's epistle reading — together with the life of Christ.

of Christ in God. First our life was hidden together with the life of Christ in God; and then Christ, who is our life, will be made manifest.

The Apostle Paul, in his epistle to the Colossians, in the first chapter, says that then we too shall be made manifest in glory. This is the very glory that the holy Evangelist beholds here in these perfected ones. And they will shine with the flashing radiance of the uncreated Divine Light; these are the radiances of virtue.

they shall blaze forth with their radiance like the sun, as the Lord himself said this. And as for its being 'mixed' there — what the Apostle wrote, declaring, 'each man's work, of what sort it is, the fire shall try it' — it can be understood also of those who are pure and unalloyed,

What this shows is that the fire will not remain undivided; it will be split from a single fire into two distinct energies, just as the word of the Psalm says: a burning energy for the sinful soul, and an illuminating energy for the righteous soul, apportioned to each as the great king understood it.

That is to say, what does it mean that this crystal is mixed with fire? It means two things.

This is what the Apostle Paul says: the fire of that day will test each one's work, of what kind it is. Do you remember where the Apostle Paul says this? In other words, my brother, how did you build your house? Did you build it with gold, with silver, with precious stones such as marble, or with reeds, or with straw? The fire of that day, and which day do I mean? The day of judgment, will reveal whether you built with reeds or with straw.

Whatever you have built will be burned up, and what will be left of you then? You will be like the one who is saved, yet only as through fire.

This phrase 'as through fire' carries several meanings. I think one fitting meaning is this. It is like the man who is saved when his house burns down, that is, saved naked. How is he saved? As through fire. When my house catches fire, I will be left with only what I am wearing. Nothing, I have nothing left but the clothes on my back. That is, it burns and...

Precious stones, precious stones. As I told you, like the marbles, not the precious gems, but the precious marble, which means these withstand the fire. It is the work that will yield the hundredfold that was produced, the sixtyfold, and the thirtyfold. I am not like the Apostle Paul, nor like Athanasius the Great, nor like Saint Anthony. I am perhaps like you, simple people; let us say we have the thirtyfold of the Light, in illuminating power and in burning power. And the uncreated Light flows forth from the Divine Essence. It is the energy I spoke to you about earlier, in the introduction to what we were saying earlier about Orthodoxy. This uncreated Light that flows forth from the Divine Essence, this is differentiated.

I have told you before, and I believe you remember it. For the pious there is the illuminating power. For the impious there is the burning power. The illuminating power, then, without the burning — and the burning without the illuminating, which is Hell. This is the fire of Hell. It is the uncreated energy, the uncreated Light in its burning property. It is terrible. And this is so for the demons as well. But let me not repeat it; I have told you these things in a past lesson.

And by the mind, Saint Andrew continues, through the Fire you come to know both the Divine Knowledge and the grace of the Life-giving Spirit.

Again, why is that crystalline sea mixed with fire? It means to express this also: the Divine Knowledge, and likewise the grace of the Life-giving Spirit. Why is it presented this way? He has two arguments. He says that God appeared to Moses and raised up tongues of fire — the Holy Spirit appeared upon the Apostles. That is, God appeared to Moses in the bush and also on Sinai, in fire. For this reason the crystal, this crystalline sea, is mixed with fire — that is, the Divine Knowledge, the Divine Presence, and also the Holy Spirit, who came with a fullness of knowledge to the disciples. So what does this mean? The Divine Knowledge. These things, then, as Saint Andrew of Caesarea interprets them, are the meaning of the vision the Evangelist saw. It is worth noting: three identical expressions. Three. Those, he says, who refused the Antichrist — the Beast, his image, and the number of his name. These shall be found upon that crystal,

The crystal sea. And who are they? They refused the beast, and any drawing near to it.

Holy Scripture, and the Antichrist comes to be all through the ages, within humanity and within the civilization of men. Let me say again in what way he can break in: as a person to be worshipped, this thing that is to come, whose image is the worship of Caesar.

Down through the ages, yes, this worship of Caesar, it exists even today. Listen: this Caesar-worship exists even today. And of course it exists in every region of the earth. His image, the image, is something that reaches farther than the Antichrist himself, the image of the Antichrist, the image of the Antichrist, through which he sees many things, and the number of his name, it is the spirit that lives within our social life and within our civilization. Let me make this clear once more; I have told you before, and I will tell you again today, and however many times I say it to you, do not imagine,

He will come, apart from the influences of the Antichrist. My beloved, he will come, yes, because he is a person. He will come — these were the subjects we treated. But do not imagine that we are not breathing his air and his climate. We are within the climate of the Antichrist. I must tell you that our civilization, the civilization of humanity, and our social life as it has been shaped — not merely civilization, but our social life as well. Not because I can flip the switch and have electricity; it is not that. It is how our social life is shaped, always on the basis of civilization, with the spirit and the seal of the number of the name of the Antichrist.

So, the Antichrist will come. But in the age we live in we are also, always, with the Antichrist. Yesterday too, and a hundred years ago, and two thousand years ago. Andrew adds: 'the melodious life, in the harmony of the virtues, struck by the plectrum of the Divine Spirit.' What is this? The harps, he says, reveal the mortification of the members upon the earth, which we heard today in the Epistle to the Colossians, in the Apostle Paul: 'mortify therefore your members which are upon the earth,' and so on.

It is harmony with the One who gives the note of the spiritual life, the pluck of the Spirit. That is to say, the Holy Spirit strikes the harps, meaning virtue in both its positive and its negative aspect: negatively, the absence of sins; positively, the growth of the virtues.

And this comes about with the help and the grace of the Holy Spirit. This is what the harps are. They hold the harps, he says, and they sing a single song. What is this song? The song of Moses the servant of God, and the song of the Lamb.

Saying: Great and marvelous are your works, O Lord God Almighty; just and true are your ways, O King of the nations. Who shall not fear you, O Lord, and glorify your name? For you alone are holy. For all the nations shall come and worship before you, for your righteous acts have been made manifest.

And this is the last hymn in the book of Revelation. The first one is in chapter seven, the second is in chapter twelve, and this is the third and final one. And indeed, this hymn brings to mind the first hymn of Moses, the one spoken of in the book of Exodus.

He sings it beside the Red Sea, after the drowning of the Egyptians, the enemies of the people of God. And of course, this song is not the song of Moses according to the letter, but according to its occasion and according to its form, its occasion and its form.

In any case, the point is that it allows us to look back at what happened then in Egypt with the people of God; and that those events of old are types of future events, which once more will refer to the new Israel of grace, the Christians, set over against the Antichrist, just as Pharaoh of Egypt stood against Israel.

The content of this song does indeed recall the ancient song, according to the spirit. One little phrase: Great and marvelous are your works, O Lord God Almighty. The song of Moses says: Let us sing to the Lord, for he has been gloriously glorified, and so on. But let us look more closely, my beloved, at this song, in which are expressed the greatness, the justice, and the holiness, the sanctity of God.

And first of all: Great and marvelous are your works, O Lord God Almighty.

Only the saints, my beloved, will see the workings of God within history. And why exactly will they see them? Because, beholding the events of history, while they yet live, this is what I have told you many times, they do theology within history.

Above all, when they have been made perfect, they will behold these events of history. Take note, they will behold them in retrospect; they look back upon the events of history, and at the marvelous things, wherever God intervened and gave his own solutions, and they will sing: Great and marvelous are your works, O Lord God Almighty.

That is, just as the old Israel beheld, having crossed to the far side of the shore when the sea was parted, having passed over and put distance behind them while the sea drowned the Egyptians, they beheld the miracle; they beheld their own crossing through the Red Sea, and they beheld something else as well: they saw the Egyptian soldiers cast up by the sea onto the shore, drowned.

What did they see? The Egyptians had died, they were finished; those men see nothing. Who is it that sees? The people of God, the saints. So just as they then beheld the drowned Egyptians, who had been their terror, washed up on the shore of the Red Sea, on the eastern shore, they glorify God, and Moses composes that hymn: Let us sing to the Lord, let us chant to the Lord, for he has been gloriously glorified. Because of that 'gloriously,' he has been gloriously glorified, this Hebraism, gloriously he has been glorified, this intensifying form, God has been glorified to the uttermost.

It is perhaps not without significance that the saints, those made perfect, stand upon this glassy sea when they sing their song. For it calls to mind the people of old, who stood beside the sea and sang their song.

With this difference, however: that there the old Israel had before it the fluidity of the sea, if you will. The fluidity of this present life; whereas the saints who have been made perfect no longer have the fluidity of this life.

but rather the solid sea, the crystalline one, which means that for them there are no longer any changes in their life, there are no longer any falls.

With the words 'God Almighty,' when they sing and call God the Almighty, they come to set in contrast the false omnipotence both of the devil and of the Antichrist, just as those two, sadly, will have proclaimed it to their followers.

"Righteous and true are your ways" — that is, your method, for that is what "way" means, a method, your manners of working, your plans within history. They prove that you are God, righteous and true. The King of the nations. When Pilate placed the inscription upon the Cross of Christ, "Jesus the Nazarene, the King of the Jews," in three languages, in Hebrew, that is Aramaic, in Greek, and in Latin, he revealed the Lord as King. Pilate could not perceive at that moment, when he was mocking with this inscription the now condemned and crucified Jesus, that he was making a prophecy, and that this prophecy was being fulfilled and is continually being fulfilled: that Jesus is the King of the nations.

Who shall not fear you, O Lord, and glorify your name? This verse calls to mind the ancient song of Moses. Who is like you among the gods, O Lord? Who is like you, glorified among the holy ones, marvelous in glory, working wonders? The nations heard and were enraged; pangs seized the inhabitants of Philistia. The Philistines were filled with dread when they heard that this people had crossed the Red Sea in this way, and that, if this terrible people should reach their own land, what then would happen? A pain seized them, an agonizing pain, my friends; they were in anguish, an agonizing pain took hold of them when they heard the marvelous deeds of God. Those of good disposition, my beloved, will fear, and indeed they do fear God, so much so, from the narratives of Holy Scripture,

He committed such sins that he ended up being the kind of man he is, so that one looks and says, my, my. That is why fear takes hold of the faithful person, the person who has a good disposition and wants to change: do not punish me, Lord, for my own sins; if you punish like this, then woe to me, for if I were to mock this man, I too would suffer the same. So this is why fear takes hold of the believer, the believer who fears God. He repents, he conforms himself to the will of God, and in the end he is saved, and he comes to stand upon this crystal sea and to glorify God. The ungodly, too, are seized by this fear, and they cannot escape it, but their fear has no repentance in it. We will see this a little further on in the Revelation, my beloved: fear without repentance. They bite their tongues from the pain, as we will see in one of the plagues,

from the pain they will gnaw their tongues, yet they do not repent, and they do not repent because this fear, a fear that does not begin from repentance, this fear gives birth to despair. This is what the Lord again speaks of: the weeping and the gnashing of teeth; they weep, they grind their teeth, there is no repentance. You alone, O God Almighty, are holy. God is indeed, my beloved, the only Holy One, the one who rests among the holy. Our holiness, the holiness of the faithful, is relative. Today and always, people attribute their failures to God. They accuse him, they grumble, they complain, calling him imperfect in his works and calling him evil. But then, whether they wish it or not, they will acknowledge that God alone is holy.

The only Holy One. So there is something I want to tell you, something useful. Recently a certain case gave me occasion to think about it: how our own thinking creeps in, precisely because we do not know God's plans.

We go so far as to say that God acted unjustly in this or that case. Listen to me carefully — unjustly — we are in danger of falling into blasphemy. In fact, we have already fallen into blasphemy. To avoid this danger of blasphemy, we must hold firmly to the truth that God is the only Holy One, that is, the only good One.

I may understand nothing of what is happening around me — how could I, I am only a man. But once I take it as a given that God is good, I will never attribute injustice or evil to God. And so I will never be in danger of falling into this grave blasphemy.

"And they shall worship before You," because all the nations will come and worship before You. This is an echo of Psalm 85:9, where David says, "All the nations whom You have made shall come and worship before You, O Lord, and shall glorify Your name." They will worship You and glorify You.

What does this mean? It means, on the one hand, the spreading of the Gospel. When the Gospel was spread, transmitted to the whole world, all the nations worshipped God in this way. And here, in fact, we have a beautiful prophecy of Malachi. Although time is short, I will tell it to you, for it is very beautiful, very beautiful and very telling.

Listen to how he puts it — it is in the first chapter, verse 11: "For from the rising of the sun to its setting My name has been glorified among the nations." From the East to the West, from one end of the horizon to the other, Your name has been glorified among the nations.

"And in every place" — pay attention — "incense is offered to Your name." We know that incense was offered, was offered to God, in only one place: in Jerusalem, at the altar of incense.

Here it says that in every place you will offer incense to your name. These are the Christians, who offer incense in every place, everywhere. So it is no longer the worship of the Old Testament; it is the Christian covenant. And listen to something else as well: "and a pure offering." Incense and a pure sacrifice will be offered to you, in every place. What is this pure sacrifice? It is no longer the bloody sacrifice; it is the Body and Blood of Christ. This is the pure sacrifice. And it was not offered in every place before. Because the sacrifices, the whole burnt offerings, were brought to the Lord in only one place; whereas now this means, again, the Church of Christ, in every place. How wonderful! "For great is your name"; forgive me, "for great is my name among the nations, says the Lord Almighty." How beautiful this is! And on the other hand, it comes not only through the spreading of the Gospel, but also, as the Apostle Paul says, even those who would not wish to worship God: "at the name of Jesus every knee shall bow, of those in heaven and on earth and under the earth." Whatever is in heaven, whatever is on earth, whatever is in the realm below.

"And every tongue shall confess that Jesus Christ is Lord, to the glory of God the Father." This same thing, my beloved, holds for the righteous: "For Your judgments have been revealed." Because Your judgments have been made manifest. These judgments are the righteous acts and the verdicts of God.

God's interventions within history, whether to vindicate or to judge, are made manifest to the Saints, who glorify Him eternally.

In closing this analysis of the song, we wanted to point out that this song was called both the Song of Moses and the Song of the Lamb.

Yet it is one single song; it is a figure, as we say, of "two in one," one within two. This shows how closely the Old and the New Testaments are bound together — the Song of Moses and of the Lamb.

Yet it is one single song. Do you see how closely the New Testament is bound to the Old? Do you see what the Evangelist will tell us — we shall see it next time — that the tabernacle of witness is filled? These are elements drawn from the Old Testament.

I would like, my beloved, to take this occasion to stress the following to you: that there is ignorance, or willful distortion, in those who seek to set the Old Testament aside. Sadly, they say it in their sermons, borne out of the way we have been taught — that the Old Testament has no place, that it merely recounts the history of Israel and is of no concern to us. Whether from ignorance or from willful distortion.

It is clear that the God of the Old Testament and the God of the New Testament are one and the same, the One who reveals Himself to human beings gradually, step by step. And now begins the prelude to the plagues that are about to come.

Εισαγόμενοι στο 15ο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως, παρατηρούμε ότι αποτελεί ανακεφαλαίωση.

Είναι μικρό, είναι μόλις εννέα χωρίδια. Το κεφάλαιο αυτό, το 15ο, περιέχει τρία σημεία.

Εισαγωγή. Στους επόμενους στίχους εκτίθεται η έκχυσις των εσχάτων.

Ετελέσθη ο θυμός. Ιακωβικό, το 13ο κεφάλαιο, ή το σημείο μέγα, προσθέτει ότι εδώ, το μέγα αυτό σημείο, είναι και θαυμαστόν. Γεμάτο από εκπληκτικά είδη. Σ' αυτό το όραμα, σ' αυτό το μέγα και θαυμαστό σημείο που βλέπει ο Ιερός Ευαγγελιστής, λαμβάνει χώρα εις τον ουρανό, όπως και τότε με εκείνη την γυναίκα που είδε μέγα σημείο, γυνή εν τω ουρανώ, περιβεβλημένη τον ήλιο, και μετά βλέπει τον δράκοντα, τον πυρρόν, έτσι και εδώ.

Το καινούριο αυτό όραμα, που περιέχει μια σειρά από εικόνες, λαμβάνει χώρα στον ουρανό, σε σχέση πάντοτε με τη Γη. Επτά άγγελοι, τα πρωταγωνιστούντα πρόσωπα εις αυτές τις εικόνες των οραμάτων, θα είναι τα πρόσωπα εκείνα τα οποία θα διακονούν τις επτά πληγές τις έσχατες, που πρόκειται να βρεθούν στην Γη.

Επτά, όπως και στις πληγές των επτά σφραγίδων και των επτά σαλπίγγων που θα ενθυμείστε, είναι σχετικός ιερός αριθμός. Ο Αρέθας σημειώνει ότι ο κόσμος συμπεραίνει και θα τελειώσει με τις επτά πληγές των επτά φιαλών που φέρουν οι επτά άγγελοι.

Γι'αυτό και λέγονται έσχατες πληγές, όπως το λέγει, των επτά εβδομάδων ημερών εναρξαμένων συντελείται ο κόσμος και εις τον αυτόν αριθμόν αποτελευτά. Ένας κόσμος που άρχισε με τις 7 ημέρες της εβδομάδας, είπε ο Θεός γενηθήτω το φως και εγένετο φως, και εγένετο εσπέρα και εγένετο πρωί ημέρα μία, και εγένετο εσπέρα και εγένετο πρωί ημέρα δευτέρα, και ημέρα εβδόμη· όπως λοιπόν άρχισε ο κόσμος με τις 7 δημιουργικές, θα τελειώσει και με τις 7 έσχατες πληγές.

Οι πληγές αυτές, οι επτά, χαρακτηρίζονται έσχατες· έσχατες θα πει τελευταίες, σε σχέση πάντοτε με την ιστορία ή με την αιωνιότητα, διότι και η κόλαση, θα λέγαμε σε σχέση με την ιστορία, είναι το ξεκίνημα μιας τιμωρίας, σε σχέση με την ιστορία τελευταία, η κόλαση.

Εκεί που τελειώνει η ιστορία, αρχίζει η κόλαση. Οι επτά πληγές δεν έχουν σχέση με την κόλαση, αλλά είναι μέσα στην ιστορία. Συνεπώς, σε σχέση με την ιστορία λέγονται έσχατες πληγές. Οι πληγές αυτές κορυφώνουν τον θυμό του Θεού· βέβαια, θυμός του Θεού, έκφρασις ανθρωποπαθής, όπως λέγει πάλι ο Αρέθας, θυμόν δε ακούων Θεού, μη ως εμπαθούς άκουε του Θεού· όταν ακούς θυμόν του Θεού, μη νομίζεις ότι είναι ένας θυμός εμπαθής του Θεού, ο Θεός δεν είναι εμπαθής, είναι ανθρωπομορφή, ανθρωποπαθής, Θέλω ακόμη να σημειώσουμε από πλευράς ερμηνευτικής και αυτό το σημείο θα παρακαλέσω να το προσέξετε πολύ.

Είναι το κλειδί της ερμηνείας του βιβλίου της Αποκαλύψης. Αυτή η δυσκολία του βιβλίου, όχι ως προς τις εικόνες τι σημαίνει κάθε εικόνα, ως προς την αλληλουχία των εικόνων. Όταν η μια έρχεται μετά την άλλη, πώς θα τη νοήσουμε;

Σας έχω κάνει δύο θέματα. Και πέρυσι μία και πρόπερσι ένα μάθημα θέμα και πρόπερσι άλλο ένα θέμα. Αυτό το σημείο προσέξατέ το. Εδώ έχουμε μια δευτέρα με τις επτά πληγές των φιαλών. Να σας πω δύο λόγια ακόμα.

Τρεις αυτές οι κατηγορίες πληγών, δηλαδή των σφραγίδων, των επτά σφραγίδων, των επτά σαλπίγγων και των επτά φιαλών. Δεν έχουνε χρονική, ευθύγραμμη αλληλουχία, αλλά παράλληλη. Δεν τελειώνει το ένα για να αρχίσει το άλλο, δεν τελειώνουν οι επτά πληγές των σφραγίδων για να αρχίσουν οι επτά πληγές των σαλπίγγων, για να τελειώσουνε και αυτές και να αρχίσουν οι επτά πληγές των φιαλών, αλλά και οι επτάδες, και συνεπώς, όχι επιγραμμικώς, είναι μαζί, παραλλήλως.

Ας μου επιτραπεί να το πω ως εξής, η κάθε πληγή έχει τρεις πτυχές· στην πρώτη πλήρωσή της είναι αυτό που εκφράζεται την πρώτη, η δεύτερη πλήρωσή της, η ιδία πάντα πληγή, είναι αυτό που εκφράζεται με την κατηγορία των 7 σαλπίγγων, και η τρίτη και τελευταία, η έκχυση των φιαλών.

Άρα λοιπόν, αυτά οδεύουν παραλλήλως, τα λέγαμε, ότι το ίδιο πράγμα, ας πούμε, με μετεωρολογικές ακαταστασίες. Δεν θυμίζεστε που λέγαμε εκεί, με τις σάλπιγγες, σεισμός φοβερός, ο ήλιος θα σκοτιστεί, η σελήνη; Έχουμε πάλι το ίδιο και εδώ.

Είναι μία αποπλήρωση. Τώρα, γιατί ο Ιερός Ευαγγελιστής διαλέγει το επταδικό σύστημα, και λοιπά, είναι άλλη παράγραφος, Είναι εκείνος ο λόγος, πιθανώς, για τον οποίο και ο Ιερός Ευαγγελιστής Ματθαίος μας αναφέρει τη γενεαλογία του Χριστού σε επτάδες, σε επτάδες, έξι επτάδες· τότε έως εκεί λέγει γενεές 14, από εκεί έως εκεί γενεές 14 και μία τρίτη γενεές 14, το 14 όμως είναι το διπλάσιο, δυο φορές το 7, είναι ένας τρόπος εκφράσεως, Είναι ένας μυστικός λόγος. Αυτό το πράγμα δεν το εξετάζουμε τώρα. Εκείνο που μας ενδιαφέρει είναι ότι ο Ιερός Ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψη επανέρχεται στο ίδιο θέμα να μιλήσει.

Αυτή η στιγμή, όπως και πριν 100 χρόνια και πριν από 2.000 χρόνια, γιατί η Αποκάλυψη αρχίζει από τη στιγμή που γράφτηκε, πιο πέρα από τη στιγμή που Αναλήφθηκε ο Χριστός εις τους Ουρανούς, ζούμε εκφράσεις τους σε κάθε εποχή. Ζούμε λοιπόν και τις σφραγίδες και τις σάλπιγγες της επτάδας. Αυτό ήθελα να καταλάβετε. Αυτός είναι ο ερμηνευτικός τρόπος που θα δούμε το βιβλίο της Αποκαλύψης και επανέλθουμε στο θέμα.

Μετά την επιγραφική περίληψη των όσων θα ακολουθήσουν, προοιμίου παρατίθεται ένα ακόμη διάψαλμα, ενισχύει τους πιστούς ότι εκείνοι που θα νικήσουν θα είναι πολλοί. και συνεπώς θα ακούσετε τι θα επιφέρει ο Αντίχριστος, ποιες θα είναι οι πληγές, μη πτοηθείτε, να μη καταληφθούμε από ένα πανικό και πούμε πόσο δυνατές ότι είναι και μείνουμε με το φοβερό όπλο του Σατανά, που λέγεται απογοήτευσης και απόγνωσης, με σταυρωμένα τα χέρια και δεν δεχτούμε τη σωτηρία, Γι' αυτό το λόγο προσφέρονται αυτά τα διάψαλματα, δια να ενισχύσουν τους πιστούς και τοποθετούνται περίτεχνα από τον Ιερό Ευαγγελιστή ή που ακριβώς κορυφούνται ή πρόκειται να κορυφωθεί κάτι το πολύ κακό, κάτι το πολύ απογοητευτικό.

Εκεί τοποθετεί αυτό το διάψαλμα, ο Ιερός Συγγραφεύς για να μας δώσει την ενίσχυση. Εδώ το κάνει εκ προοιμίων, και τα παρακάτω, μας δίνει το διάψαλμα, τι είναι αυτό, και είδον ως θάλασσαν υαλίνην μεμιγμένην πυρί, και τους νικώντας εκ του θηρίου, και εκ της εικόνος αυτού, και εκ του αριθμού του ονόματος αυτού, εστώτας επί την θάλασσαν την υαλίνην, έχοντας τας κιθάρας του Θεού.

Είδα σαν κάτι που έμοιαζε με κρυστάλλινη θάλασσα, μία θάλασσα από κρύσταλλο, ωσάν θάλασσα, όχι θάλασσα, ωσάν θάλασσα, σαν κάτι που έμοιαζε με κρύσταλλο, με θάλασσα κρυσταλλίνη, αλλά αυτό το κρύσταλλο ήταν ανακατεμένο με φωτιά. Ποιοι που είχαν νικήσει το θηρίο και την εικόνα του και τον αριθμό του ονόματός του ήσαν επάνω σε αυτήν την θάλασσα, την κρυσταλλίνη και την ανακατεμένη με φωτιά. Είχαν τις κιθάρες του Θεού. Αν κανείς έχει λίγο φαντασία, αν μπορεί να συλλάβει αυτά. Δεν θα θέλω να σας πω, αν τα βλέπετε στον ύπνο σας, είμαι σίγουρος από τους ακροατάς εδώ, λέγοντας την έκφραση αυτή και να μην το πω ακόμη.

Θα υπάρχουν άνθρωποι που πρέπει στον ύπνο τους να βλέπουν αυτές τις καταστάσεις, διότι αυτά στα όνειρά μας επαναλαμβάνονται και μην δίνετε καμία προσοχή, για να μην πλανηθείτε, είναι επανάληψης των όσων πίπτουν στις αισθήσεις μας κατά τη διάρκεια της ημέρας, ή ακούμε, ή διαβάζουμε, ή φανταζόμαστε, προσέξτε.

Αλλά, για σκεφτείτε, να φανταστούμε, αυτή την εικόνα, όπως μας περιγράφει εδώ ο Ιερός Ευαγγελιστής, είναι φοβερά μεγαλοπρεπής και ταυτοχρόνως προκαλεί δέος, εικόνα των λυτρωμένων, των τε τελειωμένων και των νικητών, είπα των τε τελειωμένων, επιτρέψετε μια μικρή παρέκφραση να κάνω, πολλές φορές στις κηδείες, στα μνημόσυνα, ή στις κηδείες λέμε, με τα πνευμάτων δικαίων, τε τελειωμένων, την ψυχή του δούλουσου, σώτεραν άποψο, κλπ.

Υπερίεργο, έτσι το θλιβερό έγινε συνήθεια αυτό το πράγμα. Οι συγγενείς οι κεκινημένοι, όταν ακούνε τον ιερέα το «τετελειωμένος», «με τα πνεύματα δικαίων τετελειωμένων», εκεί ξεσπούν τα κλάματα, παράξενο. Αυτό φανερώνει ότι δεν καταλαβαίνουν τίποτα. Τίποτα δεν καταλαβαίνουν.

Η ώρα που είναι το σύνθημα για να κλάψουμε, να φωνάξουμε, να ξεφωνίξουμε και να παραλώξουμε και τα μαλλιά μας Να κάνουμε κοπετόνι, ο Θεός να φυλάξει, αυτό δεν είναι χριστιανικό Τι θα πει τελειωμένος, δεν σημαίνει αυτός ο οποίος τέλειωσε τη ζωή του, γιατί κάπως έτσι πρέπει να το φανταζόμαστε Βέβαια, τελειωμένος, τελειούμαι, θα πει και τελειώνω, αναμφισβήτητα, αλλά τελειωμένος, παρακείμενος μετοχής του τελειούμαι, θα πει τελειοποιούμαι Θα είμαστε σε μια τελείωση, σε μια ολοκλήρωση πνευματική.

Και εδώ πέρα έχουμε τους Αγίους, τους τετελειωμένους, τους ολοκληρωμένους, εκείνους οι οποίοι έφτασαν στην τελειότητα την πνευματική. Αυτό θα πει τελειωμένους. Όταν λέμε μετά δικαίων τετελειωμένων ανάπαυσον και την ψυχή του δούλου σου, δεν λέμε αυτόν τον άνθρωπο που τώρα πέθανε, εκοιμήθη.

Η ψυχή του, πού θα πάει, Σε παρακαλούμε Κύριε των Πνευμάτων, πάσης σαρκός και πνεύματος, Σε παρακαλούμε, κατάταξε την ψυχή, αυτού του κεκοιμημένου δούλου σου, με το χορό των τετελειωμένων και των δικαίων Είναι λοιπόν τώρα, το όραμα, ότι αυτοί πατούν επάνω, εις την κρυσταλλίνη αυτή θάλασσα, και είναι οι Άγιοι, τετελειωμένοι, που πέρασαν από εδώ Βλέπετε ότι καταφεύγω διαρκώς στους πατέρες της Εκκλησίας μας για να μην νομιστεί ότι κάνω μια ερμηνεία που ίσως θα ήταν αυθαίρετη.

Καταφεύγω στον Άγιο Ανδρέα Καισαρείας που μας λέγει πολλά πάνω σε αυτό το όραμα. «Ἡ θάλασσα, ἰδοὺ τότε, πλῆθος τῶν σωζομένων· οἵτινες ἐν τέλει ἐν τῇ καθαρότητι καὶ τῇ τοῦ ἀρχετύπου λαμπρότητι, ἐν ταῖς τῆς ἀρετῆς μαρμαρυγαῖς ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος.»

Γι' αυτό η γυάλινη θάλασσα, νομίζουμε ότι σημαίνει πλήθος εκείνων που έχουν σωθεί, ώστε λοιπόν υπάρχει πλήθος εκείνων που θα σωθεί, δόξα στον Θεό, δεν είναι ούτε πέντε ούτε δέκα, ούτε είναι μόνο οι δώδεκα απόστολοι, δόξα στον Θεό, ώστε λοιπόν μπορούμε να σωθούμε, αγαπητοί μου, και μπορούσαμε να, ως προς τι εκτίστη αυτός ο Ναός, η Θεία Λειτουργία,

τελείται το μυστήριο της βαπτίσεως και της εξομολογήσεως, ως προς τι οι ομιλίες αυτές; Ακριβώς γιατί υπάρχει η ελπίδα της σωτηρίας μου. Δόξα τω Θεώ. Αρκεί να αγωνιστούμε, αρκεί να προσέξουμε, αρκεί να αγωνιστούμε, αρκεί να αξιωθούμε τα μυστήρια του, αρκεί να κρυφτεί, όπως ακούσαμε στη σημερινή Αποστολική περικοπή, η ζωή μας, μαζί με τη ζωή του Χριστού,

του Χριστού μες στο Θεό. Πρώτα κρύφτηκε η ζωή μας μαζί με τη ζωή του Χριστού μες στο Θεό· όταν θα φανερωθεί ο Χριστός που είναι η ζωή μας.

Ο Απόστολος Παύλος στην προσκολασσαΐς επιστολή του στο πρώτο κεφάλαιο τότε και εμείς θα φανερωθούμε εν δόξα. Είναι αυτή η δόξα που βλέπει εδώ ο ιερός Ευαγγελιστής σε αυτούς τους πετελειωμένους. Και θα λάμψουν με τας μαρμαριγάς του ακτήστου Θείου Φωτώ. Είναι τες της αρετής.

Μαρμαριές, εκλάμψουσιν ως ο ήλιος, όπως το είπε και ο Κύριος αυτό. Το δε μεμιγμένον εκεί, το γεγραμμένον το Αποστόλου το φάσκον, εκάστου το έργον, ο οποίον εστί, το πυρ δοκιμάσει, νοείται δυνατόν, ή και τους καθαρούς και ακιβδήλους,

Δηλοῖ τοῦτο, οὐ μενεῖ διακοπτόμενον, ἀφ' ἑνὸς εἰς διττὰς ἐνεργείας, κατὰ τὸ ψαλμικὸν λόγιον, καὶ τοῦ μὲν καυστικοῦ τῆς ἁμαρτωλῆς, τοῦ δὲ φωτιστικοῦ τῆς δικαίας, νεμηθησομένου ὡς νενόηκεν ὁ μέγας βασιλεύς.

Δηλαδή, τι σημαίνει ότι εκείνη η κρύσταλλος είναι μεμιγμένη με φωτιά; Σημαίνει δύο πράγματα.

Αυτό που λέγει ο Απόστολος Παύλος Εκάστο το έργο θα δοκιμάσει το πλήρου της ημέρας εκείνης Το θυμόσαστε που το λέγει ο Απόστολος Παύλος Δηλαδή Αδελφέ μου πως έκτισες το σπίτι σου Το έκτισες με χρυσάφι με αζύμι με πολύπιμες πέτρες όπως είναι τα μάρμαρα με καλαμιά ή με χορτάρι η φωτιά της ημέρας εκείνης ποιες ημέρες της ημέρας της κρίσης θα το αποδείξει εάν είναι με καλαμιά ή με χορτάρι

Ό,τι θα καεί και εσύ τι θα μείνεις, όπως εκείνος που σώζεται ως διά πυρός.

Αυτό το ως διαπυρός έχει κάποιες σημασίες. Νομίζω ότι μια κατάλληλη σημασία είναι η εξής. Όπως είναι εκείνος που σώζεται όταν το σπίτι του καεί, δηλαδή γυμνός. Πώς σώζεται εκείνος ως διαπυρός. Όταν το σπίτι μου πάρει φωτιά θα βρεθώ με εκείνα που φάω. Τίποτα, εγώ δεν έχω τίποτα, αλλά ρούχα. Δηλαδή, καεί και...

Πολύτιμες Πέτρες, Πολύτιμες Πέτρες, όπως είδε τα Μάρμαρα σας είπα, όχι τα πετράδια τα πολύτιμα, τα πολύτιμα Μάρμαρα, που σημαίνει, αυτά αντέχουν στη φωτιά, είναι το έργο που θα είναι το εκατονταπλάσιο που έγινε, το εξηκονταπλάσιο και το τριακονταπλάσιο, εγώ δεν είμαι σαν τον Απόστολο Παύλο, ούτε σαν τον Μέγαν Αθανάσιο, ούτε σαν τον Άγιο Αντώνιο, είμαι όπως ίσως και εσείς, απλοί άνθρωποι, ας πούμε ότι έχουμε το τριακονταπλάσιο, του Φωτός, σε φωτιστικότητα και καυστικότητα. Και το άκτιστο Φως απορρέει από τη Θεία Ουσία. Είναι η ενέργεια που σας είπα προηγουμένως, την εισαγωγή των όσων λέγαμε προηγουμένως περί τη Ορθοδοξίας. Αυτό το άκτιστο Φως που απορρέει από τη Θεία Ουσία, αυτό διαφορίζεται.

Σας έχω ξαναπεί, πιστεύω ότι το θυμάστε. Δια μεν τους ευσεβείς υπάρχει η φωτιστικότητα. Δια δε τους ασεβείς υπάρχει η καυστικότητα. Φωτιστικότητα, η φωτιστικότητα λοιπόν χωρίς την καυστικότητα και η καυστικότητα χωρίς την φωτιστικότητα, που είναι η Κόλαση. Αυτό είναι το Πυρ της Κόλασης. Είναι η άκτιστος ενέργεια, το άκτιστο φως στην καυστική του ιδιότητα. Είναι φοβερό. Αυτό και για τους δαίμονες. Αλλά να μην τα επαναλαμβάνω, σας τα έχω πει σε ένα περασμένο θέμα.

Νοήσει δε, συνεχίζει ο Άγιος Ανδρέας, διά του Πυρός και την Θεία Γνώση και την του Ζωοποιού Πνεύματος χάρη γινώσκεις.

Ακόμη, γιατί είναι εκείνη κρυσταλλίνη θάλασσα μεμιγμένη με φωτιά, θέλει και τούτο να εκφράσει, τη Θεία Γνώση, αλλά και τη χάρη του Ζωοποιού Πνεύματος. Γιατί έτσι παρουσιάζεται; Έχει δύο επιχειρήματα. Λέγει ότι είδε τον Μωυσή ο Θεός, και ενήγειρε γλώσσας πυρός, το Άγιο Πνεύμα στους Αποστόλους, επεφάνησε, δηλαδή, πως ενεφανίστηκε ο Θεός στον Μωυσέα, εις την Βάτο, αλλά και εις το Σινά, εν πυρί. Γι' αυτό η κρύσταλος, αυτή η θάλασσα η κρυσταλλίνη, είναι μεμιγμένη με πυρ, δηλαδή τη Θεία Γνώση, τη Θεία Παρουσία, αλλά και το Πνεύμα το Ο Άγιος, ήρθαν με πλήθος γνώσεως, εις τους Μαθητάς. Τι σημαίνει αυτό, λοιπόν; Τη Θεία Γνώση. Αυτά, λοιπόν, όπως ερμηνεύει ο Άγιος Ανδρέας Καισαρίας, σημαίνουν το όραμα που είδε ο Ιερός Ευαγγελιστής. Είναι αξιοπρόσεκτον, εκφράσεις ταυτόσημες τρεις. Τρεις. Εκείνοι λέγει οι οποίοι αρνήθηκαν τον Αντίχριστο, το θηρίο, η εικόνα του και τον αριθμό του ονόματός του. Αυτοί θα βρίσκονται σε αυτήν την κρυστα

Κρυσταλλίνη θάλασσα. Ποιοι εκείνοι; Παρητήθηκαν το θηρίον, την προσέγγισή του.

Αγία Γραφή, και γίνεται ο Αντίχριστος μέσα στους αιώνες, μέσα στην ανθρωπότητα και μέσα στον πολιτισμό των ανθρώπων. Ξαναλέγω με ποιο τρόπο μπορεί να εισβάλει: ως πρόσωπο να προσκυνηθεί αυτό που θα γίνει, και που η εικόνα του είναι η Καισαρολατρία.

Μες στους αιώνες, ναι, αυτή η Καισαρολατρία, και σήμερα υπάρχει. Ακούστε, και σήμερα υπάρχει η Καισαρολατρία. Ως εννοείται, σε όλα τα κλίματα της Γης, η εικόνα του, η εικόνα είναι κάτι που είναι πιο πέρα από τον Αντίχριστο, η εικόνα του Αντιχρίστου, η εικόνα του Αντιχρίστου, η εικόνα του Αντιχρίστου, από την οποία βλέπει πολλά πράγματα, και ο αριθμός του ονόματός του, είναι το πνεύμα που υπάρχει μέσα στην κοινωνική ζωή, και στον πολιτισμό, θα διευκρινίσουμε για μια ακόμη φορά, σας το έχω πει, θα σας το πω και σήμερα, άλλη μια φορά, όσες φορές θα σας το λέω, μην νομίσετε,

Θα έρθει έξω από τις επιδράσεις του Αντιχρίστου. Αγαπητοί μου, θα έρθει, ναι, γιατί είναι πρόσωπο. Θα έρθει, μία είναι τα θέματα που κάναμε. Μην νομίσετε όμως ότι δεν αναπνέουμε τον αέρα του και το κλίμα του. Είμεθα μέσα στο κλίμα του Αντιχρίστου. Πρέπει να σας πω ότι ο πολιτισμός μας, ο πολιτισμός της Ανθρωπότητας, είναι και ο κοινωνικός μας βίος όπως έχει διαμορφωθεί. Όχι μόνο ο πολιτισμός απλώς, αλλά και ο κοινωνικός βίος, γιατί γεννήθη, μην μπορώ να ανάβω το διακόπτη και έχω το ηλεκτρικό. Δεν είναι αυτό. Είναι πως διαμορφώνεται ο κοινωνικός μας βίος, πάντοτε με βάση τον πολιτισμό, πνεύμα και τη σφραγίδα του αριθμού, του ονόματος του Αντιχρίστου.

Λοιπόν, θα έρθει ο Αντίχριστος. Αλλά είμαστε και στην εποχή που ζούμε, πάντοτε ο Αντίχριστος. Και χθες, και πριν 100 χρόνια, και πριν 2000. Προσθέτει ο Ανδρέας, την εμμελή ζωήν εν συμφωνία των αρετών, κρουομένην το πλήκτρο του Θείου Πνεύματος. Τι; Οι κιθάρες, λέγει, φανερώνουν νέκρωση των μελών, των επί της γης, που ακούσαμε σήμερα στην προς Κολασσαείς, στον Απόστολο Παύλο, νεκρώσατε ουν τα μέλη ημών τα επί της γης, κτλ.

Συμφωνία με τον που δίδει το μέλος της πνευματικής ζωής, του πλήκτρου του Πνεύματος. Δηλαδή το Άγιο Πνεύμα πλήττει τις κιθάρες, δηλαδή η αρετή στη θετική της και την αρνητική της όψη· αρνητικά μεν η απουσία των αμαρτιών, θετικά δε η ανάπτυξη των αρετών.

και τούτο με τη βοήθεια και τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Αυτό είναι οι κιθάρες. Κρατούν, λέει, οι κιθάρες και ψάλλουν μίαν ωδήν. Ποια είναι αυτή η ωδή; Την ωδήν Μωυσέως του δούλου του Θεού και την ωδήν του Αρνίου.

Λέγοντες, Μεγάλα και θαυμαστά τα έργα σου, Κύριε, ο Θεός ο Παντοκράτωρ, δίκαιαι και αληθιναί αι οδοί σου, ο Βασιλεύς των Εθνών, τις ου μη φοβηθή, Κύριε, και δοξάση το όνομά σου; Ότι μόνος όσιος, ότι πάντα τα έθνη ήξουσι και προσκυνήσουσιν ενώπιόν σου, ότι τα δικαιώματά σου εφανερώθησαν.

Και η τελευταία ωδή της Αποκαλύψεως· η πρώτη είναι στο 7ο κεφάλαιο, η δευτέρα είναι στο 12ο κεφάλαιο, η τρίτη και η τελευταία. Πράγματι αυτή η ωδή θυμίζει την πρώτη ωδή του Μωυσέως που γίνεται λόγος στην Έξοδο.

Ψάλλει παρά την Ερυθράν θάλασσα, μετά των καταποντισμών των Αιγυπτίων, των εχθρών του Λαού του Θεού. Και βεβαίως, δεν είναι η ωδή αυτή του Μωυσέως κατά γράμμα, κατά την αφορμή και κατά την μορφή, αφορμή και μορφή.

Για να το δω, πάντως το θέμα είναι ότι μας επιτρέπει να δούμε τα τότε συμβάντα εις την Αίγυπτο με το λαό του Θεού. και ότι εκείνα τα τότε είναι τύποι μελλοντικών γεγονότων που θα αναφέρονται πάλι στον νέο Ισραήλ της Χάριτος, τους Χριστιανούς, έναντι του Αντιχρίστου, όπως προτείνουν, ήταν ο Φαραώ της Αιγύπτου.

Το περιεχόμενο της ωδής θυμίζει πράγματι την παλαιάν ωδήν, κατά πνεύμα. Μία φρασούλα, «Μεγάλα και θαυμαστά τα έργα σου, Κύριε ο Θεός ο Παντοκράτωρ». Η ωδή του Μωυσέως λέγει, Άσωμεν τω Κυρίω, ενδόξως γαρ δεδόξασται, κλπ. Αλλά ας δούμε αγαπητοί μου, ότι πιο κοντά την ωδή αυτή στην οποία εκφράζεται η μεγαλοσύνη, η δικαιοσύνη και η αγιότητα, η οσιότητα του Θεού.

Και πρώτα-πρώτα, Μεγάλα και θαυμαστά τα έργα σου, Κύριε, ο Θεός ο Παντοκράτωρ.

Οι Άγιοι μόνο θα βλέπουν, αγαπητοί μου, τα συνεργεία του Θεού μέσα στην Ιστορία. Γιατί ακριβώς θα βλέπουν; Διότι βλέποντας τα γεγονότα της Ιστορίας, πότε όμως. Και όσο ζουν, είναι αυτό που σας έχω πει πολλές φορές, θεολογούν στην Ιστορία.

Προ παντός, όταν θα είναι τετελειωμένοι, θα βλέπουν αυτά τα γεγονότα της Ιστορίας. Προσέξτε, θα τα βλέπουν αναδρομικά και βλέπουν αναδρομικά τα γεγονότα της ιστορίας και θαυμαστά όπου εκεί επενέβαινε ο Θεός και έδινε τις λύσεις του, θα ψάλλουν μεγάλα και θαυμαστά τα έργα σου, Κύριε, ο Θεός, ο Παντοκράτωρ.

Δηλαδή, όπως ο παλαιός Ισραήλ, έβλεπε, πέρασε από την άλλη μεριά της ακτής, όταν η θάλασσα ανοίχθηκε, πέρασε, ξαμάκρισε, έπνιξε τους Αιγυπτίους, έβλεπε το θαύμα, έβλεπε τη διάβασή του από την Ερυθρά θάλασσα, και κάτι άλλο έβλεπε, έβλεπε και τους στρατιώτες τους Αιγυπτίους, να τους ξεβράζει η θάλασσα στην ακτή, πνιγμένους.

Τι είδε; Οι Αιγύπτιοι πέθαναν, τελείωσαν, αυτοί δεν βλέπουν τίποτε, ποιοι βλέπουν; Ο Λαός του Θεού, οι Άγιοι, όπως τότε λοιπόν έβλεπαν τους πνιγμένους Αιγυπτίους, που ήταν ο φόβος τους, αραγμένους στην ακτή της Ερυθράς θαλάσσης, στην ανατολική ακτή, δοξάλλουν τον Θεό, και φτιάχνουν τον ύμνο εκείνον ο Μωυσής, άσωμεν τω Κυρίω, ας ψάλλουμε στον Κύριον, ενδόξως γαρ δεδόξασται, γιατί έχει αυτό το εν δόξ Ενδόξως δεδόξασται, αυτός ο Εβραϊσμός, ένδοξα έχει δοξαστεί, αυτή η επίταση, είναι δοξασμένος εις το έπακρον ο Θεός.

Δεν είναι ίσως, χωρίς σημασία, ότι οι Άγιοι, οι τετελειωμένοι, ευρίσκονται επάνω σε αυτήν την υαλίνην θάλασσα, όταν ψάλλουν την ωδήν των. Γιατί θυμίζει τον παλαιό λαό που είναι πλάι στη θάλασσα και ψάλλει την ωδήν.

Με την εξής όμως διαφορά, ότι εκεί ο παλιός Ισραήλ είχε μπροστά του τη ρευστότητα της θαλάσσης, αν θέλετε. Τη ρευστότητα του βίου τούτου, ενώ οι Άγιοι οι τετελειωμένοι δεν έχουν και τη ρευστότητα του βίου.

αλλά την συμπαγή θάλασσα, την κρυσταλλίνη, που σημαίνει για αυτούς πια δεν υπάρχουν μεταβολές στη ζωή τους, δεν υπάρχουν πια οι πτώσεις.

Με το ο Θεός ο Παντοκράτωρ έρχεται να αντιδιαστείλει, όταν εκείνοι ψάλλουν και λέγουν τον Θεό Παντοκράτορα, έρχονται να αντιδιαστείλουν την ψευδοπαντοκρατορία και του διαβόλου και του Αντιχρίστου. Όπως αυτοί οι δυο τους θα την έχουν διακηρύξει δυστυχώς στους οπαδούς τους.

Δίκαιε και αληθινέ, αι οδοί σου, δηλαδή η μέθοδος, αυτό θα πει οδός, μέθοδος, οι τρόποι σου, τα σχέδιά σου μέσα στην ιστορία. Αποδεικνύει εσένα τον Θεόν δίκαιον και αληθινόν. Ο Βασιλεύς των Εθνών. Όταν ο Πιλάτος έθεσε την επιγραφή επί του Σταυρού του Χριστού, Ιησούς ο Ναζωρέος, ο Βασιλεύς των Ιουδαίων, σε τρεις γλώσσες, στην Εβραϊκή, Αραμαϊκή, στην Ελληνική και στην Λατινική. Και απεκάλυψε τον κύριον Βασιλέα. Ο Πιλάτος δεν μπορούσε να αντιληφθεί τότε, όταν ηρωνεύετο με αυτή την επιγραφή του κατάδικου πια Ιησούν και σταυρωμένου, ότι έκανε μια προφητεία και η προφητεία αυτή εξεπληρώνετο και διαρκώς εκπληρούται, ότι ο Ιησούς είναι ο Βασιλεύς των Εθνών.

Ποιος να μη φοβηθεί, Κύριε, και να μη δοξάσει το όνομά Σου. Ο στίχος θυμίζει την παλαιά οδή του Μωυσέως. Τις ομοιώσει, Εν Θεής Κύριε, Τις ομοιώσει, Δεδοξασμένος Αναγίης, Θαυμαστός Εν Δόξες, Ποιον τέρατα, Ήκουσαν έθνη, Και οργίστησαν, Οδύμνες, Έλαβον κατοικούντες Φιλιστεί, Φιλοπόννησαν, Οι Φιλιστέοι, Όταν άκουσαν, Ότι αυτός ο λαός, Την Ερυφρά θάλασσα, Από αυτόν τον τρόπο, Και ότι, Αν ο λαός αυτός ο φοβερός, φτάσει μέχρι την χώρα τους, τότε τι γίνεται; τους έπιασε πόνος, ωδυνηρός πόνος, φίλοι, αυτό, ωδυνήθησαν, τους έπιασε ωδυνηρός πόνος, όταν άκουσαν τα θαυμαστά του Θεού. Οι καλοπροαίρετοι, αγαπητοί μου, θα φοβηθούν, και πράγματι φοβούνται τον Θεόν, τόσο, από τις διηγήσεις της Αγίας Γραφής,

Έκανε αμαρτίες τέτοιες που έφτασε στο σημείο να είναι αυτός που είναι, να λέει κανείς, πω πω, γι' αυτό πιάνει φόβο τον πιστόν άνθρωπο, τον άνθρωπο που έχει αγαθή προαίρεση και αλλαγή, μην με τιμωρείς, Κύριε, για τις δικές μου τις αμαρτίες, εάν τιμωρεί έτσι, αλλίμονό μου, να κοροϊδέψω αυτόν, θα το πάθω και εγώ, γι' αυτό λοιπόν τον πιστό τον πιάνει φόβος, ο πιστός που φοβείται το Θεό, Ο Θεό μετανοεί και συμμορφώνεται με το θέλημα του Θεού και τελικά σώζεται και φθάνει να πατάει επί της κρυσταλλίνης αυτής θαλάσσης και να δοξολογεί το Θεό. Οι ασεβείς καταλαμβάνονται και αυτοί αναγκαστικά από το φόβο, χωρίς μετάνοια. Θα το δούμε σε ένα πιο κάτω σημείο της Αποκαλύψεως. Αγαπητοί μου, χωρίς μετάνοια. Δαγκώνουν τη γλώσσα τους από τον πόνο, θα δούμε σε μια πληγή,

από τον πόνο θα κόψουν τη γλώσσα τους, αλλά δεν μετανοούν, και δεν μετανοούν, γιατί αυτός ο φόβος, που είναι φόβος που δεν ξεκινάει από τη μετάνοια, αυτός ο φόβος γεννά την απελπισία. Είναι αυτό που λέγει πάλι ο Κύριος, ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων, κλαίνε, τρίζουν τα δόντια, δεν υπάρχει μετάνοια. Όσιος, Σύ ο Θεός ο παντοκράτωρ, είσαι μόνος, Όσιος. Ο Θεός είναι πράγματι, αγαπητοί μου, ο μόνος Άγιος, ο εν αγίοις αναπαυόμενος. Η αγιότητά μας των πιστών είναι σχετική. Σήμερα και πάντοτε οι άνθρωποι αποδίδουν τις αποτυχίες τους στο Θεό. Τον κατηγορούν, γκρινιάζουν, μεμψιμοιρούν και ατελή στα έργα του και τον αποκαλούν κακόν. Τότε όμως, είτε θέλουν, είτε δεν θέλουν, θα αναγνωρίσουν ότι είναι ο μόνος Άγιος ο Θεός.

Ο μόνος Όσιος. Άρα θέλω κάτι να σας πω, κάτι που είναι χρήσιμο. Μου δόθηκε αφορμή τελευταία από κάποια περίπτωση. Πώς παρεισφρέει η σκέψη μας, επειδή ακριβώς δεν γνωρίζουμε τα σχέδια του Θεού.

Φτάνουμε να πούμε ότι ο Θεός ενήργησε όχι δίκαια σε εκείνη την Α ή Β περίπτωση. Προσέξτε με, όχι δίκαια, κινδυνεύουμε να πέσουμε σε βλασφημία. Ήδη πέσαμε σε βλασφημία. Για να αποφύγουμε αυτό το κίνδυνο της βλασφημίας, θα πρέπει να έχουμε πάνω το δεδομένο ότι ο Θεός είναι ο μόνος όσιος, δηλαδή ο μόνος αγαθός.

Μπορεί να μην καταλαβαίνω τίποτα τι γίνεται γύρω μου, που να ξέρω, άνθρωπος είμαι. Αλλά όταν πάρω το δεδομένο ότι ο Θεός είναι αγαθός, ποτέ δεν θα αποδώσω εις τον Θεό αδικίαν, κακότητα. Και έτσι δεν θα κινδυνεύσω ποτέ να πέσω εις αυτή τη βαριά βλασφημία.

Και προσκυνήσουσιν ενώπιόν σου, γιατί όλοι οι λαοί θα αρθούν και θα προσκυνήσουν μπροστά σου. Είναι απήχηση του Ψαλμού 85,9, που λέγει εκεί ο Δαβίδ, πάντα τα έθνη, όσα εποίησας, ήξουσι, όσα έκανες από τα έθνη, ήξουσι, θα έρθουν και προσκυνήσουσιν ενώπιόν σου, Κύριε, και δοξάσουσι το όνομά σου, θα προσκυνήσουν και θα σε δοξάσουν.

Αυτό τι σημαίνει; σημαίνει αφενός με την μετάδοση του Ευαγγελίου, όταν το Ευαγγέλιο διαδόθη, μετεδόθη σε όλον τον κόσμο, όλα τα έθνη έτσι προσκύνησαν τον Θεόν. Εδώ μάλιστα έχουμε μια ωραία προφητεία του Μαλαχίου, παρότι ο χρόνος δεν φτάνει, θα σας την πω, είναι πολύ ωραία, πολύ ωραία και πολύ χαρακτηριστική.

Ακούστε πως το λέγει, είναι στο πρώτο κεφάλαιο, 11ος στίχος, διότι από Ανατολών Ηλίου έως Δυσμών το όνομά σου δεδόξασται εν τοις έθνεσι. Από την Ανατολή μέχρι τη Δύση, από τη μια άκρη του ορίζοντος μέχρι την άλλη, το όνομά σου έχει δοξαστεί στα έθνη.

Σε κάθε τόπο και εν παντί τόπω, προσέξτε, θυμίαμα προσάγεται τω ονόματί σου. Ξέρουμε ότι μόνο σε ένα τόπο προσήγετο το θυμίαμα, προσεφέρετο το θυμίαμα στο Θεό. Στα Ιεροσόλυμα, στο θυσιαστήριο των θυμιαμάτων.

Εδώ λέγει, σε κάθε τόπο θα προσάγετε το θυμίαμα στο όνομά σου. Είναι οι χριστιανοί που θυμιάζουν σε κάθε τόπο παντού. Άρα δεν είναι πια η λατρεία της παλαιάς διαιτήκης, είναι η χριστιανή διαιτήκη. Και ακούσετε κάτι άλλο, και θυσία καθαρά. Θα σου προσφερθεί θυμίαμα και θυσία καθαρά, σε κάθε τόπο. Ποιο είναι αυτή η καθαρά θυσία Δεν είναι πλέον η αμαρτυρά θυσία Είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού Αυτή είναι η καθαρά θυσία Και δεν τύχε κάθε τόπο Διότι θυσίες μόνο θα θυσίες Τύχε τον ολοκαυτομάτων προς ο Καροντός Που σημαίνει πάλι Η εκκλησία του Χριστού Σε κάθε τόπο Τι θαυμαστό Διότι μέγα το όνομά σου Συγγνώμη, διότι μέγα το όνομά μου εν της έθνες, λέγει ο κύριος Παλτοκράτορ. Τι ωραίο αυτό! Αφετέρου, όχι μόνο με τη διάδοση του Ευαγγελίου, αλλά, όπως λέγει ο Αφροστελός Παύλος, εκείνοι οι οποίοι δε θα ήθελαν να τον προσκυνήσουν τον Θεό. Εν τ' ονόματι Ιησού παν γόνι καμψι, επ' ουρανίων και επ' υγίων και κατ' αχθονίων. Ό,τι είναι στον ουρανό, ό,τι είναι στη γη, ότι είναι στον Άγιο.

Και πάσα γλώσσα εξομολογήσηται ότι Κύριος Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός. Αυτός είναι ο ίδιος, αγαπητοί μου, των δικαίων. Ότι τα δικαιώματά σου εφανερώθησαν. Γιατί τα δικαιώματά σου γίνηκαν φανερά. Δικαιώματα είναι οι δίκαιες πράξεις και οι κρίσεις του Θεού.

Οι επεμβάσεις του Θεού μέσα στην ιστορία, για να δικαιώσει ή να κρίνει, γίνονται φανερά εις τους Αγίους, οι οποίοι αιωνίως Τον δοξολογούν.

Κλείνοντας αυτή την ανάλυση της ωδής, θέλαμε να παρατηρήσουμε ότι αυτή η ωδή εχαρακτηρίστηκε ωδή του Μωυσέως και ωδή του Αρνίου.

Είναι όμως μία ωδή, είναι ένα σχήμα, όπως λέμε, εν δυσί, ένα μέσα σε δυο. Αυτό σημαίνει σε ποιο βαθμό συνδέεται η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη, η ωδή του Μωυσέα του Αρνίου.

Μία η ωδή όμως. Είδατε πόσο συνδέεται η Καινή Διαθήκη με την Παλαιά; Είδατε ποιο πράγμα θα μας πει ο Ευαγγελιστής, θα το δούμε την ερχόμενη φορά, ότι γεμίζει η σκηνή του Μαρτυρίου; Αυτά είναι στοιχεία της Παλαιάς Διαθήκης.

Θα θέλαμε, αγαπητοί μου, με την ευκαιρία αυτή να σας τονίσω το εξής· ότι υπάρχει άγνοια ή ηθελημένη διαστροφή σε όσους ζητούν να παραμεριστεί η Παλαιά Διαθήκη. Δυστυχώς το λένε στα κηρύγματα, μέσα από την εκπαίδευσή μας· ότι η Παλαιά Διαθήκη δεν έχει καμία θέση, ότι απλώς αναφέρεται στην ιστορία του Ισραήλ και δεν θα μας ενδιαφέρει. Είτε από άγνοια είτε από ηθελημένη διαστροφή.

Είναι φανερό, ότι ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης, της Καινής Διαθήκης, είναι ο ίδιος, Αυτός που προοδευτικά αποκαλύπτεται στους ανθρώπους. Και αρχίζει το προοίμιο των πληγών, που θα προκληθούν.