The Revelation of John 4

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

John, to the seven churches in Asia: Grace to you and peace from God, who is and who was and who is to come, and from the seven Spirits that are before his throne, and from Jesus Christ, the Faithful Witness, the firstborn of the dead and the Ruler of the kings of the earth. To him who loves us and washed us from our sins in his own blood, and made us a kingdom, priests to his God and Father, to him be the glory and the dominion unto the ages of ages. Amen.

Grace to you and peace from God, who is and who was and who is to come, and from the seven Spirits which are before his throne, and from Jesus Christ. Here, my beloved, we have a wonderful reference, as we shall see, to the Holy Triune God.

The construction 'from God, who is and who was and who is to come' is solecistic, that is, a grammatically ill-formed sentence. It should have read 'from the One who is' (apo tou ontos), not 'from who is'; it should be 'apo tou ontos.' And equally solecistic, indeed terribly extreme, is that 'ho En,' who was.

That 'En' is the imperfect of the verb 'eimi,' to be, meaning 'was,' and he places an article on the verb. An article on a verb.

an article on the verb. As if we were to say "the I-play," "the I-write," something completely ungrammatical and unknown in our language. But this, my beloved, is a deliberate solecism, whose only aim is to arouse the reader's interest. We can see that it is a deliberate solecism, and not simply because it comes from some unlettered man.

Then comes the construction that follows, which is correct, where it says 'grace to you and peace from the Spirits, from the seven Spirits' — correct, in the genitive — 'and from Jesus Christ,' quite correct. So while the words that follow are in proper construction, this one is grammatically ill-formed.

As we can see, then, the sacred writer wishes in this way to express what cannot be declined, because in 'who is and who was,' 'ho On' means 'the One who exists,' a participle of the verb 'eimi.' And as I told you, 'En' is the imperfect of the verb 'eimi.'

The sacred writer wishes to express the undeclinable, unchanging, and eternal character of the Godhead, here represented by the Father. This is what the name Yahweh also revealed. That sacred and mysterious Tetragrammaton, the name Yahweh, which means 'Lord' or 'ho On,' the One who is.

The Seventy translate it as 'Lord,' but they likewise render it as 'ho On,' the One who exists.

This supernatural element, when expressed in words, appears as a solecism, a kind of deliberate grammatical irregularity. But in the realm of sacred iconography, it is expressed through the anti-realistic. That is why you will see many images of Christ Pantokrator in domes, painted there, or even on portable icons, and a very characteristic example is the Pantokrator of the Monastery of Daphni.

He has a distorted hand, a hand with knots, broad, formidable. It is not that beautiful hand, the naturalistic, the natural, the flowing, the lovely one. But is that distorted hand really a mistake of the iconographer? A crude ignorance set down in paint? Far from it! The hand is deliberate, because with this distorted hand he wishes to express a supernatural hand that blesses in a supernatural way; it is not a human hand, it is a divine hand.

And how is he to express the supernatural element except through something anti-realistic, anti-naturalistic? For this reason it does not surprise us that we find, in the words themselves, for the expression of the supernatural element, the solecism, the ill-formed construction, this 'from who is and who was and who is to come.'

Saint Andrew of Caesarea writes the following on this:

Grace to you and peace from the Trinity of three hypostases, the threefold-personed Godhead.

In other words, this is the greeting addressed to you, the recipients, who are the seven churches of Asia Minor, and the greeting is grace and peace from the three-hypostatic Godhead. That is to say, 'He who is' and 'He who is coming' are precisely the references to the three persons of the Holy Trinity. And Saint Andrew explains this and says: he tells us, then, that when it says 'who is'—here is how I would put it—when it says 'from,' 'from God,' 'who is' and 'who was,' at that point, right after 'from God,' we would place a colon and we would add quotation marks, just as when we want to state the name of a company or anything of the sort, a fixed, set phrase, we leave it in its own grammatical form exactly as it stands

And we put it in quotation marks to express this in an analogous way.

And so this phrase, 'He who is, and He who was, and He who is to come,' is in a way an explanation of the word God. And it truly is, so listen to this. When we want to look at it more closely: when He says, 'I am the One who is' (I am He who is), when was that? It was when Moses asked God for His name, and it is in the Book of Exodus, in the third chapter, verse fourteen.

This is a passage worth remembering, please note. From the whole Old Testament, it is one of the passages worth remembering, just as the sixth chapter of Genesis is, and just as the sixth chapter of Isaiah is. They stand side by side. Lord, what is Your name?

What shall I say to my own people? When I go to Egypt, they will ask me, 'Which God sent you?' And the Lord answers: 'I am He Who Is; I am the One who exists.' So if we suppose that it is the Father who is speaking there, then here, when it says 'the One Who Is,' it refers to the Father.

When he says 'ho En,' who was, it is that which the sacred Evangelist himself sets down in his Gospel, where he says, 'In the beginning was the Word.' In the beginning, that is, when the beginning of creation came to be, the Word already existed. Consequently this 'En,' was, refers to the Son. And as for 'who is to come,' it refers to the Paraclete, the Holy Spirit, who came and abides in the Church and sanctifies the children of God through Holy Baptism.

But we could also note this. When he says, “He Who Is,” when he says, “He Who Was,” and when he says, “He Who Is Coming,” these three together contain the whole span of time. They include the present when he says, “the Existing One,” the One who exists now and, of course, always exists. And even “He Who Is” by itself contains within itself the name “He Who Is,” and the present, and the past, and the future.

But if we look at it more closely, since we have 'the One who is' and 'the One who was,' that is, the One who existed and the One who is coming and is always coming, here we see the whole of time enclosed: the present, the future, and the past. And it is within this time that God moves; God transcends all times.

He is outside the present, outside the future, and outside the past, because for God there is no time at all. And so, through this expression of time, the writer wants to show that God is above time.

Furthermore, the name given by the Evangelist John, "the One who is and who was and who is to come," takes on an entirely distinctive nuance. That is, when he says "the One who is" and "who was," which points to something that exists now and something that existed before, always, this expresses God and expresses the divine nature.

When he says 'the One who is to come,' here he expresses God within history, for God does not move from place to place. Aristotle rightly said that He is the first unmoved mover who moves all things; He is the source of motion, the source of everything, yet this God remains unmoved. And He remains unmoved precisely because He fills all things; it is not possible for Him to move, for I move when I occupy one point in space while not occupying another, and I go, I leave my first point and move toward the second; in order to take up the second point, then I walk, then I go, then I come. But as you understand, God is present everywhere, and for God there is no going and coming.

The going and coming refers to the Son of God who became man. So 'the One who is to come' refers to the divine nature that assumes human nature, or to God the Word who becomes man. It is like that saying of the Lord to His disciples, in the Gospel according to John: 'I go and I come; I will go and I will return.'

This 'going and coming' of God means that God moves within history, but always in His human nature.

It is also striking, my beloved, that while God is always 'the One who is,' in the present tense which indicates continuity, at the same time He is also 'the One who is coming,' which always points, here too with the present tense, to the fact that He is always coming.

So we see that never did God, the eternal God, the One who is, who always comes, ever abandon the world and history, for God is always coming. But this 'always' expressed by 'the One who is to come' also has its exceptional instances.

We see this in the Epistle to the Hebrews, as follows: 'For yet a little while, a very little while, the One who is to come will come and will not delay.' He says, 'yet a little while, right now, a very little while.' The One who is coming will come; listen to the expression: 'the One who is coming will come.'

The One who always comes will come. But how will He come, since He is always coming? Well then, my beloved, 'and will not delay,' He will not be late. But how will He not be late, since He is always coming? You see, 'the One who is to come' points to God who is always coming within history; God is always present within history.

And He watches over and beholds the world; the whole universe is in the hand of God; everything is in God's hand. But that 'He will come' refers to the exceptional manifestations of God the Word who became man.

Furthermore, the wording 'peace from God, the One who is, and who was, and who is to come' signifies God the Father alone.

You see, as we shall observe, how rich this subject is. Saint Andrew of Caesarea says again that the whole phrase now refers to the Father: 'and who is, and who was, and who is to come, who contains within Himself the beginning of all beings, the things in between, and the last things.'

He is the source of all things, in whom the beginning, the middle, and the end are found. We shall see another name of God, the Alpha and the Omega. The Alpha means the beginning, the Omega the end. So, 'I am the Alpha and the Omega,' that is, whatever has a beginning exists in Me, and whatever has an end exists in Me. From Me all things begin, and in Me all things come to their end.

And indeed, if the whole phrase refers to the Father, then 'peace from God' signifies the one Triune God, in whom the individual persons are distinguished. That is why we see immediately afterward a reference to the seven spirits, that is, the Holy Spirit, as we shall see, and clearly to Jesus Christ, whom he places last for the sake of emphasis, as we shall also see.

Therefore, since he mentions the Holy Spirit a little further on, and below that the Lord Jesus Christ, the phrase "who is, and who was, and who is to come," taken as a whole, can refer only to the Father. And let me unfold this a little more. And from the seven spirits which are before His throne.

The 'grace to you and peace' is understood; the greeting always remains in force. That is, to you grace and peace from God the Father, from the seven spirits which are before His throne.

But this is referring to the third person of the Holy Trinity, who is placed before the second person. He puts the first and the third, and then he puts the second, as I told you earlier, in order to bring forward the incarnate Son of God. For a little later the Holy Evangelist will deal more fully with the second person of the Holy Trinity, and this person is the very center of the whole book of the Apocalypse.

Here, my beloved, the Holy Spirit is called 'seven spirits before the throne of God.'

Upon the throne, of course, the Father is understood. And the number seven reveals the fullness and perfection of the Holy Spirit. This sevenfold display of the properties, or the gifts, or the energies of the Holy Spirit is most beautifully expressed in the prophet Isaiah.

The prophet Isaiah, in the eleventh chapter, verse two, says the following.

You would be filled with longing if you heard them, especially since we use all of this on the day of Pentecost. The sacred composer of the troparia there takes all of it from Holy Scripture to honor the Holy Spirit.

So Isaiah writes: a Spirit of wisdom, a Spirit of understanding, a Spirit of counsel, a Spirit of strength, a Spirit of knowledge, a Spirit of piety, a Spirit of the fear of God. The same Holy Spirit, one and undivided, distributes the gifts, yet it remains one and undivided. This is how the Holy Spirit is expressed as seven spirits.

So now you understand why the book of the Apocalypse speaks to us of the seven spirits. It is the one Holy Spirit. Here a small interpretive parenthesis. As you know, this is a method the fathers of our Church use: that Holy Scripture interprets Holy Scripture.

The phrase 'seven spirits,' does it perhaps appear somewhere else in Scripture, and is it spoken of there? And how is it referred to? Only in this way can we truly and rightly interpret the Word of God. But why, then, is the Holy Spirit expressed as seven spirits?

First, because of its readiness, and because it stands before the throne of the heavenly Father. Because it is ready and close at hand to be sent on its apostolic, episcopal, and sanctifying mission. In other words, the Spirit of God is waiting at every moment to rush forth; I use the word “rush.”

That rushing force. Remember what happened at Pentecost: the mighty wind that came like a rushing breath.

That is, a rushing wind, which is why I use the word rush, ready to rush into the world to give its gifts out of the overflowing love that the Holy Spirit has for the world. What does it wait for? The counsel of God the Father, and the ways that the Son will open.

The three persons of the Holy Trinity work the salvation of the world. That wonderful thing I have told you on other occasions: that the Spirit of God was borne over the waters, over the abyss, over the waters.

When the world was made, in the beginning God created the heaven and the earth, and the earth was invisible and unformed; and the Spirit of God was borne over the abyss, and a little further on, over the waters. And the Spirit of God, as it appeared in the image of the Dove, gives us most beautifully the image of the bird that comes to brood life within the waters.

For truly, the first life appeared within the waters. And, in a way, the Spirit of God embraces the waters, warms them, broods over them, incubates them, broods over them, and from within the waters life springs forth.

How beautiful! The same prophet says, forgive me, when the Evangelist John says 'grace to you and peace from the seven spirits which are before his throne,' this is what he wants to show:

and now grace and peace will come to you from the Spirit of God.

Second, the Spirit of God is sent forth both by the Father and by the Son.

The Lord himself says, John 15:26, when the Paraclete comes, 'whom I will send' — whom I, the Son, will send — 'to you from the Father, the Spirit of Truth, who proceeds from the Father.'

So the Holy Spirit is sent forth both by the Father and by the Son, but proceeds only from the Father.

If you ask me what 'is sent forth' means, I will tell you, my dear ones, I understand nothing. If you ask me what 'proceeds' means, I will answer you, I understand nothing. Saint Gregory the Theologian says: if you can understand what it means that the Father begets the Son, then just as much will you be able to grasp what it means that the Holy Spirit proceeds from the Father.

I remain, my dear ones, only with these expressions, which constitute a doxology of God, because they express a precision regarding the relationship of the three persons of the Holy Trinity; but we do not know exactly how all of this is understood within the life of the Holy Trinity.

Moreover, the book of the Apocalypse itself, at 3:1, tells us: 'And to the angel' — Christ says there to John — 'of the church in Sardis write: these things says he who has the seven spirits of God.' These things says the one who has the seven spirits of God, that is, who has the Holy Spirit, which he sends out with its gifts.

Again in the book of the Apocalypse, in the fifth chapter, the Evangelist writes to us: 'And I saw in the midst of the elders a Lamb standing as though slain.' It was standing, yet it was as though slain. How it could be standing and yet be as though slain, we will analyze when we reach that point.

They have seven horns; it had seven horns and seven eyes, which are the seven spirits of God, sent out into all the earth. These are majestic images, awesome images, that want to show how the Spirit of God is sent forth full of its gifts.

The number seven is symbolic, schematic; it means to convey fullness, a multitude. The Spirit of God comes laden, to give his gifts to the world.

But again, the Holy Spirit stands before the throne of God as seven spirits because it is penetrating; that is, the Holy Spirit penetrates everywhere. Remember what the Lord says, that the Holy Spirit searches even the depths of God; that is, precisely because he is God, he penetrates into the very essence of God.

Again the Book of Revelation tells us, chapter four verse five, the first number being the chapter and the second the verse: 'And out of the throne proceed lightnings and voices and thunders, and seven lamps, seven lamps of fire burning before the throne, which are the seven spirits of God.'

And these lamps, which are the spirits of God, are the Holy Spirit. But the prophet Ezekiel puts it beautifully for us, beloved, in this way. And in the midst, take note, for the reason I keep saying now Isaiah and now Ezekiel, my beloved, is that the images are shared.

The images are shared between the Old Testament and the New, so that we may see precisely that there is agreement. 'And in the midst of the living creatures, the four, there was an appearance as of burning coals of fire,' I saw something like glowing embers, 'as the appearance of lamps turning about,' like candles, like lamps that were lit and were whirling, not set upon a candlestick, but whirling in the midst of the living creatures, 'and the brightness of the fire, and out of the fire went forth lightning.'

What does it show that the lamps of fire are turning and moving about? The Holy Spirit penetrates everywhere. The seven spirits are given to the world so that the Holy Spirit may give it the gifts of grace. And from Jesus Christ, the faithful witness, the firstborn from the dead, and the ruler of the kings.

'And from Jesus Christ.' The 'grace to you and peace' is understood here as well. That is to say: you have grace and peace from God the Father, the One who is and the One who is to come; from the seven spirits, which is the Holy Spirit; and from Jesus Christ.

You see, Christ comes last. He is left for last. He is the second Person. But the reference here points to something. Notice, a new solecism is introduced here, a solecism in the syntax. The grammatically correct form would be: 'and from Jesus Christ, the faithful witness.'

But what does it say? "And from Jesus Christ, the faithful witness." He puts it in the nominative case, instead of using the genitive. And this too is done, once again, in order to bring out a new threefold description, a new threefold adjectival qualifier that refers to Jesus Christ.

What is this threefold qualification? Christ is, first, the faithful witness; second, the firstborn of the dead; and third, the ruler of the kings of the earth. And all three of these predicates, these titles, refer, forgive me, all three refer to Jesus Christ, but take note, to his human nature, not to his divine. After all, it does not say 'and from the Son of God,' but says 'and from Jesus Christ,' which refers to the human nature of the incarnate Son of God, for this is where the Evangelist John wishes to arrive.

He wishes to present to us in vivid relief Jesus Christ, who is the center of history and of all the events that he will describe to us in vision in the Book of Revelation, events that will take place as historical happenings.

And the first title: the faithful witness. Why is Jesus Christ called the faithful witness?

First of all, a faithful witness means a trustworthy witness. As we would say in a court of law, we have a faithful witness, that is, a trustworthy witness. And this means that whatever the witness says is true. But 'faithful witness': it is God who is so called in the Old Testament.

It is said, for example, in Psalm 88, verse 38: 'and as the moon established forever, and the witness in heaven is faithful.' So then, who is the faithful witness? Yahweh. But when it is said of Jesus Christ that he is the faithful witness, who is Jesus Christ? Yahweh, the Lord.

So Jesus Christ is Yahweh. Indeed. Where are the Chiliasts who say that Jesus Christ is not Yahweh? That he is not the Lord, but a created being? As blasphemous men. Blasphemous men. Dreadful.

Furthermore, beloved, Christ is called the faithful witness for two reasons. Because he bore witness to the truth. Remember, when Pilate asked Him, 'Who are You?' and He, the Lord, answers: 'For this I was born, and for this I came into the world,' for this I was born, for this I came into the world, 'that I might bear witness to the truth.'

That phrase, we had analyzed it, you see, that phrase, 'what is truth,' which Pilate spoke, of which some said: what a pity that Pilate did not sit down to hear what truth is; for the great problem is precisely this, what is truth.

At this moment as I look at you, it is you, and at this moment as you look at me, I am here; this is true. But for a moment, consider this truth: might you at this moment be seeing some dream? Pinch yourself a little, might you be asleep and dreaming? You will tell me, what dreamlike things, a priest standing before us; not at all mad, not at all mad. I do not know what truth is in itself; it is for this, for this that we struggle, for the truth.

When Pilate came out, standing opposite Him, he asked, "What is truth?" It could have been said to him: not "what is truth," but "Who is Truth?" He had Truth right in front of him. Truth is not an abstract idea. Truth is a person. "I am the Truth," Christ said.

He does not say, he does not say, I have come to tell you a few little things. 'I am the truth and the life.' Two things concern man, and will always concern him: the great matter of truth and the great matter of life.

Truth and life are, we might say, the two poles of the axis around which the whole of humanity is forever turning and striving in anguish. And yet this very axis, with these two poles, is Jesus Christ. I am the truth and the life.

So I have come to tell you the truth, to bear witness to the truth. And what, Lord, is the truth? I am the truth.

But when I speak of the truth, I mean this: whatever I tell you, and whatever I say to you, will always be what is true. And in this case, the truth about God, the truth about mankind, the truth about the world, and the truth that flows from all of these.

The worship of the true God and the love of the true God. That is why, you see, outside of Jesus Christ, my dear ones, there is deep darkness. You see, the philosophers struggle, and not contradicting one another, yet each one contradicts even himself; they know neither what they are saying nor about what things they are making their assertions.

And yet, if we do not know, if we have no sense of Him, if we do not know Christ, then we find ourselves in darkness, and we are not happy. We are happy because we are able to know Christ, or at least because we are on the road that leads to knowing Him.

Furthermore, he is a trustworthy witness for whatever he says, both in general and specifically in the Apocalypse, the Book of Revelation. So whatever is written in the Book of Revelation is trustworthy. It is as the Apostle Paul will write: faithful is the word and worthy of all acceptance.

The word of God is trustworthy and worthy of all acceptance. But often in Revelation Christ is called the true witness.

Specifically, in chapter 3 it says, and it is worth saying this now, write to the angel of the church in Laodicea. These things says the Amen, the Amen, the faithful and true witness. The Amen, the faithful and true witness. Three names of Jesus Christ.

The Amen: the word is Hebrew, and it does not take an article, yet here it is given an article. The Apostle Paul too will give it an article and will say of Christ that he is the Amen, the yes, the Amen, the certain one. Amen in Hebrew means 'so be it,' 'it is thus,' 'this is so,' 'as it is, so it is' — that is, assuredly.

Well then, the Amen means the certain one, the witness, the faithful and the true. Three synonyms piled up together that show the certainty of his faithfulness. But Christ is a faithful witness, my dear ones, also because he underwent martyrdom.

Because he ascended the Cross in the martyrdom of crucifixion, he makes the witness of the truth. And because witnessing to the truth entails sufferings and hardships at the hands of a demon-ruled world, for these reasons the word 'martyrdom' comes to mean the same thing as the confession of the truth, and also the sufferings themselves.

So when we say 'witness' I mean both that I am telling the truth and that I am undergoing martyrdom. You see, when the truth is offered to the world, it is offered together with martyrdom. That is why truth and suffering are tightly bound together.

So closely bound that a single Greek word carries both meanings at once, witness and martyr alike. That is why the Evangelist John writes in the book of Revelation 6:9: 'And when he opened the fifth seal, I saw under the altar the souls of those who had been slain for the word of God and for the testimony which they held.'

Why were they slain? For the word of God. Because they gave the witness of the word of God, for this they were slain. And far more so Jesus Christ, who is the absolute faithful witness, because he brought to us the truth in its fullness and for its sake was made the proto-martyr, the first witness, bearing his witness upon the Cross.

The second name of Christ is the Firstborn of the Dead. Have you ever considered, my dear ones, how many names Christ has? A great many. A multitude, a fullness of them. He is called the door, he is called the thief, as I was telling you one last time; he is called the Shepherd, he is called the Fold, he is called the Amen, he is called the Faithful Witness, he is called the True One.

A multitude of names within Holy Scripture. All of these refer to the person of Jesus Christ. So now, a new name: the Firstborn of the Dead.

Here a witness of the utmost importance is given. The identity of the one bearing witness to John is confirmed. Who is it that says this? Jesus Christ. Why does he say it to him? He says it to him because he is the firstborn of the dead. Of course, at this very moment he does not yet tell us this directly.

He tells us that you have grace and peace from Jesus Christ, who is the firstborn of the dead. But further on, Christ will say to John: I am the one who became dead, and behold, I am alive. I became dead, and yet I live. How, Lord, do You live? He is risen. But human nature always...

So then, what does 'the firstborn of the dead' mean? He is the eternal God who became man, died upon the Cross, rose again, and lives as the God-Man eternally. Indeed, in the eighteenth verse of that same chapter he writes the following.

I am the First and the Last. This is another name of Christ: the First and the Last, and the Living One. But when He says, "I am the First and the Last and the Living One," He is speaking as God.

Because no man is first and last. Because the Alpha and the Omega exists in no man, but only in God. And no man is ever living in the present tense, but only God. 'And I became dead' — I became dead; how? As man. 'And behold, I am living' — and I am alive, I live, that is, I rose, unto the ages of ages, that is, as man; not now, nor as God, nor as man, but as man, unto the ages of ages. 'And I have the keys' — 'having the keys of death and of Hades' — he holds the keys of death and of Hades, that is, the conqueror of death and of Hades. Christ is called the firstborn of the dead, as Zigabenos says, very beautifully, as the first to burst forth from the womb of Hades on the day of the Resurrection, back into life; he came out again from the belly of Hades, since the belly of Hades...

the belly of Hades burst open, as we might say, like a woman who does not give birth naturally and has a cesarean section, if I may put it that way. Not a cesarean section exactly, but an incision in the belly so that the child may come out.

The verb 'burst forth' refers to the One who descended into Hades and shattered the bars of the eternal gates, that is, He abolished Hades, from which no one could ever come out. So He is the first who burst forth, who came out by force from the belly of Hades, and the Apostle Paul, too, records Him as the firstborn of the dead.

He says in his epistle to the Colossians: 'And he is the head of the body, the Church; who is the beginning, the firstborn from the dead, that in all things he might have the preeminence.' Why preeminent? Because he is preeminent in all things, and we follow after.

The first dead man to rise — and we come behind, the second, the third. And as the Apostle Paul again writes, he is the firstborn, as the preeminent one and as the guarantor of our own Resurrection as well. He says, in First Corinthians 15:20, 'But now Christ is risen from the dead, and has become the firstfruits of those who have fallen asleep.'

How did he become the firstfruits? He became the firstfruits, the beginning, the firstborn, so that the many might follow. And finally the third name of Christ: the Ruler of the kings of the earth.

This title is a name that echoes that famous confession of the Lord before Pilate, that he is indeed a king.

The Evangelist John tells us how the Lord answers Pilate: 'My kingdom, my own kingdom, is not of this world.' Pilate then said to him, 'Are you a king then?' — so then you are a king. Jesus answered, 'You say that I am a king' — that is, I am, just as you say it, I am a king. So then Christ, my beloved, is a king; he is a ruler, the ruler of history; he is the universal judge, he is the triumphant one. And precisely this last name of Christ forms the theme of Revelation, which is the central idea of the book.

The Apostle and Evangelist John says, in Revelation 17:14: "These shall make war with the Lamb, and the Lamb shall overcome them, for He is Lord of lords and King of kings, and those with Him are the called, the chosen, and the faithful."

How and why will they be conquered? Because he is the Lord of lords and the King of kings.

As we see, my beloved, we have here three adjectival designations, as I told you earlier — names of Jesus Christ. And these form among themselves a natural progression.

He who came to bear witness to the truth. He who for their sake died and rose and conquered death, not only for himself but for all men, who in the end will stand triumphant, as man, king and lord of all the kings and rulers of the earth.

These three names of Jesus Christ trace out in brief the whole course of God the Word within history.

He comes, He bears witness, He undergoes martyrdom, and He comes out of history having taken it with Him. Through His Resurrection and His Ascension, He takes it with Him and brings it, or transforms it, into the Kingdom of God.

Notice what I told you: he enters into history, he bears witness to the truth, he dies for the truth, he rises, he is taken up, and with the Last Judgment he takes the whole of history, the whole judgment, and makes it the Kingdom of God.

Tell me what book could ever stand more majestic than any ever written in all of world literature — what book, apart from the book of Revelation? Enormous themes, enormous themes. If, my beloved, we dwell on these theological points and press into them, I will say once more, as I have stressed many times, that we must be lifted up, we must be raised, we must climb high. Let us not remain content merely to say that I will be a good man, and in this way live a kind of spiritual self-sufficiency, which is nothing other than a threshold of spiritual starvation.

You know, in economics there is this thing called the starvation line, the so-called starvation threshold, the starvation line. In the spiritual life, if such a line exists, it is we ourselves who set it. And I set that line of spiritual starvation at the point where we are content to make do with a few crumbs of some religious knowledge.

No, no — the children of God must eat their fill of the bread of God, and the bread of God is the bread that comes down from heaven, the Word of God (the Logos), who gave himself to be food, true food, so that within this eating of the Heavenly Bread we might behold the Word of God.

And so, beloved, do not protest if I offer a little theology. It is not too much — just a little theology. It is simply the bread that nourishes the children of God.

Ιωάννης ταις επτά εκκλησίαις ταις εν τη Ασία, Χάρις υμίν και ειρήνη από Θεού, ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος και από των επτά Πνευμάτων, α ενώπιον του θρόνου αυτού και από Ιησού Χριστού. Ο Μάρτυς ο Πιστός, ο Πρωτότοκος των Νεκρών και ο Άρχων των Βασιλέων της Γης, τω αγαπώντι ημάς και λούσαντι ημάς από των αμαρτιών ημών εν τω αίματι αυτού, και εποίησεν ημάς βασιλείαν, ιερείς τω Θεώ και Πατρί αυτού, αυτώ η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Χάρις υμίν και ειρήνη από Θεού, ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος και από των επτά Πνευμάτων, α ενώπιον του θρόνου αυτού και από Ιησού Χριστού. Έχουμε εδώ μια θαυμασία, αγαπητοί μου, αναφοράν, όπως θα δούμε, εις τον Άγιον Τριαδικόν Θεόν.

Η σύνταξη από ο Ον και ο Ην και ο Ερχόμενος είναι σόλοικος, δηλαδή ασύντακτος πρόταση. Θα έπρεπε να ήτο από του όντος, όχι από ον, από του όντος. Όπως ομοίως σόλοικον, μάλιστα φοβερά υπερβολικόν, είναι εκείνο το ο Ην.

Εκείνο το Ην είναι ο παρατατικός του ρήματος ειμί που θα πει ήτο και βάζει άρθρον εις το ρήμα. Άρθρον εις το ρήμα.

εις το ρήμα. Σαν να λέγαμε ο παίζω, ο γράφω, τελείως ασύντακτο και άγνωστο εις τη γλώσσα μας. Αλλά, πρόκειται αγαπητοί μου, περί ενός σκοπίμου σωλικισμού, που δεν έχει πει άλλο, παρά να προκαλέσει το ενδιαφέρον του αναγνώσου. Αυτό το βλέπουμε ότι πρόκειται περί σκοπίμου στο λυκτισμό Και όχι απλώς γιατί προέρχεται από έναν αγράμμα των άνθρωπων Είναι η πρόκειται

Είναι η παρακάτω σύνταξη η οποία είναι ορθή που λέγει χάρις υμίν και ειρήνη από πνευμάτων, από των επτά πνευμάτων, σωστά, γενική, και από Ιησού Χριστού, πολύ σωστά. Συνεπώς, ενώ τα παρακάτω είναι σε σωστή σύνταξη, αυτό είναι ασύντακτο.

Όπως λοιπόν αντιλαμβανόμεθα, ο Ιερός Συγγραφεύς θέλει με αυτόν τον τρόπο να εκφράσει το άκλιτον, διότι από ο Ον και ο Ην, ο Ον θα πει ο υπάρχων, είναι μετοχή του ρήματος ειμί. Όπως σας είπα, το Ην είναι παρατατικός του ρήματος ειμί.

Θέλει να εκφράσει ο Ιερός Συγγραφεύς το άκλιτον και αναλλοίωτον και αιώνιον της υπό του Πατρός εκπροσωπουμένης εδώ θεότητος. Όπως εφανέρωνε και το όνομα Γιαχβέ. Το τετραγράμματον αυτό ιερόν και μυστηριώδες όνομα Γιαχβέ, που θα πει Κύριος ή ΟΟΝ.

Οι Εβδομήκοντα το μεταφράζουν Κύριος, αλλά ομοίως αναφέρουν και το ο Ων, ο Υπάρχων.

Αυτό το υπερφυσικό στοιχείο, εις μεν των λόγων, εκφράζεται με έναν σολοικισμό. Εις δε τον χώρο της αγιογραφίας εκφράζεται με το αντιρεαλιστικό. Γι' αυτό θα δείτε πολλούς Παντοκράτορες σε τρούλους, ζωγραφισμένους ή σε φορητές ακόμη εικόνες, χαρακτηριστικός μάλιστα ο Παντοκράτωρ της Μονής Δαφνίου.

Έχει ένα εξαμβλωμένο χέρι, ένα χέρι με ρόζους, πλατύ, φοβερό. Δεν είναι εκείνο το ωραίο χέρι, το νατουραλιστικό, το φυσικό, το χυτό, το όμορφο. Αλλά εκείνο το εξαμβλωτικό χέρι είναι πράγματι του αγιογράφου λάθος; Χονδροειδής άγνοια να τοποθετηθεί ζωγραφικά; Άπαγε! Επίτηδες το χέρι, γιατί θέλει να εκφράσει με αυτό το εξαμβλωμένο χέρι, ένα χέρι υπερφυσικό που ευλογεί υπερφυσικά, δεν είναι ανθρώπινο χέρι, είναι θείο χέρι.

Και πώς θα εκφράσει το υπερφυσικό στοιχείο παρά με κάτι το οποίο είναι αντιρεαλιστικό, αντινατουραλιστικό; Γι' αυτό το λόγο δεν μας παραξενεύει το ότι βρίσκουμε εις τον λόγο, δια την έκφραση του υπερφυσικού στοιχείου, τον σολοικισμόν, το ασύντακτο, αυτό το από ο Ον και ο Ην και ο Ερχόμενος.

Ο Άγιος Ανδρέας Καισαρείας γράφει σχετικά το εξής:

Χάρις υμίν και ειρήνη από της τρισυποστάτου θεότητος

Δηλαδή, ο χαιρετισμός προς εσάς τους παραλήπτας, που είσαστε οι επτά εκκλησίες της Μικράς Ασίας, και ο χαιρετισμός είναι η χάρις και η ειρήνη από την τρισυπόστατον θεότητα. Δηλαδή, ο Ων και ο Ερχόμενος είναι ακριβώς οι περιπτώσεις των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδος. Και εξηγεί ο Άγιος Ανδρέας και λέγει: Λέγει λοιπόν ότι όταν λέγει ον, εγώ θα έλεγα τούτο, όταν λέγει από, από, του Θεού, ον και ην, εκεί από του Θεού θα βάζαμε άνω κάτω τελεία, θα βάζαμε εισαγωγικά, όπως ακριβώς όταν θέλουμε να πούμε τον τίτλο μιας εταιρείας ή ότι άλλο, μιας φράσεως στερεοτύπου, την αφήνουμε στη σύνταξή της όπως είναι

και τη βάζουμε σε εισαγωγικά για να εκφράσουμε αυτό κατ' ανάλογον τρόπον.

Έτσι λοιπόν αυτή ο ων και ο ην και ο ερχόμενος είναι τρόπον τινά επεξήγησις της λέξεως Θεός. Αυτό είναι και πράγματι ακούστε το. Όταν θέλουμε να το δούμε πιο αναλυτικά, όταν λέγει εγώ είμαι ον, πότε, όταν ο Μωυσής ερώτησε το όνομα του Θεού, είναι στο βιβλίο της Εξόδου, στο τρίτο κεφάλαιο, στίχος 14.

Είναι αξιομνημόνευτον χωρίον αυτό, παρακαλώ. Από ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη αξιομνημόνευτων χωρίων Όπως και το έκτον κεφάλαιο της Γενέσεως. Όπως και το έκτον κεφάλαιο του Ισαΐου. Είναι παράλληλα. Κύριε, ποιο το όνομά σου;

Τι θα πω στους συμπατριώτες μου; Όταν θα πάω στην Αίγυπτο, Θα μου πούν ποιος Θεός σε έστειλε Και απαντάει ο Κύριος: «Εγώ είμαι ο Ων, είμαι ο Υπάρχων». Εάν λοιπόν υποτεθεί ότι ομιλεί εκεί ο Πατήρ, εδώ τότε όταν λέγει «Ον» είναι ο Πατήρ.

Όταν λέγει «Ο Ιν» είναι εκείνο που διατυπώνει ο ίδιος ο Ιερός Ευαγγελιστής στο Ευαγγέλιό του που λέγει «Εν αρχή ην ο Λόγος». Στην αρχή, δηλαδή όταν έγινε η αρχή της δημιουργίας, υπήρχε ο λόγος. Συνεπώς αυτό το «Ειν» αναφέρεται εις τον Υιόν, ως προς δε το «ερχόμενος» αναφέρεται εις τον Παράκλητον, το Πνεύμα το Άγιον, το οποίον ήλθε και μένει εις την Εκκλησία και αγιάζει τα τέκνα του Θεού δια του Αγίου Βαπτίσματος.

Αλλά όμως θα μπορούσαμε ακόμη να σημειώσουμε τα εξής. Όταν λέγει ο Ων, όταν λέγει ο Ην, όταν λέγει ο Ερχόμενος, αυτά και τα τρία περικλείουν το άπαν του χρόνου. Έχουν μέσα το παρόν όταν λέγει ο Υπάρχων, αυτός που υπάρχει τώρα και πάντα υπάρχει φυσικά, και μόνο του το Ων περιέχει εν εαυτώ το όνομα Ων και το παρόν και το παρελθόν και το μέλλον.

Όμως, κατά αναλυτικότερον τρόπο, εφόσον έχουμε το ο, έχουμε το ου, δηλαδή αυτός που υπήρχε και αυτός που έρχεται και πάντα έρχεται, εδώ βλέπουμε να περικλείεται το άπαν του χρόνου, δηλαδή το παρόν, το μέλλον και το παρελθόν, εντός του οποίου χρόνου κινείται ο Θεός, ξεπερνά ο Θεός τους χρόνους.

Είναι έξω και από το παρόν και από το μέλλον και από το παρελθόν, διότι για τον Θεό δεν υπάρχει χρόνος. Συνεπώς, δια της εκφράσεως αυτής της χρονικής θέλει να δείξει ότι ο Θεός είναι υπέρχρονος.

Ακόμα η ονομασία που δίδεται από τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, ο Ων και ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος και ο Ερχόμενος, λαμβάνει μια εντελώς ιδιάζουσα χροιά. Δηλαδή, όταν λέγει ο «ον» και ο «ην», που δείχνει κάτι που υπάρχει τώρα, κάτι που υπήρχε πρώτα, πάντα, αυτό εκφράζει τον Θεό και εκφράζει την θείαν φύση.

Όταν λέγει ο «ερχόμενος», εδώ εκφράζει τον Θεό μέσα στην ιστορία, διότι ο Θεός δεν μετακινείται. Ορθά είχε πει ο Αριστοτέλης ότι είναι το πρώτο κινούν ακίνητον που κινεί τα πάντα, είναι η αρχή της κινήσεως, η αρχή του παντός, αλλά αυτός ο Θεός μένει ακίνητος. Και πει ακίνητος αφού πληρεί τα πάντα, δεν είναι δυνατόν να κινείται, διότι κινούμαι όταν καταλαμβάνω ένα σημείο του χώρου ενώ ένα άλλο δεν το καταλαμβάνω και πηγαίνω, φεύγω από το πρώτο μου σημείο και πήγα και πηγαίνω στο δεύτερο σημείο, διά να καταλάβω το δεύτερο σημείο, τότε περπατώ, τότε πηγαίνω, τότε έρχομαι, αλλά όπως αντιλαμβάνεστε ο Θεός είναι πανταχού παρών και διά τον Θεόν δεν υπάρχει το πήγαινε και έλα.

Το πήγαινε και έλα αναφέρεται εις τον ενανθρωπίσαντα Υιόν του Θεού. Συνεπώς το ερχόμενος αναφέρεται εις την Θείαν Φύση που προσλαμβάνει την ανθρωπίνη φύση. Ή τον Θεόν Λόγον που γίνεται άνθρωπος. Όπως εκείνο το του Κυρίου που είπε στους μαθητάς του, είναι στο Κατά Ιωάννην, «Υπάγω και έρχομαι, θα πάω και θα έρθω».

Αυτό το «υπάγειν και έρχεσθαι» του Θεού, που κινείται ο Θεός μέσα στην ιστορία, αλλά πάντα με την ανθρωπίνη του φύση.

Είναι ακόμη χαρακτηριστικό, αγαπητοί μου, ότι ενώ ο Θεός πάντοτε είναι ο Υπάρχων, εις χρόνον ενεστώτα που δείχνει τη διάρκεια, ταυτοχρόνως είναι και ο ερχόμενος που δείχνει πάντοτε, ενεστώς και εδώ, με τον χρόνο ενεστώτα, που δείχνει πάντοτε ότι έρχεται.

Έτσι βλέπουμε ότι ουδέποτε ο Θεός, ο αιώνιος Θεός, ο Ων, που πάντα έρχεται, ποτέ δεν άφησε τον κόσμο και την ιστορία, διότι ο Θεός πάντοτε έρχεται. Αλλά αυτό το πάντοτε που εκφράζεται ο ερχόμενος έχει και τις έκτακτες περιπτώσεις.

Το βλέπουμε αυτό εις την προς Εβραίους επιστολήν ως εξής. Ἔτι γὰρ μικρόν, ὅσον ὅσον, ὁ ἐρχόμενος ἥξει καὶ οὐ χρονιεῖ. Λέγει ακόμα λίγο, να τώρα δα, όσον όσον. Αυτός που έρχεται θα έλθει, ακούστε έκφραση, ο ερχόμενος ἥξει.

Αυτός που έρχεται πάντοτε θα έλθει. Μα πως θα έρθει αφού έρχεται πάντοτε; Ε λοιπόν αγαπητοί, και ου χρονιεί, δεν θα αργήσει. Μα πως θα δεν θα αργήσει αφού πάντα έρχεται; Ε, το ο ερχόμενος δείχνει τον Θεό που πάντα έρχεται μέσα στην ιστορία, ο Θεός είναι πάντοτε μέσα στην ιστορία.

Και εφορά, βλέπει τον κόσμο, τα σύμπαντα εν χειρί Θεού, όλα είναι στο χέρι του Θεού. Αλλά εκείνο το ἥξει, θα έλθει, είναι οι έκτακτες εμφανίσεις του ενανθρωπίσαντος Θεού Λόγου.

Ακόμα η διατύπωσις, ειρήνη από Θεού ο Ων και ο Ιν και ο Ερχόμενος, σημαίνει το Θεόν Πατέρα μόνον.

Βλέπετε ότι, όπως θα το δούμε, το θέμα είναι τόσο πλούσιο. Λέγει πάλι ο Άγιος Ανδρέας Καισαρίας, ολόκληρη η φράση τώρα αναφέρεται στον Πατέρα. και ον και ο ειν και ο ερχόμενος του περιέχοντος εν εαυτό πάντων των όντων, την θεαρχήν, τα τε μέσα και τα τελευταία.

Είναι η αρχή του παντός, που η αρχή, το μέσον και το τέλος βρίσκονται μέσα εις το Θεό. Θα δούμε ένα άλλο όνομα του Θεού, το Α και το Ω. Θα πει το άλφα η αρχή, το ωμέγα το τέλος. Συνεπώς, εγώ είμαι το άλφα και το ωμέγα, ήτοι ό,τι έχει αρχή υπάρχει σε μένα και ό,τι έχει τέλος υπάρχει σε μένα. Από μένα τα πάντα αρχίζουν και σε μένα τα πάντα τελειώνουν.

Και πράγματι, εάν ολόκληρη η φράση αναφέρεται εις τον Πατέρα, τότε το «Ειρήνη από Θεού» σημαίνει τον ένα τριαδικό Θεό, όπου διαφοροποιούνται τα επιμέρους πρόσωπα. Γι' αυτό βλέπουμε αμέσως παρακάτω να αναφέρονται τα επτά πνεύματα, δηλαδή το Άγιον Πνεύμα, όπως θα ειδούμε, και εις τον Ιησού Χριστόν σαφώς, όπου τον θέτει τελευταίον χάριν αναδείξεως, όπως και αυτό θα το ειδούμε.

Συνεπώς, αφού αναφέρει το Πνεύμα το Άγιον παρακάτω και πιο κάτω τον Ιησού Χριστόν, Άρα το ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος ολόκληρο δύναται να αναφερθεί μόνον εις τον Πατέρα Και αναλύομαι περισσότερο. Και από των επτά πνευμάτων, α ενώπιον του θρόνου αυτού.

Εξυπακούεται το χάρις υμίν και ειρήνη. Πάντα μένει ο χαιρετισμός. Δηλαδή σε εσάς η χάρις και ειρήνη από τον Θεόν Πατέρα, από τα επτά πνεύματα που είναι ενώπιον του θρόνου αυτού.

Πρόκειται όμως περί του τρίτου προσώπου της Αγίας Τριάδος, το οποίον προηγείται του δευτέρου προσώπου· βάζει το πρώτον και το τρίτον και μετά βάζει το δεύτερον, όπως σας είπα προηγουμένως, χάριν αναδείξεως του ενανθρωπίσαντος Υιού του Θεού, διότι πιο κάτω θα ασχοληθεί πλατύτερα ο Ιερός Ευαγγελιστής με το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, το οποίον πρόσωπο είναι το επίκεντρο ολοκλήρου του βιβλίου της Αποκαλύψης.

Εδώ, αγαπητοί, το Πνεύμα του Άγιον καλείται επτά πνεύματα ενώπιον του θρόνου του Θεού.

Επί του θρόνου βεβαίως νοείται ο Πατήρ. Ο δε αριθμός επτά φανερώνει πληρότητα και τελειότητα του Αγίου Πνεύματος. Όπως εκφράζεται ωραιότατα εις τον προφήτη Ισαΐαν αυτή η επταπλή ανάδειξη των ιδιοτήτων ή των χαρισμάτων ή των ενεργειών του Αγίου Πνεύματος.

Λέγει ο προφήτης Ισαΐας εις το ενδέκατον κεφάλαιο, στίχος δύο, τα εξής.

Θα ζηλεύατε άμα τα ακούγατε, που μάλιστα χρησιμοποιούμε όλα αυτά όταν έχουμε την ημέρα της Πεντηκοστής. Ο Ιερός Συντάκτης των Τροπαρίων εκεί παίρνει από την Αγία Γραφή όλα αυτά για να τιμήσει το Πνεύμα το Άγιο.

Γράφει λοιπόν ο Ισαΐας· Πνεύμα Σοφίας, Πνεύμα Συνέσεως, Πνεύμα Βουλής, Πνεύμα Ισχύος, Πνεύμα Γνώσεως, Πνεύμα Ευσεβείας, Πνεύμα Φόβου Θεού. Το ίδιο πνεύμα Άγιον, το ένα και αδιαίρετο, διαιρεί τα χαρίσματα. Αυτό δε μένει ένα και αδιαίρετο. Έτσι εκφράζεται το πνεύμα του Άγιον ως επτά πνεύματα.

Αντιληφθήκατε λοιπόν γιατί το βιβλίο της Αποκαλύψεως μας λέγει για τα επτά πνεύματα. Είναι το ένα Άγιο. Εδώ μια μικρή παρένθεση ερμηνευτική. Όπως τα ξέρετε, μέθοδος είναι, την οποία χρησιμοποιούν οι πατέρες της Εκκλησίας μας, ότι η Αγία Γραφή ερμηνεύει την Αγία Γραφή.

Η λέξη επτά πνεύματα, μήπως κάπου αλλού υπάρχει στη Γραφή, και εκεί τη λέγει; Και πώς αναφέρεται; Και μόνο έτσι μπορούμε να ερμηνεύσουμε πραγματικά και ορθά τον Λόγο του Θεού. Αλλά γιατί όμως το πνεύμα του Άγιον εκφράζεται ως επτά πνεύματα;

Πρώτον, δια το έτοιμον και που είναι ενώπιον του θρόνου του Ουρανίου Πατρός. Δια το έτοιμον και πρόχειρον προς Αποστολήν επισκοπικήν αγιαστικήν. Δηλαδή, το πνεύμα του Θεού περιμένει, ανά πάσα στιγμή, να ορμήσει, χρησιμοποιώ τη λέξη ορμό.

Ο Ρωμό. Θυμηθείτε στην Πέτρη Καστή. Η κούστιος άνεμος ως πνοή διέα.

Δηλαδή άνεμος ορμητικός, γι' αυτό χρησιμοποιώ τη λέξη ορμό, έτοιμο να ορμήσει στον κόσμο για να δώσει τα χαρίσματά του από την υπερβολή της αγάπης που έχει το Πνεύμα το Άγιον στον κόσμο. Τι περιμένει, την Βουλή του Θεού, του Πατρός και των δρόμων που θα ανοίξει ο Υιός.

Τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος εργάζονται την σωτηρία του κόσμου. Εκείνο που κι άλλοτε σας έχω πει το υπέροχο, ότι το Πνεύμα του Θεού επεφέρετο επάνω των υδάτων, επάνω της αβύσσου, επάνω των υδάτων.

Όταν έγινε ο κόσμος, εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γη, η δε γη είναι αόρατος και ακατασκεύαστος. και Πνεύμα Θεού επεφέρετο επάνω της αβύσσου και λίγο πιο παρακάτω επάνω των υδάτων. Και ότι το Πνεύμα του Θεού όπως ενεφανίστηκε με την εικόνα της Περιστεράς μας δίδει ωραιότατα την εικόνα του πουλιού που έρχεται να επωάσει τη ζωή μέσα στα νερά.

Γιατί πράγματι η πρώτη ζωή ενεφανίστηκε μέσα στα νερά και τρόπον τινά να τα αγκαλιάζει τα νερά το Πνεύμα του Θεού, τα θερμαίνει, τα κλωσά, τα επωάζει, τα κλωσά και ξεπηδάει μέσα από τα νερά η ζωή.

Τι ωραίο! Λέγει ο αυτός προφήτης, συγγνώμη, όταν λέγει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης χάρις υμίν και ειρήνη από των επτά πνευμάτων, α ενώπιον του θρόνου αυτού, αυτό θέλει να δείξει

και τώρα θα έρθει σε εσάς η χάρη και η ειρήνη από το Πνεύμα του Θεού.

Δεύτερον, το Πνεύμα του Θεού εξαποστέλλεται τόσο υπό του Πατρός όσο και υπό του Υιού.

Λέγει ο ίδιος ο Κύριος, Ιωάννης 15,26, όταν έρθει ο παράκλητος, «Όν εγώ πέμψω, που εγώ θα στείλω, εγώ ο Υιός, Υμίν σε εσάς παρά του Πατρός από τον Πατέρα, το Πνεύμα της Αληθείας, ο παρά του Πατρός εκπορεύεται.

Ώστε το Πνεύμα του Άγιον εξαποστέλλεται και από τον Πατέρα και από τον Υιόν, αλλά εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα.

Εάν με ρωτήσετε τι θα πει αποστέλλεται, θα σας πω αγαπητοί μου δεν καταλαβαίνω τίποτα. Αν μου πείτε τι θα πει εκπορεύεται, θα σας απαντήσω, δεν καταλαβαίνω τίποτα. Λέγει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, εάν καταλάβεις τι θα πει ότι ο Πατήρ γεννά τον Υιόν, άλλο τόσο θα μπορείς να αντιληφθείς τι θα πει το Πνεύμα το Άγιον εκπορεύεται από τον Πατέρα.

Μένω με μόνο αγαπητοί σε αυτές τις εκφράσεις οι οποίες αποτελούν δοξολογία του Θεού, διότι εκφράζουν μια ακρίβεια ως προς τη σχέση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδος, αλλά δεν ξέρουμε ακριβώς όλα αυτά πώς νοούνται στην ζωή της Αγίας Τριάδος.

Ακόμη το ίδιο το βιβλίο της Αποκαλύψεως 3,1 μας λέει «Και τω Αγγέλω, λέει εκεί ο Χριστός εις τον Ιωάννη, της εν Σάρδεσιν εκκλησίας γράψον, τάδε λέγει ο έχων τα επτά πνεύματα του Θεού, Τούτα λέγει εκείνος που έχει τα επτά πνεύματα του Θεού Δηλαδή που έχει το πνεύμα το Άγιον, το οποίο αποστέλλει με τα χαρίσματά του.

Ακόμη στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, στο πέμπτο κεφάλαιο, μας γράφει ο Ευαγγελιστής· Και είδον εν μέσω των Πρεσβυτέρων αρνίον, εστηκός ως εσφαγμένον. Στεκόνταν, ήταν όμως σαν σφαγμένο. Πώς στεκόνταν και ήταν σαν σφαγμένο, όταν θα φτάσουμε σε εκείνο το σημείο θα το αναλύσουμε.

Έχουν κέρατα επτά, είχε επτά κέρατα και επτά οφθαλμούς, τα οποία είναι α εισί τα επτά πνεύματα του Θεού, αποστελλόμενα εις πάσαν την γην. Είναι μεγαλόπρεπες εικόνες, φοβερές εικόνες που θέλουν να δείξουν πως το Πνεύμα του Θεού αποστέλλεται γεμάτο από τα χαρίσματά του.

Γιατί ο αριθμός 7 είναι συμβολικός, είναι σχηματικός, θέλει να δείξει το πλήθος. Έρχεται φορτωμένο να δώσει τα δώρα του το Πνεύμα του Θεού και στον κόσμο.

Αλλά ακόμη το Πνεύμα το Άγιον είναι μπροστά εις τον θρόνο του Θεού ως επτά πνεύματα, διότι είναι διεισδυτικόν, δηλαδή διεισδύει το Πνεύμα το Άγιον παντού. Θυμηθείτε εκείνο που λέει ο Κύριος και το Πνεύμα το Άγιον ερευνά και τα βάθη του Θεού, δηλαδή επειδή ακριβώς είναι Θεός, διεισδύει μέσα εις αυτήν την ουσία του Θεού.

Λέγει πάλι το βιβλίο της Αποκαλύψης, τέσσερα κόμμα πέντε, ο πρώτος αριθμός είναι κεφάλαιο, ο δεύτερος αριθμός είναι το χωρίον· Και εκ του θρόνου εκπορεύονται αστραπαί και φωναί και βρονταί και επτά λαμπάδες, επτά λαμπάδες πυρός καιόμεναι ενώπιον του θρόνου αι εισί τα επτά πνεύματα του Θεού.

Και έχουν αυτές οι λαμπάδες που είναι τα πνεύματα του Θεού, το Άγιο Πνεύμα. Αλλά ωραία μας το λέγει ο προφήτης Ιεζεκιήλ, αυτό αγαπητοί, ως εξής· Και εν μέσω, προσέξετε, γιατί λέγω πότε Ησαΐας και πότε Ιεζεκιήλ, αγαπητοί μου, οι εικόνες είναι κοινές.

Οι εικόνες είναι κοινές στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη για να δούμε ακριβώς ότι υπάρχει η συμφωνία· και εν μέσω των ζώων, των τεσσάρων, όρασις ως ανθράκων, πυρός καιομένων, είδα σαν κάρβουνα αναμμένα, ως όψις λαμπάδων συστρεφομένων, σαν λαμπάδες, κεριά, λαμπάδες που ήταν αναμμένες και στριφογύριζαν, όχι επάνω σε ένα κηροπήγιον, αλλά στριφογύριζαν ανά μέσον των ζώων και φέγγος του πυρός, και εκ του πυρός εξεπορεύετο αστραπή.

Τι δείχνει ότι συστρέφονται οι λαμπάδες του πυρός; Το Πνεύμα το Άγιον διεισδύει παντού. Δίδονται στον κόσμο τα επτά πνεύματα για να, το Πνεύμα το Άγιον να του δώσει τα χαρίσματα. Και από Ιησού Χριστού ο μάρτυς ο πιστός, ο πρωτότοκος των νεκρών και ο άρχων των βασιλέων.

και από Ιησού Χριστού. Υπονοείται το χάρις ημίν και ειρήνη. Δηλαδή έχετε τη χάρι και την ειρήνη από τον Θεό Πατέρα, ο Ων και ο Ερχόμενος, από τα επτά πνεύματα, που είναι το Άγιο Πνεύμα, από τον Ιησού Χριστό.

Βλέπετε, μένει τελευταίος ο Χριστός. Μένει τελευταίος χάρι των αδικαίων. Είναι το δεύτερο πρόσωπο. Αλλά η αναφορά θα φως εδώ, εις των Άγιων Συραντικών Θεών. Προσέξτε, παρακρίνεται καινούργιο σολυπτισμό, σολυπτισμός τα οποία συνταξία Η ορθή γραφή είναι, και από Ιησού Χριστού, του μάρτυρος του Χριστού.

Αλλά τι λέει, και από Ιησού Χριστού, ο μάρτυς ο πιστός; Βάζει ονομαστική, αντί να βάλει γενική. και αυτό γίνεται πάλιν χάριν αναδείξεως μιας καινούργιας τριμερούς, ενός καινούργιου τριμερούς επιθετικού προσδιορισμού που αναφέρεται στον Ιησού Χριστό.

Ποιος είναι αυτός ο τριμερής επιθετικός προσδιορισμός; Ο Χριστός είναι ο μάρτυς ο πιστός, δεύτερος ο πρωτότοκος των νεκρών και τρίτον ο άρχων των βασιλέων της γης. Και στα τρία αυτά κατηγορήματα, ονόματα, αναφέρονται και τα τρία, συγγνώμη, αναφέρονται στον Ιησού Χριστό, αλλά προσέξατε, εις την ανθρωπίνη του φύση, όχι στην θεία, εξάλλου δεν λέγει και από του Υιού του Θεού, αλλά λέγει και από του Ιησού Χριστού, που αναφέρονται εις την ανθρωπίνη φύση του ενανθρωπήσαντος Υιού του Θεού, διότι ο Ευαγγελιστής Ιωάννης εκεί θέλει να φτάσει.

Θέλει να μας παρουσιάσει ανάγλυφο τον Ιησού Χριστό που είναι το κέντρο της ιστορίας και όλων των γεγονότων, που θα μας περιγράψει εν οράματι στο βιβλίο της Αποκαλύψεως και που αυτά θα λάβουν χώρα σαν ιστορικά γεγονότα.

Και το πρώτο, ο μάρτυς ο πιστός. Γιατί ο Ιησούς Χριστός λέγεται μάρτυς πιστός;

Καταρχάς, μάρτυς πιστός θα πει αξιόπιστος μάρτυρας. Όπως τα λέγαμε στο δικαστήριο, έχουμε πιστόν μάρτυρα. Δηλαδή, αξιόπιστον μάρτυρα. Και που σημαίνει ότι ο μάρτυς, ό,τι λέγει, είναι αληθινό. Αλλά μάρτυς πιστός. Αναφέρεται ο Θεός στην Παλαιά Διαθήκη.

Λέγεται, παραδείγματι, ο 88 Ψαλμός, στίχος 38, και ως η σελήνη κατηρτισμένη εις τον αιώνα και ο μάρτυς εν ουρανώ πιστός. Ώστε λοιπόν ποιος είναι ο πιστός μάρτυς, ο Γιαχβέ, αλλά όταν αναφέρεται εις τον Ιησού Χριστόν ότι είναι ο μάρτυς ο πιστός, ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός, ο Γιαχβέ, ο Κύριος.

Ώστε ο Ιησούς Χριστός είναι ο Γιαχβέ. Μάλιστα. Πού είναι οι χιλιαστές που λέγουν ότι ο Ιησούς Χριστός δεν είναι ο Γιαχβέ; Δεν είναι ο Κύριος. Αλλά είναι κτίσμα. Ως βλάσφημοι άνθρωποι. Βλάσφημοι άνθρωποι. Φοβεροί.

Ακόμα, αγαπητοί, λέγεται μάρτυς πιστός για δυο λόγους ο Χριστός. Ως μαρτύρησε την αλήθεια. Ενθυμηθείτε, όταν τον ερώτησε ο Πιλάτος, ποιος είσαι, και εκείνος απαντά, ο Κύριος, εγώ εις τούτο γεγέννημαι και εις τούτο ελήλυθα εις τον κόσμον, γι' αυτό γεννήθηκα, γι' αυτό ήρθα εις τον κόσμο, ίνα μαρτυρήσω τη αληθεία.

Εκείνο το, το είχαμε αναλύσει, έτσι, εκείνο το τι είναι στην αλήθεια του Πιλάτου που είπαν μερικοί τι κρίμα, δεν κάθισε ο Πιλάτος να ακούσει τι είναι στην αλήθεια, διότι το μεγάλο πρόβλημα είναι ακριβώς αυτό, τι είναι αλήθεια.

Αυτή τη στιγμή που σας βλέπω, είσαστε εσείς, και αυτή τη στιγμή που με βλέπετε, είμαι εδώ, είναι αλήθεια, για στιγμή αυτή τη αλήθεια, μήπως βλέπατε αυτή τη στιγμή κανένα όνειρο, γιατί μπείστε λίγο το χέρι σας, μήπως κοιμόσατε και βλέπετε όνειρο, θα μου πείτε τι ονειρώδη πράγματα ένας απάτερ που με βλέπετε, δεν τρελά, δεν καθόλου τρελά, δεν καθόλου τρελά, δεν ξέρω με τι είναι η αλήθεια, για αυτή, για αυτή αγωνιζόμαστε, για την αλήθεια.

Όταν ο Πιλάτος βγήκε έξω, ο αντιθέτως ιστάμενος, ρώτησε τι είναι η αλήθεια, θα μπορούσε να του υποθεί, όχι τι είναι η αλήθεια, αλλά ποιος είναι η αλήθεια, την είχε μπροστά του την αλήθεια, η αλήθεια δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, η αλήθεια είναι ένα πρόσωπο, εγώ είμαι η αλήθεια, είπε ο Χριστός.

Δεν λέγει, δεν λέγει, ήρθα να σας πω μερικά πραγματάκια. Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή. Δύο πράγματα ενδιαφέρονται και θα ενδιαφέρουν πάντοτε τον άνθρωπο. Το μεγάλο θέμα αλήθεια και το μεγάλο θέμα ζωή.

Η αλήθεια και η ζωή είναι, θα λέγαμε, οι πόλοι του άξονος που στρέφεται ολόκληρη πάντοτε η ανθρωπότητα και αγωνιά. Και όμως, αυτός ο άξων με τους δύο αυτούς πόλους είναι ο Ιησούς Χριστός. Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή.

Ήρθα λοιπόν να σας πω την αλήθεια, να μαρτυρήσω για την αλήθεια. Και ποια κύριε είναι η αλήθεια; Εγώ είμαι η αλήθεια.

Αλλά εγώ τη αλήθεια σημαίνει αυτό που θα σας πω και ό,τι θα είναι και ό,τι θα σας λέω θα είναι πάντοτε το αληθινό. Και εν προκειμένω η αλήθεια περί Θεού, η αλήθεια περί ανθρώπων, η αλήθεια περί κόσμου και η αλήθεια εξ όλων αυτών.

Λατρεία του αληθινού Θεού και η αγάπη του αληθινού Θεού. Γι' αυτό ξέρετε έξω από τον Ιησού Χριστόν αγαπητοί μου σκοτάδι βαθύ. Βλέπετε οι φιλόσοφοι αγωνίζονται, όχι αντιφατικοί μεταξύ των, ο καθένας με τον εαυτόν του είναι αντιφατικός, δεν ξέρουν ούτε τι λένε, ούτε περί τίνων διαβεβαιούνται.

Ωστόσο, εάν δεν ξέρουμε, δεν έχουμε υπόψη μας, δεν γνωρίζουμε τον Χριστό, μέσα σε ένα σκοτάδι βρισκόμεθα και δεν είμαστε ευτυχείς. Είμαστε ευτυχείς, γιατί μπορούμε να γνωρίζουμε τον Χριστό, ή τουλάχιστον είμαστε στον δρόμο να τον εγνωρίσουμε.

Ακόμη είναι μάρτυς αξιόπιστος για ό,τι θα πει, γενικά και ειδικά στο βιβλίο της Αποκαλύψεως. Άρα, στο βιβλίο της Αποκαλύψεως ό,τι γράφει είναι αξιόπιστο. Εκείνο που θα γράψει ο Απόστολος Παύλος, πιστός ο λόγος και πάσης αποδοχής άξιος.

Είναι αξιόπιστος ο λόγος του Θεού και άξιος πάσης αποδοχής. Αλλά συχνά στην Αποκάλυψη ονομάζεται ο Χριστός μάρτυς αληθινός.

Συγκεκριμένα στο κεφάλαιο 3 λέει, αξίζει να το πούμε από τώρα, και τω αγγέλω της εν Λαοδικεία εκκλησίας γράψον. Τάδε λέγει. Ο Αμήν, Ο Αμήν, ο μάρτυς ο πιστός και αληθινός., ο Αμήν, ο μάρτυς ο πιστός και αληθινός. Τρία ονόματα του Ιησού Χριστού.

Ο αμήν, η λέξη είναι εβραϊκή και δεν βγαίνει άρθρο, βάζει άρθρο. Άρθρο θα βάλει και ο Απόστολος Παύλος και θα πει για τον Χριστό ότι είναι ο αμήν, ο ναι, ο αμήν, ο βέβαιος. Αμήν εβραϊκά θα πει ήρθε να γίνει, έτσι είναι, αυτό είναι, όπως είναι, έτσι είναι, δηλαδή βεβαίως.

Ε, λοιπόν, ο αμήν θα πει ο βέβαιος, ο μάρτυς, ο πιστός και ο αληθινός. Τρία συνώνυμα κατά συσσώρευση που δείχνουν την βεβαιότητα της πιστότητας. Αλλά ο Χριστός είναι μάρτυς πιστός, αγαπητοί μου, και ως υποστάς μαρτύριον.

Επειδή μαρτύριον σταυρικόν ανήλθε επί του Σταυρού κάνει τη μαρτυρία της αληθείας. Επειδή η μαρτυρία της αληθείας συνεπάγεται παθήματα και δεινά εκ μέρους του δαιμονοκρατουμένου κόσμου, δι' αυτών των λόγων η λέξη μαρτύριον αποβαίνει ταυτόσημος με την ομολογία της αληθείας αλλά και με τα παθήματα.

Έτσι όταν λέγομε μάρτυς εννοώ τόσο ότι λέγω την αλήθεια όσο και ότι υφίσταμαι μαρτύριον. Βλέπετε, η αλήθεια όταν προσφέρεται εις τον κόσμο προσφέρεται με το μαρτύριο. Γι' αυτό αλήθεια και κακοπαθήματα είναι στενά δεμένα.

Τόσο στενά ώστε η ίδια λέξη να εκφράζει και τα δυο. Γι' αυτό θα γράψει στο βιβλίο της Αποκαλύψεως ο Ευαγγελιστής 6,9. Και ότε ήνοιξε την πέμπτην σφραγίδα είδον υποκάτω του θυσιαστηρίου τας ψυχάς των εσφαγμένων, διά τον λόγον του Θεού και διά την μαρτυρίαν ην είχον.

Γιατί εσφάγησαν, διά τον λόγον του Θεού. Διότι έδωσαν την μαρτυρίαν του λόγου του Θεού, γι' αυτό εσφάγησαν. Πολύ παραπάνω δε ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος είναι ο απόλυτος μάρτυς ο πιστός, διότι έφερε εις ημάς πλήρη την αλήθεια και χάριν της κατεστάθη πρωτομάρτυς μαρτυρήσας επί του Σταυρού.

Το δεύτερο όνομα του Χριστού είναι ο Πρωτότοκος των Νεκρών. Έχετε σκεφτεί αγαπητοί μου πόσα ονόματα έχει ο Χριστός. Πάρα πολλά. Πλήθος, πλησμονή, λέγεται πύλη, λέγεται κλέπτης, όπως σας έλεγα μια τελευταία φορά, Λέγεται Ποιμήν, λέγεται Μάνδρα, λέγεται ο Αμήν, λέγεται ο Μάρτυς ο Πιστός, λέγεται ο Αληθινός.

Πλήθος ονόματα μέσα στην Αγία Γραφή. Όλα αυτά αναφέρονται στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Λοιπόν, νέο όνομα, ο Πρωτότοκος των Νεκρών.

Εδώ δίδεται μια μαρτυρία άκρως σπουδαία. Πιστοποιείται η ταυτότητα του μαρτυρούντος προς τον Ιωάννη. Ποιος το λέει; Ο Ιησούς Χριστός. Γιατί του λέγει, του λέγει επειδή είναι ο πρωτότοκος των νεκρών. Βεβαίως αυτή τη στιγμή δεν μας το λέγει αυτό.

Μας λέγει ότι έχετε τη χάρη και την ειρήνη από τον Ιησού Χριστό που είναι ο πρωτότοκος των νεκρών. Πιο κάτω όμως θα μας πει ο Χριστός στον Ιωάννη. Εγώ είμαι εκείνος που εγενόμην νεκρός και ιδού ζω. Έγινα νεκρός και εμός ζω. Πώς, κύριε, ζεις; Ανέστη. Αλλά η ανθρωπίνη φύσις πάντοτε..

Λοιπόν, τι σημαίνει ο πρωτότοκος των νεκρών; Είναι ο αιώνιος Θεός που έγινε άνθρωπος, απέθανε επί του σταυρού, ανέστη και ζει ως θεάνθρωπος αιωνίως. Μάλιστα, στο 18ο χωρίον του αυτού κεφαλαίου γράφει τα εξής.

Εγώ είμαι ο πρώτος και ο έσχατος. Άλλο όνομα του Χριστού. Ο πρώτος και ο έσχατος. Και ο ζων. Αλλά όταν λέγει είμαι ο πρώτος και ο έσχατος και ο ζων, ομιλεί ως Θεός.

Διότι κανένας άνθρωπος δεν είναι πρώτος και έσχατος. Διότι το Α και το Ω δεν υπάρχει σε κανέναν άνθρωπο παρά μόνο εις τον Θεό. και ποτέ κανένας άνθρωπος δεν είναι εις ενεστώτα χρόνο ζων, παρά μόνο ο Θεός, και εγενόμην νεκρός, έγινα νεκρός, πως ως άνθρωπος, συνεπώς και ιδού ζων ειμί, και να είμαι ζωντανός, ζω, δηλαδή αναστήθηκα, εις τους αιώνας των αιώνων, δηλαδή ως άνθρωπος, όχι τώρα ούτε ως Θεός, ούτε ως άνθρωπος, ως άνθρωπος, εις τους αιώνας των αιώνων, και έχω, έχω τας κλεις, έχων τας κλεις του θανάτου και του άδου, κρατάει τα κλειδιά του θανάτου και του άδου, δηλαδή ο νικητής του θανάτου και του άδου, καλείται ο Χριστός Πρωτότοκος των νεκρών, όπως λέγει ο Ζηγαβηνός, πολύ ωραία, ως πρώτος εκραγείς της του άδου γαστρός, εις την ημέρα της Αναστάσεως, πάλιν ζωήν, ξανά βγήκε από την κοιλιά του άδου, αφού η κοιλιά του άδου,

η κοιλιά του Άδου εξερράγη, σαν να λέγαμε όπως μια γυναίκα που δεν γεννάει φυσιολογικά και της γίνεται καισαρική τομή, αν επιτρέπετε να πω, όχι καισαρική τομή, αλλά μια τομή στην κοιλιά για να βγει το παιδί απ' έξω.

Το ρήμα εξεράγη σημαίνει εκείνος που κατέβηκε στον Άδη και συνέτριψε τους μοχλούς των αιωνίων πυλών, δηλαδή τον κατέλυσε τον Άδη που δεν μπορούσε ποτέ να βγει κανείς από εκεί. Άρα λοιπόν είναι ο πρώτος που εξεράγη, βγήκε με βίαιο τρόπο από την κοιλιά του Άδου και ως πρωτότοκος των νεκρών τον καταγράφει και ο Απόστολος Παύλος.

Λέγει εις την προς Κολασσαείς επιστολήν του· και αυτός εστιν η κεφαλή του σώματος, της εκκλησίας· ος εστιν αρχή, πρωτότοκος εκ των νεκρών, ίνα γένηται εν πάσιν αυτός πρωτεύων. Γιατί πρωτεύων; Διότι αυτός είναι πρωτεύων σε όλα και εμείς ακολουθούμε.

Πρώτος νεκρός που αναστήνεται, εμείς είμαστε από πίσω, δεύτερη, τρίτη. Και όπως πάλι γράφει ο Απόστολος Παύλος, πρωτότοκος, ως πρωτεύων και ως εγγυητής και της δικής μας Αναστάσεως Λέγει Αλφακορινθίους 15,20 Νυνὶ δὲ Χριστὸς ἐγήγερται ἐκ νεκρῶν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο.

Πώς έγινε η απαρχή, έγινε η απαρχή το ξεκίνημα, ο πρωτότοκος για να ακολουθήσουν οι πολλοί Και τέλος το τρίτο όνομα του Χριστού, ο Άρχων των Βασιλέων της Γης

Αποτελεί αυτός ο τίτλος όνομα απήχηση Εκείνης της περιφήμου ομολογίας του Κυρίου ενώπιον του Πιλάτου ότι είναι όντως βασιλεύς.

Λέγει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης όταν απαντά ο Κύριος εις τον Πιλάτον, η βασιλεία η εμή, η δική μου η βασιλεία, ουκ έστιν εκ του κόσμου τούτου, είπεν ουν αυτώ ο Πιλάτος, Ουκούν βασιλεύς ει συ, ώστε λοιπόν είσαι βασιλιάς, απεκρίθη Ιησούς, σύ λέγεις ότι βασιλεύς ειμι εγώ, δηλαδή είμαι όπως το λέγει, είμαι βασιλεύς, ώστε λοιπόν ο Χριστός αγαπητοί μου είναι βασιλεύς, είναι εξουσιαστής, εξουσιαστής της ιστορίας, είναι παγκόσμιος κριτής, είναι θριαμβευτής και ακριβώς αυτό το τελευταίο όνομα του Χριστού αποτελεί και το θέμα της Αποκαλύψεως που είναι η κεντρική ιδέα του βιβλίου.

Λέγει ο Απόστολος Ευαγγελιστής Ιωάννης Αποκάλυψη 17,14 Οὗτοι μετά του αρνίου πολεμήσουσι και το αρνίον νικήσει αυτούς ότι Κύριος Κυρίων εστί και Βασιλεύς Βασιλέων και οι μετ' αυτού κλητοί και εκλεκτοί και πιστοί.

Πώς και γιατί θα νικηθεί διότι είναι ο Κύριος των Κυρίων και ο Βασιλεύς των Βασιλέων.

Όπως βλέπουμε αγαπητοί μου, έχουμε εδώ τρεις επιθετικούς, όπως σας είπα προηγουμένως, προσδιορισμούς. ονόματα του Ιησού Χριστού. Αυτά αποτελούν μεταξύ των μια φυσική κλίμακα.

Αυτός που ήλθε να μαρτυρήσει την αλήθεια. Αυτός που χάρην αυτοίς απέθανε και ανέστη και ενίκησε τον θάνατον, όχι μόνο για τον εαυτόν του, αλλά και για όλους τους ανθρώπους, που τελικά θα σταθεί θριαμβευτής, ως άνθρωπος, βασιλεύς και κύριος πάντων των βασιλέων και αρχόντων της γης.

Τα τρία αυτά ονόματα του Ιησού Χριστού διαγράφουν με συντομία την όλη πορεία του Θεού Λόγου μέσα στην ιστορία.

Έρχεται, δίνει τη μαρτυρία, υφίσταται μαρτύριον και βγαίνει από την ιστορία αφού την παίρνει μαζί του, με την Ανάστασή του και την Ανάληψή του, την παίρνει μαζί του και την πηγαίνει ή την μεταβάλει σε Βασιλεία του Θεού.

Προσέξτε αυτό που σας είπα, μπαίνει μέσα στην ιστορία, μαρτυρεί για την αλήθεια, πεθαίνει για την αλήθεια, αναστήνεται, αναλαμβάνεται και με την τελική κρίση παίρνει ολόκληρη την ιστορία, ολόκληρη την κρίση και την κάνει Βασιλεία του Θεού.

Λέστε μου ποιο βιβλίο ποτέ μπορούσε να σταθεί, μεγαλειωδέστερο που ποτέ εγράφει στην παγκόσμια φιλολογία, ποιο βιβλίο έξω από το βιβλίο της Αποκαλύψης, τεράστια θέματα, τεράστια θέματα. Αν αγαπητοί μου μένουμε σε θεολογικά σημεία και επιμένουμε, θα πω για μια ακόμη φορά που πολλές φορές το έχω τονίσει, πρέπει να αρθούν, πρέπει να σηκωθούν, πρέπει να ανεβούμε ψηλά, μη μένουμε μόνο απλώς να πούμε ότι θα είμαι ένας καλός άνθρωπος και έτσι με τον τρόπον αυτόν να ζω μια αυτάρκεια πνευματική, η οποία δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα όριον πνευματικής λιμοκτονίας.

Ξέρετε, στα οικονομικά υπάρχει αυτό το όριον λιμοκτονίας, το λεγόμενο όριο λιμοκτονίας, το όριον λιμοκτονίας. Στην πνευματική ζωή, αν υπάρχει, εμείς το θέτουμε το όριο. Και το θέτω με το όριο αυτής της πνευματικής λιμοκτονίας όταν θέλουμε να μένουμε ευχαριστημένοι με μερικά ψιχία μιας κάποιας θρησκευτικής γνώσης.

Όχι, όχι, πρέπει τα παιδιά του Θεού να χορταίνουν το ψωμί του Θεού και το ψωμί του Θεού είναι ο άρτος ο εκ του ουρανού καταβαίνων, ο Θεός Λόγος που έδωκε τον εαυτόν του προς βρῶσιν, προς βρῶσιν ἀληθινήν για να μπορέσουμε μέσα εις αυτήν την βρῶσιν του Ουρανίου Άρτου να είδομε τον Θεόν Λόγο.

Γι' αυτό αγαπητοί, μην διαμαρτυρηθείτε αν προσφέρετε λίγη θεολογία, δεν είναι πάρα πολύ, λίγη θεολογία, Απλώς είναι ο άρτος που τρέφει τα παιδιά του Θεού.