Ψαλμός 105 και η Διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Here in Psalm 105, we have said more than once what this psalm is about. We reached verse seven. Verses six and seven say, in translation: “We have sinned with our ancestors; we have broken Your law; we have committed lawless deeds.” The psalmist speaks as one of the people, addressing God. Our ancestors in Egypt did not understand Your wondrous acts. They did not take to heart the many acts of mercy You had shown them and place their trust in You. Instead, as they approached the Red Sea, they rebelled and grieved You, the Most High.

We reached verse seven, and now we move on through verses eight, nine, ten, eleven, and twelve. They are short verses, so let us try to look at them. “And He saved them.” This refers especially to the crossing of the Red Sea. “And He saved them for His name’s sake, to make His power known.” The Lord saved the Israelites there for the glory of His name. He is God. He is no idol, no created thing, no one who lacks the power to act. God Himself acts and does what He wills. Nothing is difficult for Him.

He made the sea, and He opened it so they could pass through. God can do all things. This was a new act of God among them, done “for His name’s sake.” As the Epistle to the Hebrews says—I cannot readily find the passage just now—the heart of the matter is to believe in God, to accept Him and acknowledge Him as God, while also acknowledging that you are His creature, made by Him.

Then you will humble yourself before God, worship Him, trust Him, and pray to Him accordingly. It sounds simple when we say it, but it is not. We are Christians, and we would all say that we believe in our hearts. Yet let us watch ourselves for just one day, from waking until we go to sleep. Do we remain aware of God’s presence? Do we live by the truth that God exists, that I am His creature, that I belong to Him, turn to Him, and depend on Him?

Then your thoughts, your feelings, your actions, your inclinations, your whole conduct, and your words will reflect that truth. “Whoever approaches God must believe that He exists and that He rewards those who seek Him”—something like that. Yes, God accepts you at once, and recognizes you as His child, and so on. A true relationship with God begins, a true exchange, if I may put it that way. God acts as God, and you act as His creature, His creation. That is the whole matter.

When you live according to God, you live the natural life, the right life. But when you cease to live in faith and in the truth that God exists and is present, and that you are His child and His creature, you become distorted, almost monstrous. You become miserable, wretched, and without joy. In one way or another, you lose your true human shape.

God “saved them for His name’s sake.” He regards them as His people, loves them, is present with them, and saves them. He is the true God, who fears nothing and is swayed by nothing. Every other power is nothing before Him. “To make His power known.” Yes, that is it. He saved them for His name’s sake so that they might know His power.

We may believe in God in theory. But do we have any sense within us of who God is? He is good, the Lover of mankind, merciful, almighty, and all-wise. He made heaven and earth out of nothing. Everything depends on Him, and so do we. He does far more than make you happy: He makes you what He Himself is. He shares all His good things with you. You are not God; you are a creature. But God made you able to receive the fullness of His grace. However little grace enters a person, the whole of God is present in it.

God’s grace does not come in little pieces, and God cannot be divided. Where His grace is present within you, the whole of God is present. To believe this and live it is a great thing. This is God’s intervention, the work of God: “He saved them for His name’s sake, to make His power known.” “And He rebuked the Red Sea, and it dried up; and He led them through the depths as through a wilderness.” Through Moses, God commanded the Red Sea, and it dried up. The waters parted on either side, revealing dry ground on the seabed. They walked through as easily as they had walked through the wilderness.

If you visit those parts, you can see what the wilderness is like on the way from Cairo, somewhere near what must have been the Egyptian capital then. The Israelites left that region and reached the Red Sea. They entered it as though simply continuing along their path through the wilderness: the waters drew back on either side, and the depths, the seabed, appeared. “And He rebuked the Red Sea, and it dried up; and He led them through the depths as through a wilderness.”

We hear and read these things, and we may sigh, “If only we had been there to see it! If only things like that happened today!” But the matter lies within the human soul. That is where the miracle must happen.

Look at the world around us: all creation is a miracle. Look at a little flower, and there is a miracle. Anything you look at closely is a miracle. We simply grow used to these things. Yet they all point us toward the miracle that must take place within the human soul.

When someone takes these things seriously and learns as a good disciple, instead of merely listening and drifting through life, he lets himself be examined, corrected, and called to account. When he takes it seriously and God’s grace begins to work within him, such things do happen. He sees God’s power and grace opening paths within him, bringing down mountains, and changing what seemed immovable. For a lifetime he may have lived in ignorance, bondage, darkness, and a joyless state. Then he sees himself beginning to be set free: God’s grace delivers him, however strange that may sound.

God parts the Red Sea or brings water out of a rock: these are miracles in the visible world. Yet, strange as it may sound, they are small beside the miracle that takes place within the human soul. I do not mean this as a mere idea. I do not think anyone is excluded from this work. God wants to do it in each of us. He gladly has much to do within a person, and He finds it no more difficult than opening the sea with a command. The whole difficulty lies within ourselves. And when at last a person submits to God, a mere gesture from Him sets the soul free.

“He saved them from the hand of those who hated them and delivered them from the hand of their enemies.” He saved them from Pharaoh, who hated them, and delivered them from the enemies closing in around them. Let us understand this spiritually and see it within our own souls. The devil hates our souls. And he does not express that hatred only directly: he can work through particular people and situations to turn it against us.

He is ruthless, merciless, and without pity. We must understand that the devil hates us and desires our death, the death of our souls. When someone takes this spiritual struggle seriously—and it is no small matter—he will often find himself in the Israelites’ position at the Red Sea. God Himself directed them there. He did not send them east; He told them to turn south, bringing them right up to the sea. Meanwhile, the Egyptians were coming behind them. We know how the Israelites began to grumble against Moses: “Why did you bring us here? Were there no graves in Egypt, that you brought us into this wilderness to die and be buried?”

At the very moment when there seems to be no hope of rescue, God intervenes wondrously and saves them from those who hate them: Pharaoh and the Egyptians. I think Pharaoh himself pursued them; he did more than send his troops. He went after them so they would not escape and Egypt would not lose its laborers. But someone else governs this people, and governs everyone. God has no difficulty saving them. He opens the Red Sea, and they pass through on dry ground, as through a wilderness.

And so they were saved. “The waters covered those who oppressed them; not one of them was left.” And as though that alone were not enough, He saved them when they were in danger of death—I mean certain death. But He did not only save them: they reached the opposite shore, having crossed the Red Sea. Then the waters returned while the Egyptians were already in the sea, pursuing them to catch them, and they all drowned. “The waters covered those who oppressed them; not one of them was left.” Not a single one survived. All, all who went after them and pursued them drowned in the waters of the sea. “And they believed His words and sang His praise.” Seeing these wonders, those who had been at the center of these events, had little faith, and had complained...

Seeing these miracles, they believed God’s words. They sang His praise, glorifying and hymning Him. This is the Song of Moses, his first song, which he sang after coming out of the Red Sea. His people sang with him, and Miriam sang with the women. As you know, in the first ode of nearly every liturgical canon, the opening hymn, the heirmos, recalls this event, with only very rare exceptions.

Yes.

In one way or another, this heirmos, which is also the first katavasia, refers to that event: the crossing of the Red Sea and the song they sang in praise of God. Even the hymn, “Christ is born, glorify Him! Christ comes from heaven, go to meet Him! Christ is on earth, be exalted! Sing to the Lord, all the earth,” ends, as you know, with the words, “for He has been glorified.”

Let us say no more for now. Perhaps next time we can say a little more about this last verse. We will stop here today and continue next time.

Εδώ στον εκατοστό πέμπτο ψαλμό, εκεί είπαμε και ξανά είπαμε ποιο είναι γενικότερα το περιεχόμενο αυτού του ψαλμού. Προχωρήσαμε μέχρι τον έβδομο στίχο. Ο έκτος και ο έβδομος στίχος λένε σε μετάφραση: «Αμαρτήσαμε μετά των προγόνων μας, παρέβημε τον νόμο σου, διαπράξαμε ανομήματα». Ομιλεί ο Ψαλμωδός, μέρος του λαού, απευθύνεται εις τον Θεόν. Οι πρόγονοί μας, όταν ήσαν εις την Αίγυπτον, δεν εννόησαν καλώς τα θαυμαστάς ενεργείας σου, δεν έλαβαν υπόψη των το πλήθος των έργων της ευσπλαχνίας σου προς αυτούς, ώστε να έχουν εις σε εμπιστοσύνη, αλλά επανεστάτησαν και επίκρανάν σε τον Ύψιστον όταν ανέβαιναν προς την Ερυθράν Θάλασσα.

Φτάσαμε εδώ στον 7ο στίχο και προχωρούμε τώρα: 8ο, 9ο, 10ο, 11ο, 12ο. Είναι μικροί, μικροί στίχοι, να προλάβουμε, ας πούμε, να τους δούμε λιγάκι. «Και έσωσεν αυτούς»· αναφέρεται λοιπόν εδώ στην διάβαση ειδικότερα της Ερυθράς Θαλάσσης. «Και έσωσεν αυτούς ένεκεν του ονόματος αυτού, του γνωρίσαι την δυναστείαν αυτού». Και έσωσε λοιπόν τους τότε Ιουδαίους εκεί, τους τότε Ισραηλίτες, τους έσωσε ο Κύριος ένεκεν του ονόματος αυτού, για τη δόξα του ονόματός Του. Δηλαδή Θεός είναι, Θεός δεν είναι είδωλο ή δεν είναι ένα κτίσμα ή δεν είναι κάποιος που δεν μπορεί. Είναι ο Θεός ο ίδιος και ενεργεί ο Θεός ο ίδιος και κάνει αυτό που θέλει λοιπόν και δεν είναι τίποτε για τον Θεό.

Έκανε τη θάλασσα, να την ανοίξει τη θάλασσα και να περάσει, όλα τα κάνει ο Θεός. Αυτή είναι η νέα ενέργεια σ' αυτούς, «ένεκεν του ονόματος αυτού». Όπως λέει η προς Εβραίους επιστολή, δεν ξέρω αν μπορούμε να το βρούμε τώρα, δεν μου είναι εύκολο να το βρω τώρα, τώρα, αλλά λέγει λοιπόν εκεί ότι όλο το θέμα είναι να πιστεύσει κανείς στον Θεό, να πιστεύσει, να δεχθεί τον Θεό, να παραδεχθεί τον Θεό, να τον αναγνωρίσει τον Θεό Θεό και παράλληλα να αναγνωρίσει βέβαια ότι αυτός είναι το πλάσμα του Θεού, είναι το κτίσμα του Θεού.

Επομένως, ανάλογα θα ταπεινωθεί ενώπιον του Θεού, ανάλογα θα λατρεύσει τον Θεό, ανάλογα θα εμπιστευτεί και θα προσευχηθεί στον Θεό. Φαίνεται απλό τώρα που λέμε αυτό το πράγμα, αλλά δεν είναι. Εμείς τώρα που είμαστε χριστιανοί και θα λέγαμε ότι πιστεύουμε όλοι μας στην καρδιά. Και όμως, για να προσέξουμε λίγο, να παρακολουθήσουμε τον εαυτό μας, μία μέρα μόνο, από την ώρα που θα ξυπνήσουμε τουλάχιστον μέχρι την ώρα που θα κοιμηθούμε. Ναι, έχουμε συνεχώς την αίσθηση της παρουσίας του Θεού; Κινείται ο εαυτός μας έτσι με αυτήν την αλήθεια ότι υπάρχει ο Θεός, ότι εγώ είμαι το πλάσμα Του και ανήκω εις τον Θεό και αναφέρομαι εις τον Θεό και εξαρτώμαι από τον Θεό;

Και επομένως ανάλογες είναι οι σκέψεις σου, ανάλογα είναι τα αισθήματά σου, ανάλογες είναι οι ενεργειές σου, ανάλογες είναι οι όλες οι στάσεις σου, η όλη η συμπεριφορά σου, τα λόγια σου. Να πιστεύσει κανείς, αυτός που προσέρχεται, ότι υπάρχει ο Θεός και τοις εκζητούσιν αυτόν μισθαποδότης γίνεται, κάπως έτσι. Ναι, αμέσως δηλαδή ο Θεός όλο που δεν θέλει σε δέχεται, σε αναγνωρίζει ως παιδί του και τα λοιπά, και αρχίζει η σωστή επικοινωνία με τον Θεό και σωστό έτσι το πάρε-δώσε, επιτρέπεται να πούμε. Ο Θεός ενεργεί ως Θεός, εσύ ενεργείς ως πλάσμα του, ως κτίσμα του, και αυτό είναι όλο το θέμα.

Ζεις κατά Θεόν, τότε ζεις τη φυσιολογική ζωή, τη σωστή ζωή. Αλλιώς, αν δεν είσαι συνέχεια έτσι, ο Θεός, δεν είσαι κάτω από αυτή την πίστη και από αυτή την αλήθεια ότι υπάρχει ο Θεός, είναι παρών ο Θεός, εσύ είσαι το παιδί Του, το πλάσμα Του, δεν είσαι συνέχεια αυτό το πράγμα, γίνεσαι τερατώδης. Είσαι και δυστυχισμένος, είσαι και ταλαίπωρος, είσαι και άχαρος, είσαι και τι δεν είσαι. Τερατοποιείσαι ή έτσι ή έτσι.

«Έσωσεν αυτούς» ο Θεός «ένεκεν του ονόματος αυτού». Είναι ο Θεός, ο οποίος τους θεωρεί λαόν Του, τους αγαπά, είναι παρών ο Θεός και τους σώζει ο Θεός. Ναι, ότι είναι αυτός ο Θεός, ο αληθινός Θεός, ο οποίος δεν φοβάται τίποτε και δεν επηρεάζεται από τίποτε και όλες οι άλλες δυνάμεις είναι ανύπαρκτες γι' Αυτόν. «Του γνωρίσαι την δυναστείαν αυτού». Αυτό, ναι. Τους έσωσε ακριβώς ένεκεν του ονόματός Του, για να γνωρίσουν τη δύναμή Του.

Μπορεί να πιστεύουμε στον Θεό έτσι θεωρητικά. Έχουμε καθόλου αίσθηση μέσα μας τι είναι ο Θεός; Ο Θεός ο Αγαθός, ο Θεός ο Φιλάνθρωπος, ο Θεός ο Ελεήμων, ο Θεός ο Παντοδύναμος, ο Πάνσοφος, ο ποιήσας τον ουρανόν και την γην εκ του μηδενός, τα πάντα από Αυτόν εξαρτώνται και εμείς κλπ. Ούτε λίγο ούτε πολύ, όχι απλώς σε κάνει ευτυχισμένο και τα λοιπά, αλλά σε κάνει ό,τι είναι και Εκείνος. Όλα τα αγαθά τα δίνει και σε σένα. Σε έφτιαξε που να... Εσύ δεν είσαι Θεός, αφού εσύ είσαι ένα κτίσμα. Αλλά σε έφτιαξε έτσι ο Θεός ώστε να δέχεσαι την όλη χάρη του Θεού. Του Θεού, όσο λίγη χάρη και αν έρχεται μέσα στον άνθρωπο είναι ο όλος Θεός.

Δεν είναι κομματάκια οι χάρες του Θεού και ο Θεός δεν κομματιάζεται. Όλος ο Θεός, διότι η χάρη του Θεού λοιπόν είναι παρούσα μέσα σου, όλος ο Θεός. Είναι μεγάλη υπόθεση να το πιστεύεις, να το ζεις, να το βιώνεις. Και η επέμβαση του Θεού και η ενέργεια του Θεού είναι ακριβώς, «έσωσεν αυτούς ένεκεν του ονόματος αυτού, του γνωρίσαι την δυναστείαν αυτού». «Και επετίμησε τη Ερυθρά Θαλάσση και εξηράνθη και οδήγησεν αυτούς εν αβύσσοις ως εν ερήμω». Και έδωσε λοιπόν διαταγή στην Ερυθρά Θάλασσα διά του Μωυσέως και εξηράνθη λοιπόν η θάλασσα, άνοιξαν δηλαδή τα νερά ένθεν και ένθεν, φάνηκε κάτω ξηρά η άβυσσος, ο πυθμένας δηλαδή της θαλάσσης, ως εν ερήμω. Ήταν όπως ήταν η έρημος, που περπατούσαν χωρίς καμία δυσκολία.

Κανείς σε εκείνα τα μέρη βλέπει λοιπόν πώς είναι η έρημος καθώς πηγαίνουμε από το Κάιρο, που κάπου εκεί πρέπει να ήταν η πρωτεύουσα τότε των Αιγυπτίων, και από εκεί έφυγαν λοιπόν οι Εβραίοι και έφτασαν στην Ερυθρά Θάλασσα και μπήκαν μέσα σαν να συνεχίζαν τον δρόμο της ερήμου, καθώς τα νερά οπισθοχώρησαν προς τη μία πλευρά και προς την άλλη και φάνηκε η άβυσσος, ο πυθμένας. «Και επετίμησε τη Ερυθρά Θαλάσση και εξηράνθη και οδήγησεν αυτούς εν αβύσσοις ως εν ερήμω».

Αυτά τα ακούμε, τα διαβάζουμε, ε, να λυπούμαστε, αχ, έτσι μπορεί να λέμε ας πούμε, αχ να ήμασταν εκεί να δούμε, αχ να συνέβαιναν και σήμερα τέτοια πράγματα. Μέσα στην ψυχή του ανθρώπου, διότι εκεί είναι το θέμα, δεν είναι εξωτερικά.

Εξωτερικά να γίνουν κάποια πράγματα, ή όλη η κτίσις είναι ένα θαύμα. Ό,τι, ένα λουλουδάκι να κοιτάξεις και είναι ένα θαύμα, και ό,τι και αν προσέξεις είναι ένα θαύμα. Απλώς το συνηθίζουμε και το βλέπουμε, αλλά όλα αυτά είναι για να γίνει μέσα στην ψυχή του ανθρώπου το θαύμα.

Όταν κανείς τα σοβαρά τα πάρει αυτά τα πράγματα, όταν μαθητεύει κανείς λοιπόν, μαθητεύει ως καλός μαθητής και όχι ως ακροατής και φυτοζωεί δηλαδή, αλλά μαθητεύει και θέτει συνεχώς, αφήνει τον εαυτό του να ελέγχεται, να επιτιμάται και να διορθώνεται. Όταν κανείς τα πάρει σοβαρά τα πράγματα και αρχίσει να εργάζεται μέσα στον άνθρωπο η χάρις του Θεού, ναι, γίνονται τέτοια πράγματα. Βλέπει κανείς τον Θεό, τη δύναμη του Θεού, τη χάρη του Θεού μέσα, να ανοίγει δρόμους, να γκρεμίζει βουνά, να μεταθέτει πράγματα τα οποία μια ζωή κανείς ήταν στην άγνοια, ήταν δέσμιος, ήταν στο σκοτάδι, ήταν στην πιο άχαρη κατάσταση, μια ζωή, και βλέπει ότι αρχίζει και λυτρώνεται, τον λυτρώνει η χάρις του Θεού. Όσο και αν φαίνει παράδοξο, όλα αυτά.

Θαύματα στον φυσικό ας πούμε τομέα: σκίζει την Ερυθρά Θάλασσα ο Θεός ή θα βγάλει από την πέτρα νερό κτλ. Όλα αυτά, όσο και αν φαίνει παράδοξο, είναι μικρά αυτά μπροστά στο θαύμα που γίνεται μέσα στην ψυχή του ανθρώπου. Και δεν το παίρνουμε αυτό έτσι θεωρητικά κτλ. Και δεν νομίζω εξαιρείται κανείς από αυτό το έργο, δηλαδή στον καθένα ο Θεός θέλει να κάνει αυτό το έργο, έχει πολλή δουλειά να κάνει ευχαρίστως στον άνθρωπο και δεν δυσκολεύεται, όπως με μια διαταγή άνοιξε η θάλασσα. Βλέπει κανείς ότι όλη η δυσκολία είναι από τον ίδιο τον εαυτό του και κάποτε, όταν πια υποταχθεί κανείς στον Θεό, απλώς ένα νεύμα κάνει ο Θεός και λυτρώνεται η ψυχή.

«Έσωσεν αυτούς εκ χειρός μισούντων και ελυτρώσατο αυτούς εκ χειρός εχθρών». Και τους έσωσε λοιπόν από το χέρι του Φαραώ που τους μισούσε και τους λύτρωσε λοιπόν από το χέρι των εχθρών που έρχονταν γύρω τους. Ναι, ναι, να το καταλάβουμε αυτό για να το δούμε δηλαδή πνευματικά, για να το δούμε μέσα στην ψυχή μας. Μισεί ο διάβολος, μισεί την ψυχή μας. Και αν θέλετε, ο διάβολος δεν μας μισεί μόνον έτσι ως διάβολος. Ο διάβολος μας μισεί και διαμέσου συγκεκριμένων ανθρώπων, από όλες τις συγκεκριμένες καταστάσεις που μπορεί εκεί να ενεργεί ο διάβολος, μας μισεί λοιπόν.

Είναι αδίστακτος και είναι άσπλαχνος και είναι ανάλγητος και δεν λυπάται καθόλου. Να το καταλάβουμε αυτό, μας μισεί ο διάβολος και θέλει τον θάνατό μας, τον θάνατο της ψυχής μας. Και πάρα πολλές φορές κανείς, όταν, επαναλαμβάνω, πάρει σοβαρά τα πράγματα και μπει σε αυτόν τον αγώνα που δεν είναι αστεία, πολλές φορές θα είναι ως αυτό ακριβώς εδώ, όπως οι Εβραίοι, οι οποίοι όταν έφτασαν στην Ερυθρά Θάλασσα, καθώς ο ίδιος ο Θεός έδωσε, δεν λέει όχι, δεν πάτε ανατολικά, θα στρίψετε νότια, ακριβώς για να τους φέρει μπροστά στη θάλασσα. Και εν τω μεταξύ πίσω τους έρχονταν οι Αιγύπτιοι και ξέρουμε πολύ καλά που άρχισαν να γογγύζουν εναντίον του Μωυσέως: «Και μας έφερες εδώ; Δεν είχε τάφους στην Αίγυπτο λοιπόν και μας έφερες εδώ, εδώ μες στην έρημο να πεθάνουμε και να ταφούμε;» κτλ.

Την ώρα λοιπόν που δεν υπάρχει καμιά ελπίδα σωτηρίας, τότε είναι που σώζονται, επεμβαίνει ο Θεός κατά θαυμαστό τρόπο και τους σώζει από το χέρι αυτού που τους μισούσε και από το χέρι αυτών που ήταν οι εχθροί του λαού αυτού, τους Αιγυπτίους, τον Φαραώ, τους Αιγυπτίους, αφού και ο ίδιος ο Φαραώ νομίζω έτρεξε, δεν έστειλε απλώς στρατεύματα, αλλά έτρεξε πίσω και ο ίδιος ο Φαραώ, να προλάβουν να μην τους ξεφύγουν οι Ισραηλίτες και χάσουν τα εργατικά χέρια. Αλλά άλλος όμως κυβερνάει αυτόν τον λαό και άλλος κυβερνάει και τους πάντας. Επομένως, ο Θεός δεν δυσκολεύεται να τους σώσει με το να ανοίξει λοιπόν την Ερυθρά Θάλασσα και να περάσουν μέσα ως διά ξηράς, ως εν ερήμω.

και να σωθούν. Εκάλυψεν ύδωρ τους θλίβοντας αυτούς, είς εξ αυτών ουχ υπελείφθη. Και όσο να μην έφτανε μόνον αυτό ότι έσωσε αυτούς, έσωσε ενώ διέτρεχαν κίνδυνον θανάτου, λέει, θέλω να πω, βέβαιο θάνατο, τους έσωσε αλλά όχι μόνο τους έσωσε, βγήκαν στην αντίπερα όχθη, πέρασαν την Ερυθρά Θάλασσα, αλλά όμως μετά τα νερά επανήλθαν και καθώς ήταν ήδη μέσα οι Αιγύπτιοι, τρέχαν και αυτοί πίσω των να τους προλάβουν, πνίγηκαν όλοι. Εκάλυψεν ύδωρ τους θλίβοντας αυτούς, είς εξ αυτών ουχ υπελείφθη, δεν σώθηκε ούτε ένας. Όλοι, όλοι όσοι πήγαν πίσω των και τους κυνήγησαν, όλοι πνίγηκαν από το νερό της θάλασσας. Και επίστευσαν τοις λόγοις αυτού και ήσαν την αίνεσιν αυτού και βλέποντας αυτά τα θαυμαστά, αυτοί που πρωταγώνηζαν και ήταν ολιγόπιστοι και παραπονούνταν κτλ.

Επίστευσαν λοιπόν, βλέποντας τα θαύματα αυτά, «επίστευσαν τοις λόγοις αυτού», επίστευσαν στα λόγια του Θεού και «ήσαν την αίνεσιν αυτού» και έψαλαν, έψαλαν λοιπόν και εδόξασαν και ύμνησαν τον Θεόν. Λοιπόν, είναι η Ωδή του Μωυσέως, η πρώτη Ωδή του Μωυσέως που συνέθεσε ας πούμε έτσι και που έψαλε ο Μωυσής βγαίνοντας από την Ερυθρά Θάλασσα και μαζί με αυτόν και οι αδελφοί του, η Μαριάμ με τις γυναίκες κτλ. Και όπως ξέρετε σε όλους τους κανόνες, στην πρώτη ωδή το πρώτο τροπάριο, ειρμός, σε όλους τους κανόνες εκτός από σπανιότατες εξαιρέσεις.

Ναι.

Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, αυτός ο ειρμός που είναι και η καταβασία, η πρώτη καταβασία ας πούμε, αναφέρεται σε αυτό το γεγονός. Στην διάβαση της Ερυθράς Θαλάσσης και στην ωδή αυτή ότι εδόξασαν τον Θεό, ανέπεμψαν ένα συγκείμενο στον Θεό. Ακόμη και στο «Χριστός γεννάται, δοξάσατε, Χριστός εξ ουρανών, απαντήσατε, Χριστός επί γης, υψώθητε, άσατε τω Κυρίω πάσα η γη», πώς το λέγει, «ότι δεδόξασται», «ότι δεδόξασται» λοιπόν, τελειώνει.

Να μην πούμε περισσότερα. Σε αυτόν τον τελευταίο στίχο θα μπορούσαμε να πούμε και άλλα ίσως την προσεχή φορά. Να σταματήσουμε σήμερα εδώ και θα συνεχίσουμε την άλλη φορά.