Η Διαθήκη του Θεού με τον Ισραήλ και η εκπλήρωσή της στον Χριστό

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

As you may remember, we had reached Psalm 104 and had looked at its first six verses. Today we can continue from verse seven. Psalm 104 is very much like Psalm 72—Psalm 77, I mean. Both recount the history of the people of Israel, but they do so for different reasons. They speak chiefly of events from the Exodus out of Egypt to Joshua son of Nun, or even to David.

Psalm 77 recalls these events because God wants the people to take heed and obey Him. Here in Psalm 104, the events are recalled to stir the people to gratitude and thanksgiving to God. The opening verses say, “Give thanks to the Lord and call upon His name; proclaim His works among the nations.” The psalmist invites everyone to sing to God, thank Him, and glorify Him.

“Sing to Him and chant psalms to Him; tell of all His wonders. Praise His holy name; let the hearts of those who seek the Lord rejoice. Seek the Lord and be strengthened; seek His face continually. Remember the wonders He has done, His marvels and the judgments of His mouth. Descendants of Abraham, His servants; children of Jacob, His chosen ones.” In other words: You descendants of Abraham, servants of God, children of Jacob whom God chose as His people—remember all these things. We might call these first six verses the introduction. From verse seven through verse fifteen, we come to the first part of the psalm.

The Lord remembers His promises to the forefathers of Israel. That is how He appears throughout this psalm: remembering His promises to Abraham, Isaac, and Jacob. Let us look at as many verses as we can in the little time I have. “He is the Lord our God; His judgments are in all the earth. He has remembered His covenant forever, the word He commanded for a thousand generations, the covenant He made with Abraham and His oath to Isaac. He established it as a command for Jacob and as an everlasting covenant for Israel, saying: ‘To you I will give the land of Canaan as your allotted inheritance.’”

“When they were few in number, very few, and strangers living in that land.”

“He is the Lord our God; His judgments are in all the earth.” Our Lord is Lord of everything. He is unlike the gods of the surrounding nations, which were local gods—made-up gods, of course, and not true gods. Our Lord is the true God. He is Lord and God over the whole earth. His commands and judgments apply not only to us here, or to those living in this particular land, but to everyone on earth. So here...

...the point is clear: God is not the God of the Israelites alone, nor the Lord of the Israelites alone. He is not a local god. He is the one God, the only true God, the almighty God who made everything out of nothing. Everything has its source in Him. He is Lord over all the earth, and His judgments—that is, His commandments—apply to everyone.

Thank you. “He has remembered His covenant forever, the word He commanded for a thousand generations.” Yes, this God remembers forever. God always remembers—then, now, and in every age—His covenant, His promise, the agreement He made. As we see next, He made it with the forefathers: Abraham, Isaac, and Jacob. Jacob is Israel, whose name belongs to the whole people of Israel. So God always remembers His covenant. He remembers His word, the promise He gave, which He commanded for a thousand generations. That word, that promise of God, became a command, a command that remains in force...

...through every age, for every generation and every person. Just think what it means to believe this. If we do not believe it, why are we studying it? We must believe that God remembers the covenant, the agreement He made with Israel and, through Israel, with all humanity. And we can bear in mind something more: God did not merely make an agreement from afar. He sent His only-begotten Son, our Lord Jesus Christ, who came not merely as an envoy but gave Himself up to death for us.

With His blood—with His blood this New Covenant, this new agreement, was sealed. So we can believe that God continually remembers this covenant, this agreement. And consider the promise He gave in His word: “For God so loved the world that He gave His only-begotten Son, so that everyone who believes in Him should not perish but have eternal life.” If you believe in Christ, you will have eternal life. You will not perish. You will not perish. If you doubt this and think you will perish, I believe you are sinning. In a sense, you are called to believe it. God gives you no grounds to doubt that He will keep His covenant, keep His agreement, and remain faithful to His word...

...for God is faithful to His word. God keeps this promise, this covenant, this agreement, always before Him: “He has remembered it forever.” Continually, without ceasing, He remembers this covenant, which is for everyone and also for each person. Each of us can feel that God made this covenant with us personally, gave us this promise, and gave us His word. A person may say, “I give you my word of honor,” and say it so convincingly that you trust him completely. Then he keeps his word, whatever it costs and whatever happens. How could God, who holds everything in His hands, fail to keep His word? Everyone who believes in Christ, whom God gave...

...out of love for us—everyone who believes in Christ has eternal life and will not perish.

“The covenant He made with Abraham and His oath to Isaac.” He gave this word, this promise, to Abraham, and His oath to Isaac. Yes, and He confirmed it, as the Apostle Paul says: so that God’s promise would be certain, utterly certain, and the whole agreement He made would be certain, He swore by Himself. He had no one equal to Him by whom to swear, so He swore by Himself.

God gave Abraham this promise, gave him His word, and made this agreement with him. He confirmed it by an oath to Isaac, in the sense that what He said to Abraham He also said to Isaac. The covenant made with Abraham passed to Isaac. It was also sealed in another way: God gave Abraham a son, Isaac, whose birth was miraculous and beyond the ordinary course of nature. Where God wills, the order of nature is overcome. “He established it as a command for Jacob and as an everlasting covenant for Israel.”

So God gave Jacob this word, this promise, this agreement, this covenant. Now God’s promise—His giving of His word—becomes a command. It is His decree. God gives His word and His covenant as a command and as an everlasting covenant, an everlasting agreement for the people of Israel.

God makes an agreement with Abraham, with Isaac, and with Jacob. He gives this promise; He gives His word. It becomes an everlasting promise, an everlasting covenant and agreement with all Israel, and it takes on the force of a command. Yes, this is what God will do. He will keep His promise and every part of His agreement. He will hold His people under His protection, and they will be saved—provided that the people, on their part, keep what God asks of them, as we saw earlier in Abba Barsanuphius.

“Saying.” God made an agreement with the people of Israel. This agreement becomes a command; it is an everlasting covenant. “Saying: ‘To you I will give the land of Canaan as your allotted inheritance.’” I will give you the land of Canaan. God’s promise is concrete. He promises not only to be with His people and protect them, but to give them the land of Canaan as their inheritance. “Your allotted inheritance.” The word translated “allotted” comes from the word for rope, and...

...in those days people measured land with a rope. They still do so in many places today.

When they needed to measure a field, a plot of land, or some other area, they used a rope—something like the measuring tape we use today—to decide how much one person would receive and how much another would receive. So this word, which comes from “rope,” came to mean an allotted inheritance. God made His agreement and promise tangible by giving His people the land of Canaan as their inheritance. “When they were few in number, very few, and strangers living in that land.” And all this happened at a time when...

They were few in number, still only a handful, and they lived there as strangers. That word, “strangers,” matters greatly. The whole earth belongs to the Lord, the earth and all that fills it. Everything belongs to God. Yet God’s people live in this world as strangers and sojourners. They are only passing through. Their true inheritance is not here; this is not their

true homeland or their permanent dwelling place. As we found elsewhere in the Psalms, “God is my inheritance.” We see this with Abraham, Isaac, and Jacob. They owned almost nothing, just enough, as it were, to get by. They lived as strangers. So it was while they were still few in number, still strangers, that God made His promise to them. All this happened before they went on to Egypt: while Abraham was still by the oak of Mamre, and then in the days of Isaac and of Jacob with his children.

Later they would go down to Egypt, and God would bring them out. But while they were still few in number, living as strangers, God gave them this everlasting promise, established this everlasting covenant with them. That is all for today. We will continue next time.

Είχαμε φτάσει, όπως θα θυμάστε, και στον εκατοστό τέταρτο ψαλμό και μάλιστα είχαμε δει τους έξι πρώτους στίχους και μπορούμε σήμερα να προχωρήσουμε από τον έβδομο στίχο και έπειτα. Ο εκατοστός τέταρτος ψαλμός ομοιάζει πολύ με τον εβδομηκοστό δεύτερο ψαλμό, εβδομηκοστό έβδομο ψαλμό, και έχουν μια διαφορά οι δύο αυτοί οι ψαλμοί, ενώ και οι δύο το περιεχόμενό τους είναι η ιστορία του Ισραηλιτικού λαού. Αλλά εκεί αναφέρεται η όλη ιστορία, τα γεγονότα κυρίως από την έξοδο από την Αίγυπτο έως και τον Ιησού του Ναβή ή έως τον Δαβίδ.

Εεε...

Στον εβδομηκοστό έβδομο ψαλμό αναφέρεται όλη αυτή η ιστορία, όλα αυτά τα ιστορικά γεγονότα της περιόδου αυτής, περισσότερο από την πλευρά ότι τα θυμίζει ο Θεός για να τους επιστήσει την προσοχή να υπακούν εις τον Θεό. Εδώ, σε αυτόν τον ψαλμό, γίνεται μνεία όλων αυτών, στον 104ο ψαλμό, με την έννοια να σπεύσουν σε ευγνωμοσύνη και σε ευχαριστία προς τον Θεό ο λαός. Έλεγε λοιπόν, οι πρώτοι στίχοι έλεγαν: «Εξομολογείσθε τω Κυρίω και επικαλείσθε το όνομα αυτού, απαγγείλατε εν τοις έθνεσι τα έργα αυτού». Δηλαδή ο ψαλμωδός εδώ προσκαλεί όλους να υμνήσουν, να ευχαριστήσουν, να δοξολογήσουν τον Θεό.

Άσατε αυτώ και ψάλατε αυτώ, διηγήσασθε πάντα τα θαυμάσια αυτού, επαινείσθε εν τω ονόματι τω αγίω αυτού, ευφρανθήτω καρδία ζητούντων τον Κύριον. Ζητήσατε τον Κύριον και κραταιώθητε, ζητήσατε το πρόσωπον αυτού διαπαντός, μνήσθητε των θαυμασίων αυτού, ων εποίησεν, τα τέρατα αυτού και τα κρίματα του στόματος αυτού. Σπέρμα Αβραάμ, δούλοι αυτού, υιοί Ιακώβ, εκλεκτοί αυτού. Ενθυμηθείτε δηλαδή εσείς οι απόγονοι του Αβραάμ, δούλοι του Θεού, απόγονοι του Ιακώβ που σας εξέλεξε ως λαόν του ο Θεός, θυμηθείτε όλα αυτά τα πράγματα. Θα έλεγε κανείς ότι αυτοί οι έξι πρώτοι στίχοι είναι ο πρόλογος και περνούμε απ’ τον 7ο μας στίχο και εξής στο πρώτο μέρος, απ’ το στίχο 7 μέχρι το 15.

Ο Κύριος ενθυμείται τις υποσχέσεις του προς τους προπάτορες του Ισραήλ. Διαμέσου δηλαδή αυτού του ψαλμού εμφανίζεται ο Κύριος να ενθυμείται τις υποσχέσεις του προς τους προπάτορες του Ισραήλ, που είναι Αβραάμ, που είναι Ιακώβ. Ας δούμε λοιπόν λίγο όσους στίχους προλάβουμε εδώ, στη λίγη ώρα που διαθέτω. Αυτός Κύριος ο Θεός ημών, εν πάση τη γη τα κρίματα αυτού. Εμνήσθη εις τον αιώνα διαθήκης αυτού, λόγου ου ενετείλατο εις χιλίας γενεάς, ον διέθετο τω Αβραάμ και του όρκου αυτού τω Ισαάκ, και έστησεν αυτόν τω Ιακώβ εις πρόσταγμα και τω Ισραήλ εις διαθήκην αιώνιον, λέγων: Σοι δώσω την γην Χαναάν, σχοίνισμα κληρονομίας υμών.

Εν τω είναι αυτούς αριθμώ βραχείς, ολιγοστούς και παροίκους εν αυτή.

Ο Κύριος ο Θεός ημών, εν πάση τη γη τα κρίματα αυτού. Ο Κύριός μας είναι Κύριος του παντός. Είναι όχι όπως οι άλλοι θεοί των γύρω εθνών, που είναι τοπικοί θεοί, φτιαχτοί θεοί βέβαια, δεν είναι αληθινοί θεοί. Εδώ εμείς έχουμε τον αληθινό Θεό, Κύριό μας. Είναι Κύριος και Θεός σε όλη τη γη και τα προστάγματά Του, οι αποφάσεις Του ισχύουν όχι για εμάς εδώ μόνο, όχι για αυτούς, ας πούμε, οι οποίοι κατοικούν εδώ στη γη αυτή, αλλά για όλους οι οποίοι κατοικούν επάνω στην γη. Εδώ δηλαδή

τονίζεται ακριβώς αυτό, ότι ο Θεός δεν είναι Θεός μόνον των Ισραηλιτών, δεν είναι Κύριος μόνον των Ισραηλιτών, δεν είναι ένας τοπικός Θεός, αλλά είναι ο μόνος Θεός, ο μόνος αληθινός Θεός, ο παντοδύναμος Θεός, ο οποίος έκανε τα πάντα εκ του μηδενός και τα πάντα έχουν αναφορά σε Αυτόν και είναι Κύριος λοιπόν σε όλη τη γη και οι αποφάσεις του και τα κρίματά του, δηλαδή οι εντολές του, ισχύουν για όλους.

Ευχαριστώ. Εμνήσθη εις τον αιώνα διαθήκης αυτού, λόγου ου ενετείλατο εις χιλίας γενεάς. Ναι, αυτός ο Θεός ενθυμείται στον αιώνα. Ενθυμείται δηλαδή ο Θεός πάντοτε, πάντοτε. Παλαιότερα και τώρα και αργότερα και πολύ πιο παλαιά και τα λοιπά, ενθυμείται τη Διαθήκη του, ενθυμείται την υπόσχεση, ενθυμείται την συμφωνία που έκανε. Που έκανε βέβαια εδώ, όπως το βλέπουμε στη συνέχεια, με τους προπάτορες, με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, με τον Ιακώβ, που ο Ιακώβ είναι ο Ισραήλ, που είναι όλος ο Ισραηλιτικός λαός. Ενθυμείται λοιπόν πάντοτε ο Θεός τη διαθήκη του. Λόγου, ενθυμείται το λόγο, ας πούμε, το λόγο του, την υπόσχεσή του, το λόγο που έδωκε, που ενετείλατο εις χιλίας γενεάς, που έγινε αυτός ο λόγος, η υπόσχεση αυτή του Θεού, έγινε εντολή και εντολή που ισχύει

όλους τους αιώνες και για όλες τις γενεές και για όλους τους ανθρώπους. Για σκεφτείτε τώρα να τα πιστεύει κανείς αυτά. Και αν δεν τα πιστεύουμε, τότε γιατί ασχολούμαστε με αυτά; Αλλά όμως πρέπει να το πούμε έτσι, να τα πιστεύει κανείς αυτά, ότι ο Θεός ενθυμείται γενικότερα τη Διαθήκη αυτή, τη συμφωνία αυτή που έκανε με το Ισραήλ και διαμέσου του Ισραήλ με όλους τους ανθρώπους, αλλά εμείς τώρα μπορούμε να έχουμε υπόψη μας ότι ο Θεός όχι απλώς έκανε από το μακρόθεν μια συμφωνία, αλλά έστειλε τον μονογενή του Υιόν, τον Κύριον ημών Ιησού Χριστόν, ο οποίος όχι απλώς ήρθε πάλι ως πρεσβευτής, αλλά ήρθε και παρέδωκε τον εαυτόν εις θάνατο για μας.

Το αίμα του, και σφραγίστηκε με το αίμα του αυτή η νέα Διαθήκη, η νέα Συμφωνία. Για να πιστεύουμε τώρα ότι ο Θεός ενθυμείται διαρκώς αυτήν την Διαθήκη, αυτήν την Συμφωνία. Αυτήν την... Βλέπετε και το λόγο του που υποσχέθηκε: «Ούτω γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε τον Υιόν αυτού τον μονογενή έδωκεν, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ’ έχη ζωήν αιώνιον». Άμα πιστεύεις στον Χριστό θα έχεις ζωή αιώνια, δεν θα χαθείς, δεν θα χαθείς. Άμα τυχόν αμφιβάλλεις και νομίζεις ότι θα χαθείς, αμαρτάνεις, θαρρώ ότι αμαρτάνεις. Τρόπον τινά είναι επιβεβλημένο να πιστεύεις, δεν σου αφήνει κανένα περιθώριο ο Θεός να αμφιβάλλεις ότι η Διαθήκη του δεν θα τηρηθεί, η Συμφωνία του δεν θα τηρηθεί, ο

λόγος του δεν θα μείνει πιστός, δηλαδή ο Θεός στον λόγο του. Και την υπόσχεση αυτή και την διαθήκη αυτή και την συμφωνία αυτή την έχει υπόψη του ο Θεός συνεχώς, εμνήσθη εις τον αιώνα. Συνεχώς, διαπαντός, την διαθήκη, η οποία είναι για όλους αλλά και για τον καθένα. Ο καθένας μπορεί να αισθάνεται ότι ο Θεός έκανε μαζί του αυτήν την Διαθήκη ή έδωκε αυτήν την υπόσχεση, έδωκε τον λόγο του. Εδώ ο άνθρωπος, ας πούμε, λέει, σου δίνω το λόγο της τιμής μου, και το λέει με τέτοιο τρόπο που πείθεσαι απολύτως και τηρεί τον λόγο του, ό,τι και αν στοιχίσει, όπως και να ’ρθουν τα πράγματα. Ο Θεός που τα έχει όλα στα χέρια του, πώς δεν θα τηρήσει τον λόγο του; Καθένας που πιστεύει στον Χριστό, τον οποίον έδωκε ο Θεός δι’

από αγάπη για μας, καθένας που πιστεύει στον Χριστό έχει ζωή αιώνια και δεν θα χαθεί.

«Ον διέθετο τω Αβραάμ και του όρκου αυτού τω Ισαάκ». Τον λόγον αυτόν, ας πούμε, αυτήν την υπόσχεση την έδωκε στον Αβραάμ και του όρκου αυτού τω Ισαάκ. Ναι, και εβεβαίωσε, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος, που για να είναι, ας πούμε, η υπόσχεση του Θεού βεβαία, βεβαιοτάτη, και η όλη συμφωνία που κάνει ο Θεός, για να είναι έτσι βεβαιοτάτη η υπόσχεση, ώμοσε καθ' εαυτού, καθότι δεν είχε άλλον ίσο με αυτόν για να, ας πούμε, να ορκιστεί, και ώμοσε καθ' εαυτού.

Λοιπόν, αυτήν την υπόσχεση, έδωκε αυτόν τον λόγο, έκανε αυτήν την συμφωνία με τον Αβραάμ ο Θεός και βεβαίωσε με όρκο τον Ισαάκ και με την έννοια δηλαδή ότι αυτό που είπε στον Αβραάμ, είπε και στον Ισαάκ. Αυτή η διαθήκη, η συμφωνία που έγινε με τον Αβραάμ περνάει και στον Ισαάκ, αλλά και με την έννοια ότι εσφραγίστηκε αυτή η συμφωνία με τον Θεό με το να δώσει στον Αβραάμ τον Ισαάκ, να γεννηθεί ο Ισαάκ, εγεννήθη έτσι κατά θαυμαστό τρόπο και έξω από την φυσική σειρά των πραγμάτων, όπου Θεός βούλεται, νικάται φύσεως τάξις. Και έστησεν αυτόν τω Ιακώβ εις πρόσταγμα και τω Ισραήλ εις διαθήκην αιώνιον.

Παρουσίασε λοιπόν αυτόν, τον λόγον δηλαδή, αυτήν την υπόσχεση, αυτήν την συμφωνία, αυτήν την διαθήκη εις τον Ιακώβ. Εδώ τώρα η υπόσχεση του Θεού, η συμφωνία αυτή του Θεού, το ότι δίδει ο Θεός τον λόγον, αυτό τώρα το πράγμα γίνεται πρόσταγμα. Είναι το διάταγμά του και τον δίνει λοιπόν, τον δίνει αυτόν τον λόγο, την διαθήκη του, ο Θεός ως πρόσταγμα και ως αιώνια διαθήκη και αιώνια συμφωνία υπέρ του Ισραηλιτικού λαού.

Κάνει συμφωνία ο Θεός με τον Αβραάμ, κάνει συμφωνία ο Θεός με τον Ισαάκ, κάνει συμφωνία ο Θεός με τον Ιακώβ, δίδει αυτήν την υπόσχεση, δίδει τον λόγο του και αυτό τώρα γίνεται υπόσχεση, διαθήκη αιώνιος, συμφωνία αιώνιος με όλον τον Ισραήλ και παίρνει πλέον το χαρακτήρα προστάγματος. Ναι, έτσι θα γίνει, έτσι θα κάνει ο Θεός. Θα τηρήσει ο Θεός την υπόσχεσή του, θα τηρήσει όλα στη συμφωνία του, θα έχει τον λαόν του υπό την προστασία του, θα σωθεί αυτός ο λαός. Εάν βέβαια και ο λαός από τη δική του πλευρά, όπως είδαμε και προηγουμένως στον Αββά Βαρσανούφιο, εάν βέβαια και ο λαός από τη δική του πλευρά τηρήσει αυτά τα οποία ζητεί ο Θεός.

Λέγων. Έκανε λοιπόν συμφωνία με τον Ισραηλιτικό λαό ο Θεός. Η συμφωνία αυτή γίνεται ένα πρόσταγμα, είναι διαθήκη αιώνιος. Λέγων: «Σοι δώσω την γην Χαναάν, σχοίνισμα κληρονομίας υμών». Θα σου δώσω την γην Χαναάν. Δηλαδή όχι απλώς έτσι θεωρητικά ο Θεός υπόσχεται ότι έκανε συμφωνία με τον λαό και θα είναι μαζί με αυτόν τον λαό και θα τον προστατεύει και τα λοιπά, αλλά κατά συγκεκριμένο τρόπο του υπόσχεται λοιπόν ότι θα του δώσει τη γην Χαναάν ως κληρονομία. Σχοίνισμα κληρονομίας υμών. Το σχοίνισμα είναι από το σχοινί και

τότε μετρούσαν, και σήμερα ακόμη δηλαδή σε πολλά μέρη γίνεται αυτό,

είχαν να μετρήσουν ένα χωράφι, να μετρήσουν ένα οικόπεδο, να μετρήσουν τέλος πάντων μια περιοχή, χρησιμοποιούσαν ένα σχοινί, σαν μια κορδέλα που θα λέγαμε σήμερα, λοιπόν, για να κανονίσουν πόσο θα πάρει ένας, πόσο θα πάρει άλλος και τα λοιπά. Λοιπόν, τελικά το σχοίνισμα αυτό, από το σχοινί δηλαδή που προέρχεται η λέξη, το ίδιο αυτό σημαίνει πλέον κληρονομία. Ναι, υποσχέθηκε λοιπόν ο Θεός, ή ας πούμε κατά χειροπιαστό τρόπο έτσι παρουσιάζει την συμφωνία του και την υπόσχεσή του προς τον λαό με το να τους δώσει την γην Χαναάν ως κληρονομία. Εν τω είναι αυτούς αριθμώ βραχείς, ολιγοστούς και παροίκους εν αυτή. Και όλα αυτά έγιναν τότε που...

Ολιγάριθμοι δηλαδή ήταν, βραχείς, λίγοι ακόμη, ολιγοστοί και πάροικοι εν αυτή, ήταν λίγοι, ήταν λιγοστοί και πάροικοι, πάροικοι. Πάροικοι, αυτό έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία, ότι λίγο πολύ εδώ σε αυτόν τον κόσμο ο άνθρωπος του Θεού, όλη η γη του Κυρίου, η γη και το πλήρωμα αυτής, η γη είναι του Θεού, τα πάντα είναι του Θεού, όμως τελικά οι άνθρωποι του Θεού σε αυτόν τον κόσμο είναι πάροικοι και παρεπίδημοι. Απλώς παροικούν. Δεν είναι εδώ η πραγματική κληρονομία τους, δεν είναι εδώ η

πραγματική πατρίδα τους και δεν είναι εδώ η παντοτινή τους, ας πούμε, διαμονή. Όπως λέγει πάλι στους ψαλμούς αλλού και το είχαμε βρει, κληρονομία μου ο Θεός. Δεν είναι κληρονομία, το βλέπουμε αυτό και στην περίπτωση του Αβραάμ και στην περίπτωση του Ισαάκ και του Ιακώβ και τα λοιπά, τίποτε δεν έχουν, απλώς έχουν ένα κάτι για να τα βγουν, τρόπον τινά. Είναι πάροικοι. Καθώς λοιπόν είναι ακόμη λίγοι, καθώς ακόμη είναι λιγοστοί, είναι πάροικοι, τότε ακόμη ο Θεός υποσχέθηκε, διότι ύστερα πήγαν. Αυτά αναφέρονται, αλλά εκείνα τα οποία έγιναν, ενώ ακόμη ο Αβραάμ ήταν εκεί στη δρυ του Μαμβρή και στη συνέχεια ο Ισαάκ και ο Ιακώβ μετά, με τα παιδιά του.

Δηλαδή θα πάνε στην Αίγυπτο, όπου και τους εξήγαγε ο Θεός. Ήταν ακόμη λίγοι, ήταν ακόμη λιγοστοί και πάροικοι και όμως ο Θεός τότε λοιπόν τους έδωσε αυτή την αιώνια υπόσχεση, αυτή την αιώνια διαθήκη, έκανε μαζί τους την αιώνια συμφωνία. Αυτά για σήμερα και θα συνεχίσουμε την προσεχή φορά.