Η μέριμνα του Θεού για τη Δημιουργία και η μετανοούσα ψυχή

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Let us spend a little time on the Psalms and, fairly quickly, finish Psalm 103. As we said, it is the introductory psalm, and we have spent a long time on it.

We had reached verse 28 of Psalm 103. Seven verses remain, from 29 through 35. Let us go through them fairly quickly. I hope you are not tired. From verse 29 onward, the psalmist David says: “When You turn away Your face, they are troubled. You take away their breath, and they perish and return to their dust.”

Yes, God sustains everything. God gives life to everything. All things are in order, and so on, because God wills it. “When You turn away Your face, they are troubled.” As soon as God turns His face away, everything is disturbed, everything is thrown into confusion, everything is turned upside down. “Do not turn Your face away from Your servant, for I am afflicted.” That is it. May He not turn His face away. That is it. Let us pay attention to this. We have said it before; let us emphasize it now as well.

However sinful you may be, if you are humble and repentant, God looks on you with compassion. His face is turned toward you, His gaze rests on you, and His love is upon you.

The repentant sinner is especially dear to God. God created the world very good. Yet to save the world—to save human beings, His rational creatures, from sin—God did more than create them. God Himself became man and died to save the sinner. This is astonishing. The repentant sinner draws God’s grace, and the sinner’s soul becomes precious to Him when it repents. If you humble yourself inwardly,

if you feel the bitterness of sin and the harm it has done you, and above all realize how much you yourself consented to sin, gave yourself over to it, and did its bidding, you become aware of all this and are brokenhearted. You feel the responsibility and guilt you bear for it. You are brokenhearted before God and hope in His mercy. Could there be any greater faith in God? You cannot honor God better or glorify Him more than by hoping that He will receive you, a sinner, since you repent and speak of all this.

You lay bare all that bitterness, and in a sense you have lost every other hope. That moves God to take great care of you. One might say this comes before everything else. God took care to create the world. Then humanity fell, and with humanity the whole world, all creation, fell too. Now God gives His Son, who is crucified and dies. We might say that this surpasses the first creation. Then God spoke, and the world came to be. He said, “Let us make man in Our image,” and He made him. But now God sets out an entire plan to save the sinner, and in the end...

He does not merely speak in order to save humanity. He Himself comes, becomes man, undergoes all that human beings undergo, and finally dies to save the sinner. We could say that God has acted, and still acts, with even greater love to save the sinner. Everything He does shows how deeply He loves the sinner and desires his salvation. When someone humbles himself and repents, God’s face is turned toward him, with all His love and care. But if someone grows proud—God knows we are sinners, and being sinful is no reason for Him to favor us. It is not a matter of remaining sinners so that He will look on us with compassion. What draws His compassion is our desire to repent.

If you repent, God will not leave you in that condition. He heals you.

Well...

But when you become proud and self-important, God turns His face away. What will you do then? What can you do? Cleverness will accomplish nothing, nor will any other attitude. Have we not understood that you stand only because God supports you? If God gives you contentment, you are content. If He gives you peace, you are at peace. If He gives you strength, you have strength. But if you rely only on your own human strength...

“When You turn away Your face, they are troubled.” Everything is disturbed, especially the human person. “You take away their breath, and they perish and return to their dust.” Take away the breath that gives life to all things, and they perish and return to the earth. We read and hear these words, but how deeply do we believe them? They are so simple. What could be simpler than believing that everything depends on God? And God desires to give you everything: to support you, gladden you, and give you peace. He does not demand that you already be free of sin. He asks you to confess that you are a sinner,

to repent, humble yourself, and turn to Him. Then all that is His becomes yours. “You send forth Your Spirit, and they are created, and You renew the face of the earth.” He sends His Spirit, and what was close to destruction, or had already fallen, is built anew. He renews the whole face of the earth. This speaks both of humanity and of all creation. From verse 31 onward, we have, so to speak, the conclusion of the psalm.

And...

Here we have a hymn of praise: “May the glory of the Lord endure forever.” May the Lord’s glory be eternal.

“May the Lord rejoice in His works.” David brings us back to this again. See how the Saints think and understand these things. We sometimes seem to belong to another world and struggle to understand how they think, so that we can follow them. “May the glory of the Lord endure forever.” And “may the Lord rejoice in His works.” The Lord looks upon all His works. They depend on Him; He gives life to them all and keeps them ordered, beautiful, and good. And God rejoices in them. Yes, God rejoices. It is not so...

God is the center; the human being is not the center. How mistaken we are when we think the human being is the center. How could he be? The human being is central in this sense: God concerns Himself with him, but not as though the human being were the center. God concerns Himself with the human being, who is His creature, made in His image and according to His likeness, and He desires to dwell in him. And so, in the end, God makes the human being god. “He looks upon the earth and makes it tremble; He touches the mountains, and they smoke.” Yes, he says it once again: this is the Lord who made all things, the Lord to whom glory belongs, the Lord who gives life, and so on.

He turns His face away, and everything is troubled. The Lord is mighty. He looks upon the earth and makes it tremble. You see, when an earthquake happens, the psalm says it is because God looks upon the earth in this way and makes it tremble. We may think David simply did not know better and spoke like that. We discussed this before, when earthquakes struck here in Thessaloniki. We also spoke about it earlier, when we were still meeting in the hall at Saint Athanasios.

We have spoken about such matters. You may remember that we had begun to explain the Creed and had reached the part about creation. We said that we have no reason to doubt what our faith teaches, while also acknowledging that there are fault lines within the earth.

Does God make those fault lines so that people will tremble, be afraid, and live under threat? What is happening? As we said then, if you remember, God made the human being to live in Paradise and to enjoy the life of Paradise.

But...

But as the Fathers explain, especially Saint John of Damascus, God knew that man would fall. So when He created man, He took that Fall into account. He made him able to find some comfort in this world, able to...

To survive. To go on living, to exist, and for the human race to continue, and so on. God foresaw the Fall and made man accordingly. If man had not fallen, life would have been entirely different, even though God had made him ready for the possibility of falling. In the same way, foreseeing the Fall, God made the whole creation with these faults in the earth. Those faults and the earthquakes they cause would have done no harm if man had not fallen and had lived the life of Paradise. Wild beasts would not have been hostile to man, either. The same holds for the forces of nature.

Natural disasters, storms, those winds we call... storms and hurricanes that do so much harm, earthquakes, and so many other things. They would not have happened.

I believe the earth had these faults from the very beginning, and from the beginning the conditions were there for currents to form and hurricanes to arise. But God made things this way because He foresaw that man would fall and rebel, and that, because of man's Fall, the whole creation would also rise up against him. This does not mean that God was threatening man from the start, bringing one calamity after another. No. Foreseeing the Fall, God arranged things so that, if man did fall, these things would be there and would serve their purpose. Yet they remain always, always under God's control. If man had not fallen, there would have been no earthquakes or anything of the kind.

I hope I am making myself understood as I try to explain this. God looks upon the earth and makes it tremble. He touches the mountains and they smoke: He touches the mountain peaks, and smoke rises from them. This points to volcanoes. “I will sing to the Lord as long as I live; I will sing praise to my God as long as I exist.” What is left for me to do? As long as I live, to sing of the Lord's glory, to sing and praise God for as long as I exist. That is the point. This is the conclusion: this is what man must do, his calling—to sing to God, praise God, and glorify God.

And we, sinful as we are, ask God to grant us metanoia, repentance, and all the rest. But the purpose, in the end, is that we may sing and glorify God. It would be a poor thing to stop at lamenting our sins and worrying only about whether we will repent. All of this is meant to free us from what holds us back within, from what is harmful, so that we may glorify and praise God. That is our joy, our happiness, the very meaning of our being. The desire rises from within us to sing to the Lord and praise Him throughout our lives, to sing to God for as long as we exist. “May my meditation be pleasing to Him; I will rejoice in the Lord.” And so our thoughts are filled with sweetness.

My thoughts grow sweet as I think of the Lord, and my whole soul, my whole being, rejoices as I reflect on Him, turn to Him, and commune with Him. I know that I am His creature and that He is my God. “May sinners vanish from the earth, and may the lawless be no more. Bless the Lord, O my soul.” May there be no sinners or lawless people on the earth. Yes, may they disappear completely. “Bless the Lord, O my soul.” Glorify the Lord, O my soul. I think we should return to this last verse and speak about it a little. “May sinners vanish from the earth.” May sinners and the lawless disappear from the earth and be no more. What does this mean? We will look at it more closely next time.

Λίγο, λοιπόν, να δούμε και τους ψαλμούς και μάλιστα λίγο σύντομα, σύντομα να τελειώσουμε τον εκατοστό τρίτο ψαλμό, που είναι, όπως είπαμε, προοιμιακός και που πολύ καιρό ασχολούμεθα με αυτόν τον ψαλμό.

Είχαμε φτάσει μέχρι τον 28ο στίχο του 103ου ψαλμού και είναι 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35 στίχοι. Για να τα δούμε λίγο σύντομα, σύντομα, ελπίζω να μην κουραστήκατε. Λέγει λοιπόν από τον 29 και εξής, λέει ο ψαλμωδός Δαβίδ: «Αποστρέψαντος δε σου το πρόσωπον ταραχθήσονται, αντανελείς το πνεύμα αυτών και εκλείψουσι και εις τον χουν αυτών επιστρέψουσι».

Όλα τα στηρίζει ο Θεός, όλα τα ζωογονεί ο Θεός, όλα είναι σε τάξη και λοιπά, διότι το θέλει ο Θεός. Αποστρέψαντος δε σου το πρόσωπον, ταραχθήσονται. Μόλις αποστρέψει ο Θεός το πρόσωπό του, όλα ταράσσονται, όλα αναστατώνονται, όλα γίνονται άνω κάτω. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από το παιδός σου, ότι θλίβομαι. Αυτό είναι. Να μην γυρίζει αυτός το πρόσωπό του. Αυτό είναι. Και να το προσέξουμε. Είπαμε και άλλες φορές, να το τονίσουμε και τώρα.

ότι... ότι όσο αμαρτωλός και αν είσαι, αν είσαι έτσι ταπεινός, αν είσαι μετανοημένος, σε συμπαθεί ο Θεός, σε συμπαθεί. Το πρόσωπό του είναι πάνω σου, το βλέμμα του είναι πάνω σου, η αγάπη του είναι πάνω σου. Τέλος πάντων.

Πολύ συμπαθής ο αμαρτωλός εις τον Θεό, ο μετανοημένος αμαρτωλός, επειδή ακριβώς ο Θεός έπλασε τον κόσμο καλόν λίαν, αλλά προκειμένου όμως να σώσει τον κόσμο, τον αμαρτωλό, τα λογικά πλάσματα, τους ανθρώπους, να τους σώσει από την αμαρτία, όχι απλώς είναι δημιουργός ο Θεός, αλλά πεθαίνει ο ίδιος ο Θεός που έγινε άνθρωπος, πεθαίνει για να σώσει τον αμαρτωλό. Είναι εδώ συγκλονιστικά τα πράγματα. Πολύ επισύρει την χάρη του Θεού ο αμαρτωλός. Πολύ γίνεται συμπαθής ο αμαρτωλός και πολύ ελκυστική είναι η ψυχή του αμαρτωλού όταν μετανοεί. Αν ταπεινωθείς μέσα σου,

Νιώσεις το φαρμάκι της αμαρτίας, νιώσεις το κακό που σου έχει κάνει η αμαρτία, κυρίως νιώσεις πόσο εσύ συμφώνησες με την αμαρτία, παραδόθηκες στην αμαρτία, έκανες το κέφι της και αφήσεις και το συναισθάνεσαι αυτό το πράγμα και συντρίβεσαι και νιώθεις την ευθύνη που φέρνεις και νιώθεις την ενοχή που φέρνεις γι' αυτό. Και συντρίβεσαι ενώπιον του Θεού και ελπίζεις στο έλεος του Θεού. Να υπάρχει καλύτερη πίστη προς τον Θεό; Και να υπάρχει καλύτερη, ας πούμε έτσι, δεν μπορείς να τιμήσεις καλύτερα τον Θεό και να δοξάσεις καλύτερα τον Θεό από το να ελπίσεις ότι θα δεχτεί εσένα τον αμαρτωλό, αφού μετανοείς και λες όλο αυτό το.

Φανερώνεις όλο αυτό το φαρμάκι και τρόπον τινά είσαι και απογοητευμένος, πλήρως, τελείωσε, δεν έχεις καμιά ελπίδα από πουθενά αλλού. Αυτό κάνει τον Θεό να σε προσέξει πάρα πολύ. Είναι, θα έλεγε κανείς, πάνω απ' όλα. Το να σώσει ο Θεός... ασχολήθηκε και δημιούργησε τον κόσμο. Έπεσε ο άνθρωπος και μαζί με τον άνθρωπο και όλος ο κόσμος, όλη η κτίση. Και τώρα ο Θεός δίνει τον Υιόν Του και σταυρώνεται, πεθαίνει ακριβώς. Δηλαδή θα λέγαμε ότι αυτό είναι πολύ ανώτερο από το... Ναι, την πρώτη φορά είπε ένα λόγο και έγινε ο κόσμος. Είπε να δημιουργήσουμε έναν άνθρωπο κατ' εικόνα και έφτιαξε τον άνθρωπο την πρώτη φορά. Τώρα όμως εδώ καταστρώνει ολόκληρο σχέδιο ο Θεός για να σώσει τον αμαρτωλό και τελικά...

απλώς έρχεται να πει και τα λοιπά για να σώσει τον άνθρωπο, αλλά ο ίδιος έρχεται και γίνεται άνθρωπος και υφίσταται όλα τα του ανθρώπου και τελικά πεθαίνει για να σώσει τον αμαρτωλό. Με πολύ περισσότερη, θα λέγαμε, αγάπη ενήργησε ο Θεός και ενεργεί για να σώσει τον αμαρτωλό. Πολύ περισσότερο, θα λέγαμε, ο Θεός με όλα όσα κάνει δείχνει ότι αγαπά τον αμαρτωλό και θέλει τη σωτηρία του. Και όταν ταπεινωθεί κανείς και μετανοεί, να το πρόσωπο του Θεού επάνω του, όλη η αγάπη, όλη η φροντίδα του Θεού. Αν όμως κανείς υπερηφανιστεί, όχι γιατί είναι αμαρτωλός, ο άνθρωπος, ξέρει ο Θεός ότι είναι αμαρτωλός, δεν σε κάνει συμπαθή η αμαρτωλότητα, όχι με την έννοια βέβαια, εντάξει, να είμαστε αμαρτωλοί για να μας συμπαθήσει, όχι, σε κάνει συμπαθή επειδή θέλεις να μετανοείς.

Αν μετανοείς, δεν αφήνει ο Θεός να υπάρχει αυτή η κατάσταση, σε γιατρεύει.

Ε...

Όταν όμως υπερηφανιστείς, όταν εγωιστείς, ο Θεός αποστρέφει το πρόσωπο. Τι θα κάνεις μετά; Τι θα κάνεις; Ούτε με τις εξυπνάδες μπορεί να γίνει τίποτε, ούτε με όποια άλλη στάση. Δεν έχουμε καταλάβει ότι αν σε στηρίζει ο Θεός, στηρίζεσαι; Αν σε ικανοποιεί ο Θεός, χαίρεσαι. Αν σε ειρηνεύει ο Θεός, ειρηνεύεις. Αν σου δίδει δύναμη ο Θεός, έχεις δύναμη. Αν στηριχθείς στην ανθρώπινη δύναμη που έχεις μόνο εσύ...

«Αποστρέψαντος δε σου το πρόσωπον ταραχθήσονται», τα πάντα ταράσσονται, πολύ περισσότερο ο άνθρωπος. «Αντανελείς το πνεύμα αυτών και εκλείψουσι και εις τον χουν αυτών επιστρέψουσι», θα αφαιρέσεις το πνεύμα που δίνει ζωή σε όλα και θα εκλείψουν και θα χαθούν και θα επιστρέψουν όλα στο χώμα. Αυτά βέβαια τα διαβάζουμε, τα ακούμε· βαθιά μέσα μας όμως πόσο τα πιστεύουμε; Και είναι τόσο απλά, τόσο απλά. Τι απλούστερο να πιστεύεις ότι το παν εξαρτάται από τον Θεό και άλλο που δεν θέλει ο Θεός να σου δίνει το παν και να σε στηρίζει και να σε χαροποιεί και να σε ειρηνεύει; Και οπωσδήποτε δεν θέλει τίποτα, δεν θέλει να μην είσαι αμαρτωλός, όχι, να ομολογήσεις ότι είσαι αμαρτωλός,

μετανοήσεις και να ταπεινωθείς και να καταφύγεις σε Αυτόν. Όλα μετά τα δικά Του είναι δικά σου. «Εξαποστελείς το πνεύμα σου και κτισθήσονται και ανακαινιείς το πρόσωπον της γης». Θα στείλεις το πνεύμα σου και όλα πάλι από εκεί που πήγαν να καταστραφούν ή γκρεμίστηκαν πάλι θα κτιστούν και ανακαινιείς το πρόσωπο της γης και θα κάνεις καινούργιο το όλο πρόσωπο της γης. Αναφέρεται εδώ βέβαια, οπωσδήποτε, και στον άνθρωπο και στην όλη κτίση. Και από τον 31ο στίχο έπειτα έχουμε το συμπέρασμα, ας πούμε, του όλου ψαλμού.

Και...

και έχουμε εδώ δοξολογία: «Ήτω η δόξα Κυρίου εις τους αιώνας». Ας είναι λοιπόν η δόξα του Κυρίου αιωνία.

«Ευφρανθήσεται Κύριος επί τοις έργοις αυτού» και ας ευφραίνεται ο Κύριος από τα έργα Του. Δηλαδή, ναι, πάλι εκεί το πάει ο Δαβίδ, πάλι εκεί το πάει. Πώς σκέπτονται οι Άγιοι, πώς τα παίρνουν οι Άγιοι, που φαίνεται εμείς σαν να είμαστε άλλου κόσμου άνθρωποι και δεν καταλαβαίνουμε πώς σκέπτονται οι Άγιοι και να τους ακολουθήσουμε. Ας είναι λοιπόν η δόξα του Κυρίου εις τους αιώνας, αιωνία. «Ευφρανθήσεται», σημαίνει, «Κύριος επί τοις έργοις αυτού». Ο Κύριος λοιπόν θα βλέπει τα έργα Του, όλα αυτά τα έργα Του που εξαρτώνται από Αυτόν, που δίδει τη ζωή σε όλα, που τα έχει όλα σε τάξη, που τα έχει όλα όμορφα και καλά κτλ. Και θα ευφραίνεται λοιπόν ο Θεός. Ναι, ο Θεός θα ευφραίνεται. Δεν είναι τόσο...

Το κέντρο είναι ο Θεός, δεν είναι ο άνθρωπος το κέντρο. Πόσο λάθος κάνουμε όταν νομίζουμε ότι ο άνθρωπος είναι το κέντρο. Τι κέντρο να είναι; Κέντρο είναι κατά τούτο ο άνθρωπος, ότι ο Θεός ασχολείται με τον άνθρωπο, αλλά όχι σαν να είναι κέντρον ο άνθρωπος. Ασχολείται με τον άνθρωπο που είναι το πλάσμα Του, που είναι το κατ' εικόνα πλάσμα Του, το καθ' ομοίωσιν πλάσμα Του και θέλει να κατοικήσει σε αυτό. Και έτσι τελικά λοιπόν κάνει και τον άνθρωπον ο Θεός Θεόν. Ο επιβλέπων επί την γην και ποιών αυτήν τρέμειν, ο απτόμενος των ορέων και καπνίζονται. Ναι, το λέει ακόμη μια φορά αυτός ο Κύριος που έκανε τα πάντα και ο Κύριος στον οποίο ανήκει η δόξα, ο Κύριος που δίδει ζωή κλπ.

Αποστρέφει το πρόσωπό Του και όλα ταράσσονται. Ο Κύριος είναι ο ισχυρός Κύριος, ο δυνατός Κύριος, ο οποίος επιβλέπει την γη και ποιών αυτήν τρέμει και την κάνει τη γη να τρέμει. Βλέπετε πάλι εδώ, πάλι εδώ, αν γίνεται σεισμός, γίνεται διότι ρίχνει ένα τέτοιο βλέμμα ο Θεός και την κάνει τη γη να τρέμει. Και μας φαίνεται τώρα ότι δεν ήξερε τότε ο Δαβίδ και τα λέγει έτσι αυτά, μας φαίνονται έτσι οι ιστορίες. Είχαμε παλαιότερα και τότε εξ αφορμής των σεισμών εδώ στη Θεσσαλονίκη είχαμε πει κάποια πράγματα πάνω σε αυτά τα θέματα, αλλά και επίσης έτσι και σε ανύποπτο χρόνο όταν ήμασταν ακόμη εκεί στον Άγιο Αθανάσιο, στην αίθουσα. Ευχαριστώ.

Αναφερόμαστε σε τέτοια θέματα, να ενθυμείστε, είχαμε αρχίσει να ερμηνεύουμε το Σύμβολο της Πίστης και εκεί στην Δημιουργία. Ναι, είχαμε πει ότι όντως δεν έχουμε κανένα λόγο να αμφιβάλλουμε σε αυτό το οποίο λέγει η πίστη, ότι υπάρχουν ρήγματα μέσα κτλ. στη γη.

Γίνεται τώρα, τα κάνει τα ρήγματα αυτά ο Θεός για να τρέμουν οι άνθρωποι, για να φοβούνται οι άνθρωποι, για να απειλούνται οι άνθρωποι; Τι γίνεται; Και λέγαμε, αν ενθυμείστε, λέγαμε όπως δηλαδή ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο να ζει στον Παράδεισο, να ζει στον Παράδεισο και να ζει η παραδεισένια ζωή.

Αλλά...

Αλλά όπως ερμηνεύουν οι πατέρες και ιδιαίτερα ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, καθώς ήξερε ο Θεός ότι θα πέσει ο άνθρωπος, τον έπλασε έτσι τον άνθρωπο που έλαβε υπόψη και την πτώση του, ώστε να μπορεί να είναι έτσι φτιαγμένος δηλαδή ο άνθρωπος, να μπορεί να βρει μια κάποια παρηγορία στον κόσμο αυτόν, να μπορεί να...

Συντήρηση. Συντηρηθεί, να υπάρχει, να διαιωνιστεί το ανθρώπινο γένος κτλ. Προέβλεπε λοιπόν ο Θεός ότι θα πέσει και θα κάνει έτσι τον άνθρωπο. Αν δεν έπεφτε ο άνθρωπος, έστω και που ο Θεός τον έκανε και σε περίπτωση που θα πέσει να είναι έτοιμος και κάτι τέτοιο, αν δεν έπεφτε λοιπόν θα ήταν εντελώς διαφορετική η ζωή. Έτσι, τρόπον τινά, ο Θεός προέβλεψε ή μάλλον καθώς προέβλεπε ότι θα πέσει ο άνθρωπος, όχι μόνο τον άνθρωπο τον έκανε ανάλογα, αλλά και την όλη κτίση να έχει αυτά τα ρήγματα. Τα οποία ρήγματα και τους σεισμούς δεν θα έκαναν ούτε τίποτε αν δεν είχε πέσει ο άνθρωπος και ζούσε την παραδεισένια ζωή. Ούτε τα άγρια θηρία ήταν άγρια θηρία εναντίον του ανθρώπου, τίποτε. Έτσι λοιπόν και τα στοιχεία της φύσης.

Θεομηνίες, οι τρικυμίες, οι άνεμοι αυτοί που τους λέμε... Τρικυμίες, τυφώνες που κάνουν τόσο μεγάλο κακό ή σεισμοί και τόσα άλλα. Δεν θα γίνονταν.

Πιστεύω δηλαδή ότι ευθύς εξ αρχής η γη είχε τα ρήγματα, ευθύς εξ αρχής ήταν έτσι τα πράγματα ώστε να δημιουργούνται τα ρεύματα και τα λοιπά και να γίνουν οι τυφώνες. Αλλά με την έννοια, καθώς θα έπεφτε ο άνθρωπος και θα επαναστατούσε, και ειδικά τις πτώσεις του ανθρώπου, θα επαναστατούσε και όλη η κτίση. Ήταν αυτά έτσι φτιαγμένα που δεν χρειάζεται, τρόπον τινά, ο Θεός από την αρχή, σαν να απειλεί τον άνθρωπο από την αρχή, να κάνει τούτο, να κάνει εκείνο το κακό. Όχι, απλώς προβλέποντας ο Θεός ότι θα πέσει ο άνθρωπος, του χρειαζόταν όλα αυτά. Οικονόμησε έτσι ο Θεός ώστε, αν πέσει όντως, και αυτά να είναι παρόντα και να κάνουν αυτή τη δουλειά, αλλά πάντα, πάντα όμως ελεγχόμενα από τον Θεό. Αν δεν έπεφτε ο άνθρωπος, ούτε οι σεισμοί θα γίνονταν, ούτε τίποτα.

Ξέρω πόσο, ας πούμε, όσα λέγω γίνομαι αντιληπτός για να καταλάβουμε αυτό το θέμα. Ο Θεός επιβλέπει λοιπόν επί την γη και την κάνει να τρέμει. Αυτός ο απτόμενος των ορέων και καπνίζονται, αυτός ο οποίος ακουμπά, ας πούμε, τα όρη, τις κορφές των ορέων, και καπνίζουν, βγάζουν καπνό, δηλαδή υπονοεί εδώ τα ηφαίστεια. Άσω τω Κυρίω εν τη ζωή μου, ψαλώ τω Θεώ μου έως υπάρχω. Τι μένει σε μένα; Να ψάλλω εφόσον ζω την δόξα του Κυρίου και να ψάλλω και να υμνώ τον Θεόν έως όπου υπάρχω. Αυτό είναι όλο το θέμα. Εκεί αυτό το συμπέρασμα βγαίνει, αυτό πρέπει να κάνει, αυτό είναι το χρέος του ανθρώπου: να ψάλλει τον Θεό, να υμνεί τον Θεό, να δοξάζει τον Θεό.

Και εμείς, έτσι αμαρτωλοί καθώς είμαστε, και έτσι παρακαλούμε να μας δώσει μετάνοια κλπ. Τελικά όμως, τελικά για να ψάλλουμε, να δοξάσουμε τον Θεό. Το άλλο είναι κακομοίρικο, αν μείνει κανείς απλώς στο να κλαίγεται για την αμαρτία του και να απλώς τι θα γίνει για τη μετάνοια και τι θα γίνει. Όλα αυτά γίνονται για να λυτρωθεί ο άνθρωπος από τα ανασταλτικά στοιχεία που έχει μέσα, τα αρνητικά στοιχεία, και να δοξάσει και να υμνεί τον Θεό. Και αυτή είναι η χαρά του, αυτή είναι η ευτυχία του, αυτό είναι το είναι του. Έρχεται από μέσα του, ας πούμε, αυτή η πραγματικότητα, να ψάλλει τον Κύριο, να υμνεί τον Κύριο, να ψάλλει τον Κύριο σε όλη του τη ζωή και να υμνεί τον Θεό έως ότου υπάρχει. Ηδυνθείη αυτώ η διαλογή μου, εγώ δε ευφρανθήσομαι επί τω Κυρίω, και έτσι μέσα ο λογισμός να γλυκαίνεται.

Γλυκαίνεται ο λογισμός μου καθώς σκέπτομαι τον Κύριο και να ευφραίνεται η όλη ψυχή μου και η όλη ύπαρξή μου καθώς αναλογίζομαι τον Κύριο και αναφέρομαι στον Κύριο και επικοινωνώ με τον Κύριο και νιώθω ότι είμαι πλάσμα Του και είναι ο Θεός μου. Εκλείποιεν αμαρτωλοί από της γης και άνομοι ώστε μη υπάρχειν αυτούς. Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριο. Είθε να μην υπάρχουν αμαρτωλοί επί της γης και άνομοι. Ναι, να εξαφανιστούν τελείως. Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριο. Δοξολόγησε, ψυχή μου, τον Κύριο. Αυτόν τον τελευταίο στίχο μάλλον πρέπει να τον ξαναβάλουμε, να μιλήσουμε λίγο πάνω σε αυτό το θέμα. Εκλείποιεν αμαρτωλοί από της γης. Να λείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη, από τη γη και οι άνομοι, να εξαφανιστούν, να μην υπάρχουν. Τι θέλει να πει με αυτό; Τι σημαίνει αυτό; Μα το δούμε την άλλη φορά καλύτερα.