Η θάλασσα, ο Λεβιάθαν και η πίστη στον 103ο Ψαλμό

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

We continue, then, with Psalm 103, which is read as the opening psalm. We paused, in a way, at verse 24: “How great are Your works, O Lord! In wisdom You have made them all; the earth is filled with Your creation.” That verse brings together what has gone before, and it also leads into what follows. Today let us go a little further: “This great and spacious sea—there are creeping things without number, living creatures small and great.” The Psalmist now turns his gaze to the sea. See how great and spacious it is, how vast. Thank you.

When David wrote this psalm, he had in mind neither the Dead Sea nor the Sea of Gennesaret so much as the Mediterranean Sea. That was the sea he saw and knew, and to him it was boundless. Even today, when travel has made distances seem smaller, the sea still looks boundless when we are on it or beside it. So there is this great, spacious sea. “There are creeping things without number”: countless creatures in its waters. By “creeping things,” of course, he means fish. Perhaps he calls them that because, just as reptiles creep across the earth, fish glide through the water.

Fish have no legs to walk on, as other creatures do—the elephant, the deer, the roe deer, the lion. Those animals have legs and do not creep.

Well...

So fish seem to creep through the water. I imagine that is why he calls them that. At least, that is how I understand it. Here, then, is the great and spacious sea, with “creeping things without number.” Anyone who goes to the sea and sees the many, many fish there...

They will see that the fish are countless. You cannot number them.

Everyone can see this now, even people living in little huts high in the mountains, far from the sea, who may never have seen it for themselves. These days even a little hut has a television, showing what happens at the ends of the earth, and often showing the sea.

Well...

And, of course, they make a point of showing images in which you can see countless fish before your eyes. If you go to the seaside only a few times, you may never have the chance to see for yourself just how many fish there are. But now, as we were saying...

Even someone in a little hut on the highest mountain can see them. “This great and spacious sea—there are creeping things without number, living creatures small and great.” He means the large fish and the small fish: the sea is full of them. They glide through the water. They have no legs; their bodies move through the sea. “There the ships sail; there is that dragon You formed to play in it.” Ships cross the sea, coming and going. There were ships in David’s day too. What would David have said if he could see what happens today, especially near a port, with great tankers and aircraft carriers?

What would he have said? Yet even then, the ships he knew sailed across the sea. “There the ships sail; there is that dragon You formed to play in it.”

Well...

Yes, one might take “There the ships sail; there is that dragon” as a description of a ship, like a great dragon. But because it says “which You formed to play in it,” he probably does not mean the ships here. And what does that matter, then? This is the second half of the verse, which does repeat the same meaning, though not exactly. So the dragon here is...

A very large sea creature. Today we might think of a whale, since we know it as the largest creature in the sea. If I remember rightly, a museum in London has an enormous whale skeleton. So this dragon is a great sea creature. In the Hebrew, I believe, it is Leviathan, the crocodile.

But a crocodile does not live in the sea, I think. Crocodiles live in fresh water, in rivers. The Hebrew speaks of Leviathan, perhaps meaning a crocodile; perhaps this great sea creature is a whale. We see these things one way, and David sees them another. I want to stress that again. David sees everything under God’s providence, before God’s eyes. He sees all these beings as God’s creatures. He speaks of them as things God has made, and he marvels at their Creator. This dragon, too, is one You formed and created.

In this wide, vast sea, You made the dragon to play. It plays without a care or fear that anything will happen to it. It moves about freely, with no fear of drowning. Here is the deeper meaning: if we stop at what we can see, we see nothing of it. What we see should lead us to what we cannot see. That is what we must seek. Thank you. This is precisely what faith does. That is why we speak so much about faith.

God made the world and placed man on this earth, this planet, with everything he needs to live. But if a person begins to sense the honor God has given him—“Know yourself, O soul; know yourself, O soul; know yourself, O man”—then he begins to understand. As this rational creature reflects, he lifts his thoughts higher. He senses that there is more than what appears before his eyes: there are things beyond the visible world, things he cannot see. If he has a willing heart and makes an earnest effort...

He searches for what lies beyond, and through faith he finds God. He discovers another world beyond what he sees, behind it and within it. Ultimately, through faith, he finds God. If you are not a person of faith, if you do not live by faith and have faith within you to lift you beyond what is visible, you are not worthy of God; you are not ready for Him. God made everyone able to find Him and become worthy of Him. He made no one lacking...

But what remains is this: whether a person wants to respond, whether he makes the effort. Will he take pains to show his willingness, his love, his readiness to give himself in return? Otherwise he remains. He remains. How many people stay within what they call their reason and the things they can see, and live in such poverty of spirit. Strangely, this can be true even of Christians—Christians whose first and foremost gift is supposed to be faith, faith in Christ. In their lived experience, though, faith is entirely absent from their souls. They may accept certain things in theory, but in their lived experience faith is absent. That is why they cannot rise even a little. They cannot get beyond certain difficulties.

We spoke another time about a rocket launched with enough thrust to pass beyond the atmosphere. When it reaches that point, it has the power to keep going. Something without enough thrust cannot do that; it stays on this side and falls back toward the earth. Faith is the power that carries us beyond ourselves, beyond the confinement of the self, beyond a life lived merely according to the flesh.

God made things so that, in the end, whoever wants to be saved will be saved. Whoever does not want to will not be saved. If you do not want to, you do not want to. David, then, has come out through faith. He is free of the confinement each of us lives in when we do not believe. He sees the world as it is; he does not leave reality behind. Yet in and through that reality, he sees beyond it. He sees precisely what someone else cannot see. When we read his words, we do not always grasp their heart, their deeper meaning. We say, ‘How beautifully David puts it.’ We notice how beautifully he tells it, but his faith does not touch us.

As David looks at everything, his faith leads him through what he sees to find God, to see that God is the maker and Creator of all. That is where we, too, must arrive. ‘This great sea creature, which You formed to play in the sea.’ You formed this creature, and formed it to play and frolic there. But we must stop here and continue next time.

Εξακολουθούμε, λοιπόν, στον εκατοστό τρίτο ψαλμό που αναγινώσκεται ως προοιμιακός και κολλήσαμε κατά κάποιο τρόπο στον 24ο στίχο: «Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε, πάντα εν σοφία εποίησας, επληρώθη η γη της κτίσεώς σου». Ήταν τρόπον τινά αυτός ο στίχος σαν κατάληξη των προηγουμένων, ορισμένων προηγουμένων και όλων βέβαια των προηγουμένων, και είναι τρόπον τινά και ως αφετηρία των επόμενων στίχων. Να προχωρήσουμε σήμερα λίγο πιο κάτω. «Αυτή η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρος, εκεί ερπετά ων ουκ έστιν αριθμός, ζώα μικρά μετά μεγάλων». Να ρίχνει μια ματιά ο Ψαλμωδός τώρα στη θάλασσα. Να η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρος, απέραντη θάλασσα. Σας ευχαριστώ.

Γράφοντας τον ψαλμόν αυτόν ο Δαβίδ δεν έχει υπόψη του τόσο τη Νεκρά Θάλασσα ή τη Γεννησαρέτ θάλασσα όσο έχει υπόψη του τη Μεσόγειο Θάλασσα. Αυτήν βλέπει, αυτήν ξέρει και η οποία είναι απέραντη. Για εμάς σήμερα που σμικρύναμε τις αποστάσεις, όταν είμαστε πάνω από τη θάλασσα, όταν είμαστε κοντά στη θάλασσα, μας φαίνεται απέραντη. Η μεγάλη θάλασσα λοιπόν και ευρύχωρος, να η μεγάλη θάλασσα. «Εκεί ερπετά ων ουκ έστιν αριθμός», μέσα εκεί στη θάλασσα αυτή υπάρχουν ερπετά που δεν αριθμούνται. Και φυσικά εννοεί εδώ ερπετά, εννοεί τα ψάρια, τους ιχθύς. Και ασφαλώς θα λέει ερπετά επειδή όπως τα ερπετά σέρνονται πάνω στη γη, έτσι και τα ψάρια διολισθαίνουν, ας πούμε.

Δεν έχουν πόδια να περπατούν όπως περπατούνε παραδείγματος χάρη όλα τα άλλα που δεν είναι ερπετά, ο ελέφαντας, ο έλαφος, το ζαρκάδι, το λιοντάρι, όλα αυτά που έχουν τα πόδια τους και δεν έρπονται, δεν έρπουν μάλλον.

Εεε...

Έτσι και τα ψάρια μοιάζει σαν να είναι ερπετά πάνω στο νερό, υποθέτω γι' αυτό τα λέγει έτσι η περισσική αυτή η άποψη. Να η μεγάλη θάλασσα λοιπόν και ευρύχωρος, εκεί ερπετά ων ουκ έστιν αριθμός. Ο καθένας όταν βρεθεί στη θάλασσα και δει τα πολλά πολλά ψάρια που υπάρχουν,

Θα βλέπει ότι είναι αμέτρητα, δεν μετρούνται.

Όλοι έχουν τη δυνατότητα, και εκείνοι ακόμη που είναι στα βουνά και ζουν στα καλυβάκια, ας πούμε, μακριά πολύ από τη θάλασσα, που ίσως δεν είδαν ποτέ θάλασσα, γιατί τώρα κάθε καλυβάκι έχει και την τηλεόραση μέσα και βλέπει τι γίνεται στα πέρατα του κόσμου, και πολλές φορές αυτά δείχνουν θάλασσες.

Εεε...

Φυσικά φροντίζουν να δείχνουν τέτοιες εικόνες που πραγματικά βλέπει κανείς μπροστά του ψάρια αναρίθμητα, αναρίθμητα. Αν βρεθείς κοντά στη θάλασσα, ίσως δεν θα έχεις πάντοτε την ευκαιρία να δεις και να διαπιστώσεις μόνος σου, αν είναι λίγες φορές αυτό που θα βρεθείς εκεί, να διαπιστώσεις μόνος σου ότι είναι αναρίθμητα τα ψάρια, αλλά τώρα όμως, όπως είπαμε...

Στο καλυβάκι του ακόμη να είναι ο άλλος, στο ψηλότερο βουνό, τα βλέπει αυτά. «Αυτή η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρος, εκεί ερπετά ων ουκ έστιν αριθμός, ζώα μικρά μετά μεγάλων». Πάλι δηλαδή εννοεί τα μεγάλα ψάρια, τα μικρά ψάρια, γεμάτη θάλασσα. Και έρπουνε στη θάλασσα, γλιστρούν μες στη θάλασσα, όχι με πόδια, ας πούμε, αλλά σέρνεται το σώμα τους, ας πούμε, πάνω στο νερό. «Εκεί πλοία διαπορεύονται, δράκων ούτος ον έπλασας εμπαίζειν αυτή». Στη θάλασσα πλοία διαπορεύονται. Πάνε και έρχονται τα πλοία, υπήρχαν εκείνη την εποχή ακόμη, υπήρχαν. Πού τώρα να έβλεπε αυτά ο Δαβίδ, τι γίνεται σήμερα, και μάλιστα όταν βρεθείς κοντά σε κάποιο λιμάνι, όταν δεις μεγάλα δεξαμενόπλοια ή όταν δεις μεγάλα αεροπλανοφόρα κτλ.

Θα έλεγε. Αλλά και τότε που έβλεπε τα όποια πλοία υπήρχαν την εποχή, λοιπόν αυτά τα πλοία διαπορεύονται, περπατούν, ας πούμε, πορεύονται πάνω στη θάλασσα. «Εκεί πλοία διαπορεύονται. Δράκων ούτος ον έπλασας εμπαίζειν αυτή».

Εεε...

Ναι, μπορεί να είναι μια επεξήγηση των τριών πρώτων λέξεων «Εκεί πλοία διαπορεύονται, δράκων ούτος», το πλοίο σαν ένας μεγάλος δράκοντας, λοιπόν. Αλλά επειδή λέει «ον έπλασας εμπαίζειν αυτώ», μάλλον εννοεί όχι τα πλοία εδώ. Και τι νοιάζει έτσι; Είναι το δεύτερο ημιστίχιο, το οποίο επαναλαμβάνει βέβαια το ίδιο νόημα, αλλά όχι ακριβώς. Ο δράκων λοιπόν εδώ είναι...

Ένα πολύ μεγάλο ψάρι. Θα μπορούσε κανείς, παραδείγματος χάρη, να κάνει λόγο για τη φάλαινα σήμερα, αφού ξέρουμε ότι αυτό είναι το μεγαλύτερο θαλάσσιο κήτος. Αν θυμάμαι καλά, στο Λονδίνο, πρέπει στο μουσείο εκεί, νομίζω, που έχει το σκελετό φάλαινας που είναι τεράστια. Ο δράκων λοιπόν, το κήτος αυτό το μεγάλο, ναι. Πρέπει να εννοεί, σύμφωνα με το εβραϊκό, κατά το εβραϊκό είναι ο Λεβιάθαν, ο κροκόδειλος.

Μες στη θάλασσα δεν πηγαίνει ο κροκόδειλος, νομίζω. Ο κροκόδειλος είναι συνεχώς στα γλυκά νερά, στα ποτάμια. Να είναι ο κροκόδειλος, το εβραϊκό έτσι λέει, κάνει λόγο περί Λεβιάθαν, είναι ο κροκόδειλος, ένα μεγάλο, το πιο μεγάλο ψάρι, πιθανόν να είναι η φάλαινα. Αλλιώς τα βλέπουμε εμείς και αλλιώς τα βλέπει ο Δαβίδ. Θέλω ακόμη μια φορά να το τονίσω αυτό. Ο Δαβίδ τα βλέπει όλα κάτω από την πρόνοια του Θεού, κάτω από τα μάτια του Θεού, τα βλέπει ως πλάσματα του Θεού. Ναι, μπορεί να ομιλεί για όλα αυτά, αλλά ως δημιουργήματα του Θεού. Θαυμάζει τον Δημιουργό. Εδώ ο δράκων αυτός, τον οποίο έπλασες, τον δημιούργησες.

Σε αυτή την ευρύχωρη θάλασσα, μέσα σε αυτή τη μεγάλη θάλασσα, την απέραντη θάλασσα, εσύ τον έκανες, έδωσες τον δράκοντα να παίζει, να παίζει, ούτε καν να νοιάζεται, μην έχει κανένα φόβο, μην πάθει τίποτα. Παίζει και εμπαίζει, ας πούμε, δεν είναι ότι δεν πολυλογαριάζει, δεν φοβάται μην πνιγεί. Εδώ είναι τα μυστικά. Αν ο άνθρωπος μείνει απλώς μόνο σε αυτό που βλέπει, δεν βλέπει τίποτα. Αυτά που βλέπουμε είναι απλώς να πάρουμε αφορμή για να δούμε εκείνο που δεν βλέπουμε. Εκείνο να δούμε. Ευχαριστούμε. Ακριβώς αυτό είναι η πίστη. Γι' αυτό γίνεται όλος ο λόγος για την πίστη.

Ο Θεός έπλασε τον κόσμο, τον έβαλε σε αυτήν τη γη, σε αυτόν τον πλανήτη, τα έχει όλα να ζήσει και λοιπά. Αλλά αν, ας πούμε, ο άνθρωπος λίγο συναισθανθεί την τιμή που του έκανε ο Θεός, «γνώθι σαυτόν, ω ψυχή, γνώθι σαυτόν, ω ψυχή, γνώθι σαυτόν, ω άνθρωπε», ε, θα νιώσει αν λίγο λίγο αρχίσει έτσι να συλλογίζεται. Το λογικό πλάσμα συλλογίζεται έτσι, αμέσως ανεβαίνει και θέλει να δει ακριβώς, καθώς διαισθάνεται ότι δεν είναι μόνο τα φαινόμενα, είναι πέρα από τα φαινόμενα, αυτά που δεν φαίνονται, και διαισθάνεται το λογικό πλάσμα, διαισθάνεται, και αν έχει έτσι καλή διάθεση και έχει φιλοτιμία και τα λοιπά.

Ψάχνει να βρει τι γίνεται. Και βρίσκει τον Θεό δια της πίστεως. Βρίσκει τον άλλο κόσμο που είναι πέρα από αυτά, πίσω από αυτά, μέσα σε αυτά. Ναι, και φυσικά τελικά είναι ο Θεός δια της πίστεως. Αν δεν είσαι άνθρωπος της πίστεως, αν δεν ζεις εν πίστει, αν δεν έχεις πίστη μέσα να σε ανεβάζει και να σε πάει πέρα από τα φαινόμενα, δεν, δεν είσαι άξιος για τον Θεό, δεν κάνεις για τον Θεό, δεν κάνεις. Ο Θεός έκανε τους πάντες να βρουν τον Θεό, για να γίνουν άξιοι του Θεού. Να γίνουν άξιοι του Θεού. Δεν έκανε κανένα να λειψό...

Του μείωσε, ας πούμε, τις δυνατότητες, αλλά μένει όμως αυτό: αν θέλει ο άνθρωπος, αν φιλοτιμηθεί ο άνθρωπος, αν κοπιάσει για να δείξει την καλή του διάθεση, να δείξει την αγάπη και το δώσιμό του, την ανταπόκρισή του. Αλλιώς μένει. Μένει. Απλώς πόσοι και πόσοι είναι, μένουν από τα αχαλογική είναι και μένουν από τη λογική τους τάχα και σε αυτά που βλέπουν έχουν τόση φτώχεια. Και το παράδοξο είναι ότι και χριστιανοί, χριστιανοί που υποτίθεται το πρώτο και κύριο που έχουν είναι η πίστη, πίστη στον Χριστό, βιωματικά όμως λείπει παντελώς η πίστη από την ψυχή τους. Βιωματικά, θεωρητικά μόνο για να πούμε κάποια πράγματα, βιωματικά όμως δεν υπάρχει και γι' αυτό δεν μπορούν να ανέβουν λίγο. Δεν μπορούν να ξεπεράσουν κάποιες καταστάσεις.

Λέγαμε άλλη φορά που εξαπολύεται ο πύραυλος και διαθέτει τέτοια ωστική δύναμη, ώστε όταν φτάσει στο σημείο εκείνο να φύγει πέρα από την ατμόσφαιρα, έχει τη δύναμη να το κάνει. Ενώ κάποιο άλλο κινούμενο που δεν έχει την ανάλογη ωστική δύναμη δεν μπορεί, δεν μπορεί, μένει από εδώ, γυρίζει πάλι κατά εδώ, προς τη γη. Έτσι πολλοί είναι που πάνε εκεί, γυρίζουν πίσω, βγαίνουν έξω από τον εαυτό τους, έξω από τον εγκλωβισμό του εαυτού τους, έξω από εκείνο που κάνει τον άνθρωπο απλώς να είναι σάρκα. Η πίστη είναι αυτή η δύναμη.

Τα έκανε έτσι ο Θεός ώστε όποιος θέλει τελικά θα σωθεί. Όποιος δεν θέλει, δεν θα σωθεί. Δεν θέλεις, δεν θέλεις. Έτσι λοιπόν ο Δαβίδ, που είναι έξω, έξω δια της πίστεως, είναι έξω λοιπόν από τον εγκλωβισμό αυτό που έχει ο καθένας μας όταν δεν πιστεύει. Δεν βλέπει απλώς, βλέπει, δεν βγαίνει έξω από την πραγματικότητα, μες στην πραγματικότητα είναι. Αλλά μέσα από την πραγματικότητα, μέσα στην πραγματικότητα, πέρα από την πραγματικότητα, βλέπει ακριβώς αυτό που άλλος δεν το βλέπει. Ναι, και καθώς διαβάζουμε, ας πούμε, δεν πιάνουμε κάθε φορά την ουσία του πράγματος, δεν πιάνουμε αυτή τη βαθύτερη έννοια. Δεν διαβάζουμε: «Να τι ωραία που τα λέει ο Δαβίδ». Ναι, προσέχουμε απλώς ότι τα λέει ωραία, τα διηγείται ωραία και δεν μας αγγίζει η πίστη του Δαβίδ.

Καθώς τα βλέπει όλα, τον κάνει αυτή η πίστη με αφορμή αυτά να βρίσκει τον Θεό, να βλέπει ότι πλάστης και δημιουργός όλων είναι ο Θεός, και εκεί πρέπει να καταλήγει ο άνθρωπος. «Δράκων ούτος λοιπόν, ον έπλασας εμπαίζειν αυτή». Αυτός εδώ ο δράκων που εσύ τον έπλασες, και τον έπλασες να παίζει, αλλά και να εμπαίζει. Ωστόσο όμως πρέπει να σταματήσουμε εδώ και να συνεχίσουμε την προσεχή φορά.