Η προσταγή του Θεού επί της γης και των υδάτων στον Ψαλμό 103

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

So, an interpretation from the Psalms—or rather, an interpretation of the Psalms, comments on the Psalms. I am at Psalm 103. We have looked at the first four verses, and now we can go on from verse five. You remember we said that this psalm has in view the six days of creation—or seven, if you include the seventh day. The first four verses speak of the first two days. From verse five through verse eighteen, we have the work of the third day: the creation of the land and the seas. “He established the earth upon its firm foundation; it shall never be moved.”

You see, David begins, “Bless the Lord, O my soul.” My soul, glorify the Lord for all that He is. And it is this same Lord who establishes the earth upon its firm foundation. “It shall never be moved.” Of course, people then did not know that the earth was round, or that it has no foundations somewhere beneath it, but is in space like the other heavenly bodies. That is how they understood it, and that is how David presents it here. This God, the Lord whom he calls his soul to bless and glorify, is the one who establishes the earth upon its firm foundation. God created the earth in such a way, made it in such a way,

that it is secure. David surely has earthquakes and all such things in mind here. But the earth as a whole is firmly established and secure. “It shall never be moved.”

The earth will never be shaken in the way a house might shake, fall, and collapse, or a tree might fall and break. The earth will remain firm and secure where it has been set, forever and ever. “The deep covered it like a garment; the waters stood above the mountains.”

Now, as we said, David has in mind all that is written in the book of Genesis about the creation of the world. At the beginning, as the text says, “The earth was invisible and unformed, and darkness was over the deep, and the Spirit of God was moving over the water.” “The deep covered it like a garment.” Here we may understand “the deep” to mean the waters, as in the words, “The earth was invisible and unformed, and darkness was over the deep.”

“The Spirit of God was moving over the water.” As we know, at the beginning the whole earth was covered with water. It was like a covering, like a garment. Just as someone puts on clothing and covers himself, so David sees this deep, these waters, covering the earth. It is a lovely, rich, poetic image. David sees it all as a garment God made to clothe and cover the earth. “The waters stood above the mountains.”

Of course, the waters were everywhere. Now the mountains are visible, and David sees them, just as the land is visible wherever it is no longer covered by water. But he has Genesis in mind: the earth was covered by the waters like a garment, and there was water even above the mountains. Water was everywhere. Still, we might suppose that David also means that, after that first state when the whole earth was covered by water, there is water on the mountains even now. There is snow, for example.

The mountains are covered with it, and when it begins to melt, water runs everywhere. There are also little lakes up in the mountains, and springs where water comes out from stores held in the hollows of the mountains. “At Your rebuke they flee; at the sound of Your thunder they are afraid.”

To understand this psalm—and indeed all the psalms—we need to grasp its whole spirit, especially in these verses. Why does David write and speak this way? David believes deeply, as all holy people do, that God is Lord over everything. He does all things according to His will. “At Your rebuke they flee.” One rebuke, one cry, one command from God, and everything flees. That is how things came to be in the first place. What does the Old Testament say in Genesis? God Himself gave the command

for the waters to gather into seas and for dry land to appear. He called the dry land earth, and the gathered waters seas. “At Your rebuke they flee.” There is something beautiful in this: God commands, and at the beginning it happened just as He said. The earth was surrounded by waters and clouds, and the Spirit of God was over the water. Now God commands the waters to withdraw, and they withdraw. God commands them to gather into seas, and they gather. “At the sound of Your thunder they are afraid.” When they hear that thunderous voice, they tremble in fear and rush, so to speak, to obey what He has commanded.

I think that David, and all people enlightened by the Spirit of God, whether they write prose or poetry, sometimes use words and images that show a poet’s or writer’s gift. But that is only a small part of it. They write through the Spirit of God; they write as God enlightens them.

Each person expresses himself according to his education, his gifts, and his abilities. But he does not write merely for the sake of writing, for art, or simply to express worldly human ideas. With God’s help, he expresses the light of God within him, which shines through his words and through his pen.

We have spoken about this before; I do not know whether you have noticed it. We see it clearly in the Fathers of the Church, and of course in the writers of the sacred texts of Holy Scripture. The Fathers were highly educated. In their time, there were hardly any people more educated than they were,

and no one else knew more than they did—John Chrysostom and Basil the Great. They used their language, their studies, their knowledge, and their gifts, but they used them entirely to express the Spirit of God welling up within them, the light of God within them, the truth of God. That may be lacking today.

Does a person need to have studied, or to know a great deal? Even the least educated person, if he has the Spirit of God within him, can say a few words, and the truth of God will come through them. That very light of God will come through them. Someone who knows more may speak at greater length, perhaps with greater skill. But he will speak the same truth. He too will reveal the grace of God and the Spirit of God. Who does this? Those who have let go of their attachment to everything and have become...

instruments of God. They trust God and surrender themselves to Him, so that He may use them. Take Basil the Great. We may think differently about this today, but Basil, in a way, lamented the years he had spent studying. Looking back, he saw that even if he had not gone to Athens—he was thinking especially of his studies there—and had not learned all he learned there, he could still have received God and the Spirit of God. God could still have used his heart, his spiritual mind, and his

words. God could have spoken through his mouth and revealed His truth through his whole being. Basil did not place great importance on his studies. That does not mean studying is bad; he simply did not place great importance on it. He even wrote to a bishop—I cannot quite remember who, perhaps the bishop of Caesarea—and lamented the years that bishop had spent going here and there to learn all these things, useful though they certainly were.

“At Your rebuke they flee; at the sound of Your thunder they are afraid.” We need to take into our souls the faith David shows here. We may read and hear these things and have a measure of faith, but at the critical moment we forget this truth: God is above all, and God governs all things. Not even a hair can turn from black to white unless God permits it. And, as Christ told His disciples, not even a sparrow falls unless God permits it. A hunter cannot kill it unless God permits it. Christ said these things. Imagine believing in God like that, trusting in His providence like that.

We believe that God can change everything, even at the moment when we think the world is falling apart and fear that this or that will happen. God is there. If something bad happens, God has permitted it. If something happens to us, we should do what we can, as human beings, to avoid harm. But we should always entrust ourselves to God, without anxiety or turmoil. When we look at things this way and receive them this way, good can come out of everything. It truly does, and that is why God permits even things we would rather not experience. “The mountains rise and the plains descend to the place You established for them.”

Yes. You made things so that the mountains rise and give beauty to the earth, my God. And there are valleys and plains below, all those stretches of level ground. “They go up to the mountains and down to the plains, to the place You established for them.” Each one is where You placed it, my God. The mountains stand where You put them, and the plains lie where You appointed them. “You set a boundary they shall not cross, nor shall they return to cover the earth.” Now David turns back to the waters. He has spoken of the dry land and how the waters withdrew from it into the seas. The mountains and plains have appeared. And now, here are the waters again: “You set a boundary they shall not cross, nor shall they return to cover the earth.”

You have set a boundary for those waters gathered in the seas, and they will not come out and cover the earth again. Once the earth was covered by water, but the waters gathered there and will not return. Of course, David knew this from experience, as anyone does. I do not know whether we have mentioned before something that several of the Fathers emphasize, especially, if I remember rightly, Saint Gregory the Theologian. When we were students, we used to read books like one by Constantine Kallinikos called God in His Creation. It brought together passages from the Fathers.

Passages where the Fathers speak about the sea, the mountains, the dry land, the plains, and the animals: God in His Creation. And here, if I remember rightly, there is a detail mentioned by Saint Gregory the Theologian, though he is not the only one. I think it is also in Job, and Didymus says it too: the sea is like a beast. It raises fierce waves and could tear apart, swallow up, and overwhelm everything. Yet when those waves reach the sand, where there is nothing more...

There are no rocks there, no structures, not even firm earth. Just sand, whose grains do not hold together. God has placed the weakest of boundaries at the edge of the sea, the most fragile boundary you could imagine: sand. The sea comes in fury, but when the waves reach that boundary, they break and come to an end; beyond it, they are gone. The Prophet David sees this as God’s doing, for so it is: “You set a boundary they shall not cross, nor shall they return to cover the earth.” You set a boundary for the waters You gathered into the sea, and that boundary is the sand. Thank you.

They will not return to cover the earth. We have no time to go further today, so we will stop here. Nor do we have time to look at the whole passage more deeply in a spiritual sense. But I think each of us can understand what a change could take place in our soul if, helped by these words of David, the prophet and king, we came to see our whole life, our whole existence, our struggles and problems, within God’s providence. I do not know how you see things, but I think that as soon as a person sees them this way, as soon as he understands that everything is in God’s hands...

God simply wants us to look to Him, glorify Him, be grateful to Him, thank Him, and submit to His will. This goes further than the thought that God cares for us and we need not worry, or the wish that things were somehow different. When a person submits to God and trusts Him, when he sees God’s greatness, glory, holiness, and full beauty, his nous, his spiritual mind, is shaken in a good way. He says, “My God, where have I been all my life? Why was I wandering here and there, wasting my time, looking elsewhere for the very thing my soul longs for—the thing that satisfies my soul and the things that heal our soul?”

As a person reflects on these things, he submits to God still more deeply. He enters more deeply into God’s greatness, holiness, joy, and love. He becomes like Christ, has God within him, and is granted theosis, union with God. This begins even in the present life, as far as a person can taste and experience it in this world. God is neither sparing nor, if we may put it that way, stingy. He gives us more than everything: He gives His very self to us. And He does more than receive things from us.

God embraces the whole person and grants the whole person theosis, union with Him. Let us pray that we begin to enter into these truths. That is all.

Ερμηνεία λοιπόν από τους ψαλμούς, ή μάλλον ερμηνεία των ψαλμών, σχόλια στους ψαλμούς. Είμαι στον 103ο ψαλμό, είδαμε τους τέσσερις πρώτους στίχους και μπορούμε να προχωρήσουμε τώρα από τον πέμπτο και εξής. Στον πρώτο, δεύτερο, τρίτο και τέταρτο στίχο έχουμε, ενθυμείστε, είχαμε πει ότι ο ψαλμός αυτός έχει υπόψη του τις έξι μέρες της δημιουργίας. Τις επτά αν θέλετε, τις έξι μέρες της δημιουργίας. Και οι τέσσερις πρώτοι στίχοι αναφέρονται στις δυο πρώτες ημέρες. Τώρα από τον 5ο στίχο και εξής μέχρι το 18ο στίχο έχουμε το έργο της τρίτης ημέρας, που είναι η δημιουργία της γης των θαλασσών. Ο θεμελιών την γην επί την ασφάλειαν αυτής, ου κλιθήσεται εις τον αιώνα του αιώνος.

Αυτός, βλέπετε, αρχίζει, «Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριον». Να δοξάζεις, ψυχή μου, τον Κύριον, που είναι έτσι έτσι. Αυτός λοιπόν είναι επίσης που θεμελιώνει την γη επί την ασφάλειαν αυτής. Ου κλιθήσεται εις τον αιώνα του αιώνος. Βέβαια δεν ήξεραν τότε ότι η γη είναι, ας πούμε, στρόγγυλη και ότι η γη, ας πούμε, δεν έχει κάπου θεμέλια αλλά είναι στον αέρα, όπως είναι όλα τα ουράνια σώματα, είναι μες στο διάστημα. Έτσι την ένιωθαν και έτσι εδώ την παρουσιάζει ο Δαβίδ. Ο Θεός αυτός, ο Κύριος που καλεί την ψυχή να ευλογήσει, να δοξάζει τον Κύριον, αυτός είναι που θεμελιώνει την γη επί την ασφάλειαν αυτής. Δηλαδή την έχει δημιουργήσει έτσι ο Θεός, την γην, την έχει φτιάξει έτσι ο Θεός,

είναι ασφαλής. Οπωσδήποτε έχει υπόψη του ο Δαβίδ εδώ και τους σεισμούς και όλα αυτά τα πράγματα, αλλά η γη ως σύνολον είναι λοιπόν καλά θεμελιωμένη και ασφαλής. Ου κλιθήσεται εις τον αιώνα του αιώνος.

Εεε... Η γη δεν θα κλονιστεί ποτέ. Με την έννοια δηλαδή όπως κλονίζεται ένα σπίτι ή πέφτει και γκρεμίζεται, όπως κλονίζεται, ας πούμε, πέφτει ένα δένδρο και τσακίζεται ή ό,τι άλλο. Η γη θα μένει έτσι στέρεα και ασφαλής εκεί που είναι στερεωμένη, εις τον αιώνα του αιώνος, για πάντα. Άβυσσος ως ιμάτιον το περιβόλαιον αυτού, επί των ορέων στήσονται ύδατα.

Τώρα, όπως είπατε, ο Δαβίδ λαμβάνει υπόψη όλα αυτά τα οποία λέγονται στο βιβλίο της Γενέσεως, όταν δηλαδή δημιουργείται ο κόσμος, που στην αρχή, ναι, όλα ήταν, όπως λέει το κείμενο, «Η δε γη ην αόρατος και ακατασκεύαστος και σκότος επάνω της αβύσσου και πνεύμα Θεού επεφέρετο επάνω του ύδατος». Άβυσσος ως ιμάτιον το περιβόλαιον αυτού. Εδώ στη λέξη άβυσσος θα μπορούσαμε ίσως να εννοήσουμε το νερό, τα ύδατα, όπως το λέγει, «Η δε γη ην αόρατος και ακατασκεύαστος και σκότος επάνω της αβύσσου».

Πνεύμα Θεού επεφέρετο επάνω του ύδατος. Όλη η γη, όπως ξέρουμε, στην αρχή ήτανε όλη περιβλημένη από τα νερά. Και ήταν αυτό σαν περιβόλαιο, σαν ιμάτιο, σαν ένα, όπως φοράει κανείς το ένδυμά του και σκεπάζει τον εαυτό του, έτσι η άβυσσος αυτή, τα νερά αυτά, έτσι τα βλέπει ο Δαβίδ. Είναι πολύ χαριτωμένη και πολύ ποιητική και πλούσια. Βλέπει λοιπόν όλο αυτό εδώ ο Δαβίδ σαν ένα ιμάτιο που έφτιαξε ο Θεός και έντυσε τη γη και σκέπασε τη γη. Επί των ορέων στήσονται ύδατα.

Βέβαια παντού ήταν τα νερά, τώρα βέβαια φαίνονται τα βουνά και τα βλέπει ο Δαβίδ τα βουνά, όπως φαίνεται όλη η γη και δεν είναι σκεπασμένη από τα νερά, όπου δεν είναι σκεπασμένη. Αλλά όμως, αναφερόμενος, που ο Δαβίδ έχει υπόψη την Γένεση, αναφερόμενος σε αυτά τα οποία λέει η Γένεση, ότι η γη ήταν λοιπόν σκεπασμένη από τα νερά σαν ένα ιμάτιο και επίσης πάνω στα όρη ήταν επίσης και εκεί νερά, παντού ήταν νερά. Οπωσδήποτε όμως θα μπορούσαμε εδώ να υποθέσουμε, εννοεί ο Δαβίδ και μετά από εκείνη την κατάσταση, την πρώτη κατάσταση που όλη η γη περιβαλλόταν από τα ύδατα, και μετά εκείνη την πρώτη κατάσταση και τώρα δηλαδή πάνω στα όρη έχει νερά, έχει ύδατα, τα χιόνια παραδείγματος χάρη. Χιόνια που όταν...

Τα βουνά που είναι όλο νερά αυτά και όταν αρχίζουν να λιώνουν παντού τρέχουν νερά. Όπως επίσης πάνω στα βουνά, στα όρη, έχει λιμνούλες μικρές, που επομένως υπάρχουν νερά, αλλά ακόμη επίσης πάνω στα βουνά που πηγάζουν υπάρχουν οι πηγές μέσα από τις οποίες βγαίνουν τα νερά που έχουν εναποθηκευθεί μέσα στις κοιλότητες που υπάρχουν στα όρη. Από επιτιμήσεώς σου φεύξονται, από φωνής βροντής σου δειλιάσουσι.

Εκείνο, για να μπορέσουμε να καταλάβουμε και αυτόν τον ψαλμόν και όλους τους ψαλμούς και τα πάντα, αν θέλετε, αν θέλουμε να τα καταλάβουμε και ειδικότερα λοιπόν αυτούς εδώ τους στίχους, να καταλάβουμε δηλαδή το όλο πνεύμα, να καταλάβουμε γιατί γράφει έτσι και τα λέγει έτσι ο Δαβίδ. Ο Δαβίδ πιστεύει πάρα πολύ, πιστεύει όπως όλοι οι άγιοι άνθρωποι, πιστεύει πάρα πολύ εις το ότι ο Θεός είναι Κύριος των πάντων. Τα κάνει όλα όπως θέλει και επίσης τα κάνει όλα όπως θέλει. Από επιτιμήσεώς σου φεύξονται, μια επιτίμηση, μια κραυγή, μια προσταγή του Θεού και πάντα φεύγουν, όπως και έγιναν. Πώς και έγινε που λέει εκεί πάλι η Παλαιά Διαθήκη, η Γένεση λέει ότι που έδωσε εντολή

ο ίδιος ο Θεός να μαζευτούν τα νερά στις θάλασσες και να φανεί ξηρά και να φανεί ξηρά και ονόμασε ξηράν την γη. Λοιπόν, την ξηράν γη και τα νερά της αποθήκης των υδάτων τα ονόμασε θάλασσες. Από επιτιμήσεώς σου φεύξονται, αλλά αυτό έχει χάρη, ότι προστάζει ο Θεός. Στην αρχή έγινε όπως το είπε ο Θεός. Οπωσδήποτε, η γη, γύρω γύρω νερά, σύννεφα, αλλά και πνεύμα Θεού επάνω του ύδατος. Προστάζει τώρα ο Θεός να φύγουν τα νερά και φεύγουν τα νερά. Προστάζει ο Θεός να συγκεντρωθούν τα νερά στις θάλασσες και συγκεντρώνονται τα νερά. Από φωνής βροντής σου δειλιάσουσι. Όταν την ακούσουν όλα αυτά, τη φωνή της βροντής, λοιπόν δειλιάζουν, τρέμουν, φοβούνται και τρέχουν, ας πούμε, να συμμορφωθούν προς αυτό το οποίο εντέλεσε.

Το οποίο εντέλεσε.

Είναι, εγώ νομίζω ότι και ο Δαβίδ εδώ αλλά και γενικώς οι φωτισμένοι από το Πνεύμα του Θεού άνθρωποι, είτε γράφουν πεζά κείμενα είτε γράφουν ποιητικά, ας πούμε, κείμενα, φαίνεται μερικές φορές να χρησιμοποιούν λέξεις, φράσεις, αν θέλετε εννοήματα κτλ., που δείχνουν ότι έχουν το τάλαντο, το ταλέντο ας πούμε του ποιητού, του λογοτέχνου, του πεζογράφου κτλ. Δεν είναι όμως, δεν είναι, αυτό είναι πολύ λίγο, πολύ... Εκείνοι όλοι αυτοί γράφουν με το Πνεύμα του Θεού, γράφουν όπως τους φωτίζει ο Θεός.

Καθένας ανάλογα με τη μόρφωση που έχει, καθένας ανάλογα με το ταλέντο που έχει, καθένας ανάλογα με τις δυνατότητες που έχει εκφράζεται. Αλλά όμως δεν γράφει για να γράφει. Δεν γράφει για την τέχνη ή απλώς για κάποια νοήματα ανθρώπινα κοσμικά. Εκφράζει, με τον Θεό εκφράζει το φως αυτό του Θεού που είναι μέσα του και εκδηλώνεται δια των λόγων του, δια της γραφίδας του.

Ε... Αυτά και άλλη φορά τα έχουμε πει, δεν ξέρω αν το έχετε προσέξει. Το βλέπουμε πάρα πολύ στους πατέρες της Εκκλησίας, το βλέπουμε βέβαια στους συγγραφείς των Ιερών Κειμένων της Αγίας Γραφής. Αλλά το βλέπουμε στους πατέρες, οι οποίοι ήταν πάρα πολύ μορφωμένοι, πάρα πολύ. Στην εποχή τους δεν ήταν άλλοι πιο μορφωμένοι από αυτούς,

Δεν εγνώριζαν άλλοι περισσότερο από αυτούς, ο Ιερός Χρυσόστομος και ο Μέγας Βασίλειος. Και χρησιμοποιούν μεν τη γλώσσα τους, χρησιμοποιούν τις σπουδές τους, χρησιμοποιούν τις γνώσεις τους, χρησιμοποιούν το ταλέντο τους. Αλλά πέρα για πέρα όμως για να εκδηλώσουν, για να εκφράσουν το πνεύμα του Θεού που παφλάζει μέσα τους, το φως του Θεού που υπάρχει μέσα τους, την αλήθεια του Θεού. Κάτω Μαρίνα Λίπης.

Χρειάζεται να σπουδάσει κανείς ή να γνωρίζει πολλά ή να γνωρίζει λίγα. Και ο πιο αγράμματος, άμα έχει μέσα το Πνεύμα του Θεού, δυο λόγια θα πει και μέσα από αυτά τα λόγια βγαίνει η αλήθεια του Θεού. Μέσα από αυτά τα λόγια βγαίνει ακριβώς αυτό το φως του Θεού. Ο άλλος ξέρει περισσότερα, θα το πει με περισσότερα λόγια, αν θέλετε με καλύτερο τρόπο εκφράσεως. Και αυτός θα πει την ίδια αλήθεια. Και αυτός θα φανερώσει τη χάρη του Θεού και το όλο Πνεύμα του Θεού. Αλλά ποιοι το κάνουν αυτό; Το κάνουν αυτοί οι οποίοι είναι απαγκιστρωμένοι από τα πάντα και ακριβώς...

όργανα του Θεού και εμπιστεύονται στον Θεό και παραδίδουν τον εαυτό τους στον Θεό να τους χρησιμοποιήσει ο Θεός. Ο Μέγας Βασίλειος, ας πούμε, εμείς μπορεί να λέμε άλλα σήμερα διάφορα. Λοιπόν, ο Μέγας Βασίλειος κατά κάποιον τρόπο είναι και οδύρεται για τα χρόνια που έχασε σπουδάζοντας, διότι βλέπει εκ των υστέρων ότι και αν δεν είχε πάει στην Αθήνα παραδείγματος χάρη, αναφέρεται κυρίως για τις σπουδές που έκανε εκεί, και αν δεν είχε πάει στην Αθήνα και δεν είχε μάθει όλα όσα έμαθε στην Αθήνα, πάλι θα μπορούσε να δεχθεί τον Θεό, να δεχθεί το Πνεύμα του Θεού και να χρησιμοποιήσει ο Θεός την καρδία του και το νου του και τα

λόγια του και να μιλήσει ο Θεός διά στόματός του και να αποκαλύψει την αλήθεια του, διά του όλου είναι του. Δεν έχει περί πολλού τις σπουδές του, χωρίς να σημαίνει αυτό ότι δεν είναι καλό, αλλά δεν τις έχει περί πολλού. Και μάλιστα φτάνει μέχρι το σημείο γράφοντας σε κάποιον επίσκοπο, δεν θυμάμαι καλά ίσως και ο Καισαρείας, παραπονείται ότι ο επίσκοπος έχασε χρόνια να τρέχει εδώ και εκεί για να μαθαίνει όλα αυτά τα πράγματα τα οποία εννοείται και πολύ χρήσιμα.

Από επιτιμήσεώς σου φεύξονται, από φωνής βροντής σου δειλιάσουσιν. Για να βάλει κανείς μέσα στην ψυχή του αυτή την πίστη που έχει εδώ ο Δαβίδ, που εμείς μπορεί βέβαια να διαβάζουμε κάποια πράγματα, να ακούμε κάποια πράγματα, να έχουμε μια κάποια πίστη, αλλά την ώρα την κρίσιμη, την ώρα την κρίσιμη δεν θα θυμηθούμε αυτή την αλήθεια: ότι πάνω απ' όλα είναι ο Θεός και όλα τα ορίζει ο Θεός και ούτε μια τρίχα δεν γίνεται από μαύρη λευκή αν δεν επιτρέψει ο Θεός και ούτε ένα στρουθίον δεν πέφτει, όπως έλεγε στους μαθητάς του, δεν θα επιτρέψει δηλαδή να το σκοτώσει ο κυνηγός, αν δεν επιτρέψει ο Θεός δεν μπορεί να το σκοτώσει έτσι ο κυνηγός. Καλά, είπε ο Χριστός αυτά. Σκεφτείτε να πιστεύουμε έτσι στον Θεό, να πιστεύουμε έτσι στην πρόνοια του Θεού.

Πιστεύουμε ότι όλα, όλα τα αλλάζει, στην ώρα που εμείς νομίζουμε χάνεται ο κόσμος, στην ώρα που νομίζουμε εμείς θα γίνει τούτο, θα γίνει εκείνο, έτσι. Είναι ο Θεός. Αν κάτι γίνει, κάτι κακό, ο Θεός αφήνει να γίνει. Αν και εμάς τους ίδιους μας τύχει κάτι και τα λοιπά, ο Θεός αφήνει και εμείς ανθρωπίνως να προσπαθήσουμε να αποφύγουμε. Αλλά πάντοτε όμως εμπιστευόμενοι τον εαυτό μας στον Θεό και ούτε να ανησυχούμε, ούτε να ταρασσόμεθα και να βλέπουμε έτσι τα πράγματα και να τα παίρνουμε έτσι ώστε απ' όλα να βγαίνει καλό, διότι όντως βγαίνει καλό, γι' αυτό και επιτρέπει ο Θεός, ας πούμε, να μας συμβαίνουν και πράγματα τα οποία ίσως δεν θα θέλαμε να μας συμβούν. Αναβαίνουσιν όρη και καταβαίνουσι πεδία εις τον τόπον ον εθεμελίωσας αυτά.

Ναι. Τα έφτιαξες έτσι, Θεέ μου, που υψώνονται τα όρη και ομορφαίνει, ας πούμε, η γη. Καταβαίνουσι πεδία επίσης, υπάρχουν κάτω οι κοιλάδες, υπάρχουν κάτω οι πεδιάδες, υπάρχουν όλα αυτά τα πεδινά μέρη. Αναβαίνουσιν όρη και καταβαίνουσι πεδία, εις τον τόπον ον εθεμελίωσας αυτά, κι είναι το καθένα εκεί που τα βάλεις εσύ, Θεέ μου. Υπάρχουν τα βουνά εκεί που εσύ τα βάλεις, υπάρχουν πεδιάδες εκεί που εσύ τις κανόνισες να υπάρχουν. Όριον έθου ο ου παρελεύσονται, ουδέ επιστρέψουσι καλύψαι την γην. Και πηγαίνει τώρα στα νερά, μίλησε για την ξηρά, αλλά γενικότερα στην αρχή μίλησε για τα νερά και για τη γη, είπε ειδικότερα για την γη και την ξηρά λοιπόν ότι φεύγουν τα νερά από εκεί και πηγαίνουν στις θάλασσες. Να τα βουνά που φαίνονται, να οι πεδιάδες που φαίνονται. Ιδού λοιπόν τώρα και τα νερά. Όριον έθου ο ου παρελεύσονται, ουδέ επιστρέψουσι καλύψαι την γην.

Βάλει στα νερά αυτά που μαζεύτηκαν εκεί στις θάλασσες, έχεις βάλει κάποιο όριο και δεν πρόκειται να βγουν από εκεί για να καλύψουν τη γη. Θα σκεπάσουν τη γη ξανά. Ήταν κάποτε σκεπασμένα εκεί, μαζεύτηκαν όλα εκεί και δεν πρόκειται να βγουν. Βέβαια, αυτά εκ πείρας τα ήξερε ο Δαβίδ, όπως και ξέρει και ο καθένας. Και δεν ξέρω αν είχαμε πει άλλη φορά αυτό που μερικοί πατέρες το τονίζουν πάρα πολύ, αν θυμούμαι καλά ιδιαίτερα ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και άλλοι πατέρες. Είχε γράψει ο Κωνσταντίνος Καλλίνικος ένα βιβλίο, «Ο Θεός εν τη κτίσει αυτού», όταν ήμασταν φοιτητές και διαβάζαμε αυτά τα βιβλία, τότε κυκλοφορούσαν τέτοια βιβλία, ο οποίος έχει κείμενα.

Τους πατέρες που αναφέρονται, ας πούμε, στη θάλασσα, στα βουνά, στην ξηρά, στις πεδιάδες, στα ζώα, «Ο Θεός εν τη κτίσει αυτού». Και εδώ σε αυτό το σημείο, αν ενθυμούμαι καλά, λοιπόν λέει ότι, μάλλον δεν το λέει μόνο ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος αυτή τη λεπτομέρεια που θα πούμε, αλλά το λέγεται και εις τον Ιώβ, νομίζω και ο Δίδυμος το λέγει, ότι αυτό το θεριό, η θάλασσα, που σηκώνει αυτά τα άγρια κύματα και θα μπορούσε να κατασπαράξει, να καταβροχθίσει, να καταποντίσει το παν, μόλις φτάνουν στην άμμο, που δεν υπάρχει πιο...

Ούτε πέτρες είναι, ούτε κτίσματα είναι εκεί, ούτε χώμα καν, στέρεο χώμα. Άμμος. Ο ένας κόκκος δεν ενώνεται με τον άλλο. Δηλαδή έβαλε το πιο αδύναμο όριο εκεί ο Θεός να ορίζει τη θάλασσα. Το πιο ευθαρτό όριο, αν θέλετε, την άμμο. Και έρχεται με τη μανία της η θάλασσα, φτάνουν εκεί τα κύματα, σπάνε εκεί και τελειώνουν και είναι ανύπαρκτα από εκεί και πέρα. Ο προφήτης Δαβίδ το βλέπει αυτό ως κάτι που το έκανε ο Θεός, διότι έτσι είναι: όριον έθου, ο ου παρελεύσονται, ουδέ επιστρέψουσι καλύψαι την γην. Έβαλες λοιπόν όριο σε αυτά τα νερά που είναι μαζεμένα εκεί στη θάλασσα, που τα μάζεψες εσύ, και το όριον είναι η άμμος. Σας ευχαριστούμε.

Δεν πρόκειται να επιστρέψουν, να καλύψουν τη γη. Δεν έχουμε βέβαια χρόνο τώρα, δεν θα πάμε πιο κάτω, θα σταματήσουμε εδώ. Δεν έχουμε χρόνο να το δούμε το όλο θέμα λίγο πνευματικότερα, αλλά νομίζω δεν είναι δύσκολο ο καθένας μας να αντιληφθούμε τι πνευματική αλλοίωση θα γίνει μέσα στην ψυχή μας όταν βοηθούμενοι από αυτά που λέγει εδώ ο Προφητάναξ Δαβίδ, βοηθούμενοι από αυτά, δούμε λοιπόν την όλη ζωή μας, την όλη ύπαρξή μας, τον όλο αγώνα μας, το όλο θέμα μας, τα όλα προβλήματά μας, τα δούμε έτσι μες στην πρόνοιά του. Δεν ξέρω πώς τα βλέπετε εσείς τα πράγματα, αλλά εγώ νομίζω ότι μόλις κανείς σκεφτεί έτσι, μόλις τα πάρει έτσι, που είναι όλα στα χέρια του Θεού.

Και από εμάς ο Θεός θέλει απλώς να Τον βλέπουμε, να Τον δοξάζουμε, να Τον ευγνωμονούμε, να Τον ευχαριστούμε και να υποτασσόμεθα στο θέλημά Του, να υποκομίσει αυτό. Πήγε πέρα, όλο είναι κάτω. Και δεν είναι μόνο με την έννοια να έχει φροντίδα ο Θεός και δεν έχουμε εμείς φροντίδα ή πως θα θέλαμε να είναι κάπως αλλιώς και να μην είναι έτσι. Εδώ, κάνοντας αυτό το πράγμα, όταν υποταχθεί κανείς στον Θεό, να πιστέψει έτσι στον Θεό και δει το μεγαλείο του Θεού και δει τη δόξα του Θεού και δει την αγιότητα του Θεού και δει το όλο κάλλος του Θεού, σαλεύει ο νους του ανθρώπου με την καλή έννοια και λέει: «Θεέ μου, πού ήμουν με μια ζωή που γύριζα από εδώ και από εκεί, και πώς έχανα τον καιρό μου, και πώς έψαχνα κάπου αλλού να βρω αυτό το οποίο ακριβώς θέλει η ψυχή μου και αυτό το οποίο χορταίνει την ψυχή μου και αυτά τα οποία υγιάζουν την ψυχή μας».

Φυσικά, κάνοντας σκέψεις αυτές, ακόμη πιο πολύ κανείς υποτάσσεται στον Θεό, ακόμη πιο πολύ βυθίζεται μέσα στο Μεγαλείο του Θεού και στην Αγιότητα του Θεού και στην Χαρά του Θεού και στην Αγάπη του Θεού και γίνεται, και ο άνθρωπος γίνεται, αφού γίνεται όμοιος με τον Χριστό, αφού έχει μέσα του το Θεό, θεώνεται ο άνθρωπος και γίνεται αυτό ακόμη από την παρούσα ζωή, όσο μπορεί να προγευθεί κανείς, όσο μπορεί να το νιώσει ο άνθρωπος σε αυτόν τον κόσμο. Ο Θεός ούτε φειδωλός είναι, ούτε, αν επιτρέπεται να πούμε, τσιγκουνεύεται. Όχι απλώς όλα τα δίνει, αλλά δίνει τον ίδιο τον εαυτό του, Θεό, στον άνθρωπο και επίσης όχι απλώς παίρνει.

Πράγματα από τον άνθρωπο, τον όλο άνθρωπο τον αγκαλιάζει ο Θεός και τον όλο άνθρωπο τον θεώνει. Να ευχηθούμε να αρχίσουμε να μυούμαστε σε αυτές τις αλήθειες. Αυτά.