Μοναξιά και Προσευχή στις Εικόνες των Πουλιών στον Ψαλμό 101

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

So, we are in Psalm 101. In its first part, we hear the prayer and lament of a man in captivity, describing his pitiful condition. We do not know who composed this psalm. I think we had reached verse six. From verse four, he begins to describe his suffering: “My days vanished like smoke, and my bones were scorched like dry wood. I was struck down like grass, and my heart withered. I even forgot to eat my bread.”

Uh...

“From the sound of my groaning, my bones clung to my flesh.” I think that is where we stopped. He had become skin and bones, as we say; he was so worn out. “I became like a pelican in the wilderness; I became like a night raven among the ruins.” He feels like that pelican in a desolate place, or like the bird that goes among ruined houses and cries there, poor thing, as though lamenting its fate. Yes, it cries out in pain.

I think you will all have heard it in the countryside. You almost never hear it in the city, but if you spend time in the countryside, sooner or later you will hear that bird lamenting at night.

“I lay awake and became like a solitary sparrow on a rooftop.”

Sleep will not come to me, and I have become like a sparrow sitting alone on a rooftop. Perhaps the sparrow has lost its mate and sits there by itself, whimpering and crying out. People who live in the countryside, out among the fields, know these things. They understand the calls of birds and can tell, so to speak, what each call means. These images are not made up. That is how things happen, and the psalmist uses them to describe himself.

Here he speaks of birds, beginning with the pelican in the wilderness. Of course, in one sense, a pelican is not really in a wilderness, is it? Like a reed...

Uh...

As people say, like a lone reed in a field. Picture a single reed standing there. When we say that of a person, we mean someone living among other people, yet with no one close to him, utterly alone, like that reed in the field. As for the pelican, out in that desolate place it looks for lizards, mice, and whatever else it can find. Earlier, it looks for things to build its nest.

Later it searches for food for its young. It goes about its life; nothing is wrong with the pelican. But when a person finds himself utterly alone in a desolate place, it takes a toll. Through these different images, the psalmist is trying to describe his condition. He is like the pelican living alone in a desolate place, just as he is alone in a foreign land, in captivity. Who knows what he is going through there? He gives us these images, but he does not tell us exactly what has happened. And he is overcome with tears.

He cannot help groaning, like that bird crying at night in a ruined house. Some villagers believed—quite wrongly, of course—that if they heard it calling plaintively near their house, or even on the house itself, something bad would happen. They heard its mournful cries and took them as a sign. I repeat, they were quite wrong. A Christian pays no attention to such things. But that is how people who did not know better understood it. Then the psalm says, “I lay awake and became like a solitary sparrow on a rooftop.” In other words, he cannot sleep.

I imagine we have all had that experience: we badly want to sleep, but sleep will not come. We want to sleep so the pain will leave us alone. Sometimes this happens in a hospital, sometimes at home. Or a person may be carrying some deep sorrow. I do not know whether I have told you this before.

When I was a small child, there were things I could not yet understand. Children imagine such things in a mysterious way; everything seems surrounded by mystery. I remember, then, a certain house...

Thank you. There was a man—I think I have told you about him before, but it does no harm to tell it again.

He had something wrong with his leg. Medicine was not very advanced then, or rather, in the villages there was hardly any medical care. I do not know what he had tried or whether he had seen doctors, but the wound on his leg would not heal. People called it a malignant sore. He did recover eventually, but for months he suffered terrible pain. There were no painkillers then, or at least people did not all know about them, and he would sing at night. Nights are hard for someone in pain; the days are not quite so hard.

When you have a toothache, it is terrible at night. An earache is worse at night too, and so is any greater pain. Somehow the day passes. At night we would hear him singing, singing with great energy. But it was an anguished kind of energy. He sang to express his pain, his hardship, the way he felt trapped, his lack of hope. And we would say, “Borvayannis is singing again tonight.”

A person lies awake, unable to sleep, like that sparrow that has lost its... “Solitary” may mean it has been left alone, perhaps because it lost its mate, rather than because the other sparrows left it. It perches somewhere and calls out, crying and lamenting. We can understand these things spiritually as well. And yet there is something deeply moving about such experiences. They may hurt and take a toll; a person may go through great hardship. But they leave a profound mark.

I became like a pelican in the wilderness; I became like a night raven among the ruins. I lay awake and became like a solitary sparrow on a rooftop.

Uh...

The monks—and I think we may have spoken about this before; if I repeat myself, never mind—take this image of “a solitary sparrow on a rooftop” as a picture of the monk, in a good sense. Here the poor little sparrow cries and laments because it has lost its mate. The psalmist stays awake because he cannot sleep, though he longs to. But the monk takes the image in a good sense: he too keeps watch alone, perhaps in his hermitage, a cave, or on a rock.

In summer, especially when the weather is good, he keeps watch there all night. As you go up past Karoulia, which we visit, Katounakia lies a little higher, and higher still, out of sight, is the Skete of Saint Basil. East of the skete are cliffs that drop steeply to the sea. They must be more than five hundred meters high. I remember an elder telling me about those rocks. He had stopped working altogether, and others brought him his

food. He had arranged his whole day so that, apart from the hours he slept, he devoted all his time to prayer. In summer he would go out onto those rocks and pray through the night. Sometimes the moon makes the pale rocks as bright as day; at other times it is pitch dark. There a person keeps watch like the solitary sparrow. However you understand it, even if loneliness begins as something painful, you can turn it toward something good.

A person feels lonely, hears the cry of his soul, and feels his desolation; he can turn all this toward something good. At other times he seeks out the wilderness, the night watch, and solitude. Like that bird crying in the night, he may spend the whole night weeping over his sins, hoping in God and asking for His mercy. I think we should stop here. We’ll continue on Saturday. Please keep me in your prayers.

Λοιπόν, στον 101ο ψαλμό είμαστε, στο πρώτο μέρος που έχουμε την προσευχή και το παράπονο και την περιγραφή της αξιοθρήνητης του καταστάσεως, του προσευχόμενου, αυτού που είναι εκεί στην αιχμαλωσία, και μας είναι άγνωστος ποιος, ας πούμε, έκανε αυτόν τον ψαλμό. Είχαμε φτάσει μέχρι τον έκτο στίχο, νομίζω. Αρχίζει να περιγράφει την αξιοθρήνητη κατάστασή του από τον τέταρτο στίχο, ότι εξέλιπον ωσεί καπνός αι ημέραι μου και τα οστά μου ωσεί φρύγιον συνεφρύγησαν, επλήγην ωσεί χόρτος και εξηράνθη η καρδία μου και ότι επελαθόμην του φαγείν τον άρτον μου.

Εεε...

Από φωνής του στεναγμού μου εκολλήθη το οστούν μου τη σαρκί μου. Νομίζω είχαμε φτάσει μέχρι εδώ, ότι γίνεται κανείς πετσί και κόκαλο, που λέμε, τόσο είχε εξαντληθεί. Ομοιώθην πελεκάνι ερημικώ και εγενήθην ωσεί νυκτικόραξ εν οικοπέδω. Κατήντησα σαν τον πελεκάνο που είναι στην ερημιά και έγινα σαν το νυκτικόρακα εν οικοπέδω, σαν το κλαυσοπούλι που πηγαίνει συνήθως στα ερειπωμένα σπίτια και κλαίει εκεί το καημένο, τη μοίρα του, κλαίει, ναι, πονάει.

διετή

ότι όλοι θα έχετε ακούσει, στην ύπαιθρο αυτό, μα στην πόλη αυτό σχεδόν δεν συμβαίνει ποτέ, αλλά στην ύπαιθρο άμα βρεθεί κανείς, όλο και θα το ακούσει τη νύχτα, το κλαυσοπούλι αυτό, να μοιρολογεί.

Εγκρύπνησα και αγερώβαιν ως των θείων μονάζων επιδόματος.

Δεν με πιάνει ο ύπνος και έγινα σαν το στρουθίον που μονάζει επί δώματος, με την έννοια δηλαδή, όπως το στρουθίον πιθανόν, το οποίο έχασε τον σύντροφό του και κάπου κι αυτό εκεί, όλο μοναχό του, κλαψουρίζει, κλαίει, φωνάζει. Ναι, οι άνθρωποι που ζουν στην ύπαιθρο, που ζουν στους αγρούς, τα ξέρουν αυτά τα πράγματα, καταλαβαίνουν και τις φωνές των πουλιών, καταλαβαίνουν ας πούμε τι θέλουν να πουν κάθε φορά, και επομένως δεν είναι φτιαχτά αυτά εδώ, κάπως έτσι συμβαίνει και ο ψαλμωδός παρουσιάζει τον εαυτό του.

Εδώ τα πουλιά με τον πελεκάνο που είναι στην έρημο. Βέβαια από μια πλευρά ο πελεκάνος δεν είναι στην έρημο, έτσι; Με την καλαμιά...

Εεε...

Που λένε, σαν την καλαμιά στον κάμπο. Βρίσκεται μια καλαμιά στον κάμπο, ας πούμε. Ναι, αλλά όταν αυτό το μεταφέρει κανείς στον άνθρωπο, ότι μένει κανείς μες στη ζωή, μες στην κοινωνία, καθώς δεν έχει κανέναν, είναι όλο μονάχος, σαν την καλαμιά στον κάμπο. Έτσι ο πελεκάνος βέβαια στην ερημιά εκεί ψάχνει να βρει σαύρες, ψάχνει να βρει ποντίκια, και ψάχνει να βρει οτιδήποτε, ή πιο μπροστά ψάχνει να βρει αυτά για να φτιάξει τη φωλιά του.

Αργότερα ψάχνει τροφή για τα παιδιά του, κάνει τη δουλειά του, δεν συμβαίνει τίποτε στον πελεκάνο. Αλλά όταν ο άνθρωπος βρεθεί έτσι μόνος, μονότατος στην ερημιά, είναι κάτι που στοιχίζει. Προσπαθεί δηλαδή με διάφορες εικόνες ο ψαλμωδός εδώ να παρουσιάσει, να περιγράψει την όλη κατάστασή του. Όπως ο πελεκάνος, και εγώ είμαι όμοιος με τον πελεκάνο που ζει στο ερημικό μέρος, όλο μονάχος, μονότατος στην ξενιτιά όπως είναι, στην αιχμαλωσία όπως είναι. Ποιος ξέρει πόσα περνάει εκεί, δεν πολυφαίνονται αυτά, απλώς με εικόνες περιγράφει αλλά δεν μας λέει ακριβώς τι συμβαίνει. Λοιπόν, και επίσης αυτός, τον πιάνουν τα κλάματα.

Αναγκάζεται και να στενάζει, σαν το κλαυσοπούλι τη νύχτα εκεί στο ερειπωμένο σπίτι. Ναι, οι χωρικοί που πίστευαν, κακώς κάκιστα βέβαια, αλλά δεν το έκαναν κι αυτό έτσι τυχαία. Το ένιωθαν το πουλί αυτό, το καημένο, τα μοιρολόγια, και όταν άκουγαν κάπου κοντά στο σπίτι τους ή και στο σπίτι τους ακόμη να φωνάζει τη νύχτα κλαψορίζοντας το πουλί, νόμιζαν ότι κάτι θα συμβεί, κάκιστα επαναλαμβάνω, ο χριστιανός ποτέ δεν δίνει καμιά σημασία σε αυτά, αλλά πώς τα έφερναν ας πούμε οι απλοί άνθρωποι, οι άνθρωποι που είχαν άγνοια και έχουν άγνοια. Ακόμη γι' αυτό εδώ, ηγρύπνησα και εγενόμην ως στρουθίον μονάζον επί δώματος, δηλαδή δεν μπορεί να κοιμηθεί.

Υποθέτω όλοι έχουμε μια τέτοια εμπειρία, ότι θέλουμε πολύ να κοιμηθούμε, δεν μας πιάνει ο ύπνος, θέλουμε να κοιμηθούμε για να μας αφήνει ο πόνος. Κάποια φορά στα νοσοκομεία συμβαίνει αυτό, άλλοτε στο σπίτι. Και πάλι κανείς έχει καημό, δεν ξέρω αν σας έλεγα άλλη φορά.

Όταν ήμουν μικρό παιδί, και τα μικρά παιδιά έτσι τα ορισμένα πράγματα ακόμη που δεν μπορούν να τα καταλάβουν, τα φαντάζονται ας πούμε έτσι κατά ένα μυστηριώδη τρόπο και μέσα σε ένα μυστηριώδες ας πούμε πλαίσιο. Θυμάμαι λοιπόν που σε κάποιο σπίτι...

Ευχαριστώ. Κάποιος, νομίζω σας το είπα και άλλη φορά, αλλά δεν πειράζει αν το πω πάλι.

Είχε κάτι, είχε στο πόδι. Τότε η ιατρική δεν ήταν και τόσο πολύ προχωρημένη ή καλύτερα στα χωριά η ιατρική απουσίαζε. Εν πάση περιπτώσει, δεν ξέρω ο άνθρωπος τι είχε κάνει, τι δεν είχε κάνει, πόσο είχε πάει, δεν είχε πάει σε γιατρούς, πάντως δεν ιατρευόταν και είχε στο πόδι του μια αγιάτρευτη πληγή, το κακοσπυρί που λέγανε. Γιατρεύτηκε αργότερα ο άνθρωπος, αλλά επί μήνες όμως είχε φοβερούς πόνους, παυσίπονα δεν υπήρχαν τότε ή δεν ήξεραν όλοι ότι υπάρχουν και τραγουδούσε τα βράδια. Οι νύχτες είναι δύσκολες, οι μέρες δεν είναι τόσο δύσκολες στον πονεμένο.

Όταν σε πονάει ένα δόντι, τη νύχτα είναι φοβερό το πράγμα, όταν σε πονάει το αυτί, τη νύχτα είναι, όταν έχεις ακόμη μεγαλύτερο πόνο, τη νύχτα είναι, την ημέρα έτσι αλλιώς περνάει. Τη νύχτα λοιπόν τον ακούγαμε να τραγουδάει, να τραγουδάει με πολύ κέφι. Κέφι όμως, πώς να πω, αρνητικό, για να εκφράσει τον πόνο, να εκφράσει τη δυσκολία, να εκφράσει τα αδιέξοδά του, να εκφράσει την έλλειψη ελπίδος, τραγουδούσε. Ε, και λέγαμε, τραγουδάει πάλι απόψε ο Μπορβαγιάννης.

Ο άνθρωπος αγρυπνεί, δεν τον πιάνει ο ύπνος, σαν το στρουθίον που έχασε κι αυτό το... Μονάζον, μονάζον με αυτή την έννοια ίσως ότι έμεινε μόνο του, όχι τόσο ότι το άφησαν τα άλλα στρουθία αλλά το ταίρι του ας πούμε, και κάπου εκεί κούρνιαζε και φωνάζει, φωνάζει κι αυτό και κλαίει και οδύρεται και μοιρολογεί και τα λοιπά. Αυτά μπορούμε να τα μεταφέρουμε και στον πνευματικό τομέα. Ναι, είναι ωραίο όμως να... Είναι πολύ φοβερά ωραίες αυτές οι εμπειρίες. Μπορεί να πονούν, μπορεί να στοιχίζουν, μπορεί ο άνθρωπος να περνάει καταστάσεις δύσκολες, αλλά αφήνουν εμπειρίες φοβερές αυτά τα πράγματα.

Ομοιόθην πελεκάν ερεμικό, εγινήθεν ο συνοικτικόραξεν οικοπαίδω, η γρήπνες εκεί γενόμενες στρωθείων μονάζων επιδόματος.

Εεε...

Μοναχοί, νομίζω το λέγαμε και άλλη φορά, οι μοναχοί ίσως τα είχαμε ξαναδεί αυτά και θα επαναλαμβάνουμε, δεν πειράζει όμως, γιατί σαν να θυμάμαι εδώ που λέγαμε ότι οι μοναχοί εδώ προπαντός αυτό το στρουθίον μονάζον επί δώματος, ναι, το παίρνουν ότι εννοεί εδώ τον μοναχό, τον μοναχό από την καλή πλευρά. Ενώ το καημένο σπουργιτάκι εδώ κλαίει και οδύρεται που έχασε το ταίρι του. Θέλω να πω, το παίρνουν έτσι, γιατί ο μοναχός εκεί μόνος μονάζει και αγρυπνεί. Ενώ εδώ εννοεί αγρυπνεί, δεν μπορεί να κοιμηθεί, θέλει πολύ να κοιμηθεί αλλά δεν μπορεί. Είναι σε τέτοια κατάσταση και έγινε σαν το σπουργιτάκι που κλαίει όλη τη νύχτα. Έρχεται ο μοναχός και το παίρνει από την καλή πλευρά. Όπως το στρουθίον και αυτός μονάζει εκεί επί δώματος, κάπως στο ασκητήριό του, κάπως στη σπηλιά του, σε κάποιο βράχο.

Καλοκαίρια, προπαντός τον καλό καιρό, και αγρυπνεί εκεί όλη τη νύχτα. Εκεί, προπαντός πάνω από όπως ανεβαίνουμε τα Καρούλια που πάμε και βλέπουμε, και λίγο ψηλότερα είναι τα Κατουνάκια, και πιο ψηλά δεν φαίνεται, είναι η σκήτη του Αγίου Βασιλείου. Από εκεί, από τη σκήτη του Αγίου Βασιλείου, ανατολικότερα, υπάρχουν βράχια και απότομα κάτω η θάλασσα, αλλά πολύ ψηλά, περισσότερο από 500 μέτρα πρέπει να είναι ψηλά, περισσότερο. Έχει κάτι βράχια εκεί και όταν πάει κανείς εκεί στα βράχια, γιατί θυμάμαι που μου έλεγε ένας γέροντας ο οποίος είχε σταματήσει, ούτε εργαζόταν, τίποτα, άλλοι του έδιναν την

τροφή, αυτός είχε κανονίσει ένα πρόγραμμα 24 ώρες και όλο, εκτός από τις ώρες του ύπνου, όλο το άλλο 24 ώρες το αφιέρωνε στην προσευχή. Και τα καλοκαίρια πήγαινε εκεί πέρα στα βραχάκια και προσευχόταν τη νύχτα. Άλλοτε που έχεις φεγγάρι και είναι σαν ημέρα εκεί στα κάτασπρα βράχια, γιατί οι πιο πολλοί είναι προς το λευκό τα βράχια, άλλοτε έχεις σκοτεινιά όπως λένε κλπ., και αγρυπνεί κανείς ως στρουθίον μονάζον. Όπως και αν τα πάρει κανείς, είτε νιώσει τη μοναξιά του και την πάρει από την καλή πλευρά, μπορεί να ξεκινάει κακώς αλλά μπορεί κανείς να το πάρει θετικά.

Η μοναξιά του, νιώθει τον κλαυθμό της ψυχής του, νιώθει την ερημιά του και τα λοιπά, μπορεί να τα πάρει θετικά. Αλλά άλλοτε ακριβώς επιδιώκει την ερημιά, επιδιώκει την αγρυπνία, επιδιώκει τη μοναξιά, α, επιδιώκει αυτό το, όπως το κλαυσοπούλι, κλαίει, γιατί κανείς μπορεί να κλαίει τις αμαρτίες του όλη τη νύχτα, ελπίζοντας στον Θεό και ζητώντας το έλεος του Θεού. Μάλλον να σταματήσουμε εδώ και θα συνεχίσουμε, την προσευχή σας, Σάββατο.