Ψαλμός 101: Προσευχή εν θλίψει και ακηδία

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

So we have finished Psalm 100, and today we move on to Psalm 101. Its title is, “A prayer of the poor man, when he is overcome by acedia and pours out his supplication before the Lord.” It is the prayer of a suffering man overcome by acedia, that spiritual torpor. He is exhausted, and at last he pours out his plea before God. Perhaps this is the prayer of someone who was in captivity.

Perhaps he was an Israelite in captivity, enduring all its hardships. He may have been praying toward the end of those years, because he seems so worn down, so utterly exhausted. Yet there is hope. This prayer is for someone who is tired, who feels he cannot bear any more, who has suffered greatly and been overcome by acedia. It is for precisely such a person.

He needs this prayer. He needs to pray it himself.

Here the psalmist, the writer of this hymn, speaks of his sufferings to move God, so to speak, and draw God’s attention to him. He describes both his own sufferings and those of his people. Yet he speaks with deep trust in God and waits for better days. Still, dark shadows run through the whole psalm. Let us look at it. It has two parts. The first runs from verse two through verse twelve, and the…

The second part is the rest, from verse thirteen through verse twenty-nine.

“Lord, hear my prayer, and let my cry come to You. Do not turn Your face away from me. On the day I am afflicted, incline Your ear to me. On the day I call upon You, answer me quickly. For my days have vanished like smoke, and my bones have been scorched like dry brushwood. I have been struck down like grass, and my heart has withered, for I have forgotten to eat my bread. At the sound of my groaning, my bones cling to my flesh. I have become like a pelican in the wilderness, like an owl among ruins.”

“I have kept watch and become like a sparrow alone on a rooftop.”

“All day long my enemies reproach me, and those who once praised me swear against me. For I have eaten ashes like bread and mingled my drink with tears, because of Your anger and Your wrath; You lifted me up and cast me down. My days have declined like a shadow, and I have withered like grass.” That is verse ten. Up to here is the first part. The second part speaks of the psalmist’s hope and why he has that hope. “Lord, hear my prayer, and let my cry come to You.” The psalmist is certainly under great pressure.

Anyone who prays these words is struggling. It is as though every human comfort has failed him. He is in danger, threatened and hard pressed, and he takes refuge in the Lord. “Lord, hear my prayer, and let my cry come to You.” Whenever we read the psalms, or the prayers in the books of the Church, the troparia, the hymns and other prayers—but especially here in the Psalter…

What strikes me, and I imagine it strikes you too, is how simply the person praying speaks. Each psalmist speaks as though God were right in front of him. It is like two people talking: you speak, and you sense that the other person hears you. Suppose a third person could hear you talking but could not see the person you were speaking to. From the way you spoke, he would know someone was there, listening carefully to your words, following what you said, and that you expected an answer.

We see this in the psalms. Each psalmist speaks and prays to God as though God were before him. He turns his eyes to God, or lifts them toward Him, knowing that God loves people, waits for their prayers, and listens to their words.

Yes, he turns to God, lifts his eyes to Him, and says quite simply, “Lord, hear my prayer; hear my prayer, and let my cry come to You.” He does not cry out because God cannot hear and needs him to raise his voice. He cries out because he himself is in such great anguish.

This helps us understand something we often say: when we pray to God, we are not trying to change God. We are the ones who change. This man cries out. It might seem that he does so because God cannot hear him, but that is not it. In his present state, he needs to cry out. It is like noetic prayer, the prayer of the nous, the spiritual intellect: the Jesus Prayer that we say over and over. We do not repeat it because God failed to hear us. Even if we said it only once, God would know. But as we say it again and again, we open ourselves more and more to Him. And this is where some Christians go wrong…

They find it hard to pray, do not know how to pray, and give up. They are immediately swayed by whatever happens at that moment. A person says the Jesus Prayer and gets distracted. He says it and other thoughts come. He says it and feels this or that. Then he lets those things sway him and gives up the Jesus Prayer, gives up praying.

But look at how this man prays to God. He could have prayed very quietly. Yet he sees what would happen if he did. God would still hear him, but he himself would lose heart and sink into a stupor.

He has been overcome by acedia, as the title says. He would sink into a stupor and abandon prayer. Instead, he feels the need to cry out, to rouse himself and keep at it. “Lord, hear my prayer, and let my cry come to You.” He says it and believes it. He senses God before him and believes that God hears him. He says exactly what he wants to say: may the Lord hear his prayer, and may his cry reach God, rather than come back unanswered.

Do not…

Thank you.

Just a noise. “Do not turn Your face away from me. On the day I am afflicted, incline Your ear to me.”

“Do not turn Your face away from me.” If we pay attention, we see that this can sometimes seem to happen. I do not mean that God literally turns His face away, though in a certain sense we can speak that way. When the Lord was on the Cross, He felt this and said, “My God, My God, why have You forsaken Me?” Had God abandoned Him? Had God the Father begun looking elsewhere? Of course not.

Christ, as man, feels this because all the sins of the world, the sins of humanity, are upon Him. And so the wrath of God falls upon Him. For God does not accept sin. There can be no reconciliation between God and sin. God does not accept sin. God hates sin, truly hates it. And God does not accept the sinful person either. That is the end of it. God turns away from the sinner, unless that person repents. As a person repents, God sees His creature. He sees that this person is captive and suffering.

He sees that His creature is perishing, wasting away in sin, and God comes to him. It is no hard thing for God to put sin aside, to cleanse a person of sin. It is no hard thing for light to drive out darkness. But light has nothing in common with darkness. So a person often feels as though God has turned His gaze away. God has not turned away, but that is how the person feels. His condition makes it seem so. The question is not only what God does, but what the person does. You hide from the sun, and then you say, ‘The sun has disappeared.’

Where has the sun gone? It is still there. Something has come between us and the sun and hidden it from view. At other times, we ourselves go and hide behind something that keeps the sunlight from reaching us. In the same way, a person’s attitude, or his whole condition, can make it seem as though God has turned His face away. This, of course, is Hell, and this is the great punishment.

Those in Hell will experience this and nothing else: it will seem as though God has abandoned them, as though He has turned His face away from them. Or, if we may put it this way, they will see the light coming, yet it will not reach their hearts because their hearts will not receive it. God’s love will come to them, yet they will be deprived of that love because their hearts will not receive it. We say all sorts of things about this.

Well...

And from there we reach the point of saying, ‘In the end, God will have mercy on us and save us all.’

God does have mercy on us, and He wants to save us all. But you do not accept salvation. When a person persists in sin, a condition develops within him that cannot receive it. He does not receive the light, salvation, God’s love, or God Himself. Let me say it once more, in case this is hard to understand. Here we all are, gathered together. But can we say that we all feel God’s love in the same way? That we all feel His light in the same way, or His gaze upon us in the same way? Can we say that? Nor can we say that those who feel it only a little, or not at all, do not want it. They do want it. But wanting it, wishing for it, is not enough.

And the fact that we have come here, that we are here, means that this good disposition is present. It is not enough, not enough. The soul must use the strength it has, for a person is not dead. He is not dead. However far he has fallen, however much the image of God in him has been darkened, he remains able to receive or refuse God’s light, to receive or refuse God’s love. How does this happen? By gathering all his strength and using it to open himself to God, to draw near to God, to believe God, and to receive Him. If a person does not do this but merely wishes for it and leaves his strength unused, what state will he be in? In a state of idleness,

He may leave that strength idle, so to speak, or spend it on other things, seeking other comforts, other joys, other loves, and so on. The whole attitude of the soul matters greatly. And I say it again: we are all here, yet we do not all feel God’s love and light in the same way. We do not all feel His kindness, His mercy within us, and the deliverance He gives. Do we not all want these things? We do. But we merely want them, merely wish for them. Within ourselves we remain without humility. We harbor pride and refuse to repent. Merely wishing is not enough. Other things are easy. Anyone can go up to the Holy Chalice, open his mouth, and receive Holy Communion. That is easy enough for one person and the next.

But for the soul truly to be born anew, truly to receive illumination, forgiveness, and deliverance, and truly to make progress, it is not enough simply to come here. That is not difficult. Going to Church is not difficult. Even opening our mouths to receive Holy Communion is easy. But the person who makes the effort to stand before God as he ought truly receives God’s love and grace. This is what ‘Do not turn Your face away’ means, in a sense: do not let me reach such a state that I feel You have turned Your face away from me. Here we should remember what the Gospel says.

I believe, Lord; help my unbelief. I believe, Lord; help my unbelief.

In a sense, the Psalmist says the same thing here: ‘I am the one who has taken such a stance that it seems You have turned Your face away. But I admit the state I am in, just as that man admitted his lack of faith even as he said, “I believe.” I have brought things to this point, where I feel that You have turned Your face away, my Lord, but I do not want to remain like this. Do not turn Your face away; do not leave things as they are.’ Christ told the man, ‘If you believe, this can happen.’ And he replied, ‘I believe, Lord; help my unbelief.’

Unbelief, yet ‘I believe.’ Given the state I am in, it would seem that You have turned Your face away. But I do not want things to remain like this. ‘Do not turn Your face away from me. On the day when I am afflicted, incline Your ear to me.’ On the day when I suffer this tribulation, when I am under this pressure—as though he were saying, ‘Today, while I am in this condition, bend down to me and listen to my prayer.’ As he said at the beginning: ‘Lord, hear my prayer, and let my cry come to You.’ ‘On the day when I call upon You, answer me quickly.’ We could again say: ‘Today, now, while I am in this condition and call upon You, answer me quickly.’

It may seem as though God has turned His face away, as though He does not want to listen, as though He is resting or sleeping and does not want to respond. It may seem so, but that is not what has happened. The trouble lies with the person, and that is why he needs to say these words. When we sing hymns and say our prayers, it is not a matter of merely reciting the words. We have said before that God knows them even if we do not speak them. What is needed is this movement of the soul. Sometimes a person feels that, again and again, the soul must take the right stance, become active, and move toward God. Then the fitting words will follow.

‘Do not turn Your face away. On the day when I am afflicted, incline Your ear to me. On the day when I call upon You, answer me quickly.’ Hear me at once, Lord. Do not delay or let time pass. I am in such a state that I need You to hear me, attend to me, and come to my aid. ‘For my days have vanished like smoke, and my bones have been scorched like brushwood.’

Thank you.

‘My days are vanishing like smoke.’ My days are passing away. When will You hear me, and when will what needs to happen come to pass? ‘And my bones have been scorched like brushwood.’ My bones have become like dry twigs.

They will burn as dry twigs burn. But we will look at this more closely next time. We will stop here for today.

Τελειώσαμε λοιπόν και τον εκατοστό ψαλμό και περνούμε σήμερα στον εκατοστό πρώτο. Και τιτλοφορείται αυτός ο ψαλμός «Προσευχή του πτωχού, όταν ακηδιάσει και ενώπιον Κυρίου εκχέει τη δέησή του». Είναι μια προσευχή του ταλαίπωρου, του ταλαιπωρημένου ανθρώπου όταν καταληφθεί από ακηδία. Έτσι, έχει εξουθενωθεί και τελικά ενώπιον του Θεού εκχέει τη δέησή του. Λέει λοιπόν τη δέησή του, την προσευχή του ενώπιον του Θεού. Πιθανόν λοιπόν να είναι μια προσευχή αυτή ενός ανθρώπου που ήταν στην αιχμαλωσία.

Δηλαδή Ισραηλίτου που ήταν στην αιχμαλωσία και που ζούσε εκεί όλα τα βάσανα της αιχμαλωσίας και που είναι πολύ πιθανόν να ήταν προς το τέλος, ας πούμε, της αιχμαλωσίας, προς τα τελευταία χρόνια, διότι φαίνεται ο προσευχόμενος εδώ πάρα πολύ έτσι ταλαιπωρημένος, πάρα πολύ εξουθενωμένος, αλλά υπάρχει και μια ελπίδα. Είναι μια προσευχή ακριβώς για εκείνον ο οποίος κουράστηκε, δεν αντέχει άλλο, δεν μπορεί άλλο, είναι πολύ ταλαιπωρημένος, έχει καταληφθεί από ακηδία κτλ. Και είναι ακριβώς γι' αυτόν.

Η προσευχή χρειάζεται, αυτός δηλαδή να κάνει αυτή την προσευχή.

Ο ψαλμωδός εδώ, ο υμνογράφος αυτός, για να συγκινήσει τρόπον τινά τον Θεό, για να κάνει τον Θεό να τον προσέξει, ναι, παρουσιάζει τα βάσανά του. Τα βάσανα τα δικά του, τα βάσανα του έθνους, αλλά τα περιγράφει έτσι με πολλή εμπιστοσύνη προς τον Θεό και περιμένει να έρθουν καλύτερες μέρες. Αλλά υπάρχουν σκιές μαύρες μέσα στο όλο έργο. Για να δούμε. Χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος είναι από τον δεύτερο στίχο μέχρι τον δωδέκατο, το... και το...

Μέρος είναι το υπόλοιπο από τον 13ο στίχο μέχρι και τον 29ο στίχο.

Κύριε, εισάκουσον της προσευχής μου και η κραυγή μου προς σε ελθέτω. Μη αποστρέψεις το πρόσωπόν σου απ' εμού, εν η αν ημέρα θλίβομαι, κλίνον προς με το ους σου. Εν η αν ημέρα επικαλέσωμαί σε, ταχύ επάκουσόν μου. Ότι εξέλιπον ωσεί καπνός αι ημέραι μου και τα οστά μου ωσεί φρύγιον συνεφρύγησαν. Επλήγην ωσεί χόρτος και εξηράνθη η καρδία μου, ότι επελαθόμην του φαγείν τον άρτον μου. Από φωνής του στεναγμού μου εκολλήθη το οστούν μου τη σαρκί μου. Ομοιώθην πελεκάνι ερημικώ, εγενήθην ωσεί νυκτικόραξ εν οικοπέδω.

Υγρύπνησα και γεννόμην ως τρουθείον επιδόματος.

Όλην την ημέραν ωνείδιζόν με οι εχθροί μου και οι επαινούντές με κατ' εμού ώμνυον, ότι σποδόν ωσεί άρτον έφαγον και το πόμα μου μετά κλαυθμού εκίρνων, από προσώπου της οργής σου και του θυμού σου, ότι επάρας κατέρραξάς με. Αι ημέραι μου ωσεί σκιά εκλίθησαν, καγώ ωσεί χόρτος εξηράνθην. Ο δέκατος στίχος, μέχρι εδώ είναι το πρώτο μέρος, ενώ το δεύτερο μέρος είναι η ελπίδα που έχει ο ψαλμωδός και οι λόγοι που τον κάνουν να έχει αυτή την ελπίδα. Κύριε, εισάκουσον της προσευχής μου και η κραυγή μου προς σε ελθέτω. Οπωσδήποτε πιέζεται ο ψαλμωδός.

Κάθε προσευχόμενος με την προσευχή αυτή πιέζεται, δυσκολεύεται, τρόπον τινά του έχουν λείψει όλες οι ανθρώπινες παρηγορίες, κινδυνεύει, πέρα από το ότι ζορίζεται και πιέζεται και δυσκολεύεται, κινδυνεύει, απειλείται και καταφεύγει στον Κύριο. «Κύριε, εισάκουσον της προσευχής μου και η κραυγή μου προς σε ελθέτω». Κάθε φορά που διαβάζουμε εδώ τους ψαλμούς, όπως επίσης και οι διάφορες ευχές που υπάρχουν μέσα στα βιβλία της Εκκλησίας, τα τροπάρια, ... οι ύμνοι, οι άλλες ευχές, αλλά ειδικότερα εδώ στο Ψαλτήρι.

Μου κάνει εντύπωση και υποθέτω δηλαδή κάνει και σε εσάς εντύπωση πως έτσι απλά απλά μιλάει ο προσευχόμενος, ο ψαλμωδός, ο κάθε ψαλμωδός, και μιλάει έτσι σαν να είναι μπροστά του ο Θεός, πως μιλούν δυο άνθρωποι, μιλάς και ακούει ο άλλος, έχεις την αίσθηση ότι ακούει ο άλλος και αυτό φαίνεται, δηλαδή αν υποθέσουμε μιλούμε με κάποιον και ένας τρίτος μας ακούει που μιλούμε, δεν τον βλέπει όμως τον δεύτερο με τον οποίο μιλούμε. Ο τρόπος όμως που μιλούμε, καταλαβαίνει ότι οπωσδήποτε έχουμε κάποιον μπροστά μας και μιλούμε. Ότι κάποιος μας ακούει, ότι κάποιος προσέχει τα λόγια μας. Παρακολουθεί, περιμένουμε να απαντήσει.

Αυτό το βλέπουμε εδώ στους ψαλμούς, σαν να έχει μπροστά του κάθε ψαλμωδός τον Θεό και μιλάει έτσι στον Θεό, προσεύχεται έτσι στον Θεό. Στρέφει τα μάτια του προς τον Θεό ή υψώνει τα μάτια του προς τον Θεό, καθώς ξέρει ότι ο Θεός αγαπά τον άνθρωπο, περιμένει την προσευχή του ανθρώπου, προσέχει τα λόγια του ανθρώπου ο Θεός.

Εεεε... Ναι, στρέφεται προς τον Θεό, υψώνει τα μάτια προς τον Θεό και λέγει απλά απλά: «Κύριε, εισάκουσον της προσευχής μου, άκουσε την προσευχή μου και η κραυγή μου προς σε ελθέτω». Η κραυγή βέβαια δεν είναι επειδή δεν ακούει ο Θεός και φωνάζει για να ακούσει. Αλλά η κραυγή είναι διότι βρίσκεται σε μεγάλο ζόρι ο ίδιος ο προσευχόμενος.

Από εδώ καταλαβαίνουμε τώρα αυτό που λέμε συχνά, ότι ό,τι κάνουμε προσευχόμενοι, αναφερόμενοι στον Θεό, ό,τι κάνουμε δεν το κάνουμε σαν να θέλουμε να αλλάξουμε τον Θεό. Αλλά εμείς αλλάζουμε. Εμείς. Αυτός εδώ κράζει. Λες και δεν ακούει ο Θεός και γι' αυτό κράζει. Όχι, αυτός βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση που δεν σηκώνει αλλιώς, κραυγή χρειάζεται. Όπως έχουμε πει για τη νοερά προσευχή, την ευχή που λέμε. Τη λέμε, την ξαναλέμε, την ξαναλέμε, την ξαναλέμε. Όχι με την έννοια ότι δεν άκουσε ο Θεός. Και μια φορά να την πούμε και καθόλου άλλο να μην την πούμε, γιατί το ξέρει ο Θεός. Αλλά εμείς, λέγοντας και ξαναλέγοντας και ξαναλέγοντας, ανοιγόμαστε όλο και πιο πολύ στον Θεό. Και εδώ είναι το λάθος, ας πούμε,

χριστιανών που δεν μπορούν να προσευχηθούν, δεν ξέρουν να προσευχηθούν, δυσκολεύονται, παρατούν την προσευχή, επηρεάζονται αμέσως δηλαδή από το τι συμβαίνει εκείνη την ώρα. Λέει κανείς την ευχή και αποσπά την προσοχή του, λέει την ευχή και έρχονται άλλες σκέψεις, λέει την ευχή και νιώθει άλφα βήτα πράγματα. Και επηρεάζεται από αυτά και αφήνει την ευχή, αφήνει την προσευχή.

Ενώ... Ενώ όπως αυτός εδώ προσεύχεται στον Θεό, θα μπορούσε να προσευχηθεί ήρεμα ήρεμα έτσι. Όχι, βλέπει ότι δεν είναι... Άμα κάνει έτσι, όχι δεν θα ακούσει ο Θεός, αλλά ο εαυτός του θα τον εγκαταλείψει και θα αποχαυνωθεί.

Έχει καταληφθεί από ακηδία, όπως λέει εδώ. Θα αποχαυνωθεί λοιπόν και θα αφήσει την προσευχή. Όχι, αισθάνεται την ανάγκη να κραυγάσει, αισθάνεται την ανάγκη να ενεργοποιήσει τον εαυτό του, να ξυπνήσει τον εαυτό του, να επιμείνει για να κράξει. «Κύριε, εισάκουσον της προσευχής μου και η κραυγή μου προς σε ελθέτω». Το λέει, το πιστεύει, αισθάνεται ενώπιόν του τον Θεό, πιστεύει ότι τον ακούει ο Θεός και λέγει ακριβώς αυτό που θέλει να πει. Να ακούσει την προσευχή του ο Κύριος και η κραυγή του να φτάσει στον Θεό. Να μην γυρίσει πίσω.

Μην...

Ευχαριστώ.

Απλώς ένας θόρυβος. «Μη αποστρέψεις το πρόσωπόν σου απ' εμού. Εν η αν ημέρα θλίβομαι, κλίνον προς με το ους σου». Ε...

«Μη αποστρέψεις το πρόσωπόν σου απ' εμού». Ναι, αν προσέξουμε λιγάκι θα δούμε ότι γίνεται μερικές φορές έτσι. Όχι τόσο με την έννοια ότι ο Θεός αποστρέφει το πρόσωπο, αν και μπορούμε να το πούμε λίγο και έτσι. Όταν ο Κύριος πάνω στον σταυρό ένιωσε, είπε δηλαδή «Θεέ μου, Θεέ μου, ίνα τι με εγκατέλιπες;». Τον εγκατέλειψε ο Θεός, άρχισε να κοιτάει αλλού ο Θεός Πατήρ; Όχι βέβαια.

Ο Χριστός ως άνθρωπος το νιώθει αυτό, καθώς επάνω του είναι όλες οι αμαρτίες του κόσμου, των ανθρώπων, και επομένως επάνω του ξεσπάει η οργή του Θεού. Γιατί ο Θεός, την αμαρτία δεν τη δέχεται ο Θεός. Δεν υπάρχει συμφιλίωση μεταξύ Θεού και αμαρτίας. Δεν αποδέχεται ο Θεός την αμαρτία. Ο Θεός μισεί την αμαρτία, μισεί. Και τον άνθρωπο, τον αμαρτωλό, δεν τον δέχεται ο Θεός, τελείωσε. Αποστρέφεται ο Θεός τον άνθρωπο, τον αμαρτωλό. Εκτός αν μετανοήσει. Καθώς μετανοεί ο άνθρωπος, ο Θεός βλέπει το πλάσμα του, βλέπει ότι είναι αιχμάλωτο, βλέπει ότι υποφέρει.

Ότι χάνεται, σαπίζει στην αμαρτία και έρχεται ο Θεός στο πλάσμα του. Δεν είναι δύσκολο στον Θεό να κάνει πέρα την αμαρτία, να τον καθαρίσει δηλαδή τον άνθρωπο από την αμαρτία. Δεν είναι δύσκολο το φως να διώξει το σκοτάδι. Αλλά δεν έχει καμιά σχέση το φως με το σκοτάδι. Δηλαδή, πολλές φορές λοιπόν αισθάνεται κανείς ότι σαν να στρέφει ο Θεός το βλέμμα του αλλού. Δεν στρέφει το βλέμμα του, αλλά ο άνθρωπος έτσι το αισθάνεται. Είναι η κατάστασή του τέτοια και του φαίνεται σαν να έχει στρέψει αλλού το βλέμμα του. Διότι το θέμα δεν είναι μόνο τι κάνει ο Θεός, το θέμα είναι τι κάνει ο άνθρωπος. Ενώ δηλαδή κρύβεσαι από τον ήλιο και δεν έχεις τον ήλιο, πώς λέμε χάθηκε ο ήλιος.

Πού χάθηκε ο ήλιος; Ο ήλιος υπάρχει. Αλλά κάτι μπήκε μπροστά μεταξύ ημών και του ηλίου και τον έκρυψε τον ήλιο. Σε άλλες περιπτώσεις εμείς πάμε και κρυβόμαστε πίσω από κάτι που εμποδίζει τον ήλιο να φτάσει σε μας. Έτσι η στάση του ανθρώπου ή όλη η κατάσταση του ανθρώπου μπορεί να είναι τέτοια που να μοιάζει σαν να έστρεψε, να απέστρεψε το πρόσωπό του ο Θεός. Αυτή είναι και η κόλαση φυσικά και αυτή είναι και η μεγάλη τιμωρία.

Οι κολασμένοι αυτό το πράγμα θα ζουν, δεν θα ζουν τίποτε άλλο, αυτό το πράγμα, σαν να τους έχει εγκαταλείψει ο Θεός, σαν να έχει αποστρέψει απ' αυτούς το πρόσωπό του ο Θεός. Θεός. Ή αν θέλετε, να βλέπουν, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, να βλέπουν να έρχεται το φως και να μην φτάνει στη δική τους καρδιά και να μην... διότι δεν το δέχεται η καρδιά. Να έρχεται η αγάπη του Θεού και να στερούνται αυτής της αγάπης του Θεού, διότι δεν τη δέχεται την αγάπη αυτή η καρδιά. Λέμε διάφορα, ξέρω εγώ, τούτο και εκείνο.

Εεε...

Και περί κει φτάνουμε σε αυτό το σημείο, τελικά θα μας λυπηθεί ο Θεός και όλους θα μας σώσει.

Ο Θεός μας λυπάται και όλους θέλει να μας σώσει, αλλά εσύ δεν δέχεσαι τη σωτηρία. Όταν δηλαδή επιμένει ο άνθρωπος στην αμαρτία, τέτοια κατάσταση δημιουργείται μέσα του που δεν δέχεται. Δεν δέχεται φως, δεν δέχεται σωτηρία, δεν δέχεται την αγάπη του Θεού, δεν δέχεται τον Θεό. Και θέλω να το πω ακόμη μια φορά, αν δεν μπορούμε να το καταλάβουμε. Πώς είμαστε εδώ μέσα, όσοι είμαστε. Δεν μπορούμε όμως να πούμε ότι το ίδιο νιώθουμε όλοι την αγάπη του Θεού, το ίδιο νιώθουμε όλοι αυτό το φως του Θεού, το ίδιο νιώθουμε όλοι το βλέμμα του Θεού επάνω μας. Μπορούμε να το πούμε αυτό; Ούτε όμως μπορούμε να πούμε ότι εκείνοι που δεν το νιώθουν καθόλου ή το νιώθουν λίγο, μπορούμε να πούμε ότι δεν θέλουν κι αυτοί, θέλουν. Δεν φτάνει όμως να θέλουν, να επιθυμούν.

Και το ότι ήρθαμε εδώ, βρισκόμαστε εδώ, σημαίνει ότι υπάρχει αυτή η καλή διάθεση. Δεν φτάνει, δεν φτάνει. Πρέπει γενικότερα η ψυχή, με τις δυνάμεις που έχει, διότι ο άνθρωπος δεν είναι νεκρός, δεν είναι νεκρός. Όσο και αν έπεσε, όσο και αν αμαυρώθηκε το κατ' εικόνα, εξακολουθεί ο άνθρωπος να είναι σε μια τέτοια αυτή, να δεχθεί ή να μην δεχθεί το φως του Θεού. Να δεχθεί, να μην δεχθεί την αγάπη του Θεού. Πώς θα γίνει αυτό; Συγκεντρώνοντας όλες τις δυνάμεις του ο άνθρωπος και χρησιμοποιώντας αυτές τις δυνάμεις για να ανοιχθεί στο Θεό, για να πάει προς το Θεό, για να πιστέψει το Θεό, για να δεχθεί το Θεό. Άμα δεν το κάνει κανείς αυτό και απλώς έχει την επιθυμία και τις δυνάμεις ή τις αχρηστεύει κανείς, πώς θα είναι ο άνθρωπος; Σε μια αργία,

Απραξία, ας πούμε, ή τις αχρηστεύει ή τις ξοδεύει για άλλα πράγματα, ζητώντας άλλες παρηγοριές και ζητώντας άλλες χαρές και ζητώντας άλλες αγάπες κλπ. Έχει μεγάλη σημασία λοιπόν η όλη στάση της ψυχής. Και επανέρχομαι και το ξαναλέγω: πως είμαστε εδώ μέσα, όμως δεν νιώθουμε όλοι το ίδιο την αγάπη του Θεού και το φως του Θεού και αυτήν τη συγκατάβαση του Θεού, το έλεος του Θεού μέσα μας, τη λύτρωση που δίνει ο Θεός, δεν το νιώθουμε. Δεν το θέλουμε όλοι; Όλοι το θέλουμε, αλλά απλώς το θέλουμε, απλώς το επιθυμούμε. Μέσα μας όμως μένουμε αταπείνωτοι, μέσα μας έχουμε επηρμένο φρόνημα, μέσα μας έχουμε αμετανοησία κτλ. Δεν φτάνει που το επιθυμούμε απλώς. Άλλα πράγματα γίνονται εύκολα, όλοι πάνε ας πούμε στο Άγιο Ποτήριο, ανοίγουν το στόμα και κοινωνούν, δεν είναι τίποτα, και ο ένας και ο άλλος και ο άλλος.

Αλλά... Ε... Αλλά για να γίνει όντως η αναγέννηση της ψυχής, για να φωτιστεί όντως η ψυχή, να συγχωρεθεί όντως η ψυχή, να λυτρωθεί, να συγχωρηθεί, να προκόψει η ψυχή, δεν φτάνει απλώς να κάνει κανείς αυτό το να έρθουμε εδώ, δεν είναι δύσκολο, να πάμε στην Εκκλησία, δεν είναι δύσκολο, ακόμη να ανοίξουμε το στόμα μας και να πάρουμε τη Θεία Κοινωνία, δεν είναι τίποτε. Αλλά όποιος θα ζορίσει τον εαυτό του για να σταθεί ενώπιον του Θεού όπως πρέπει να σταθεί, εκείνος δέχεται όντως την αγάπη του Θεού, δέχεται τη χάρη του Θεού. Αυτό είναι το «μη αποστρέψεις το πρόσωπό σου», τρόπον τινά, να μην με αφήνεις να φτάσω σε μια τέτοια κατάσταση να νιώθω ότι απέστρεψες το πρόσωπό σου. Που εδώ πρέπει να θυμηθούμε εκείνο που λέει το Ευαγγέλιο.

Πιστεύω, Κύριε, βοήθει μου την απιστία. Πιστεύω, Κύριε, βοήθει μου την απιστία.

Έτσι τρόπον τινά λέει και ο Ψαλμωδός εδώ: Εγώ είμαι εκείνος ο οποίος πήρα μια τέτοια στάση και μοιάζει σαν να απέστρεψες το πρόσωπο. Αλλά σε αυτήν την κατάσταση που ομολογεί, όπως εκείνος είχε και ομολογεί ότι δεν έχει πίστη, αλλά πιστεύω, σε αυτήν την κατάσταση που τα έφτιαξα έτσι τα πράγματα και κατάντησα εδώ να νιώθω ότι απέστρεψες το πρόσωπό σου, Κύριέ μου, δεν θέλω να μείνω σε αυτήν την κατάσταση. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου, μην αφήνεις τελικά έτσι τα πράγματα. Ο Χριστός του είπε: «Αν πιστεύεις, μπορεί να γίνει αυτό». Πιστεύω, Κύριε, βοήθει μου την απιστία.

Απιστία, αλλά πιστεύω. Απέστρεψες, έτσι που είναι η κατάστασή μου, τι θα έκανες, απέστρεφες το πρόσωπό σου. Αλλά δεν θέλω να είναι έτσι. Μη αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα. Εν η αν ημέρα θλίβομαι, κλίνον προς με το ους σου. Την ημέρα που έχω αυτή τη θλίψη, την ημέρα που έχω αυτή την πίεση, σαν να λέει τώρα σήμερα που είμαι σε αυτή την κατάσταση, κλίνον προς με το ους σου, σκύψε επάνω μου και βάλε το αυτί σου να ακούσεις την προσευχή μου που είπα στην αρχή: «Κύριε, εισάκουσον της προσευχής μου και η κραυγή μου προς σε ελθέτω». Εν η αν ημέρα επικαλέσωμαί σε, ταχύ επάκουσόν μου. Την ημέρα, και πάλι θα μπορούσαμε να πούμε σήμερα, τώρα, σήμερα που είμαι έτσι και σε επικαλούμαι, ταχύ επάκουσόν μου.

Ενώ μοιάζει ότι σαν ο Θεός να απέστρεψε το πρόσωπό του, σαν ο Θεός να μην θέλει να ακούσει, σαν ο Θεός να ησυχάζει, να κοιμάται, να μην θέλει να ανταποκριθεί, ενώ μοιάζει έτσι, δεν είναι... Το όλο κακό είναι από μέρους του ανθρώπου και χρειάζεται λοιπόν ο άνθρωπος ακριβώς να πει αυτό. Οι ύμνοι, όταν λέμε τους ύμνους, όταν λέμε τις προσευχές μας, δεν είναι απλώς να πούμε τα λόγια. Είπαμε και άλλη φορά αυτά, τα ξέρει ο Θεός και να μην τα πούμε. Αλλά χρειάζεται αυτή η κίνηση της ψυχής. Μερικές φορές το νιώθει κανείς ότι θέλει ξανά και ξανά και ξανά να πάρει τη σωστή στάση η ψυχή, να δραστηριοποιηθεί η ψυχή ανάλογα, να κινηθεί ανάλογα και θα πει και τα ανάλογα λόγια.

Μη αποστρέψεις το πρόσωπό σου, εν η αν ημέρα θλίβομαι, κλίνον προς με το ους σου, εν η αν ημέρα επικαλέσωμαί σε, ταχύ επάκουσόν μου. Να με ακούσεις αμέσως, Κύριε, μην αφήνεις, μην αργοπορείς, μην αφήνεις να περνάει καιρός. Αμέσως βρίσκομαι σε τέτοια κατάσταση που θέλω να με ακούσεις, να επακούσεις, να με προσέξεις και να έρθεις βοηθός και αρωγός. Ότι εξέλιπον ωσεί καπνός αι ημέραι μου και τα οστά μου ωσεί φρύγιον συνεφρύγησαν.

Ευχαριστώ.

Οι ημέρες μου εκλείπουν σαν καπνός, φεύγουν οι μέρες μου δηλαδή. Πότε θα με ακούσεις και πότε θα γίνει αυτό που πρέπει να γίνει; Και τα οστά μου ωσεί φρύγιον συνεφρύγησαν, και σαν όπως είναι τα φρύγανα έτσι έγιναν τα οστά μου.

Θα καούν όπως καίγονται τα φρύγανα. Θα το δούμε όμως αυτό καλύτερα την προσεχή φορά, θα σταματήσουμε εδώ σήμερα.