Η δόξα του Θεού και η ανθρώπινη ανταπόκριση στον Ψαλμό 96

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

As we said, we are at Psalm 96. There are two parts: verses 1 through 6, and verses 7 through 12. They speak of God revealing Himself, of His presence. We have looked at the first three verses of the first part. Now let us look at the other three: verses 4, 5, and 6. The opening verses said: “The Lord reigns; let the earth rejoice, let the many islands be glad. Cloud and darkness surround Him; righteousness and judgment uphold His throne. Fire goes before Him and burns His enemies all around.”

Then: “His lightning lit up the world; the earth saw and trembled.”

Again, the lightning flashes. It points to the presence of God, who appears as fire. As we said, He is described as fire against His enemies. And here again we have lightning. As the Lord said, “Just as lightning comes from the east, so will be the Second Coming of the Son of Man.” You remember how, when He speaks in the Gospels about His Second Coming, He says that people will come from here and there saying, “Look, the Lord has come! The Lord is coming!” But the Lord’s coming will be as plain to everyone as lightning. He speaks from the experience people had in His day.

Now, lightning may strike in Athens and we may not see it. But anywhere within our view of the horizon, whether the flash is to the east, north, west, or south, we will see it, however far away it is. It can be seen from everywhere. In the same way, the Lord’s presence at His Second Coming will be clear to all, with no room for doubt. The Lord Himself uses lightning to help us understand His coming. So, “His lightning lit up the world.” God appears, shining like lightning, and the whole world knows it.

“And the earth trembled.” The earth saw Him, turned toward Him, and shook.

Many years ago here in Thessaloniki—I think it was before we had moved up to Panorama, so it must have been before 1970—there was a night some of you may remember. Almost the whole night, over the skies of Thessaloniki, thunder rolled as though great rocks were tumbling down, and lightning flashed all night. It was terrifying. The next day I happened to speak with several people, and they said, “We didn’t sleep at all last night.”

Quite a few people did not sleep through those nights.

But I want to stay with this a little longer. I do not know what experiences you have had. Those of us who have lived in the countryside have had experiences like this. Here in the city, we are inside our houses, after all. Still, when lightning starts striking nearby, we all get frightened. Some people even duck their heads or try to shield themselves without thinking. But if you are out in the countryside, especially up in the mountains, the clouds, as you know, come very low.

The lightning seems to strike right beside you, so to speak, and there is plenty of it. When we go up in the summer—as we will soon, perhaps with five or six people; I had better not call it an outing, or people will start signing up—we climb to about 2,000 meters. There we see pine trees burned from the top down, especially in certain places. So much lightning strikes there that the pines are left like stumps. You can imagine what it is like when those bolts begin to fall. Aiotis has built a shelter and covered it with lightning rods. I do not know whether any of you have been there when such a storm breaks.

When you are there and the lightning starts striking, you are frightened. You really are.

I do not know anyone who would not be frightened. Whether you want to or not, you feel fear. You sense the presence of God and the power of God.

There was one little girl whom the Catholics regard as a saint. Years ago we sometimes read books like that, and I remember reading her life. She was only twelve. One day she slipped away from her parents and their home, a country estate with a tower, while a fierce storm raged with lightning and thunder. They searched for her amid all that turmoil and found her in a clearing in the woods, enjoying the thunder and lightning. Just a child! It seems that some souls have... It is not always... I want to draw your attention to this.

A person’s temperament plays a part. God may indeed help a soul, but temperament plays a part too.

I once heard a soldier tell a story—I think I have told it before. In his case it was a matter of temperament, something human, not a special gift from God. There are also people like Saint Nikodemos. He says he was very timid by nature, but God’s grace came and made him fearless. After that he feared nothing. This soldier, though, said he had never felt fear at all. That was simply how he was made. Another person trembles and is afraid by nature. He said, “I had never felt fear, never. But one night...”

“We were ordered—I was an officer, and there were several others—to move to a certain place and set up an ambush. The darkness was so thick you could not see even a few inches in front of you.”

“It was night, with black clouds and fog. You could see nothing. We set out, and that was when I became afraid. For the first time, I felt fear.” So some people have that kind of temperament, and perhaps that little girl did too. God may also have strengthened her. But generally speaking, apart from such exceptions...

There are times when God seems to reveal Himself through lightning, thunder, and fire, and you feel as though the earth is shaking. Soldiers have something like that experience in battle, when everything erupts around them. Some, as you know, may go into shock. Some soldiers cannot bear it and lose their minds. The psalmist is saying that God is fire: fire goes before Him and burns His enemies all around, as we saw. His lightning flashes and lights up the world. The earth sees and trembles; the whole earth shakes.

Yes, as it says elsewhere, “A lion has roared; who will not be afraid?” That is how the prophet puts it: when a lion roars, who is not afraid? And when God speaks, who can stand unmoved? The prophet asks: when God speaks, can I ignore Him? Can I fail to respond, to say yes, to do His will?

I would wish—I do not know whether I am right to wish it—that God might allow us some frightening experiences in this life. If nothing else will wake us up or bring us to our senses, may He allow such experiences. Whether you want it or not, you are shaken; everything within you comes tumbling down. A human being cannot contend with God or take a lofty stance before Him. We are overwhelmed and terrified by His very presence. All God’s almighty power and majesty become plain, and on the other side...

And on the other side, there is our utter weakness and sinfulness. “The mountains melted like wax before the face of the Lord, before the face of the Lord of all the earth.” These are rocky mountains, especially the mountains of Palestine and the Middle East: solid rock, granite. Yet they melted before the face of the Lord. When the Lord appears, everything trembles. Nothing can stand before Him; even the mountains melt. “The heavens proclaimed His righteousness, and all the peoples saw His glory.” And so the heavens...

When God appears, His presence makes the heavens proclaim His righteousness. My friend, how could you stand before Him? At once you would become aware of the wrongs you have done and still do. You try to justify them this way and that, but when God’s righteousness appears, what can stand before Him? “And all the peoples saw His glory.” Every people and nation, the whole world, all humanity and all creation saw God’s glory. On one hand, His glory reveals how awe-inspiring He is; on the other, it reveals His majesty. It shows us that He is God.

And what are we? Ah, we are such little human beings. Yet He is more than a God who inspires awe. He is a God who... um...

He does more than make us afraid. He leaves us speechless before Him, not out of dread, but in wonder: “Oh, what is God like! What majesty, what glory, what beauty, what loveliness, what joy! How He draws you to Himself!” It is God’s presence, His majesty, His greatness. Deep within, the human soul has a certain kinship with Him. The soul is created, of course, but it has that kinship. It is like the example we gave another time...

Think of ashes. You can put as much wood as you like into cold ashes, and nothing will happen. But if you search through them, you may find a little ember still glowing, a spark hidden in the ashes. Put some kindling on it, and a great fire will spring up. God’s glory and majesty do not appear only in a way that makes us afraid. He reveals Himself as a God of love, mercy, and goodness, a God who captivates us with His tenderness and sweetness. His glory finds that something within the human soul, and the soul catches fire.

The soul blazes with the Spirit of God and comes to resemble Him. But we cannot simply wait for God to make this happen. It also depends on our response. Our response matters.

There is another side to this, if I remember rightly...

If I remember correctly, a clumsy husband was searching through the fireplace ashes in the morning. The wood had burned from the evening through the night to keep the house warm, but by morning it had turned to ash. His wife had something else to do, so she asked him to search the ashes for a spark. He searched and said, “I can’t find anything.”

Yes, and when the husband cannot manage the household, the wife can. Sometimes people call such women mannish—pardon the expression. Well, with a few words, something like “You can do it this way,” I suppose, she goes and searches the ashes and finds the little ember, the spark that someone else had searched for and could not find. It is not enough for the spark to be there. We must find it, find it. Some souls set themselves to work, little by little, and find that spark. And now that we have a spark within us—the grace of Baptism—it is not simply that a person...

...came from the hands of God and has this spark within him; rather, the spark is the grace of Baptism. It would be a shame to be content with just that and leave the ashes piled up in our soul. A person may supposedly do works, various works, as we might say, but not true works that cleanse the soul—just various activities to pass the time. What good will that do you, as Saint Symeon says? What good would it do a rich man who fell into the mud and got mud in his nose, mouth, ears, and eyes? What good would it do him to tell his servant, “Run, take some money and give it here and there”? What good would that do? He needs to clean his face first; then the other things will be of some use. But let us stop here.

We have nothing planned for next Saturday, do we? So, God willing, even if we go on an outing, we will be here again as usual.

Είμεθα, όπως είπαμε, στον 96ο ψαλμό. Έχουμε δύο τμήματα: 1 ως 6 το πρώτο τμήμα και 6, 7 ως 12 το τμήμα, τη φανέρωση του Θεού, την παρουσία του Θεού. Είδαμε τους τρεις πρώτους στίχους του πρώτου τμήματος και να δούμε τώρα και τους άλλους τρεις του πρώτου τμήματος. Είναι ο τέταρτος στίχος, ο πέμπτος στίχος και ο έκτος στίχος. Στους πρώτους στίχους έλεγε: «Ο Κύριος εβασίλευσε, αγαλλιάσθω η γη, ευφρανθήτωσαν νήσοι πολλαί. Νεφέλη και γνόφος κύκλω αυτού, δικαιοσύνη και κρίμα κατόρθωσις του θρόνου αυτού. Πυρ εναντίον αυτού προπορεύσεται και φλογιεί κύκλω τους εχθρούς αυτού».

Λοιπόν, «έφαναν αι αστραπαί αυτού τη οικουμένη, είδε και εσαλεύθη η γη».

Έλαμψαν πάλι οι αστραπές, δηλαδή την παρουσία του Θεού, που εμφανίζεται ο Θεός ως πυρ, όπως λέγει, αλλά είπαμε όταν γίνεται λόγος για τον Θεό ότι είναι πυρ εναντίον των εχθρών. Πάλι εδώ λοιπόν οι αστραπές, όπως είπε ο Κύριος, «ώσπερ η αστραπή εξέρχεται από ανατολών, ούτως έσται η παρουσία του Υιού του ανθρώπου». Ενθυμείστε όταν ομιλεί στα Ευαγγέλια για τη Δευτέρα Παρουσία Του και λέει ότι θα έρθουν άλλοι από εδώ, άλλοι από εκεί, θα λένε: «Να, ο Κύριος ήρθε, ο Κύριος έρχεται». Η παρουσία του Κυρίου θα γίνει εμφανής όπως βλέπει κανείς την αστραπή. Ο Κύριος ομιλεί με βάση την εμπειρία που έχουν οι άνθρωποι της εποχής εκείνης.

Εεεε... Λοιπόν, μπορεί να πέφτουν κεραυνοί στην Αθήνα και να μην βλέπουμε, να πέφτουν αστραπές και να μην βλέπουμε, αλλά στον ορίζοντα που μπορούμε να δούμε, λοιπόν, όποια κι αν πέσει η αστραπή, είτε προς ανατολάς, είτε προς βοράν, είτε προς δυσμάς, είτε προς νότον, όπου και αν είμαστε θα τη δούμε όσο μακριά και αν είναι, και φαίνεται από παντού. Λοιπόν, έτσι από παντού θα φανεί καθαρά και δεν θα υπάρχουν αμφιβολίες για την παρουσία του Κυρίου κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του. Επομένως ο ίδιος ο Κύριος ομιλεί, ας πούμε χρησιμοποιεί τις αστραπές για να μας βοηθήσει να καταλάβουμε την παρουσία Του. Έτσι λοιπόν, «έφαναν αι αστραπαί αυτού τη οικουμένη». Εδώ εμφανίζεται ο Θεός και εμφανίζεται όπως εμφανίζονται ακριβώς οι αστραπές και λάμπουν οι αστραπές και γνωρίζει όλος ο κόσμος.

«Και εσαλεύθη η γη», και είδε, στράφηκε η γη και εσαλεύθη.

Από χρόνια, εδώ στη Θεσσαλονίκη, τόσα πολλά χρόνια που νομίζω δεν είχαμε ανέβει ακόμα στο Πανόραμα, πρέπει να ήταν πριν από το 1970. Ένα βράδυ εδώ στη Θεσσαλονίκη, όλη τη νύχτα, αν θυμάστε κάποιοι, όλη τη νύχτα, όλη τη νύχτα σχεδόν, πάνω από τον ουρανό της Θεσσαλονίκης. Όλη τη νύχτα λοιπόν, έτσι σαν να κατρακυλούσαν βράχια μεγάλα, έτσι, βροντές όλη τη νύχτα και αστραπές όλη τη νύχτα, αλλά δημιουργούσαν τρόμο. Δεν ξέρω πώς έτυχε την επόμενη μέρα να μιλήσω με κάποια πρόσωπα και να λένε: «Δεν κοιμηθήκαμε απόψε».

Ήταν αρκετοί που δεν κοιμήθηκαν εκείνα τα βράδια.

Σε...

Όμως θέλω λίγο ακόμη να επιμείνω σε αυτό. Δεν ξέρω τι εμπειρίες έχετε εσείς. Εμείς που ζήσαμε και στην ύπαιθρο έχουμε διάφορες τέτοιες εμπειρίες. Εδώ μες στην πόλη, όσο να είναι, στα σπίτια μέσα, ξέρω εγώ. Λοιπόν, βέβαια, θέλουμε δεν θέλουμε, άμα αρχίσουν να πέφτουν κεραυνοί και τους αισθανόμαστε κάπου κοντά, τρομάζουμε όλοι και μερικοί μάλιστα την ώρα που, θέλουν δεν θέλουν, σκύβουν το κεφάλι, κάτι κάνουν, προφυλάσσονται ας πούμε από τον κεραυνό. Αλλά αν βρεθεί κανείς στην ύπαιθρο και προπαντός στο βουνό, στο βουνό που, όπως ξέρετε, εκεί τα σύννεφα κατεβαίνουν πολύ κάτω.

Τρόπον τινά, οι κεραυνοί είναι εξ επαφής, αν μπορούμε να πούμε έτσι. Και πέφτουν όχι λίγοι οι κεραυνοί. Ας πούμε όταν πηγαίνουμε το καλοκαίρι, και σε λίγο θα πάμε έτσι, θα κάνουμε κάμια, δεν θα το πούμε εκδρομή γιατί θα αρχίσει να δηλώνεται. Αλλά πηγαίνουμε, ας πούμε, 5-6 άνθρωποι πηγαίνουν πάνω στο βουνό, 2000 υψόμετρο, και βλέπουμε εκεί τα πεύκα που είναι από την κορυφή προς τα κάτω καμένα σε κάποιο μέρος προπαντός, πέφτουν πολλοί κεραυνοί, όλα κουτσουρεμένα τα πεύκα. Το τι γίνεται εκεί όταν πέφτουν αυτοί οι κεραυνοί! Ο Αιώτης έχει φτιάξει ένα καταφύγιο και το έχει γεμίσει με αλεξικέραυνα. Δεν ξέρω αν έτυχε κανένας που ήταν εκεί την ώρα που γίνεται αυτός ο χαλασμός.

Όταν βρεθεί κανείς εκεί και αρχίσουν να πέφτουν οι κεραυνοί, τρομάζει ο άνθρωπος, τρομάζει.

Δεν ξέρω αν υπάρχει κανείς που δεν τρομάζει. Θέλει δεν θέλει, δηλαδή, τρομάζει. Έχει την αίσθηση κανείς της παρουσίας του Θεού, της δύναμης του Θεού.

Μόνο μια παιδούλα που οι καθολικοί την έχουν αγία, και παλιά διαβάζαμε και τέτοια βιβλία κάποια φορά, και θυμάμαι είχα διαβάσει και τον βίο αυτής της κόρης, και ενώ ήταν παιδούλα ακόμη, 12 χρονών, κάποια μέρα ξέφυγε από τους γονείς της, από το σπίτι και λοιπά, που ζούσαν στην εξοχή, στον πύργο, και γινόταν χαλασμός από καταιγίδα και από αστραπές και βροντές, και την έψαχναν μέσα στο χαλασμό αυτόν και την βρήκαν σε ένα ξέφωτο του δάσους να απολαμβάνει εκεί τις βροντές, τις αστραπές, τους κεραυνούς, ένα παιδάκι. Φαίνεται, είναι, μερικές ψυχές έχουν... Δεν είναι πάντοτε... Θα ήθελα εδώ να επιστήσω την προσοχή σας.

Θέμα και ψυχισμού, ότι είναι βέβαια, μπορεί μια ψυχή να τη βοηθάει ο Θεός, αλλά είναι και θέμα ψυχισμού.

Είχα ακούσει, δεν ξέρω, το έλεγα κι άλλη φορά νομίζω, είχα ακούσει από έναν στρατιωτικό που έλεγε, αλλά ήταν θέμα ψυχισμού ας πούμε, ήταν θέμα ανθρώπινο, δεν ήταν ότι είχε ειδικό χάρισμα του Θεού. Υπάρχουν και εκείνοι, όπως λέει ο ίδιος ο Άγιος Νικόδημος, που ήταν πολύ δειλός από την πλευρά την ανθρώπινη, αλλά τον είχε κάνει ο Θεός, ήρθε η χάρις του Θεού για να τον κάνει άφοβον, δεν φοβότανε τίποτε μετά, ήταν πολύ δειλός. Λοιπόν, ένας στρατιωτικός έλεγε ότι ποτέ δεν είχε αισθανθεί το αίσθημα του φόβου. Ούτε. Ήταν ο ψυχισμός του τέτοιος, ήταν η όλη κατάσταση της ψυχής του έτσι, το σκαρί του ας πούμε. Άλλος από σκαριού του τρέμει, φοβάται. Έλεγε αυτός ότι «εγώ που ποτέ δεν ένιωσα, δηλαδή, ποτέ δεν ένιωσα φόβο, κάποιο βράδυ...»

Διαταχθήκαμε, αυτός ως αξιωματικός και μερικοί ακόμη, να προχωρήσουν σε κάποιο συγκεκριμένο μέρος, να κάνουν ενέδρα, να στήσουν ενέδρα, να κάνουν λούφα. Και το σκοτάδι ήταν έτσι χειροπιαστό, δεν έβλεπες ούτε λίγους πόντους μπροστά σου.

Είχε... Ήταν νύχτα, ήταν κατάμαυρα τα σύννεφα, ομίχλη, τίποτε. Και ξεκινήσαμε, λέει, ε, τότε φοβήθηκα, πρώτη φορά ένιωσα αίσθημα φόβου. Λοιπόν, έχουν μερικοί ας πούμε τον ψυχισμό, πιθανόν και αυτή η παιδούλα. Δεν αποκλείεται να την ενίσχυε και ο Θεός. Λοιπόν, αλλά γενικώς όμως, γενικώς ο κανόνας, εκτός από τις εξαιρέσεις που λέμε...

Ώρες που φαίνονται, εμφανίζεται ο Θεός διαμέσου αστραπών και βροντών και φωτιάς και τα λοιπά και να νιώθεις ότι τρέμει η γη. Οι στρατιώτες πάλι έχουν μια εμπειρία από κάτι τέτοιο στη μάχη, δηλαδή χαλάει ο κόσμος. Και θα ξέρετε, μερικοί ας πούμε μπορεί να πάθουν σοκ. Υπάρχουν ορισμένοι φαντάροι που δεν το αντέχουν και τρελαίνονται, δεν είναι... Λοιπόν, θέλει να πει εδώ ο ψαλμωδός ότι ναι, ο Θεός είναι πυρ, προπορεύεται πυρ, φλογεί, καίει, όπως είδαμε, τους κύκλω εχθρούς αυτού. Φαίνονται οι αστραπές αυτού και φωτίζουν την οικουμένη, είδε η γη και εσαλεύθη, όλη η γη, και τρέμει όλη η γη.

Ναι, δηλαδή, όπως λέει αλλού, «λέων εβρυχήσατο, και τις ου φοβηθήσεται;» Έτσι το λέει, μουγκρίζει το λιοντάρι, ποιος δεν θα φοβηθεί; Το λέει ο προφήτης. Θεός μιλάει εκεί, ποιος μπορεί να σταθεί; Ο Θεός μιλάει, να αδιαφορήσει, λέει, ο προφήτης εκεί, μιλάει ο Θεός, μπορώ να μην ανταποκριθώ, μπορώ να μην πω το ναι, μπορώ να μην κάνω το θέλημά Του;

Θα ευχόμουν, δεν ξέρω αν κάνω καλά, θα ευχόμουν έτσι να επέτρεπε ο Θεός να μας συμβούν στη ζωή λαχτάρες έτσι, λαχτάρες. Αν δεν πρόκειται αλλιώς να ξυπνήσουμε και αν δεν πρόκειται αλλιώς να συνέλθουμε, να επιτρέψει ο Θεός να μας συμβούν λαχτάρες τέτοιες. Θέλεις δεν θέλεις δηλαδή να ταρακουνηθείς, να γκρεμιστούν μέσα σου τα πάντα. Ο άνθρωπος δεν αντέχει να τα βάλει με τον Θεό και να παίρνει εξαιρετική στάση απέναντι στον Θεό. Λιώνει ο άνθρωπος και τρομάζει από αυτή την ίδια την παρουσία του Θεού και φαίνεται όλη η παντοδυναμία του Θεού, όλη η μεγαλοπρέπεια του Θεού και από το άλλο μέρος...

Άκρα αδυναμία του ανθρώπου και η αμαρτωλότητα και τα λοιπά. «Τα όρη ως κηρός ετάκησαν από προσώπου Κυρίου, από προσώπου Κυρίου πάσης της γης». Τα βουνά λοιπόν, τα βραχώδη βουνά, πιο πολύ έχει υπόψη του τα όρη της Παλαιστίνης, τα όρη της Μέσης Ανατολής, που είναι βράχια, γρανίτης. Λοιπόν, ετάκησαν, έλιωσαν από προσώπου Κυρίου. Από προσώπου Κυρίου πάσης της γης. Λοιπόν, καθώς φάνηκε ο Κύριος, καθώς εμφαίνεται ο Κύριος, καθώς εμφανίζεται ο Κύριος, παρουσιάζεται, λοιπόν, τόσο πολύ τρέμουν τα πάντα, τόσο πολύ δεν μπορεί να σταθεί τίποτε και τα όρη ακόμη έλιωσαν. «Ανήγγειλαν οι ουρανοί την δικαιοσύνη αυτού και είδον πάντες», λέει, «την δόξαν αυτού». Ο Θεός, και έτσι λοιπόν οι ουρανοί...

Αυτό που φανερώνεται καθώς κάνει την εμφάνισή του ο Θεός, η παρουσία του Θεού, λοιπόν αυτή η παρουσία κάνει να αναγγέλλουν οι ουρανοί την δικαιοσύνη αυτού. Άνθρωπέ μου, πού να σταθείς; Αμέσως θα νιώσεις τις αδικίες που έκανες και που κάνεις. Προσπαθείς από εδώ και από εκεί να τις στηρίξεις. Όταν εμφανιστεί η δικαιοσύνη του Θεού, τι μπορεί να σταθεί μπροστά Του; «Και είδον πάντες οι λαοί την δόξαν Του». Και όλοι οι λαοί και όλα τα έθνη και όλος ο κόσμος και όλη η ανθρωπότητα και όλες οι κτίσεις είδαν την δόξα του Θεού. Την δόξα, δηλαδή από το ένα μέρος το τρομερόν του Θεού και από το άλλο μέρος τη μεγαλοπρέπεια του Θεού. Το ένα μέρος αυτό ότι είναι Θεός.

Εμείς είμεθα, αχ, τι είμεθα, ανθρωπάκια. Και από το άλλο μέρος δεν είναι απλώς τρομερός Θεός, αλλά τρομερός Θεός που... Εεε...

Απλώς προκαλεί φόβον, φοβία δηλαδή, αλλά Θεός ο οποίος κάνει τον άνθρωπο να σταθεί ενεός ενώπιόν Του, όχι με την έννοια της φοβίας αλλά με την έννοια: «Αμάν, τι είναι ο Θεός, τι μεγαλοπρέπεια είναι αυτή, τι δόξα είναι αυτή, τι ωραιότητα είναι αυτή, τι θελκτικότητα είναι αυτή, τι χαρά είναι αυτή, τι σε σαγηνεύει!» Παρουσία του Θεού, μεγαλοπρέπεια του Θεού, το μεγαλείο του Θεού. Καθώς βαθιά μέσα ο άνθρωπος έχει συγγένεια τέτοια, με την έννοια αυτή, δηλαδή κτιστή είναι η ψυχή, αλλά έχει μια συγγένεια. Είναι όπως λέγαμε άλλη φορά που...

Εεεε...

Μέσα στη στάχτη, βάλε όσα θέλεις ξύλα στη στάχτη, δεν πρόκειται να γίνει τίποτε. Ψάχνοντας όμως μέσα στη στάχτη θα βρεις κάπου ένα καρβουνάκι αναμμένο, ακόμη να υπάρχει, σαν τις σπίθες κρυμμένες στη στάχτη. Όταν το βρεις αυτό και βάλεις φρύγανα, θα ανάψει φωτιά μεγάλη. Όταν αυτή η δόξα του Θεού, αυτή η μεγαλοπρέπεια του Θεού που δεν φανίζεται μόνο σαν να προκαλεί φοβία αλλά που φανίζεται σαν Θεός αγάπης, σαν Θεός ευσπλαχνίας, σαν Θεός αγαθότητος, σαν Θεός που αιχμαλωτίζει με την τρυφερότητά Του, με την γλυκύτητά Του αιχμαλωτίζει τον άνθρωπο, αυτό βρίσκει αυτό το κάτι που είναι στην ψυχή του ανθρώπου και ανάβει η ψυχή.

Φουντώνει από το Πνεύμα του Θεού και ομοιάζει η ψυχή με τον Θεό. Αλλά αυτά δεν γίνονται μόνο με την έννοια να περιμένουμε να τα φτιάξει ο Θεός· εξαρτάται από τη στάση του ανθρώπου. Εξαρτάται από τη στάση.

Μια πλευρά, δηλαδή, αν θυμάμαι καλά,

Εεε...

Αν θυμάμαι καλά τώρα, το εξής: έψαχνε, ας πούμε, στη στάχτη του τζακιού στις πρωινές ώρες. Από βραδύς καίγανε τα ξύλα, καίγανε λοιπόν τη νύχτα εκεί για να ζεσταθεί το σπίτι. Ως το πρωί όμως έγινε στάχτη και το πρωί έψαχνε ο αδέξιος σύζυγος στη στάχτη να βρει κάποια σπίθα. Και έλεγε ο κόσμος που ανέθεσε η σύζυγος, γιατί είχε κάτι άλλο να κάνει εκεί, να ψάξει τις στάχτες. Λοιπόν, έκανε το σώμα και δεν βρίσκω τίποτα.

Και υπάρχουν σε αυτές τις περιπτώσεις, πώς τα κανονίζεται, όσο δεν είναι αδέξιος ο σύζυγος, είναι επιδέξια η σύζυγος. Ναι, και όταν δεν τα καταφέρνει ο σύζυγος έτσι να διευθύνει το σπίτι, τα καταφέρνει η γυναίκα. Είναι, ας πούμε, κάποια φορά τις λένε ανδρογυναίκες, με συγχωρείτε τώρα από τα... Λοιπόν, έτσι φουτουφτεί, έτσι μερικά λογάκια, έμεσαι, έτσι μπορείς να κάνεις, ξέρω εγώ. Λοιπόν, πάει και ψάχνει και βρίσκει το καρβουνάκι, βρίσκει εκείνη τη σπίθα, ενώ άλλος έψαχνε και δεν έβρισκε. Δεν είναι μόνο να υπάρχει η σπίθα. Πρέπει να τη βρούμε, να τη βρούμε. Και υπάρχουν ψυχές που στρώνονται κάτω στη δουλειά, λίγο λίγο, και βρίσκουν τη σπίθα. Τώρα μάλιστα που έχουμε σπίθα μέσα μας, είναι η χάρη του βαπτίσματος, δεν είναι απλώς ότι ο άνθρωπος

Βγήκε από τα χέρια του Θεού και έχει αυτήν τη σπίθα μέσα του, αλλά είναι η χάρις του βαπτίσματος. Είναι κρίμα δηλαδή να αρκεστούμε μόνο και να αφήσουμε τη στάχτη σωρευμένη μέσα στην ψυχή μας. Αν κάνει έργα τάχα, διάφορα έργα όπως θα λέμε, όχι έργα αληθινά που καθαρίζουν την ψυχή, αλλά έργα διάφορα να περνούμε τον καιρό μας. Τι θα σε ωφελήσει, όπως λέει και ο Άγιος Συμεών; Τι θα ωφελήσει έναν πλούσιο που θα πέσει μέσα στη λάσπη και θα γεμίσει η μύτη του, θα γεμίσει το στόμα του, θα γεμίσουν τ’ αυτιά του, τα μάτια του λάσπη; Τι θα τον ωφελήσει αυτό, αν πει στον δούλο του: «Τρέξε, πάρε χρήματα και δώσε εδώ και εκεί»; Τι θα ωφελήσει; Σκοπός να καθαρίσει το πρόσωπό του και από εκεί ύστερα θα πιάσουν τόπο και τα άλλα. Αλλά σταματούμε.

Δεν έχουμε τίποτα προσεχές Σάββατο, έτσι δεν είναι; Κανονικά λοιπόν, αν θέλει ο Θεός, έστω και αν κάνουμε εκδρομή, είμαστε πάλι εδώ.