Η δύναμη του Θεού και η άνθηση των δικαίων

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Let’s look at the Psalms for a little while. You have a little strength left, don’t you? We’ll be leaving the Psalms aside for quite some time.

We’re still on Psalm 91. We hadn’t finished it.

This psalm places special emphasis on God’s providence in human history. It shows how God punishes the wicked and protects the good, and above all how he blessed Israel as his chosen people. We saw the first stanza, verses 2 to 4, which says that it is good to praise God. The second stanza, verses 5 to 10, tells us why we should praise him. Now let’s look briefly at the third and fourth stanzas. The third has two verses, and the fourth has four. The third says that those who fear the Lord will live many years. These two verses say: ‘My horn will be lifted up like that of a wild ox, and my old age will be refreshed with rich oil.’

That creature is the wild ox. In any case, here it represents strength. My own strength will be shown to be like the strength of that animal. I think there may be a mistake here. And my old age will be renewed like the limbs of a body anointed with rich oil. That is what ‘my old age with rich oil’ means.

The person of God, the one who fears God, the righteous person whom God acknowledges as his own—even as the years go by, that person will have strength, great strength, and it comes from God. Even his old age will be renewed, like skin and limbs anointed with rich oil. ‘Rich oil’ means thick oil. The Psalmist uses images, as the Old Testament so often does, as we have said many times. With these images he wants to tell us

what happens to a person of God. And these things are true; they are not just words. They are not merely something written long ago by certain people, or something people say and we read as a story. Earlier, while I was speaking with the women students, a subject came up and I mentioned an ascetic who had been away from his cell—a cell in the desert, not in a monastery. When he returned, he found thieves loading everything he owned onto a camel.

As they were leaving, he noticed something they had missed in a corner. He picked it up, ran after them, and said, ‘You forgot this. You didn’t take it.’ Now we all read that story. And how we enjoy reading it! What a lovely story, we say. It is lovely to read such things. Then we remembered a pilgrimage we had made to the Holy Mountain years ago. We were at Little Saint Anna with the elder Meletios, who was there at the time, and I think the other elder was there too, the one who later reposed there.

Gerasimos the scribe. There were hardly any others there then; the younger monks who are there now came later. Up on the slope—the path from Katounakia to Saint Anna runs a little higher along the rocky hillside—there was an elderly monk walking in the heat, carrying a load and covered in sweat. He was some distance away. Surely he was saying the Jesus Prayer, but he was also feeling the weight, the effort, and the heat. One of our companions saw him and was carried away by how picturesque the scene was. ‘How picturesque!’ He was ready to take out paper and draw it, so to speak.

As we have said before, someone puts a picture in the living room of a chestnut seller roasting chestnuts in a corner in December or January, shivering with cold. How picturesque! What a lovely picture for the living room. Or a poor elderly beggar in ragged clothes, sitting in a corner—another lovely picture for the living room. It is pleasant to read about these things and pleasant to look at them. They seem picturesque to us, and we go on living our lives. But go to that elderly monk and see how he lives.

Spend one day with him, just one day and one night. Sleep where he sleeps, wake when he wakes, do what he does. Then go out, take up his bag, and carry it through the sun and over the stones. We cannot even imagine doing it. We only watch it as a spectacle. So we read that story about the camel and say what a lovely story it is. But do we have any of that spirit? We do not have it at all. We read these things as stories and leave them there. Yet they are true. If you belong to God, you are as strong as God is, and you are as young and ageless as God is—if I may put it that way. That is the truth.

These troubles, then, come to an end. They may appear from time to time, perhaps as illness. While we are in this world, we must keep our feet on the ground and not be surprised when the most ordinary things happen to us. These things too come for our good. Christ was crucified and died, but by dying he abolished death. He passed through sin in order to abolish sin. In the same way, a person of God may pass through all these things so that they may be brought to an end, rather than bring that person to an end. But we must believe this.

‘My eye has looked upon my enemies, and my ear will hear of the evildoers who rise against me.’ Yes, my eyes have seen my enemies—not because I regard them as enemies, but because they make themselves my enemies. My eye has seen the calamity that befalls them, and my ear has heard what happens to those evildoers who rise up against me. Yes, that is how it is. We need only patient endurance. We need patient endurance: even if they kill a person of God, that person does not die.

The time will come when his eye will see what happens to those who oppose him, and his ear will hear what becomes of them. Now we come to the final stanza. These verses speak of how the righteous, the people of God, flourish in every way. ‘The righteous will flourish like the palm tree and grow like the cedar of Lebanon.’ The righteous person will flourish like a palm tree. In the land where these words were written, palm trees were the main trees of this kind; they did not have the other evergreens we have here. The palm stays green, always flourishes, and bears good fruit. That is why the righteous person is compared to a palm tree.

The righteous person will flourish like the palm tree and grow like the cedar of Lebanon. Perhaps the way there has opened up, and one day we could go as a group to see those cedars of Lebanon that we have heard about since childhood and read about here in the Old Testament. People now bring some of those cedars back and plant them in various places. We have some up there too, but the soil is poor, and after all these years they are barely surviving. I think we have five—one, two, three, four, five—though we planted more.

You can see one of them if you come through the large gate. As soon as you enter, there is a cedar on the right, still a small one, poor thing. The other is a little farther along, before you turn toward the church.

Here too he speaks in images. He wants to say the very best about the righteous person, so he uses the palm tree and the cedar of Lebanon. ‘Planted in the house of the Lord, they will flourish in the courts of our God.’ The righteous belong to God: they are planted in his house, in his courts. That is where they flourish and grow. That is where they take root and bear fruit. It is a misfortune that we are Christians yet live without God. And, you know, we need not live without God as though we did not want to be with him. The moment we truly desire to be with him, God will grant it to us.

A person must truly want to feel at home in God’s house, to be in God’s court, to be with God, to have God as the one who guides him and as his God, to love him and obey him. Whoever truly wants to live this way will find that it becomes so. ‘Even in a fruitful old age they will increase and flourish, so that they may proclaim.’ Even the old age of the righteous will be fruitful. Once again the word is ‘rich,’ as it was with the thick oil: their old age abounds in fruit. And they will speak; they will proclaim. So the righteous, even in their old age

in their later years—as we said, there is no youth or old age in the end; there is only God, God’s life, and what God gives. That is why, whatever a person’s age, even in old age, that person can still be... well...

If a person belongs to God, if that person is righteous before God, the righteous proclaim that God’s judgment is just and true. This is what troubles so many people: Is God just, or is he not? Why does he not listen to them? Why does he give others what he does not give them? Many stumble here. They think God has treated them unfairly, and they are full of complaints.

Blessed is the person who gets past all that. Even if he cannot yet see it for himself, let him hear what the Word of God says and what the people of God say, and believe that it is true. God is not unjust. He is upright and just. He shows no favoritism. He loves everyone and gives to each person without the slightest partiality, according to what that person has the courage and the willingness to receive, showing the faith and obedience it calls for. That is all.

Για να δούμε λίγο και τους ψαλμούς. Έχετε λίγο κουράγιο ακόμα, έτσι δεν είναι; Θα αφήσουμε πολύ καιρό τους ψαλμούς.

Εξακολουθούμε να είμαστε στον 91ο ψαλμό. Δεν τον είχαμε τελειώσει.

Ο ψαλμός ούτος περιέχει έκτακτον έμφαση στην πρόνοια στην ιστορία των ανθρώπων, δεικνύει δηλαδή πώς ο Θεός τιμωρεί τους κακούς και προστατεύει τους αγαθούς και κυρίως πώς ευλόγησε τον Ισραήλ ως εκλεκτόν λαόν του. Είδαμε την πρώτη στροφή, 2-4, που είναι καλό, λέει, να υμνεί κανείς τον Θεό, η δευτέρα στροφή, 5-10, γιατί πρέπει να υμνούμε τον Θεό. Και τώρα να δούμε σύντομα σύντομα την τρίτη στροφή και την τέταρτη στροφή. Η τρίτη έχει δυο στίχους και η τέταρτη έχει τέσσερις στίχους. Η τρίτη στροφή, στην οποία λέγεται ότι αυτοί που φοβούνται τον Κύριο θα ζήσουν πολλά έτη. Και λένε οι δυο αυτοί οι στίχοι: «Και υψωθήσεται ως μονοκέρωτος το κέρας μου και το γήρας μου εν ελαίω πίονι».

Ο μονοκέρωτος αυτός είναι ο αγριόταυρος. Εν πάση περιπτώσει, εδώ σημαίνει τη δύναμη. Δύναμη, η δική μου όμως δύναμη θα αποδειχθεί μάλλον, να είχε λάθος εδώ, ως του μονοκέρατου ζώου, και το γήρας μου θα ανανεωθεί ως τα μέλη του σώματος τα οποία αλείφονται δια παχέος ελαίου, και το γήρας μου εν ελαίω πίονι.

Ο άνθρωπος του Θεού, ο φοβούμενος τον Θεό, ο δίκαιος, αυτός που είναι του Θεού, όταν αναγνωρίζει ως δικό του ο Θεός, ας περνούν τα χρόνια, θα έχει δύναμη, θα έχει δύναμη πολύ, και η δύναμη αυτή προέρχεται από τον Θεό. Και ακόμη και το γήρας του θα ανανεώνεται όπως το δέρμα, το σώμα γενικά, τα μέλη του σώματος που αλείφονται με παχύ λάδι, εν ελαίω πίονι. Πίον έλαιον είναι το παχύ λάδι. Με εικόνες, όπως συνηθίζουν στην Παλαιά Διαθήκη, που είπαμε τόσες φορές, με εικόνες θέλει εδώ να μας πει ο Ψαλμωδός

συμβαίνει στον άνθρωπο του Θεού. Και αυτά είναι αλήθεια, δεν είναι λόγια. Δεν είναι δηλαδή κάποτε γράφτηκαν, κάποιοι τα έγραψαν, κάποιοι τα λένε και τα διαβάζουμε εμείς ως αναγνώσματα. Τότε, λέγαμε προηγουμένως με τις φοιτήτριες, κάπως έτσι θίξαμε ένα θέμα και χρειάστηκε εκεί να αναφέρουμε την περίπτωση εκείνη που κάποιος ασκητής έλειπε από το κελί του, το κελί του όχι σε μοναστήρι, το κελί του στην έρημο, και όταν γύρισε είδε τους ληστές να φορτώνουν στην καμήλα ό,τι πράγματα είχε.

Να φύγουν και διεπίστωσε αυτός ότι κάπου σε μια γωνιά είχε ξεχαστεί κάτι που δεν το πήραν και το πήρε και αυτό και έτρεξε να τους το δώσει. «Αυτό το ξεχάσατε», λέει, «δεν το πήρατε». Και το διαβάζουμε αυτό, αυτό λέγαμε, το διαβάζουμε αυτό τώρα όλοι. Αχ, και πώς μας αρέσει ως ανάγνωσμα, τι ωραία έτσι ως ανάγνωσμα, είναι ωραίο τέτοια πράγματα να διαβάζει κανείς. Και στη συνέχεια θυμηθήκαμε που είχα πάει στην εκδρομή, είχαμε πάει προσκυνηματική εκδρομή πριν από χρόνια σ’ Άγιον Όρος και ήμασταν εκεί στη Μικρή Αγία Άννα με τον τότε γέροντα Μελέτιο και νομίζω ήταν και ο άλλος γέρων που εκεί κοιμήθηκε αυτός.

Γεράσιμος ο γραφέας, δεν είχε άλλους τότε σχεδόν εκεί, αργότερα πήγαν όλα τα νέα καλογέρια που είναι εκεί. Και πάνω στην πλαγιά, γιατί ο δρόμος από τα Κατουνάκια προς την Αγία Άννα πάει λίγο ψηλότερα μες στην πλαγιά, όπως είναι πέτρες πολλές κλπ., και στην πλαγιά ένα γεροντάκι, ένας μοναχός φορτωμένος έτσι μες στη ζέστη, ιδρωμένος, ήταν αρκετά μακριά βέβαια, λοιπόν, και προχωρούσε. Ασφαλώς λέγοντας και την ευχή, αλλά νιώθοντας και το φορτίον και τον κόπο και τη ζέστη. Και ένας λοιπόν της συντροφιάς μας το είδε αυτό και τρελάθηκε από τη γραφικότητα που είχε το πράγμα. «Τι γραφικό!» Ναι, και ήθελε, βάλθηκε να βγάλει το χαρτί μέσα του και να το ζωγραφίσει, ας πούμε.

Που λέγαμε άλλη φορά, βάζει κανείς στο σαλόνι του τον καστανά, που ψήνει τα κάστανα σε μια γωνιά, τον Δεκέμβριο, τον Ιανουάριο μήνα και τουρτουρίζει από το κρύο. Τι γραφικό που είναι, τι ωραίο κάδρο είναι στο σαλόνι έτσι. Ή κανένα παππού, φτωχούλη, ζητιάνο, με το ράκι του, λοιπόν, κάπου, και αυτό σε μια γωνιά, και τι ωραίο κάδρο για το σαλόνι. Ωραίο είναι να το διαβάζεις και ωραίο είναι να το βλέπεις το ένα το άλλο, είναι γραφικά, με τέτοια ζούμε και περνούμε τη ζωή μας. Για να πας στο γεροντάκι να δούμε πώς ζει αυτό το γεροντάκι.

Μια μέρα, όχι πολύ καιρό, μια μέρα, μια μέρα και μια νύχτα, να κοιμηθείς που κοιμάται, να ξυπνήσεις όποτε, ποια ώρα ξυπνά εκείνο, να κάνεις τι κάνει εκείνο, να βγεις μετά έξω, να πάρεις το δισάκι, να το φορτωθείς μέσα στον ήλιο και μέσα στις πέτρες, και ούτε, ούτε να το διανοηθεί κανείς, μόνο να το βλέπει ως θέαμα. Έτσι λοιπόν διαβάζαμε και για την καμήλα εδώ, τι ωραίο είναι αυτό το ανάγνωσμα, αλλά το πνεύμα αυτό το έχουμε καθόλου; Καθόλου δεν το έχουμε το πνεύμα αυτό. Έτσι λοιπόν και εδώ τα διαβάζουμε αυτά σαν αναγνώσματα και μένουν έτσι. Όχι, είναι αλήθεια, είναι αλήθεια ότι άμα είσαι του Θεού τόσο δυνατός είσαι όσο είναι ο Θεός και τόσο νέος είσαι και αγέραστος είσαι όσο είναι ο Θεός, αν θέλετε να το πούμε έτσι. Αυτή είναι η αλήθεια.

Υπάρχουν δηλαδή, τελειώνουν αυτά τα προβλήματα. Αν εμφανίζονται πότε πότε είτε ως αρρώστια είτε διότι ο άνθρωπος, ενόσω είναι σε αυτόν τον κόσμο, πρέπει να είναι προσγειωμένος και να μην παραξενευθεί αν του έρθουν τα πιο κοινά πράγματα, τα πιο συνηθισμένα. Τίποτα, για καλό έρχονται μας κι αυτά. Για καλό έρχονται, όπως ο Χριστός σταυρώθηκε, πέθανε, αλλά κατήργησε, πεθαίνοντας κατήργησε το θάνατο και πέρασε μέσα από την αμαρτία για να καταργήσει την αμαρτία. Έτσι ο άνθρωπος του Θεού μπορεί να περνάει μέσα από όλα αυτά αλλά για να καταργηθούν, όχι για να τον καταργήσουν. Αλλά πρέπει να τα πιστεύει κανείς έτσι.

«Και επέιδεν ο οφθαλμός μου εν τοις εχθροίς μου και εν τοις επανιστανομένοις επ’ εμέ πονηρευομένοις ακούσεται το ους μου». Ναι, και τα μάτια μου είδαν τους εχθρούς, τους εχθρούς μου, όχι ότι τους έχει αυτός εχθρούς αλλά εκείνοι γίνονται εχθροί του. Και είδαν λοιπόν τα μάτια μου, ο οφθαλμός μου, το μάτι μου είδε να παθαίνουν τη συμφορά τους οι εχθροί και το αυτί μου άκουσε τι έπαθαν, τι παθαίνουν αυτοί οι πονηρευόμενοι οι οποίοι ανίστανται, επανίστανται, ξεσηκώνονται εναντίον μου. Ναι, ναι, έτσι είναι, να έχουμε υπομονή μόνο. Να έχουμε υπομονή, ο άνθρωπος του Θεού, ακόμη και να τον θανατώσουν, δεν πεθαίνει.

Θα έρθει η ώρα εκείνων οι οποίοι, ας πούμε, τον εχθρεύονται, εκείνοι οι οποίοι, λοιπόν, θα δει το μάτι του τι θα πάθουν αυτοί και θα ακούσει το αυτί του τι θα συμβεί με αυτούς. Και περνούμε στην τελευταία στροφή, στην οποία, στους στίχους αυτούς, ομιλεί για την όλη ευδοκίμηση του δικαίου, των δικαίων, των ανθρώπων του Θεού. «Δίκαιος ως φοίνιξ ανθήσει και ως η κέδρος η εν τω Λιβάνω πληθυνθήσεται». Ο δίκαιος θα ανθήσει ως ο φοίνιξ. Εκεί κάτω που γράφονται αυτά, τους φοίνικες κυρίως έχουν, δεν έχουν άλλα αειθαλή δέντρα που έχουμε εμείς εδώ. Ο φοίνικας είναι που πάντοτε είναι πράσινος, που πάντοτε είναι αειθαλής, που πάντοτε θάλλει και έχει και καλούς καρπούς και λοιπά, γι’ αυτό παρομοιάζεται εδώ με τον φοίνικα.

Ο δίκαιος θα ανθίσει όπως ο φοίνικας και όπως η κέδρος του Λιβάνου θα πληθυνθεί και όπως η κέδρος στον Λίβανο. Και να δούμε πότε θα πάμε, ίσως άνοιξε και προς τα κει ο δρόμος, πότε θα πάμε και ως γκρουπ μπορούμε να πάμε να δούμε και τους κέδρους αυτούς του Λιβάνου που ακούμε από μικρά παιδιά και διαβάζουμε εδώ στην Παλαιά Διαθήκη. Πάντως κάτι παίρνουν τώρα και σε διάφορους χώρους φυτεύουν τέτοια κέδρα, τέτοιους κέδρους. Έχουμε κι εμείς εκεί πάνω, δεν είναι καλό το χώμα, τόσα χρόνια και φυτοζωούν. Έχουμε ένα, δύο, τρία, τέσσερα, πέντε πρέπει να έχουμε, είχαμε φυτέψει περισσότερα.

Εκείνο που μπορείτε να δείτε εσείς είναι που αν κάποια φορά μπείτε από τη μεγάλη πόρτα, μόλις μπείτε μέσα δεξιά είναι ο ένας κέδρος που είναι μικρούλης ο καημένος ακόμη, είναι αμέσως αμέσως μόλις μπει κανείς, και το άλλο είναι λίγο πιο εκεί πριν ακόμη στρίψει προς την εκκλησία.

Με εικόνες και εδώ. Θέλει να πει ό,τι καλύτερο για τον δίκαιο και χρησιμοποιεί, φέρνει ως εικόνα τον φοίνικα και φέρνει επίσης ως εικόνα την κέδρο του Λιβάνου. «Πεφυτευμένοι εν τω οίκω Κυρίου, εν ταις αυλαίς του Θεού ημών εξανθήσουσι». Είναι οι δίκαιοι του Θεού, δηλαδή είναι φυτεμένοι στον οίκο του Θεού, στις αυλές του Θεού. Εκεί ανθίζουν, εκεί είναι φυτευμένοι, εκεί μεγαλώνουν, εκεί είναι ριζωμένοι, εκεί βγάζουν καρπό. Αυτό, αυτό είναι. Είναι δυστύχημα το ότι είμαστε χριστιανοί και ζούμε χωρίς Θεό. Είναι δυστύχημα και, ξέρετε, δεν είναι ότι να είμαστε χωρίς Θεό σαν να μην θέλουμε να είμαστε με τον Θεό, διότι μόλις τον θελήσουμε ο Θεός θα μας το δώσει αυτό.

Θέλει όντως να αισθάνεται ότι είναι στο σπίτι του Θεού, όντως είναι στην αυλή του Θεού, όντως είναι έτσι μαζί με τον Θεό, όντως είναι κυβερνήτης του ο Θεός και Θεός του είναι ο Θεός και αγαπάει έτσι τον Θεό και υποτάσσεται στον Θεό. Όποιος θα θελήσει έτσι τα πράγματα, έτσι θα γίνουν. «Έτι πληθυνθήσονται εν γήρει πίονι και ευπαθούντες έσονται του αναγγείλαι». Ακόμη και το γήρας των δικαίων θα είναι γόνιμο, εν γήρει πίονι, πίονι πάλι εδώ, όπως ήταν με το λάδι το παχύ, εις πλήθος καρπών ακμάζει και θα λέει, θα είναι δια να διακηρύττουν. Οι δίκαιοι δηλαδή ακόμη και στο γήρας τους

στα γεράματά τους, που είπαμε δεν υπάρχουν ούτε νιάτα ούτε γεράματα, υπάρχει μόνον ο Θεός και υπάρχει η ζωή του Θεού και υπάρχει αυτό που δίνει ο Θεός. Γι’ αυτό κανείς σε όποια ηλικία και αν είναι και στο γήρας του ακόμη να είναι Εεε...

εφόσον είναι άνθρωπος του Θεού, εφόσον είναι ο δίκαιος του Θεού, οι άνθρωποι, οι δίκαιοι, διαλαλούν και λένε ότι είναι δίκαιη και αληθινή η κρίση του Θεού. Αυτό το οποίο προβληματίζονται όλοι οι άνθρωποι: είναι δίκαιος ο Θεός ή δεν είναι δίκαιος ο Θεός; Γιατί δεν τους ακούει ο Θεός; Γιατί σε αυτούς δεν δίνει ό,τι δίνει σ’ άλλους; Είναι πάρα πολλοί αυτοί οι οποίοι κάπου εδώ σκοντάφτουν και νομίζουν ότι αδικούνται από το Θεό και είναι όλο παράπονο.

Μακάριος αυτός που θα τα ξεπεράσει αυτά. Δεν τα έχει, δεν τα έχει, αλλά ας ακούσει τι λέει ο Λόγος του Θεού, ας ακούσει τι λένε οι άνθρωποι του Θεού και ας πιστέψει ότι έτσι είναι. Δεν είναι άδικος ο Θεός, είναι ευθύς, είναι δίκαιος, δεν είναι προσωπολήπτης, αγαπά τους πάντας και δίνει χωρίς την παραμικρή προσωποληψία, δίνει στον καθένα αυτό το οποίο κανείς έχει κουράγιο να δεχθεί, θέλει να δεχθεί, δείχνοντας ανάλογη πίστη και ανάλογη υπακοή. Αυτά.