Ο Μωυσής για τη θνητότητα, τη θεία οργή και τη σοφία

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

We come now to the Psalms. As I said, this is Psalm 89, the oldest psalm. Moses wrote it shortly before his death, when they had reached the land opposite the Promised Land. From the highest peak of those mountains, God showed him the Promised Land. But God did not count him worthy to enter it. So Moses wrote this psalm, drawing especially on all that had happened during the forty years in the wilderness, and above all on the time when God grew angry.

That was when they sent out the spies. The spies returned and reported what I have already told you. The people rebelled, and God’s anger was complete. He sent them back into the wilderness until everyone over twenty had died. And that is what happened. Moses says in this psalm that this great calamity came about because the people had sinned.

There is a first part and a second part. The opening section of the first part speaks of human frailty and God’s eternity: how brief and slight human life is, as you remember. The next section explains why this great calamity happened, why all those Israelites perished: it was because of their sins. We have two verses left in this section before we move to the second part: ‘Who knows the power of Your wrath, and who can reckon Your anger in the light of the fear due to You?’ This is the great question. As I told you, we need to look closely at the Psalms. ‘Make Your right hand known to me in this way, and show me those whose hearts have been taught wisdom.’ If we simply leave the words as they stand, no one understands anything.

We need to hear these words explained. And when there are books that explain them—and there are—we should read them. ‘Who knows the power of Your wrath, and who can reckon Your anger in the light of the fear due to You?’ In the end, it means this: God grows angry when He wills, according to His judgment, as He did here. That inspires fear and trembling. So who takes the time to think deeply about it? We might say, ‘to philosophize,’ though let us set that word aside. Who takes the whole matter of God’s wrath and anger, looks at it, studies it, and faces it?

So that he may benefit from it. That is the great question. Poor human beings simply endure, simply endure, now one thing, now another. And that is very dangerous. Even when good things come, when God’s blessings come, we must be attentive and reflect on them, so that we do not immediately act as though they were our own doing, make a display of ourselves, show off, and do such things. You saw Barsanuphius. God’s blessing makes a holy person humble; it makes a holy person draw inward, very restrained, tightly drawn inward, filled with the fear of God rather than carried away in revelry. On the other hand,

God’s wrath may fall on all humanity, on a group of people, or on one person because of something that person has done. When it does, the person should do more than weep, lament, complain, and blame God. They should reflect on what has happened and be benefited by God’s wrath and anger. How? By allowing a healthy fear of God to begin within us—a healthy fear.

If God is angry with you, let that settle deep in your soul as the fear of God. Then you will not sin again, and you will be healed. ‘Make Your right hand known to me in this way, and show me those whose hearts have been taught wisdom.’

Well, I am moving on.

It is like a prayer. The prayer begins in the very next verse, but even here the words sound like a prayer: ‘Make Your right hand known to me, my God.’ In other words: You are God, the Almighty God. You become angry; You act. Show me where all these things lead, so that I will not be overwhelmed if I take Your wrath and anger the wrong way. ‘Make Your right hand known to me, and show me those whose hearts have been taught wisdom.’ Show me all those who have learned this lesson. That is what we meant by those who have been taught. They have been trained, educated, and have learned this lesson in their hearts, and they are wise.

What does it mean for God to grow angry? What good can come from His wrath and anger if we receive them rightly? The fear of God enters our hearts. And the fear of God is itself the beginning of wisdom: ‘The fear of the Lord is the beginning of wisdom.’ So show me who these people are, those who have been taught and have learned this lesson. Let me see them, so that they too may help me walk in the direction shown by Your right hand, by all Your power, by the way You reveal Yourself as God.

Perhaps we understand something of this now. If we look at ourselves and our lives in this way, we see how different things are and how beneficial this moment is. The second part remains, and it has only one section, which we could have covered today. But I hope you will take pity on me and let me stop, won't you? My voice... Let us stop and continue next Saturday. That is all.

Ερχόμεθα στους ψαλμούς. Είπαμε, είναι ο ογδοηκοστός ένατος ψαλμός, είναι ο αρχαιότερος ψαλμός, τον έχει γράψει ο Μωυσής λίγο πριν πεθάνει και ενώ είχαν φτάσει απέναντι από τη γη της Επαγγελίας και ήδη από εκεί, από την ψηλοτέρα κορυφή των βουνών που είναι απέναντι, του έδειξε ο Θεός από εκεί τη γη της Επαγγελίας. Της Επαγγελίας. Αλλά δεν τον αξίωσε αυτόν να μπει στη γη της Επαγγελίας και έγραψε λοιπόν τον ψαλμό. Και παίρνει αφορμή για τον ψαλμό αυτό ο Μωυσής από, κυρίως, από όλα βέβαια που συνέβησαν μέσα στην έρημο σαράντα χρόνια, κυρίως όμως από τότε που οργίστηκε ο Θεός.

Τότε, όταν είχαν στείλει τους κατασκόπους, γύρισαν οι κατάσκοποι και είπαν, όπως τα είπα, και επαναστάτησε ο λαός έτσι που ο Θεός, δεν γίνεται άλλο πια, οργίστηκε τελείως. Τους ξαναγύρισε πάλι μέσα στην έρημο ώσπου να πεθάνουν όσοι είναι πάνω από τα είκοσι χρόνια. Και έτσι έγινε τελείως αυτό πια. Και γράφει ο Μωυσής στον ψαλμό αυτό ότι έγινε όλο αυτό το κακό και έγινε ακριβώς διότι αμάρτησε ο λαός.

Το πρώτο μέρος και το δεύτερο μέρος. Και το πρώτο μέρος έχει το πρώτο τμήμα που έχουμε και την ανθρώπινη ματαιότητα και τη θεία αιωνιότητα, πόσο δηλαδή η ανθρώπινη ζωή είναι ένα τίποτε, θυμάστε. Μετά, στο δεύτερο τμήμα αυτό του πρώτου μέρους, έχουμε το γιατί έγινε αυτό το μεγάλο κακό, χάθηκαν όλοι αυτοί οι Εβραίοι, ένεκα των αμαρτιών των. Και έχουμε δύο στίχους ακόμη εδώ για να τελειώσει αυτό το δεύτερο τμήμα του πρώτου μέρους, για να περάσουμε στο δεύτερο μέρος. Τις γινώσκει το κράτος της οργής σου και από του φόβου σου τον θυμόν σου εξαριθμήσασθαι; Εδώ είναι το θέμα το μεγάλο. Σας είπα, κάτι θα δούμε για τους ψαλμούς. Την δεξιάν σου ούτως γνώρισόν μοι και τους πεπαιδευμένους τη καρδία εν σοφία. Άμα τα αφήσουμε, δεν καταλαβαίνει κανείς τίποτε.

Πρέπει και να τα ακούμε ερμηνευόμενα και, αν υπάρχουν βιβλία που τα ερμηνεύουν, και υπάρχουν, να τα διαβάζουμε. Τις γινώσκει το κράτος της οργής σου και από του φόβου σου τον θυμόν σου εξαριθμήσασθαι; Δηλαδή αυτό σημαίνει τελικά το εξής: ο Θεός οργίζεται όταν θέλει, οργίζεται κατά την κρίση του, όπως έγινε και εδώ. Και αυτό είναι φόβος και τρόμος. Ποιος κάθεται λοιπόν, θα λέγαμε τώρα, εμείς θα χρησιμοποιήσουμε μια λέξη εδώ, να φιλοσοφήσει; Ας αφήσουμε τη λέξη αυτή. Ποιος κάθεται λοιπόν να πάρει την όλη υπόθεση αυτή της οργής του Θεού και του θυμού του Θεού, να τα δει, να τα μελετήσει, να τα αντιμετωπίσει;

Ώστε να ωφεληθεί απ' αυτό. Αυτό είναι το μεγάλο θέμα. Ο δυστυχής άνθρωπος απλώς υφίσταται, απλώς υφίσταται, πότε τα μεν, πότε τα δε. Και είναι πολύ επικίνδυνο αυτό. Ακόμη και τα αγαθά όταν έρχονται, οι ευλογίες του Θεού όταν έρχονται, κανείς να είναι προσεκτικός και να μελετάει μέσα σε αυτά, για να μην, σαν να είναι δικά του πράγματα, πάει αμέσως να εκδηλωθεί, να επιδειχθεί, να γίνονται αυτά τα πράγματα. Είδατε τον Άγιο Πασάκη, τον Βαρσανόφι; Η ευλογία του Θεού τον άγιο άνθρωπο τον κάνει ταπεινό, τον άγιο άνθρωπο τον κάνει κόμπο, πολύ έτσι συγκρατημένο, κόμπο πολύ, να έχει φόβο Θεού και όχι να ξεφαντώνει. Απ' το άλλο μέρος.

Οργή του Θεού, είτε στο σύνολο της ανθρωπότητας, είτε στο σύνολο, σε ένα τμήμα ανθρώπων, μια ομάδα ανθρώπων, μπορεί και ένας μεμονωμένος άνθρωπος να κάνει κάτι και οργίζεται ο Θεός, ξεσπάει η οργή του Θεού επάνω του, όχι απλώς να αρχίσει να κλαίει και να οδύρεται και να παραπονέται και να τα βάζει με τον Θεό, αλλά να μελετήσει το όλο αυτό και να ωφεληθεί από την όλη οργή του Θεού και από τον θυμό του Θεού. Πώς το κάνει αυτό; Δηλαδή να αρχίσει ο υγιής φόβος του Θεού μέσα μας, ο υγιής φόβος.

Οργιστεί ο Θεός επάνω σου και θέλεις αυτό το πράγμα να θρονιαστεί μες στην ψυχή σου, φόβος Θεού στο εξής, δεν θα ξαναμαρτήσεις και θα γειάσεις. Την δεξιάν σου ούτως γνώρισόν μοι και τους πεπαιδευμένους τη καρδία εν σοφία.

Ε, φεύγω.

Είναι σαν προσευχή. Η προσευχή αρχίζει αμέσως από τον επόμενο στίχο, αλλά είναι και από εδώ έτσι σαν προσευχή. «Γνώρισέ με, Θεέ μου, δεξιάν Σου». Δηλαδή, εσύ είσαι ο Θεός, ο Παντοδύναμος Θεός, ο οποίος οργίζει, ο οποίος κάνεις. Δείξε μου προς τα πού πάνε όλα αυτά τα πράγματα, για να μην καταποθώ αν πάρω αρνητικά την οργή σου και τον θυμό σου. Τη δεξιά σου, τους γνώρισέ με και τους πεπαιδευμένους στην καρδία σοφία, και γνώρισέ με και όλους εκείνους, και όλους εκείνους οι οποίοι έμαθαν αυτό το μάθημα, έτσι θα λέγαμε, όλους τους παιδευμένους. Παιδεύτηκαν, μορφώθηκαν, έμαθαν αυτό το μάθημα μέσα στην καρδιά τους και είναι σοφοί.

Σημαίνει δηλαδή να οργίζεται ο Θεός, τι σημαίνει να θυμώσει ο Θεός, τι καλό μεγάλο βγαίνει αν τα πάρει κανείς σωστά αυτά τα πράγματα, από την οργή του Θεού, από τον θυμό του Θεού, ότι έρχεται μέσα ο φόβος του Θεού. Ο ίδιος φόβος του Θεού είναι αρχή σοφίας, αρχή σοφίας φόβος Κυρίου. Πες μου λοιπόν, γνώρισέ με, και ποιοι είναι αυτοί οι πεπαιδευμένοι, ποιοι είναι αυτοί που έχουν μάθει αυτό το μάθημα; Ποιοι είναι αυτοί οι μορφωμένοι, να τους δω και αυτούς να με βοηθήσουν ώστε να βαδίσω πράγματι προς την κατεύθυνση αυτή που πάει η δεξιά σου, που η όλη δύναμή σου, που εκδηλώνεσαι Εσύ ο Θεός όπως εκδηλώνεσαι.

Ας πούμε, κάτι καταλαβαίνουμε αυτή την ώρα και κάπως έτσι δούμε κι εμείς τα του εαυτού μας και τα της ζωής μας, πόσο αλλιώτικα είναι τα πράγματα και πόσο ωφέλιμη είναι η ώρα. Τώρα μένει το δεύτερο μέρος, που έχει μόνο ένα τμήμα που προλαβαίναμε σήμερα, αλλά ελπίζω να με λυπάστε να σταματήσω, έτσι δεν είναι; Η φωνή μου... Σταματήσουμε, να συνεχίσουμε το άλλο Σάββατο. Αυτά.