Η Διαθήκη του Θεού με τον Δαβίδ, το Έλεος και η Αληθινή Μετάνοια

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Let us turn for a moment to the Psalms. Are you tired? As we said, this is a long psalm, more than fifty verses, and it unfolds God’s great promise that David’s royal throne would endure forever. That is why it is a messianic psalm. It speaks of the Messiah, for David’s own throne could not last forever. But David was an ancestor of the Lord according to the flesh, and the eternal kingdom belongs to Christ. So although the psalm speaks of David, it ultimately points to the Messiah. As we said earlier, everything leads to Christ. We will also find psalms about the repentance of the Israelites in the land of their captivity. God had mercy on them, and they returned to their homeland. “By the rivers of Babylon, there we sat down and wept.” Yes, those psalms are sung as part of the Polyeleos, and they are beautiful to hear.

“I will sing of your mercies forever, O Lord. From generation to generation I will proclaim your faithfulness with my mouth. For you have said, ‘Mercy shall be built up forever; your faithfulness shall be established in the heavens.’” “I will sing of your mercies forever, O Lord.” The Lord’s mercies are all the compassion God has shown to the whole world, and here especially to his people. They are God’s love, his willingness to come down to us, his kindness toward humanity, and his compassion. “I will sing of your mercies forever, O Lord.”

We have come across this many times. Every psalmist knows that God is compassionate toward humanity, and here especially toward his people. I will say it once more: it is a great thing to feel that God is merciful, that God is compassionate and good. We were speaking about this the other day, on Wednesday, when we looked at the manuscripts, weren’t we? God is wholly love. We see this in the saints. We spoke about it last Wednesday too.

I am thinking especially of Saint Ephrem. I have told you this before. He would lie down to sleep, but how could he sleep? It was not that he suffered from insomnia. The awareness that God is mercy, that God is merciful, would not let him rest. It overwhelmed him, especially as he felt his own sinfulness. So he would get up, make prostrations before God, and say, quite literally, “I am a sinner; you are merciful.” But he was not whining or complaining. There was no envy in it. Some Christians seem to compete with God: “Why is he pure, while I am not?”

“Why must I be a sinner?” Such a person sees his sins, his weaknesses, his whole condition. But instead of repenting, humbling himself, acknowledging his guilt, and seeing how compassionate God is in coming down to the sinner to show him mercy and cleanse him, he looks at it with a spirit of envy.

We must pay attention to this. Accusing yourself or seeing what a mess you are is not enough. You must respond in the right way. Some people thoroughly humiliate themselves as they tell others, “I did this, I did that; I am this way and that way,” and so on. Nothing comes of it. It is like Judas, who went and threw down the money, saying, “I have sinned by betraying innocent blood.” Yet he showed no trace of repentance that saves. Such repentance would have sent him straight to Christ to ask forgiveness. And if he could not find him, he would have knelt before God and asked for mercy, confident that God would show him mercy, forgive him, and look past his terrible deed. Judas had none of that. There was no trace of repentance in him.

Some people get confused and say, “He repented.” Where is the repentance? There is no trace of it. Admitting that you did wrong is one thing; metanoia, repentance, is another. So it is not enough to accuse yourself or see what a mess you are. Humble yourself before God. Feel God’s compassion and trust in it. Your whole being will be moved by these two things: on one hand, the mercy of God and the knowledge that he is merciful; on the other, your own sinfulness. This is what Saint Ephrem did. He spent the whole night in prayer because he felt both God’s compassion and his own sinfulness. And we see other holy souls like this.

They need only remember the Cross of the Lord for a moment, and what the Lord did upon the Cross, and their hearts melt. Other hearts are hard as stone and feel nothing. That does not happen without a reason. Every condition within us has a reason for being there. We may not have brought it about knowingly; it may have grown little by little. Yes, God may have allowed it in this way, for who knows how much conceit we might otherwise have had? But as soon as a person truly humbles himself and trusts in Christ, Christ redeems him and sets him free. The hardness of the heart is broken, along with its pride, conceit, self-reliance, and all the rest.

Christ does these things; God does them for the person who trusts him or asks him for them, who takes refuge in the Lord, as the Abba we mentioned earlier said. “I will sing of your mercies forever, O Lord”: that is, the mercies you have shown to this people, your people. “From generation to generation I will proclaim your faithfulness with my mouth.” In every generation, always, I will speak of your faithfulness. I will keep it on my lips; I will proclaim it aloud.

We need God to illumine us so that we can see this and, you might say, be drawn into these mysteries. Otherwise, we do not grasp them at all. Take this word, “truth.” We can also hear it in the sense in which the Lord said, “I am the truth.” Before Pilate he said, “I came to bear witness to the truth,” and Pilate asked, “What is truth?”

There are many good things within a person, many good inclinations, and one of them is the desire to seek the truth. Falsehood destroys us. I do not mean simply that someone tells you a lie. I mean falsehood in general: anything that is untrue, anything false. As we have said before, the way we live now is hardly life at all. From head to toe, in everything we do, our life has become false. You notice it at once when you meet someone who is unspoiled, perhaps a person from a village. There is a purity about him in everything: in the way he speaks and the way he behaves.

It is all genuine. But with someone else, perhaps an intellectual or someone of that sort, everything can seem affected and false. Everything is contrived. Our whole life has become arranged that way, and we have sunk into it. On one hand, we feel stifled and cannot tell what is wrong; on the other, we seem to have grown comfortable there.

Truth. God is the truth. You become a true human being when you become like Christ, because Christ is truly human. Christ is our ultimate goal. Other good things have their place, but they must all lead us to Christ. If we linger among them and cling to them without reaching Christ, we have missed the point. So Christ is the truth. The more you belong to Christ, the more you know him and allow him to shape you, the more you live in the truth. You become genuine; you know the truth. But here the word has another meaning, and perhaps that is its main meaning in this verse: “From generation to generation I will proclaim your faithfulness with my mouth.” It means that God is faithful to his people.

God does not say one thing one day and another the next. He is faithful to what he says. His word is faithful, as the Apostle tells us again and again, and many people rely on that. Whatever happens to us, however we change or are altered by life, God remains faithful to what he says, what he does, and what he promises. We need to grasp this. We need to read the Gospel and believe this truth: God came and did certain things; he tells us why he did them and gives us promises to hold on to. Then a way opens before us, whoever we may be, sinners and all.

And we live outside that, as though we had no God, as though God made no promises. What happened? How did people manage to shut themselves inside a cage of their own, inside their own way of thinking, where everything is a lie, everything is uncertain, and everything is marked by misery?

Listen to the Fathers. How certain they are of what they have found, of what has been revealed to them, of what their souls live by. They speak with certainty, not with arrogance. Someone who has tasted honey knows what honey tastes like. Hear how the Fathers speak, and then hear others say, “Perhaps this, perhaps that,” lost in uncertainty. Life cannot truly be life without this. “I am the way, the truth, and the life.” Christ is truth and life; all these are joined in the person of Jesus Christ. Then life is truly life.

When... when the truth is life, if you will, and so on.

“So, from generation to generation I will proclaim your faithfulness with my mouth. For you have said, ‘Mercy shall be built up forever; your faithfulness shall be established in the heavens.’”

Here mercy appears as a building. A person builds with the best design he can, and the building stands firm. So you have said, O Lord, “Mercy shall be built up forever.” This mercy is all God’s compassion, his willingness to come down to us, all his love. Without it, nothing happens. If God draws near to us and finally gives us everything, he does it out of compassion, mercy, and love. The point is that we have not earned it. We cannot bargain with God. Yet people today very much want to do just that; they do not want to receive mercy. Of course, between people, yes...

One person should not be playing a part. As we said another time, someone may go to a hospital to visit people who are suffering. But we do not know to what extent there is a right relationship there. A woman may enjoy sitting beside a sick person for hours, talking and so on. In that case, it is she whom others need, and she delights in that. But that is not love, that is not love, and such things should have no place in our relationships. Yet people have reached a point where they do not want to hear that, before God, they must take this kind of attitude, not an attitude that...

Not to stir God's pity in the way we understand pity among ourselves, but because man is the creature and God is the Creator. This creature is sinful and stands utterly exposed before God. What he needs is to be rid of pride, conceit, and all that swelling within him that turns God's true creature into something monstrous and demonic. God draws near to this fallen creature. That is His compassion, His love, His condescension. So when it says, “You said, ‘Mercy shall be built up forever,’” mercy is like a building that stands firm. It is as though God were saying, “I will always be merciful. I will always be compassionate.”

And everything I have done, everything I do, and everything I will do will stand there like a building. People will see it and share in its blessings. “In the heavens Your truth will be established.”

“In the heavens Your truth will be established.” Now, as we said, each verse has two halves, and the second expresses the meaning of the first in different words. You said that mercy will stand firm, like a great building. And “in the heavens Your truth will be established” means that You are faithful to Your promises, that You Yourself are the truth. “Established in the heavens” perhaps means that, just as the heavens remain firm and unshaken and no one can move them, so Your truth remains firm.

On the one hand, Your mercy, Your compassion, endures forever, and nothing can shake it. On the other hand, Your promises and all Your truth also endure forever; nothing can shake or change them. Yet we come with our weak, impoverished faith and our impoverished way of turning to God. The way to trusting that God makes promises and remains faithful to them is closed to us. The way to knowing that God is merciful and that His mercy is for us is closed as well. We close the way ourselves; we close ourselves off from this communion with God.

We will continue next time.

Για να περάσουμε λίγο και στους ψαλμούς. Κουραστήκατε; Αυτός ο ψαλμός, είπαμε, είναι ένας μεγάλος ψαλμός, 50 τόσους στίχους, και έχουμε εδώ μια θαυμάσια ανάπτυξη της μεγάλης υποσχέσεως του Θεού περί του ότι είναι αιωνία η βασιλεία του θρόνου του Δαβίδ. Και γι' αυτό ο ψαλμός είναι μεσσιακός. Έχει πολύ έντονο μεσσιακό πνεύμα, δηλαδή αναφέρεται στον Μεσσία, διότι ο θρόνος του Δαβίδ ήταν αδύνατο να είναι αιώνιος. Αλλά ο Δαβίδ ήταν κατά σάρκα πρόγονος του Κυρίου και η αιώνια βασιλεία είναι του Χριστού και όχι του Δαβίδ. Και εδώ γίνεται λόγος ακριβώς για την αιώνια αυτή βασιλεία, για την αιωνιότητα αυτού του βασιλικού θρόνου. Και δεν αναφέρεται βέβαια, μιλάει για τον Δαβίδ, αλλά τελικά όμως αναφέρεται στον Μεσσία. Όπως είπαμε και πιο μπροστά, τα πάντα οδηγούν στον Χριστό. Εδώ θα βρούμε και σχετικούς ψαλμούς για τη μετάνοια των Εβραίων εκεί στον τόπο της αιχμαλωσίας και που ο Θεός ύστερα τους λυπήθηκε και έτσι ξαναγύρισαν στην πατρίδα τους. «Επί των ποταμών Βαβυλώνος, εκεί καθίσαμε και κλάψαμε». Ναι, που ψάλλονται ως πολυέλεοι και είναι πάρα πολύ ωραία και ως ψαλσίματα.

«Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα άσομαι. Εις γενεάν και γενεάν απαγγελώ την αλήθειά σου εν τω στόματί μου. Ότι είπας, εις τον αιώνα έλεος οικοδομηθήσεται, εν τοις ουρανοίς ετοιμασθήσεται η αλήθειά σου». Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα άσομαι. Τα ελέη του Κυρίου είναι όλη η ευσπλαχνία που έδειξε ο Θεός σε όλο τον κόσμο, αλλά εδώ στον λαό του. Είναι αυτή η αγάπη του Θεού, αυτή η συγκατάβαση του Θεού, αυτή η φιλανθρωπία του Θεού, η ευσπλαχνία του Θεού από το ένα μέρος. Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα άσομαι.

Το έχουμε βρει πολλές φορές και από κανέναν ψαλμωδό δεν λείπει αυτή η συναίσθηση ότι ο Θεός είναι εύσπλαχνος απέναντι στον άνθρωπο και ειδικότερα απέναντι εδώ στον λαό. Είναι μεγάλη υπόθεση, θα το πω ακόμη μία φορά, να νιώθει κανείς ότι ο Θεός είναι ελεήμων, ότι ο Θεός είναι εύσπλαχνος, ότι ο Θεός είναι αγαθός, ότι ο Θεός είναι, κάτι λέγαμε προχθές την Τετάρτη, στα χειρόγραφα, έτσι δεν είναι; Ο Θεός είναι όλος αγάπη. Δηλαδή αυτό το βλέπουμε στους Αγίους. Κάτι είχαμε πει και την περασμένη Τετάρτη.

Θυμούμαι εδώ τώρα ιδιαίτερα τον Όσιο Εφραίμ, ο οποίος πήγαινε να πλαγιάσει, το είχα πει και παλαιότερα αυτό πάλι, πήγαινε να πλαγιάσει, να κοιμηθεί. Πού να κοιμηθεί; Όχι με την έννοια ότι είχε αϋπνία, αλλά δεν τον άφηνε αυτή η συναίσθηση ότι ο Θεός είναι έλεος, ότι ο Θεός είναι ελεήμων. Τον έλιωνε αυτό το πράγμα, τον έλιωνε, καθώς από την άλλη πλευρά ένιωθε τη δική του αμαρτωλότητα, και σηκωνόταν λοιπόν και έκανε μετάνοιες εκεί ενώπιον του Θεού και έλεγε κυριολεκτικά: «Εγώ είμαι αμαρτωλός, εσύ ελεήμων». Αλλά όχι κλαψουρίζοντας, όχι παραπονούμενος, όχι που καμιά φορά σαν να έχει μια ζήλια μέσα το πράγμα. Είναι, υπάρχουν χριστιανοί τέτοιοι που ανταγωνίζονται τον Θεό: «Γιατί αυτός είναι καθαρός και εγώ να μην είμαι;»

Εγώ να είμαι αμαρτωλός. Βλέπει τις αμαρτίες του, βλέπει βέβαια, βλέπει τις αδυναμίες του, βλέπει την όλη κατάσταση, αλλά αντί να μετανοήσει, να ταπεινωθεί, να καταδικάσει τον εαυτό του και συγχρόνως να δει πόσο σπλαχνικός είναι ο Θεός που κατεβαίνει εκεί στον αμαρτωλό και θέλει να τον ελεήσει και να τον καθαρίσει, δεν το βλέπει έτσι, αλλά το βλέπει έτσι με πνεύμα ζήλης.

Να προσέξουμε. Δεν είναι απλώς να κατηγορείς τον εαυτό σου ή να βλέπεις τα χάλια σου. Δεν φτάνει αυτό. Τελικά πρέπει να πάρει ο άνθρωπος τη σωστή στάση. Είναι μερικοί που καταξευτελίζουν κυριολεκτικά τον εαυτό τους, καθώς διηγούνται μπροστά στους άλλους: «Έκανα τούτο, έκανα εκείνο, είμαι έτσι, είμαι αλλιώς» και τα λοιπά. Δεν βγαίνει τίποτα. Είναι όπως εκεί ο Ιούδας, ο οποίος πήγε, πέταξε τα χρήματα και λέει «Ήμαρτον παραδούς αίμα αθώον», αλλά δεν έχει ίχνος μετανοίας. Μετανοίας που σώζει. Ίχνος μετανοίας που αμέσως θα τον έκανε να τρέξει να πάει να βρει τον Χριστό, να ζητήσει συγγνώμη και, αν δεν τον έβρισκε, να γονατίσει ενώπιον του Θεού και να ζητήσει έλεος. Με πεποίθηση ότι θα τον ελεήσει ο Θεός, με πεποίθηση ότι θα συγχωρήσει ο Θεός, με πεποίθηση ότι θα παραβλέψει το κακούργημά του. Τίποτε από αυτά, δεν έχει ίχνος μετανοίας μέσα.

Μερικοί μάλιστα μπερδεύονται, να λέει «Μετανόησε». Πού μετανόησε; Ίχνος μετανοίας. Άλλο είναι ομολογία απλώς ότι έκανε λάθος, αλλά αυτό, και άλλο η μετάνοια. Έτσι δεν φτάνει απλώς να κατηγορήσεις τον εαυτό σου, να βλέπεις τα χάλια σου και τα λοιπά. Ταπεινώσου ενώπιον του Θεού, νιώσε την ευσπλαχνία του Θεού, του Θεού. Εμπιστέψου σε αυτήν την ευσπλαχνία και θα λιώσει η ύπαρξή σου από αυτές τις δυο συναισθήσεις. Από το ένα μέρος θα συναισθάνεσαι, θα αισθάνεσαι το έλεος του Θεού, τον Θεό ως ελεήμονα, και από το άλλο μέρος τη δική σου αμαρτωλότητα. Έτσι έκανε ο Όσιος Εφραίμ και όλη τη νύχτα ήταν σε προσευχή, ακριβώς διότι ένιωθε την ευσπλαχνία του Θεού, αλλά και τη δική του αμαρτωλότητα. Και βλέπουμε άγιες ψυχές.

Λίγο έτσι, λίγο να θυμηθούν το Σταυρό του Κυρίου, το τι έκανε ο Κύριος πάνω στο Σταυρό, λιώνουν. Και είναι άλλες καρδιές σκληρές σαν την πέτρα και δεν αισθάνονται τίποτε, δεν παθαίνουν τίποτε. Δεν είναι τυχαίο αυτό. Όποια κατάσταση που είναι μέσα μας έχει το λόγο της που είναι μέσα μας. Μπορεί να μην την δημιουργήσαμε εμείς έτσι εν γνώσει μας και να έγινε σιγά σιγά. Ναι, το οικονόμησε έτσι ο Θεός, γιατί ποιος ξέρει τι έπαρση θα είχαμε αλλιώς. Αλλά μόλις ταπεινωθεί αληθινά ο άνθρωπος και εμπιστευτεί στον Χριστό, ο Χριστός τον λυτρώνει, τον ελευθερώνει. Να σπάσει η σκληράδα της καρδιάς, να σπάσει η περηφάνεια της καρδιάς, να σπάσει η οίηση, να σπάσει η αυτονομία και όλα αυτά τα πράγματα.

Αυτά θα τα κάνει ο Χριστός, τα κάνει ο Θεός και τα κάνει σε εκείνον που εμπιστεύεται ή που τα ζητάει, όπως έλεγε προηγουμένως εκεί ο Αββάς, καταφεύγει στον Κύριο. «Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα άσομαι», με αυτή την έννοια, τα ελέη που έδειξες σε αυτόν το λαό εδώ, το λαό σου. «Εις γενεάν και γενεάν απαγγελώ την αλήθειά σου εν τω στόματί μου». Και από γενιά σε γενιά και πάντοτε θα ομολογώ την αλήθειά σου με το στόμα μου, θα έχω στο στόμα μου, θα ομολογώ δηλαδή με το στόμα μου την αλήθειά σου.

Αυτό πρέπει να το δούμε και να μας φωτίσει ο Θεός, δηλαδή να μπορέσουμε να το δούμε, να μας φωτίσει ο Θεός να μπορέσουμε να μυηθούμε, ας πούμε, στα μυστήρια αυτά. Ναι, αλλιώς δεν παίρνουμε είδηση. Να τη λέξη αυτή, η αλήθεια, να τη δούμε και με την έννοια που είπε ο Κύριος εκεί «Εγώ είμαι η αλήθεια». Στον Πιλάτο: «Εγώ ήρθα να μαρτυρήσω για την αλήθεια», και ο Πιλάτος είπε: «Τι είναι αλήθεια;»

Υπάρχει μέσα στον άνθρωπο, όπως τόσα άλλα πράγματα καλά υπάρχουν μες στον άνθρωπο, τάσεις καλές ας πούμε, υπάρχει έτσι μες στον άνθρωπο αυτό το να ζητάει την αλήθεια, την αλήθεια. Το σκοτώνει τον άνθρωπο το ψέμα, γενικώς το ψέμα, όχι, ξέρω εγώ, να σου πούνε ένα ψέμα, γενικώς το ψέμα, αυτό που δεν είναι αλήθεια, ό,τι και να είναι, το ψεύτικο πράγμα. Λέγαμε άλλη φορά, δηλαδή δεν είναι ζωή αυτή τώρα η δική μας, που από την κορυφή μας μέχρι κάτω στα νύχια μας και σε όλες μας τις εκδηλώσεις η ζωή είναι ένα ψέμα, είναι κάτι ψεύτικο. Αυτό αμέσως το διακρίνει κανείς αν συναντήσει κανέναν έτσι ανόθευτο άνθρωπο, κανέναν χωρικό ακόμη μπορεί να είναι. Βλέπεις, έχει μια αγνότητα ο άνθρωπος αυτός, σε όλα του. Έτσι που μιλάει, έτσι που φέρεται,

όλα αληθινά, ενώ ο άλλος, ο διανοούμενος, ο δεν ξέρω τι, όλα έχουν μια πλαστότητα, όλα έχουν κάτι το ψεύτικο, όλα είναι φτιαχτά, είναι όλη η ζωή έτσι οργανωμένη και βουλιάξαμε εκεί μέσα και από το ένα μέρος ασφυκτιούμε, δεν ξέρουμε τι μας φταίει και από το άλλο μέρος εκεί, σαν να καλομάθαμε.

Αλήθεια. Η αλήθεια είναι ο Θεός. Όπως δηλαδή τελικά θα γίνεις αληθινός άνθρωπος αν γίνεις ό,τι είναι ο Χριστός, γιατί ο Χριστός είναι αληθινός άνθρωπος. Όπως τελικά ο τελικός σκοπός είναι ο Χριστός, ναι, τα άλλα καλά και τα άλλα και τα άλλα και τα άλλα, αλλά όλα αφού οδηγηθούμε στον Χριστό. Αν δεν οδηγηθούμε στον Χριστό και χασομερίσουμε στα άλλα και κολλήσουμε στα άλλα, τίποτε. Το χάσαμε το παιχνίδι μας. Έτσι λοιπόν αλήθεια είναι ο Χριστός και όσο περισσότερο είσαι του Χριστού, όσο περισσότερο γνωρίζεις τον Χριστό σου, όσο περισσότερο σε φτιάχνει ο Χριστός, τόσο πιο πολύ είσαι μες στην αλήθεια, είσαι αληθινός, γνωρίζεις την αλήθεια. Αλλά εδώ έχει και άλλη έννοια και ίσως περισσότερο είναι αυτή η έννοια εδώ: «Εις γενεάν και γενεάν απαγγελώ την αλήθειά σου εν τω στόματί μου». Δηλαδή ότι ο Θεός είναι αληθινός με το λαό.

Μια λέει έτσι, μια λέει αλλιώς. Δεν είναι ο Θεός έτσι που να τον έχει εμπιστοσύνη κανείς, να μην τον έχει. Όχι. Είναι πιστός εκεί σε όσα λέει ο Θεός. Πιστός σε όσα είπε. Πιστός ο λόγος του Θεού. Το λέει και το ξαναλέει ο Απόστολός μας. Και πολλοί στηρίζονται σ' αυτό. Τώρα τι γίνεται ο άνθρωπος, τι δεν γίνεται, τι παθαίνει ο άνθρωπος, τι δεν παθαίνει, πώς αλλάζει, πώς αλλοιώνεται ο άνθρωπος, ο Θεός μένει πιστός σε αυτά τα οποία λέει, σε αυτά τα οποία κάνει, σε αυτά τα οποία υπόσχεται. Για να το πιάσουμε αυτό το πράγμα, για να το πιάσουμε. Για να διαβάσουμε το Ευαγγέλιο και να πιστέψουμε σε αυτή την αλήθεια. Ότι ο Θεός ήρθε και έκανε κάποια πράγματα και λέει γιατί τα κάνει και λέγει, ναι, δίνει υποσχέσεις και λοιπά, για να πιαστούμε από αυτά τα πράγματα. Ανοίγει αμέσως, ό,τι και να είσαι, και αμαρτωλός και τούτο και εκείνο.

Πόσο ξέρεις ότι και υπόσχεται ο Κύριος να σε θεραπεύσει και μπορεί να σε θεραπεύσει και όλο που δεν θέλει κλπ. Και ζούμε έξω από. Σαν να μην έχουμε Θεό, σαν να μην υπόσχεται ο Θεός. Πώς, τι έγινε και πώς τα κατάφεραν οι άνθρωποι και κλείστηκαν σε ένα δικό τους κλουβί εκεί, σε μια δική τους νοοτροπία, σε μια δική τους σκέψη που είναι όλα ένα ψέμα, που είναι όλα μια αμφιβολία, έχουν όλα μια δυστυχία, που είναι όλα να είναι.

Μιλούν οι πατέρες, πόσο βέβαιοι είναι για αυτό το οποίο βρήκανε, για αυτό το οποίο τους απεκαλύφθηκε, για αυτό το οποίο η ψυχή τους ζει, πόσο βέβαιοι είναι. Και με βεβαιότητα μιλούν, όχι εγωισμό, με βεβαιότητα. Δηλαδή αυτός που έφαγε μέλι ξέρει τη γεύση του μελιού. Πώς μιλούν οι πατέρες και πώς μιλούν οι άλλοι, οι οποίοι ίσως έτσι, ίσως αλλιώς, σε μια αμφιβολία που δεν έχει καμιά σχέση. Δεν μπορεί η ζωή να είναι ζωή, εάν η ζωή δεν... «Εγώ είμαι η οδός και η ζωή και η αλήθεια». Ο Χριστός είναι και αλήθεια, ο Χριστός είναι και ζωή, ο Χριστός είναι όλα αυτά, συνυφαίνονται στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Τότε είναι αληθινή ζωή.

Όταν... Όταν η αλήθεια είναι η ζωή, αν θέλετε, κτλ.

«Εις γενεάν λοιπόν και γενεάν απαγγελώ την αλήθειά σου εν τω στόματί μου. Ότι είπας, εις τον αιώνα έλεος οικοδομηθήσεται. Εν τοις ουρανοίς ετοιμασθήσεται η αλήθειά σου».

Εμφανίζεται εδώ τώρα το έλεος σαν ένα οικοδόμημα, το οποίο, όπως φτιάχνει κανείς ένα οικοδόμημα με προδιαγραφές ας πούμε όσο γίνεται καλύτερες, και στέκει εκεί. Έτσι λοιπόν συ είπας, Κύριε, «εις τον αιώνα έλεος οικοδομηθήσεται», το έλεος αυτό, όλη αυτή η ευσπλαχνία του Θεού, όλη αυτή η συγκατάβαση του Θεού, όλη αυτή η αγάπη του Θεού. Αλλιώς δεν γίνεται τίποτε. Ο Θεός, αν πλησιάζει τον άνθρωπο και αν τελικά δίνει τα πάντα στον άνθρωπο, το κάνει από ευσπλαχνία, από έλεος, από αγάπη. Όχι γιατί το αξίζει ο άνθρωπος, αυτή είναι η έννοια. Δεν το αξίζει ο άνθρωπος, δεν γίνονται διαπραγματεύσεις. Αυτό το οποίο θέλει πάρα πολύ σήμερα ο άνθρωπος, δεν καταδέχεται ο σημερινός άνθρωπος να πάρει βέβαια. Όντως μεταξύ των ανθρώπων, ναι,

Δεν πρέπει να υπάρχει ο ένας να κάνει τον, όπως λέγαμε άλλη φορά, πάει κάποιος, κάποια σε νοσοκομείο, στους πονεμένους. Αλλά δεν ξέρουμε πόσο εκεί υπάρχει σωστή κοινωνία. Αρέσκεται η κυρία να κάθεται πάνω από μια άρρωστη, από έναν άρρωστο, και με τις ώρες να κάθεται εκεί να λέει και τα λοιπά. Στην περίπτωση αυτή, είναι εκείνη που την έχουν ανάγκη οι άλλοι, το χαίρεται και το απολαμβάνει αυτό. Αυτό δεν είναι αγάπη όμως, δεν είναι αγάπη αυτό, και αυτά δεν πρέπει να υπάρχουν μεταξύ των ανθρώπων. Να όμως που τελικά ο άνθρωπος έφτασε σε ένα τέτοιο σημείο που δεν θέλει να ακούσει ότι ενώπιον του Θεού πρέπει να πάρει τέτοια στάση, όχι στάση που το...

Για να προκαλέσεις τον οίκτο του Θεού με την έννοια που ξέρουμε εμείς εδώ, αλλά ότι ο άνθρωπος είναι το πλάσμα, ο Θεός είναι ο πλάστης, ο άνθρωπος είναι το κτίσμα, ο Θεός είναι ο κτίστης. Και το πλάσμα αυτό είναι αμαρτωλό και είναι εντελώς εκτεθειμένο ενώπιον του Θεού. Και εκείνο που χρειάζεται είναι για να πάρει, να φύγει η υπερηφάνεια, να φύγει η οίηση, να φύγει όλος αυτός ο όγκος που είναι μέσα στον άνθρωπο που τερατοποιεί τον άνθρωπο και τον δαιμονίζει τον άνθρωπο, το αληθινό πλάσμα του Θεού. Ο Θεός πλησιάζει λοιπόν αυτό το πεπτωκός πλάσμα, το πλησιάζει, και αυτό είναι ευσπλαχνία και είναι αγάπη του Θεού και είναι συγκατάβαση του Θεού. Αυτό λοιπόν, συ είπας, ο Θεός, «εις τον αιώνα έλεος οικοδομηθήσεται», δηλαδή σαν ένα κτίριο, τελείωσε, θα είμαι ελεήμων εγώ πάντοτε. Σαν να λέει ο Θεός, πάντοτε ελεήμων θα είμαι, πάντοτε σπλαχνικός θα είμαι.

Και ό,τι έχω κάνει και ό,τι κάνω και ό,τι θα κάνω, σαν ένα οικοδόμημα εκεί θα μένει. Βλέπουν οι άνθρωποι και το καρπούνται οι άνθρωποι. «Εν τοις ουρανοίς ετοιμασθήσεται η αλήθειά σου».

«Εν τοις ουρανοίς ετοιμασθήσεται η αλήθειά σου». Τώρα, όπως είπαμε, ο κάθε στίχος έχει δύο ημιστίχια και το πρώτο ημιστίχιο και το δεύτερο επαναλαμβάνει το ίδιο νόημα του πρώτου ημιστίχιου με άλλα λόγια. Συ είπας, το έλεος λοιπόν θα μένει ένα τρανταχτό οικοδόμημα τελείως. Και «εν τοις ουρανοίς ετοιμασθήσεται η αλήθειά σου», από την άλλη πλευρά, ότι είσαι πιστός δηλαδή στις υποσχέσεις, ότι είσαι η αλήθεια εσύ κλπ. «Ετοιμασθήσεται εν τοις ουρανοίς», μάλλον με την έννοια, όπως οι ουρανοί μένουν εκεί σταθεροί και ακλόνητοι και κανείς δεν μπορεί να τους μετακινήσει, λοιπόν, δηλαδή.

Το έλεος από τη μια πλευρά, η ευσπλαχνία σου, μένει στον αιώνα και τίποτε δεν μπορεί να το κλονίσει, και από το άλλο μέρος οι υποσχέσεις σου και όλη η αλήθειά σου, λοιπόν, επίσης μένει στον αιώνα και τίποτε δεν μπορεί να τα κλονίσει και να τα αλλάξει. Και ερχόμαστε εμείς τώρα με τη λειψή πίστη, με την κακομοίρικη πίστη, με την κακομοίρικη αναφορά μας στον Θεό και είναι κλειστός ο δρόμος αυτός ότι ο Θεός μάς δίνει υποσχέσεις και μένει πιστός στις υποσχέσεις. Μένει κλειστός ο δρόμος αυτός ότι ο Θεός είναι ελεήμων και το έλεος αυτό είναι για μας. Κλείνουμε μόνοι μας το δρόμο, κλείνουμε μόνοι μας την κοινωνία μας αυτή με τον Θεό.

Συνεχίσουμε όμως την προσεχή φορά.