Βαδίζοντας στην Αλήθεια του Θεού διά των Εντολών Του

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Now, in Psalm 85, we had reached, I think, verse 10. Let us go on to that verse: “Lead me, O Lord, in Your way, and I will walk in Your truth; let my heart rejoice in fearing Your name.” Lead me, O Lord, in Your way—in Your path. God’s way is His commandments. Notice how we keep saying, “God’s way, God’s way.” But what is God’s way? That can sound very vague.

I would ask you to pay attention here. It seems to me that there are things we have not grasped. Either we do not understand them at all, or our mind begins to understand, and then, as Christ says, the devil comes and takes away the truth. It is like seed falling on ground packed hard as a path: the birds come and eat it, and the seed is gone. The way is the commandments of Christ.

There is no way apart from the commandments of Christ. We need to understand that. This is not a matter of ideas, or of having wise thoughts. It is not a matter of feelings or imaginings. It is concrete. God has given us specific commandments, and each of us is called to respond to them in specific ways—to do what they command. “Lead me, O Lord, in Your way.” And that way is the commandments.

Let no one say that we do not know the commandments. They are within our reach. The commandments in the Old Testament and the commandments of Christ are there in the Gospel. You may remember that we once spoke of beginning to read the Gospel in a very particular way, though we let it drop along the way. Read a chapter and look for the specific commandments of Christ in that chapter. His commandments are not always short and direct, like “Love one another.”

Such as “Do not judge, so that you may not be judged,” and such as “Take heed.”

There are commands such as “Take heed; see that you are not led astray,” and “Watch and pray.” We are told to be meek and humble, pure in heart, and so on. As we read Holy Scripture, chapter by chapter—the New Testament will soon be finished again, and we will begin it once more—let us look in each chapter for what God asks of us, specifically, and what the Lord wants of us. For this is what He told His disciples: “Go and make disciples of all nations, baptizing them in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit, teaching them to keep all that I have commanded you.” All of it.

We must not excuse ourselves from any of it. Every one of us must keep all of it. We must know what the Lord commanded and keep those commandments. So the way is the commandments of Christ.

You have seen, in the writings and talks of the Fathers, and in the New Testament too, lists of many virtues on the one hand and many vices, many sins, on the other. The New Testament shows us many things we fail to keep or even disobey. These too are commandments of God.

A person may be selfish and proud, unwilling to bear with others, unwilling to forgive, to love, or to help. He may pretend not to see. In a particular situation, instead of doing good, he lets himself be drawn into evil. He judges, accuses, condemns, and finds fault with others.

He may belittle others and be suspicious. And think of what Paul says about love: love does not seek its own, does not envy, does not boast, is not puffed up, and does not behave shamefully.

Love does not suspect evil—and there is much more besides.

When someone begins to take these things seriously and really tries to keep the commandments of Christ, he discovers how difficult it is. That is why he prays, “Lead me, O Lord, in Your way, and I will walk in Your truth.” He wants his life to be lived in truth, to accord with the truth, to be a true life. That raises another question. The commandment tells me to be humble, but I must understand what it actually means to be humble.

You can do something that looks like humility without it being humility. Then you are outside the truth. You may show what you think is love, and yet it may be self-interest or, as I have said before, self-love, that root passion. Take a more particular example. Someone may go with good intentions to visit a sick person in a hospital, a clinic, or at home. He takes pleasure in it and feels joy, saying, as people sometimes do, “Let us go and give some love; it will bring us joy.” But is his joy really because he has given love? I am not saying the visit cannot be an act of love. It may be, but it may also be something else. Some people only feel that they have found themselves, that their life matters, when someone needs them and they can meet that need. That is not always love. They might be unable to love someone who is healthy, in the same position as themselves, and has no need of their help. They cannot love that person.

In that case, a person loves because he enjoys feeling that someone needs him. I hope you understand what I mean.

“Lead me, O Lord, in Your way, and I will walk in Your truth; let my heart rejoice in fearing Your name.” Yes, my heart will rejoice through fearing Your name. There is so much prejudice around the words “fear of the Lord” and the thought of fearing Him or fearing His name. Yet the psalm says, “I will walk in Your truth.” If you have found the truth, if you live in it and are true to what you are, then you live as the true God made you to live. And so a person really does rejoice in having...

...the fear of God within him. He knows from experience what happens when that fear is missing from his heart. “Fearing Your name” means fearing God.

Well...

If a person does not have this fear, the darker things within him awaken—those fleshly and demonic impulses we spoke of before. They rise up and beckon to him. He thinks that now he is free, that he is enjoying freedom and has joy, with no place for fear in his life. Poor man, he does not see that he is being trapped in a life that is not true. The old self takes hold of him and becomes so bound up with him that he thinks its pleasure is his own joy.

The old self feeds on these things, and you think you are being nourished and finding joy. In fact, the true self is dying while the old self comes to life. Where the fear of God is present, the old self cannot stay alive within us. I would say with all my heart: blessed is the person who has learned to fear God, who wants that fear within him and welcomes it, instead of being afraid of the fear of God. That person is blessed. The other will never be blessed. We see this every day. You tell someone, “Do not act like that; act like this.”

What you are doing may seem right to you, but the other way is true; it is God’s way. How can a person accept that or even understand it? Even when he gives you the impression that he has understood, he goes back to doing things his own way. He imagines that following your counsel would hurt him, while doing what seems right to him would make him happy. So off he goes. But truth is truth, and it does not take long for the consequences to show. Please, my children, it does not take long.

We have said so many times that life is something we face every day. How many people, including couples starting out together, think life will be a kind of intoxication? Life is a reality. And sooner or later, if a person does not begin well or walk the right path, if the truth is not within him and he has not found what is true about himself, all those false experiences will come crashing down.

Some realize it late. They say, “You were right. You kept telling me, but I did not want to understand. I could not understand, and I suffered for it.” Yes, if the delusion a person fell into finally helps him see how mistaken he was when he thought he was thinking clearly, if he humbles himself, sincerely repents, and becomes God’s own, then one might say that even his wandering was worth it. By going astray, he learned the truth. But some still refuse to do that.

A person may see that he was wrong, that he should have listened, and that what he took for joy was no joy at all. He seems to repent, but he still holds something back. He does not want to repent fully. As we said before, it is like someone you pour water on from one side and then the other, yet he keeps drawing himself in to leave one little patch dry. Only if you push him into the tank will he be soaked all over, whether he wants it or not. Yes, only when life becomes that hard may a person finally...

...even against his own will, see all those things collapse, surrender himself to God, and save his soul. Otherwise, however hard he thinks he is struggling, if he is trying to preserve some part of his ego, that will be his death.

What could be worse for someone who is repenting than to keep something back within himself?

Turn back to God. And if you cannot do it on your own, ask God to do it: “Lord, You know how to make me wholly Yours, how to bring me to place no trust at all in myself, but only in You.” God knows. Put yourself in His hands, and He will guide you. He will do everything.

But how are we to understand and accept these things? After all, as we have said, most believers do not mind being Christian up to a point. That will not do. Let us not play with these things. Either you become Christ’s or you do not; either you entrust yourself to God or you do not. You cannot become His by putting on an outward coating of Christianity while keeping your various idols within. “I will praise You, O Lord my God, with all my heart, and I will glorify Your name forever.” Yes, “I will praise You” is what “I will confess You” means here.

What does it mean? “I will praise You, O Lord my God, with all my heart, and I will glorify Your name forever.” You see, the prophet David, like every psalmist in the Psalter, uses such absolute words: “with all my heart.” For God Himself said, “You shall love the Lord your God with all your soul, with all your heart, with all your mind, and with all your strength.” No part of your being should be left without love for God. He says “with all your soul” and “with all your heart” precisely because our love so easily strays elsewhere.

We want to give our love here and there. But all our love belongs to God. From Him it then goes out to others. All of it first goes to God. Of course, we say, “You shall love the Lord your God and your neighbor as yourself.” But that does not mean giving seven tenths of our love to God and saving three tenths for our neighbor. All ten tenths go to God, and that same love goes out to our neighbor. I cannot truly find or love my neighbor except through God; and likewise, I cannot love God except through my neighbor.

So these absolute expressions should not seem strange to us. We should grow used to being wholehearted in such matters. Some people act very badly. They become troubled and anxious when, for example, a member of the family...

...has such honesty and sincerity within them that they see the choice clearly: either they believe in God or they do not; either they love God or they do not. So they give themselves to God with all their heart and all their... Yet the others become troubled and anxious, when they ought to be concerned about themselves.

You know, such people do exist. Most of us have suffered great harm in our souls. The human soul has grown very crafty; it has been changed and has lost its bearings. But some souls still have a genuine, deeply sincere honesty within them. For them, it comes naturally: once they know God and believe in Him, they turn to Him completely. They cannot imagine doing otherwise. Others, whose hearts have grown crafty and lost that sincerity and honesty... That is why, as you may have noticed, we so often say...

...that we must stand before God with sincerity and honesty, and respond to His love in the same way. We say, “Be honest with God; be honest with yourself.” I have never read those books, so I do not know what they say. But whatever they say, there is truth in those words. Be honest with God as He asks you to be. You do not decide what your relationship with Him will be. God takes the initiative, and you respond. If you want that relationship to be right and true, it must be as God wants it.

“I will praise You, O Lord my God, with all my heart, and I will glorify Your name forever.” As we have said many times, the second half of the verse repeats the thought of the first in different words. I will praise You with all my heart, and I will glorify Your name forever: always, not just for a little while. See what a person of God is like, someone who is His instrument and loves Him.

His whole being is turned toward God: every thought, his whole heart, every movement. Through God he finds the rest of life. Compare that with the way we live. My brother, how can you be a true Christian if you are everything else first and only a little Christian as well? It cannot be so. “For Your mercy toward me is great, and You have delivered my soul from the depths of Hades.” The psalmist always gives a reason for what he does, or says he will do.

Well...

“For Your mercy toward me is great,” he says. “You have shown me such great mercy.” This should not surprise us. A person loves God. His love is not a bargain. But God exists before we do, and God loves us first; only then do we love Him. “We love Him because He first loved us.” That is why it happens this way. It is unthinkable for someone to turn toward God, for his soul to be moved to love Him, without having felt God’s love and mercy. At the very moment when...

...his soul turns toward God, he feels God’s love, compassion, and condescension. David, of course, knew particular ways in which God had acted for him. But at our age, can we think even a little about these things, believe a little, be willing to receive them in faith, and not feel within us that love of God which no words can explain or recount? As we have said before, however much we say about God’s love...

...we will still have said nothing. You can hear all you like about God’s love, but you will not know what it is unless you feel it. It is like honey. You can hear about honey, read scientific books about it, sit an exam, and earn top marks. But do you know its taste?

“For Your mercy is great.” Your mercy was made manifest; Your condescension, Your forgiveness, Your compassion, and Your love were manifested to me in abundance. “And You delivered my soul from the lowest Hades.” And many times He saved my soul, my life, from certain death. That is the meaning here. David, that is...

And he glorifies God, is grateful to God, and thanks God. He proclaims and makes known all these experiences within him of God’s love and compassion. And he has, let us say, particular instances, as does anyone whom God has saved in a very tangible, very specific way from certain danger, from certain death. To leave a little time for Abba Barsanuphius, let me stop here and turn to Abba Barsanuphius.

Τώρα στον 85ο ψαλμό, είχαμε φτάσει μέχρι, νομίζω, τον 10ο στίχο. Προχωρούμε στον δέκατο στίχο. «Οδήγησόν με, Κύριε, εν τη οδώ σου και πορεύσομαι εν τη αληθεία σου, ευφρανθήτω η καρδία μου του φοβείσθαι το όνομά σου». Οδήγησέ με, Κύριε, εν τη οδώ σου, στον δρόμο. Ο δρόμος του Θεού είναι οι εντολές. Προσέξτε, λέμε και ξαναλέμε «στον δρόμο του Θεού, στον δρόμο του Θεού». Ποιος είναι ο δρόμος του Θεού; Είναι πολύ φλου αυτό.

Σε αυτό το σημείο θα παρακαλούσα να προσέξουμε. Έτσι όπως διαπιστώνω, σαν να μην καταλαβαίνουμε ορισμένα πράγματα, σαν να μην έχουμε καταλάβει ορισμένα πράγματα, σαν να μην τα πιάνουμε. Δηλαδή ή καθόλου δεν τα καταλαβαίνουμε ή πάει το μυαλό να τα καταλάβει και, όπως λέγει εκεί ο Χριστός, έρχεται ο διάβολος και, λέει, παίρνει την αλήθεια. Όπως ακριβώς ο σπόρος που πέφτει στο πατημένο έδαφος, που είναι σαν δρόμος, και έρχονται τα πετεινάκια, τρώνε τον σπόρο και πάει, δεν έπεσε ο σπόρος. Η οδός είναι οι εντολές του Χριστού.

Δεν υπάρχει έξω από τις εντολές του Χριστού. Να το προσέξουμε αυτό. Δεν είναι θέμα θεωρητικό, δεν είναι θέμα να έχεις σοφές σκέψεις κτλ. Δεν είναι θέμα συναισθηματικό, δεν είναι θέμα, ας πούμε, φαντασίες κτλ. Συγκεκριμένα. Ναι, υπάρχουν συγκεκριμένες εντολές του Θεού και καλείται κανείς να ανταποκριθεί κατά συγκεκριμένο τρόπο απέναντι σε αυτές τις συγκεκριμένες εντολές του Θεού. Να κάνει τις συγκεκριμένες εντολές. «Οδήγησόν με, Κύριε, εν τη οδώ σου», και οδός είναι οι εντολές.

Μην πει κανένας ότι δεν ξέρουμε τις εντολές. Για εμάς τώρα οι εντολές δεν είναι απρόσιτες. Οι εντολές που είναι στην Παλαιά Διαθήκη και οι εντολές του Χριστού είναι όλα αυτά που είναι μέσα στο Ευαγγέλιο. Και κάποτε, θυμάστε, είχαμε πει, αλλά το αφήσαμε. Αφήσαμε και άλλα πράγματα, είπαμε, αλλά στον δρόμο κάποτε αφήσαμε αυτό που είχαμε πει, να αρχίσουμε να διαβάζουμε το Ευαγγέλιο, αλλά έτσι πολύ συγκεκριμένα: διαβάζω ένα κεφάλαιο για να βρω εδώ μέσα, στο συγκεκριμένο αυτό κεφάλαιο, τις συγκεκριμένες εντολές του Χριστού. Οι εντολές του Χριστού δεν είναι πάντοτε κοφτές, όπως είναι «αγαπάτε αλλήλους»,

όπως είναι «μη κρίνετε, ίνα μη κριθείτε», όπως είναι «προσέχετε».

«Προσέχετε, βλέπετε, μη πλανηθείτε» και τα λοιπά, «γρηγορείτε και προσεύχεσθε», όπως είναι «να είμεθα πράοι και ταπεινοί, να είμεθα καθαροί τη καρδία» και λοιπά. Μέσα, διαβάζοντας την Αγία Γραφή, διαβάζοντας το κάθε κεφάλαιο, που τώρα σε λίγες μέρες πάλι θα τελειώσει η Καινή Διαθήκη και θα αρχίσουμε πάλι από την αρχή, στο κάθε κεφάλαιο εκεί να βρίσκουμε τι συγκεκριμένα ζητάει από εμάς ο Θεός, τι συγκεκριμένα θέλει ο Κύριος. Διότι αυτό είπε και στους μαθητάς: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντες αυτούς τηρείν πάντα όσα ενετειλάμην υμίν». Πάντα.

Να μην απαλλασσόμεθα από τίποτε. Οι πάντες θα τηρήσουμε τα πάντα. Οι πάντες να γνωρίζουμε ποια είναι αυτά που ενετείλατο ο Κύριος και να τηρούμε αυτά, να τηρούμε αυτές τις εντολές. Η οδός, λοιπόν, είναι οι εντολές του Χριστού.

Έχετε συναντήσει μέσα σε έργα των πατέρων, συγγράμματα των πατέρων, σε λόγους καμιά φορά, που υπάρχουν και μέσα στην Καινή Διαθήκη, απαριθμούνται. Έτσι... Από το ένα μέρος απαριθμούνται πολλές αρετές και από το άλλο μέρος πολλές κακίες, πολλές αμαρτίες. Λοιπόν, μέσα από την Καινή Διαθήκη πάρα πολλά πράγματα μπορεί να βρει κανείς που δεν τα τηρεί, τα παραβαίνει, και αυτά είναι εντολές του Θεού.

Είναι εγωιστής κανείς, που είναι υπερήφανος, που δεν ανέχεται, που δεν συγχωρεί, που δεν αγαπάει, που δεν βοηθάει, κάνει ότι δεν βλέπει, που δεν ποιεί σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση το καλό αλλά παρασύρεται από το κακό, που κατακρίνει, που κατηγορεί, που καταδικάζει, που μέμφεται

Ταπεινώνει, που υποψιάζεται, όπως λέγει εκεί ο Παύλος, μιλώντας για την αγάπη: η αγάπη ου ζητεί τα εαυτής, ου ζηλεί, ου περπερεύεται, ου φυσιούται, ουκ ασχημονεί.

Δεν υποψιάζεται και άλλα και άλλα.

Βλέπει κανείς στην πράξη ότι, προσπαθώντας να τα πάρει ζεστά τα πράγματα και στα σοβαρά για να τηρήσει τις εντολές του Χριστού, βλέπει στην πράξη ότι είναι δύσκολο. Γι' αυτό προσεύχεται: «Οδήγησόν με, Κύριε, εν τη οδώ σου και πορεύσομαι εν τη αληθεία σου», για να πορεύομαι, για να είναι η ζωή μου, δηλαδή, εν αληθεία, να είναι σύμφωνα με την αλήθεια, να είναι αληθινή η ζωή μου. Άλλο αυτό, άλλο θέμα πάλι, άλλο θέμα. Ας πούμε, η εντολή είναι να είμαι ταπεινός, αλλά πρέπει να καταλάβεις καλά τι σημαίνει ένας ταπεινός.

Να κάνεις άλλο πράγμα που να φαίνεται ότι είναι ταπείνωση και να μην είναι ταπείνωση. Τότε είσαι έξω από την αλήθεια. Μπορεί να ασκήσεις την αγάπη και να έχεις την εντύπωση ότι έχεις αγάπη και να μην είναι αγάπη αυτό. Να είναι ιδιοτέλεια, να είναι, όπως σας έλεγα και άλλη φορά, τελικά ιδιοτέλεια και φιλαυτία. Αλλά μπορεί κανείς και πιο συγκεκριμένα, νομίζω σας έλεγα, να βρεθεί κάποιος να έχει καλή διάθεση να πάει να δει έναν άρρωστο σε ένα νοσοκομείο, στο σπίτι, σε μια κλινική. Αχ, το χαίρεται, το ευφραίνεται αυτό, που λένε καμιά φορά «να πάμε να δώσουμε αγάπη γιατί θα αγάπη έχουμε χαρά». Το χαίρεται, το ευφραίνεται αυτό, αλλά άραγε επειδή έδωσε αγάπη; Όχι ότι δεν είναι αγάπη, αυτό είναι αγάπη. Μπορεί να είναι, αλλά μπορεί και να μην είναι. Υπάρχουν άνθρωποι, υπάρχουν ψυχές, το λέγαμε άλλη φορά, που τότε βρίσκουν τον εαυτό τους και τότε επιβεβαιώνουν την ύπαρξή τους, όταν αισθάνονται κάποιον που τους έχει ανάγκη και αυτοί, ας πούμε, ικανοποιούν την ανάγκη του. Δεν είναι πάντοτε αυτό αγάπη. Δεν θα μπορούσαν, δηλαδή, να αγαπήσουν κάποιον ο οποίος είναι υγιής, όπως και ο εαυτός τους, είναι στην ίδια κατάσταση και δεν έχει ανάγκη, όπως δεν έχει ο εαυτός τους. Δεν μπορούν τέτοιον να τον αγαπήσουν. Μόνο η αγάπη

αγαπά κανείς επειδή ακριβώς το ευχαριστιέται να αισθάνεται ότι κάποιος τον έχει ανάγκη. Ελπίζω να με καταλαβαίνετε.

«Οδήγησόν με εν τη οδώ σου, Κύριε, και πορεύσομαι εν τη αληθεία σου. Ευφρανθήτω η καρδία μου του φοβείσθαι το όνομά σου». Και «ευφρανθήτω», να ευφρανθεί, βέβαια, η καρδιά μου, θα ευφρανθεί η καρδιά μου με το να φοβούμαι το όνομά σου. Πόση προκατάληψη υπάρχει, δηλαδή, εδώ στη λέξη αυτή «φόβος Κυρίου», «να φοβούμαστε Κύριον», «φοβούμαστε το όνομά του». Πόση προκατάληψη υπάρχει, ενώ λέγει εδώ «εν αληθεία», «πορεύσομαι εν τη αληθεία σου». Ενώ η αλήθεια, αν, ας πούμε, βρήκες την αλήθεια, ζεις την αλήθεια, είσαι αληθινός, ζεις έτσι όπως σε έφτιαξε ο αληθινός Θεός, σε έκανε και εσένα αληθινό. Λοιπόν, όντως ευφραίνεται κανείς να...

φόβο από τον Θεό μέσα του, γιατί ξέρει, ξέρει στην πράξη ότι αν λείπει αυτός ο φόβος από μέσα, από την καρδία, φόβος του Θεού, το όνομα εδώ που λέει, «του φοβείσθαι το όνομά σου», να φοβείται κανείς τον Θεό, να φοβούμαι.

Εεε...

Λοιπόν, αν δεν έχει κανείς αυτόν τον φόβο, ξυπνούν μέσα στον άνθρωπο, ξυπνούν τα αρνητικά στοιχεία, τα στοιχεία που είπαμε άλλη φορά, τα σαρκικά, δαιμονικά, όλα αυτά τα πράγματα, ξυπνούν, σου αντανεύουν αυτά και ανεβαίνουν. Εσύ νομίζεις ότι ναι, τότε είσαι ελεύθερος, τότε χαίρεσαι την ελευθερία, τότε λοιπόν έχεις χαρά και δεν έχει καμία θέση σε εσένα φόβος κτλ., κλπ., και δεν το καταλαβαίνεις, ο δυστυχής, ότι παγιδεύεσαι στη μη αληθινή ζωή, διότι σε κυριεύει ο παλιός άνθρωπος, ο οποίος καθώς είναι κι αυτός, γίνεται ένα με σένα. Νομίζεις χαίρεται αυτός, ευφραίνεται.

Ο παλαιός άνθρωπος τρέφεται με όλα αυτά τα πράγματα και νομίζεις κι εσύ ότι όντως χαίρεσαι και τρέφεσαι. Είναι ο θάνατος του αληθινού ανθρώπου, το ζωντάνεμα του παλιού. Όταν υπάρχει ο φόβος του Θεού δεν μπορεί να είναι ζωντανός μέσα ο παλαιός άνθρωπος. Και, όπως θα έλεγα με όλη τη δύναμη της ψυχής μου, μακάριος, μακάριος αυτός που έμαθε να φοβάται, που έχει μέσα φόβο του Θεού, που θέλει να έχει φόβο του Θεού, που έχει καλή σχέση με αυτό το βίωμα, καλές, αγαθές σχέσεις, και όχι να φοβάται τον φόβο του Θεού. Μακάριος είναι αυτός. Ο άλλος δεν θα είναι ποτέ μακάριος. Κάθε μέρα τα διαπιστώνουμε αυτά, κάθε μέρα. Του λες κάποιου, του λες «μην κάνεις έτσι, αλλά κάνε έτσι».

Είναι σωστό, ας σου φαίνεται σωστό. Το άλλο είναι το αληθινό, το άλλο είναι του Θεού. Πού να δεχθεί ο άνθρωπος, πού να καταλάβει. Και όταν ακόμη σου δίνει την εντύπωση ότι τα έχασε, κατάλαβε, έτσι πάλι θα κάνει εκεί τα δικά του. Νομίζοντας, όπως έτσι νομίζει, ότι με το να ακούσει τα δικά σου και να κάνει τα δικά σου θα λυπήσει το είναι του, και με το να κάνει εκείνο που νομίζει θα χαροποιήσει το είναι του. Και έτσι ξεκινάει. Αλλά δεν πάει, η αλήθεια είναι αλήθεια, δεν πάει πολύ καιρό. Αυτό, παρακαλώ, παιδιά. Δεν πάει πολύ καιρό.

Έχουμε πει τόσες φορές, η ζωή είναι μια πραγματικότητα καθημερινή. Πόσοι ξεκινούν και σαν ζευγάρια, ξεκινούν και νομίζουν ότι η ζωή είναι μία μέθη. Δεν είναι μία μέθη η ζωή, είναι μια πραγματικότητα. Και αργά ή γρήγορα ο άνθρωπος, εφόσον δεν ξεκινάει σωστά, εφόσον δεν βαδίζει σωστά, δεν έχει μέσα του την αλήθεια, δεν βρήκε την αλήθεια του, αργά ή γρήγορα όλα αυτά τα ψευτοβιώματα, όλα αυτά θα ανατιναχτούν στον αέρα.

Αργά θα το καταλάβει κανείς, όπως υπάρχουν ορισμένοι που λένε «καλά μου έλεγες, καλά μου έλεγες και επέμενες, αλλά εγώ δεν ήθελα να το καταλάβω, δεν μπορούσα να το καταλάβω, δεν ήθελα να το καταλάβω και έπαθα όσα έπαθα». Ναι, και αν συντελέσει αυτή η πλάνη στην οποία μπήκε κανείς, συντελέσει στο να επιτέλους ο άνθρωπος να δει πόσο έξω πέφτει την ώρα που νομίζει ότι καλά σκέπτεται, να το καταλάβει αυτό και βεβαίως να ταπεινωθεί και να μετανοήσει ειλικρινά και να γίνει πια του Θεού, χαλάλι, θα έλεγε κανείς, που πλανήθηκε. Πλανηθείς, έμαθε την αλήθεια. Αλλά όμως δεν θέλησε να το κάνει, γιατί υπάρχουν και τέτοιες περιπτώσεις.

Βέβαια βλέπει κανείς ότι έπεσε έξω, βλέπει κανείς ότι δεν έκανε καλά που δεν άκουσε, βλέπει κανείς ότι δεν ήταν όντως χαρά αυτό που νόμιζε ότι ήτανε χαρά. Λοιπόν, σαν να μετανοεί, αλλά κάποιο κρατούμενο κρατάει μέσα του, δεν θέλει ο άνθρωπος να μετανοήσει. Είναι, όπως είπαμε την άλλη φορά, όπως αυτός που τον βρέχεις από εδώ, τον βρέχεις από εκεί και τα λοιπά, αλλά όλο και μαζεύεται κάπου να κρατήσει κάποιο μέρος, να το κρατήσει στεγνό. Και μόνο αν τον σπρώξεις μες στη δεξαμενή, εκεί, ή θέλει δεν θέλει, θα μουσκέψει παντού. Ναι, μόνο να έρθουν έτσι ζόρικα τα πράγματα στη ζωή και ο άνθρωπος

δεν θέλει, όλα θα γκρεμιστούν όλα αυτά και θα παραδοθεί στον Θεό, θα σωθεί η ψυχή του. Αλλιώς, εφόσον προσπαθεί κάτι να περισώσει μέσα του, ενώ νομίζει ότι κάνει καλό αγώνα, αν κανείς προσπαθεί να περισώσει κάποιο εγώ μέσα του, είναι ο θάνατός του.

Υπάρχει χειρότερο από αυτό για έναν που μετανοεί, να έχει κάποιο κρατούμενο μέσα;

Επιστρέψτε στον Θεό και, αν δεν μπορείς να το κάνεις μόνος σου, πες στον Θεό να το κάνει. «Κύριε, όμως εσύ ξέρεις πώς θα με κάνεις εντελώς δικό σου, πώς θα με κάνεις να μην έχω την παραμικρή εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, αλλά μόνο σε εσένα». Ξέρει ο Θεός. Άφησε τον εαυτό σου στα χέρια του και θα σε οδηγήσει ο Θεός. Θα κάνει όλα.

Αλλά πώς θα τα καταλάβουμε αυτά τα πράγματα, πώς θα τα δεχθούμε αυτά τα πράγματα; Διότι όλοι, είπαμε, όλοι αυτοί τέλος πάντων που πιστεύουν, όλοι λίγο πολύ δεν τους πειράζει να είναι κάπως χριστιανοί. Δεν γίνεται, δεν γίνεται, μην παίζουμε με αυτά τα πράγματα, δεν γίνεται. Ή θα γίνεις του Χριστού ή δεν θα γίνεις, ή θα εμπιστευτείς στον Θεό ή δεν θα Τον εμπιστευτείς. Έτσι με επιχρίσματα εξωτερικά και μέσα σου να έχεις τα διάφορα είδωλα που έχεις, δεν μπορείς να γίνεις έτσι. «Εξομολογήσομαί σοι, Κύριε ο Θεός μου, εν όλη καρδία μου και δοξάσω το όνομά σου εις τον αιώνα». Ναι, το «εξομολογήσομαι» εδώ, θα σε δοξολογήσω.

Τι σημασία έχει; Θα σε δοξολογήσω, Κύριε Θεέ μου, εν όλη καρδία μου, με όλη την καρδιά μου, και δοξάσω το όνομά σου εις τον αιώνα. Βλέπετε, έχει ο προφήτης Δαβίδ και γενικά κάθε ψαλμωδός εδώ στο Ψαλτήρι αυτές τις απόλυτες φράσεις και τις απόλυτες λέξεις: «εν όλη καρδία μου», διότι ήταν ο ίδιος ο Θεός που είπε «αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου εξ όλης της ψυχής σου, εξ όλης της καρδίας σου, εξ όλης της διανοίας σου και εξ όλης της ισχύος σου». Τίποτα να μη μείνει, τίποτα από την ύπαρξή σου το οποίο δεν θα αγαπά τον Θεό. Όχι, δεν λέει «αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου εξ όλης της ψυχής σου, εξ όλης της καρδίας σου». Και το τονίζει αυτό ακριβώς επειδή από εδώ και από εκεί ξεφεύγει.

Αλλού θέλει κανείς να δώσει την αγάπη και τα λοιπά. Όχι, όλη η αγάπη ανήκει στον Θεό. Από εκεί ύστερα, περνώντας από τον Θεό, θα πάει και όπου αλλού. Αλλά πάει στον Θεό όλη η αγάπη. Δεν λέμε αγαπώ τον Θεό και αγαπώ. Βέβαια, έτσι είναι: «αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου και τον πλησίον σου ως σεαυτόν». Αλλά πάντοτε με την έννοια ότι όχι ότι δίνω, ας πούμε, τα 7 δέκατα της αγάπης εις τον Θεό και κρατώ τρία για τον πλησίον. Δεν είναι έτσι. Και τα 10 δέκατα πηγαίνουν εις τον Θεό και αυτό το ίδιο πράγμα πάει και προς τον πλησίον. Και δεν μπορώ να βρω τον πλησίον και δεν μπορώ να αγαπήσω τον πλησίον παρά μέσα από τον Θεό, όπως επίσης δεν μπορείς να αγαπήσεις τον Θεό παρά μέσα από τον πλησίον.

Καθό και εσύ άνθρωπος. Λοιπόν, υπάρχουν αυτές οι απόλυτες εκφράσεις και δεν πρέπει να μας ξενίζουν, και να το συνηθίσουμε αυτό, σε αυτά τα πράγματα να είμαστε απόλυτοι. Κάνουν πάρα πολύ άσχημα μερικοί που οι ίδιοι, αλλά και τους δικούς των ανθρώπους. Ναι, μερικοί τεράστιοι ανησυχούν όταν, ας πούμε, κάποιο μέλος της οικογένειας

Εεε... Ακριβώς επειδή έχει αυτή την τιμιότητα, την ειλικρίνεια μέσα του και βλέπει ότι ή πιστεύει στον Θεό ή δεν πιστεύει, ή αγαπά τον Θεό ή δεν αγαπά, και δίνεται εις τον Θεό με όλη την καρδιά και με όλα τα... ταράσσονται, ανησυχούν οι άλλοι. Ναι, ενώ έπρεπε να ανησυχούν για τον εαυτό τους.

Ξέρετε, υπάρχουν. Μην κοιτάτε εμείς οι πολλοί. Έχει γίνει πολύ ζημιά στην ψυχή μας. Έχει πονηρευτεί πολύ η ψυχή του ανθρώπου. Έχει αλλοιωθεί. Τα έχει χαμένα, ας πούμε. Υπάρχουν όμως κάποιες ψυχές που έχουν έτσι μια γνησιότητα, έχουν κάτι το πολύ ειλικρινές, πολύ τίμιο μέσα τους, και έρχεται έτσι μόνο του αυτό. Αυτό, έτσι και γνωρίζουν τον Θεό, έτσι και πιστεύουν στον Θεό, τελείωσαν, στρέφονται προς τον Θεό, το θεωρούν αδιανόητο να μην είναι έτσι. Ενώ οι άλλοι, οι άλλοι νομίζουν ότι, καθώς έχει πονηρευτεί η όλη καρδία και έφυγε αυτή η ειλικρίνεια και η εντιμότητα, γι' αυτό τόσες φορές, δεν θυμάστε, θα έχετε προσέξει...

Φορές λέμε και ξαναλέμε να σταθούμε με ειλικρίνεια και τιμιότητα ενώπιόν Του, να ανταποκριθούμε με ειλικρίνεια και τιμιότητα στην αγάπη του Θεού. Να, αυτό που λένε, να είμαστε τίμιοι με τον Θεό, να είμαστε τίμιοι με τον εαυτό μας. Δεν ξέρω, δεν έχω διαβάσει ποτέ αυτά τα βιβλία τι λένε, είναι... αλλά τέλος πάντων, δεν ξέρω, ό,τι και να λένε, από τη λέξη όμως κανείς μπορεί να βγάλει το σωστό αυτό. Να είσαι τίμιος με τον Θεό, όπως θέλει ο Θεός, όχι να φτιάξεις τη σχέση με τον Θεό. Δεν έχεις εσύ την πρωτοβουλία, την έχει ο Θεός, μετά να ανταποκριθείς, αλλά δεν θα κανονίσεις ποια θα είναι η σχέση με τον Θεό. Αν θέλεις να είναι η σχέση σωστή ή αληθινή, θα γίνει έτσι όπως τη θέλει ο Θεός.

Θα σε δοξάσω, Κύριε Θεέ μου, με όλη την καρδιά, θα σε δοξολογώ και θα δοξάσω το όνομά σου εις τον αιώνα. Το δεύτερο ημιστίχιο, το οποίο επαναλαμβάνει την έννοια του πρώτου ημιστιχίου, όπως είπαμε τόσες φορές, με άλλα λόγια, ας πούμε, θα σε δοξολογώ, Κύριε Θεέ μου, με όλη την καρδιά και θα δοξάσω το όνομά σου εις τον αιώνα. Πάντοτε, πάντοτε, όχι για λίγο καιρό. Βλέπετε πώς είναι ο άνθρωπος του Θεού, πώς είναι αυτός ο οποίος είναι του Θεού το όργανο και είναι αυτός που αγαπάει τον Θεό.

Εεεε... Εεε... Όλο το είναι του είναι εις τον Θεό και όλη η σκέψη του και όλη η καρδιά του. Όλη η κίνησή του είναι προς τον Θεό και μέσα από εκεί βρίσκει την όλη άλλη ζωή. Συγκρίνεται τώρα αυτό εδώ με τη δική μας τακτική. Πώς θα είσαι, αδελφέ μου, θα είσαι αληθινός χριστιανός όταν είσαι οτιδήποτε άλλο και είσαι και λίγο χριστιανός; Δεν γίνεται έτσι. «Ότι το έλεός σου μέγα επ' εμέ και ερρύσω την ψυχήν μου εξ άδου κατωτάτου». Ναι, πάντοτε ο Ψαλμωδός δεν παραλείπει μια αιτιολογία, ας πούμε, γι' αυτό το οποίο κάνει ή λέγει ότι θα κάνει.

Εεε...

Διότι το έλεός σου, λέγει εδώ, μέγα επ' εμέ, πολύ με ελέησες. Δεν πρέπει να παραξενευθούμε. Ναι, ο άνθρωπος αγαπά τον Θεό, αγαπά τον Θεό. Δεν τον αγαπά διότι πιάνεται από κάπου. Όμως, επειδή πρώτα υπάρχει ο Θεός και ύστερα υπάρχουμε εμείς, και επειδή πρώτος ο Θεός μας αγαπά και ύστερα αγαπούμε εμείς, «ημείς αγαπώμεν αυτόν ότι πρώτος ηγάπησεν ημάς», γι' αυτό έτσι έρχεται. Είναι αδιανόητο κάποιος να στραφεί προς τον Θεό, να κινηθεί η ψυχή του έτσι, το να αγαπήσει τον Θεό και να μην έχει νιώσει την αγάπη του Θεού, να μην έχει νιώσει το έλεος του Θεού. Είναι αδιανόητο. Την ώρα ακριβώς που...

Θα κινηθεί έτσι, θα νιώθει αυτήν την αγάπη του Θεού, αυτήν την ευσπλαχνία του Θεού, τη συγκατάβαση του Θεού. Βέβαια, ο Δαβίδ τώρα έχει πιο συγκεκριμένες εκδηλώσεις και ενέργειες του Θεού. Αλλά και εμείς στην ηλικία που βρισκόμαστε, λίγο απλώς μόνο να σκεφτεί κανείς, λίγο έτσι να πιστέψει, λίγο να θέλει να τα δεχθεί όλα αυτά τα πράγματα διά της πίστης, και να μη νιώθει μέσα του αυτή την αγάπη του Θεού που δεν ερμηνεύεται με τίποτε, που δεν μπορεί να τη διηγηθεί κανείς με λόγια και λοιπά; Την αγάπη του Θεού, και άλλη φορά είπαμε, όσα κι αν πούμε, όσα κι αν πούμε...

Δεν θα πούμε τίποτα. Όσα και να ακούσεις για την αγάπη του Θεού, δεν θα ξέρεις τι είναι αυτή η αγάπη, εκτός αν τη νιώσεις. Όπως όσα και να ακούσεις για το μέλι, δεν ξέρεις τίποτα. Τι θα βγει δηλαδή; Μπορεί να ακούσεις για το μέλι, να διαβάσεις επιστημονικά βιβλία, να πας να δώσεις εξετάσεις, να πάρεις κι άριστα.

Διότι το έλεός σου μέγα, εκδηλώθηκε το έλεός σου, η συγκατάβασή σου, η συγχωρετικότητά σου, η ευσπλαχνία σου, η αγάπη σου, πολύ εξεδηλώθησαν σε εμένα, και ερρύσω την ψυχήν μου εξ άδου κατωτάτου, και πολλές φορές έσωσε την ψυχή μου, τη ζωή μου από βέβαιο θάνατο. Αυτή είναι η έννοια εδώ. Δηλαδή ο Δαβίδ.

Και δοξολογεί τον Θεό και ευγνωμονεί τον Θεό και ευχαριστεί τον Θεό και διαλαλεί και φανερώνει όλα αυτά τα βιώματα που έχει μέσα του της αγάπης του Θεού, της ευσπλαχνίας του Θεού. Και έχει, ας πούμε, και συγκεκριμένες περιπτώσεις, δηλαδή όπως και καθένας που τον έσωσε ο Θεός έτσι κατά πολύ χειροπιαστό τρόπο, κατά πολύ συγκεκριμένο τρόπο από βέβαιο κίνδυνο, από βέβαιο θάνατο. Για να προλάβουμε λίγο και από τον Αββά Βαρσανούφιο, ας σταματήσω αυτό και να πάμε και στον Αββά Βαρσανούφιο.