Το Έλεος και η Δύναμη του Θεού στον 85ο Ψαλμό

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

I think last time we set aside the Psalter, so we should return to it now. We are at Psalm 85. We looked at the first seven verses, the first part, where the psalmist appeals to God’s goodness. We said that this psalm may have been written when David was being pursued by Saul, or by his son Absalom, who had rebelled against him. Now we come to the second part, verses 8, 9, and 10. The first part appeals to God’s goodness; this second part appeals to his almighty power. Let us quickly read the first part: ‘Incline your ear, O Lord, and hear me, for I am poor and needy. Guard my soul, for I am devoted to you. Save your servant, my God, who puts his hope in you. Have mercy on me, O Lord, for I cry to you all day long. Gladden the soul of your servant, for to you, O Lord, I lift up my soul. For you, O Lord, are good and gentle, and abundant in mercy to all who call upon you. Give ear, O Lord, to my prayer, and attend to the voice of my supplication. In the day of my tribulation I cried to you, for you heard me.’

That is the first part. Now for the second: ‘There is none like you among the gods, O Lord, and there are no works like yours.’ You see, he turns at once to another of God’s attributes, we might say. In the first part he takes refuge in God’s goodness, his compassion, his love, his mercy. Here it is as though he says to God, ‘I turn to you and beg you because there is no other God like you.’ ‘There is none like you among the gods, O Lord, and there are no works like yours.’ There is no other God like you. He says this because the surrounding nations had gods of their own. I do not know whether we will have time to read the chapter in Fourth Kingdoms as well.

It is a very beautiful chapter, following the earlier account of how King Hezekiah found himself in terrible difficulty. But God intervened and showed once again that he is the almighty God, while those other gods have no existence at all. David has things like this in mind when he says, ‘There is none like you among the gods, O Lord, and there are no works like yours.’ There is no other God like you, and no other God who can do the works you do. Think of all the wondrous works God performed from the time

he chose his people, and especially from the time he brought them out of captivity in Egypt. How many wonders God worked as he led his people to the Promised Land! And even after they arrived, how much happened before the time when David wrote this psalm! Now, we know all this, and perhaps it does not strike us very deeply. He says that there is no other God like you, and no one else does works like yours. We know it, we hear it, and it may not make much impression on us. And yet, which of us, which of us knows this in practice, and not just in theory? Which of us

feels it at every step of life: at home, when a problem arises, small or great, when we leave the house, at work, or when we worry about what will happen to our child? Which of us has this conviction? Whom should I fear? What should I fear? My God is God, the one almighty God. What can stand before him? Is there anything God cannot change? Is there anything he cannot put right? Is there anything he cannot prevent, cast away, or make disappear? Anything at all? Believe this in practice. Live this way at every step, at every moment of your life. Well, who does that? Yet that is how we should live. David had this certainty when he said, ‘There is no other God like you.’ We too should have that certainty.

We fear one person, then another. Or we place our hopes in other things, almost as though we hoped in other gods, as other people do. We live as though we did not have a God who is almighty, who loves us, who holds everything in his hands and can give us all that we need. As though we had no such God. As though we did not believe. We may accept it in theory, but our lives should show, at every moment and every step, that we believe it: God has done mighty and wondrous works. This is more than a teaching. God has truly worked wonders, not only in the Old Testament, and not only when he created the world, as I think it says a little later here, but right up to this day.

Who has eyes to see, ears to hear, and the intellect to understand? ‘He who has ears to hear, let him hear.’ Let him see and hear and understand all these wondrous acts of God. Is a person not set free when he begins to believe like this? He rejoices and, how shall I put it, becomes drunk with joy when he trusts God in this way. People without God rely on their own strength and on human things. They sink into them, waste away in them, and are lost and ruined. We see this more and more every day.

But someone who hopes in God and trusts him remains beyond the reach of all that; nothing touches him. ‘There is none like you among the gods, O Lord, and there are no works like yours. All the nations you have made shall come and worship before you, O Lord, and shall glorify your name.’ Here David confesses his belief that all the nations belong to God. God did not make only his chosen people. He made all the nations, the whole world and every human being. ‘All the nations you have made’: you made them, and one day they shall all come and worship before you.

Blessed are those who do so here, who find God and believe in him before they leave this world, whatever they were before, however deeply they were caught up in idolatry or sin. Blessed are they if they return to God, find him, and worship him, for everyone comes from God. Those who do not do this in this world will do it in the next, but then it will be too late. There, no nation and no person will fail to see and confess that he is the one God. All will see it there. And their Hell, if I may put it this way, will be precisely this realization. How so?

The true God was there all along. They could have found him and loved him. Human freedom is a fearsome thing. God made us free and gave us the intellect. These are gifts from God: as a free and rational creature, you can go to him. But this is a double-edged sword. When a human being, free and rational, says ‘no, no, no’ right to the end, a condition takes shape within him that can no longer be healed. We can see something of this even in this world, in certain cases. Yet we cannot reach a final verdict and say, ‘That person is lost; he cannot change.’ We cannot. God alone knows that. But there are

cases in which you can plainly see that a person has taken everything so wrongly, so perversely, that he refuses at all costs to understand or accept the truth, to accept the light. Especially in our days, this distortion of the human person is frightening. It is as though a person ceases to be a rational being, ceases to be made in the image of God, with an inborn longing for him. The person becomes twisted, monstrous, even like Satan. Of course, I repeat, we cannot know anyone’s final fate. Even the worst among us may repent at the last moment. Yet there are cases in which

a person becomes like the devil, who does not repent. Some people reach that point. So if you find even an inclination toward metanoia, toward repentance, in your soul, repent. Do not let the opportunity pass. Repent truly, as we have said: completely and decisively, without holding anything back.

When grace comes and awakens you, one way or another, and urges you to repent, it is a grave wrong to pretend you do not understand, put it off, and let that stirring grow cold. Do not lose your opportunity. True metanoia, true repentance, is what will open the way for us. You may act like a Christian, but if deep in your soul you remain unrepentant, if your repentance is insincere and God’s grace does not enter you, you will be lost. ‘All the nations you have made shall come and worship before you, O Lord, and shall glorify your name.’ All will glorify the name of God. ‘For you are great and do wondrous things; you alone are God.’

‘You are great.’ As we said, David is speaking here of God’s almighty power and greatness. He praises and stresses them. And remember, this psalm is David’s, though other psalmists wrote some of the psalms between this one and the earlier psalms of David. It is not that God needs David’s praises. Praise is the natural response of a person who has repented, escaped from sin, and returned to God. Once someone has seen God and felt his nearness, he cannot praise and glorify him enough. It becomes his life, as natural and necessary as breathing.

To glorify and praise God is the very breath of a person who lives in Christ Jesus. Such a person marvels at God’s greatness, his righteousness, his love, and all the rest. And then there are the words, ‘You alone are God.’ Yes, God alone.

Um... Take those words without qualification. Do not make exceptions for yourself. Of course, Christians today do not believe that other gods exist. Yet in practice we can live as though we had other gods: this thing, that thing, or something else. No. There is one God. Let this one God dwell in your soul, the God who was revealed and made known in the person of Jesus Christ. As we said, this is the natural course of things.

When a person reaches that point, this is how he will feel, how he will live, and what he will confess.

Um...

Let us stop here, though, and leave the third part for later, so we can look at least briefly at that chapter. Just a few minutes more. Are you tired? No.

Νομίζω την άλλη φορά αφήσαμε το ψαλτήρι και πρέπει να περάσουμε στο ψαλτήρι τώρα. Είμαστε στον 85ο ψαλμό. Εδώ είδαμε τους πρώτους στίχους μέχρι και τον 7ο, που είναι το πρώτο μέρος, και απευθύνεται ο ψαλμωδός στη Θεία Καλοσύνη. Είπαμε ότι ο ψαλμός αυτός πιθανόν να γράφτηκε όταν ο Δαβίδ διωκόταν από τον Σαούλ ή διωκόταν από τον γιο του, τον Αβεσσαλώμ, που είχε επαναστατήσει. Και περνούμε στο δεύτερο μέρος, που είναι στίχοι 8, 9 και 10, και απευθύνεται εδώ τώρα, στο πρώτο μέρος στην καλοσύνη του Θεού απευθύνεται, στο δεύτερο αυτό μέρος απευθύνεται στην παντοδυναμία του Θεού. Σύντομα, σύντομα να διαβάσουμε το πρώτο μέρος. «Κλίνον, Κύριε, το ους σου και επάκουσόν μου, ότι πτωχός και πένης ειμί εγώ. Φύλαξον την ψυχή μου, ότι όσιος ειμί. Σώσον τον δούλον σου, ο Θεός μου, τον ελπίζοντα επί σε. Ελέησόν με, Κύριε, ότι προς σε κεκράξομαι όλην την ημέραν. Εύφρανον την ψυχήν του δούλου σου, ότι προς σε, Κύριε, ήρα την ψυχήν μου. Ότι συ, Κύριε, χρηστός και επιεικής και πολυέλεος πάσι τοις επικαλουμένοις σε. Ενώτισαι, Κύριε, την προσευχήν μου και πρόσχες τη φωνή της δεήσεώς μου. Εν ημέρα θλίψεώς μου εκέκραξα προς σε, ότι επήκουσάς μου».

Είναι το πρώτο μέρος. Το δεύτερο λοιπόν τώρα: «Ουκ έστιν όμοιός σοι εν θεοίς, Κύριε, και ουκ έστι κατά τα έργα σου». Βλέπετε εδώ τώρα αμέσως περνάει σε άλλη, θα λέγαμε, ιδιότητα του Θεού. Στο πρώτο μέρος εκεί καταφεύγει στην καλοσύνη του Θεού, στην ευσπλαχνία του Θεού, στην αγάπη του Θεού, στο έλεος του Θεού. Εδώ τώρα του λέγει του Θεού ότι, σαν να λέει, καταφεύγω σε Σένα και σε παρακαλώ διότι δεν υπάρχει άλλος όμοιος Θεός. «Ουκ έστιν όμοιός σοι εν θεοίς, Κύριε, και ουκ έστι κατά τα έργα σου». Δεν υπάρχει και κάποιος άλλος όμοιος με σένα Θεός, με την έννοια δηλαδή ότι οι γύρω λαοί είχανε και αυτοί τους θεούς τους. Δεν ξέρω αν θα βρούμε χρόνο να διαβάσουμε και το κεφάλαιο εκεί του Δέλτα Βασιλειών.

Και είναι πολύ, πάρα πολύ ωραίο το κεφάλαιο που έρχεται στη συνέχεια των προηγουμένων, που είχε βρεθεί σε πολύ δύσκολη θέση ο βασιλεύς Εζεκίας. Αλλά επεμβαίνει όμως ο Θεός κατά έναν τρόπο και πάλι δείχνει ακριβώς ότι είναι ο Θεός ο Παντοδύναμος και οι άλλοι είναι ανύπαρκτοι θεοί. Τέτοια έχει υπόψη του λοιπόν ο Δαβίδ εδώ και γι' αυτό λέει: «Ουκ έστιν όμοιός σοι εν θεοίς, Κύριε, ουκ έστι κατά τα έργα σου». Δεν υπάρχει όμοιος Θεός, άλλος όμοιος Θεός με σένα, και δεν υπάρχει άλλος Θεός που να κάνει τα έργα που κάνεις εσύ. Όλα τα θαυμαστά αυτά έργα που έκανε ο Θεός από τότε

που εξέλεξε το λαό του και ειδικότερα από τότε που έβγαλε το λαό του από την αιχμαλωσία της Αιγύπτου. Πόσα θαυμαστά δεν έκανε ο Θεός οδηγώντας το λαό στη γη της Επαγγελίας, αλλά και εκεί όταν φτάσανε, πόσα δεν έγιναν μέχρι και την εποχή αυτή που γράφει ο Δαβίδ αυτόν τον ψαλμό. Ναι, τώρα αυτό το ξέρουμε, δεν μας κάνει πολύ εντύπωση. Λέει εδώ δεν είναι άλλος Θεός σαν και εσένα, δεν κάνει άλλος αυτά τα έργα σαν και εσένα. Το ξέρουμε ας πούμε και το ακούμε έτσι και δεν μας κάνει πολύ εντύπωση. Κι όμως, ποιος από εμάς, ποιος από εμάς, όχι θεωρητικά αλλά στην πράξη, ποιος από εμάς, έτσι,

σε κάθε βήμα της ζωής του και την ώρα που είναι στο σπίτι του και την ώρα που έχει το πρόβλημα το μικρό ή το μεγάλο και όταν θα βγει από το σπίτι του και στη δουλειά του, τι θα γίνεται με το παιδί του και εκείνο; Ποιος, ποιος από εμάς έχει αυτή την αίσθηση; Ποιον φοβάμαι; Τι φοβάμαι; Ο Θεός μου είναι Θεός, ο μόνος Θεός Παντοδύναμος. Τι μπορεί να σταθεί μπροστά Του; Υπάρχει τίποτε που δεν μπορεί να τα αλλάξει ο Θεός; Υπάρχει τίποτε που δεν μπορεί να το διορθώσει ο Θεός; Υπάρχει τίποτε που δεν μπορεί να το προλάβει ο Θεός, που δεν μπορεί να το πετάξει πέρα, που δεν μπορεί να το εξαφανίσει; Υπάρχει τίποτε; Να το πιστεύεις στην πράξη, να το ζεις έτσι σε κάθε σου βήμα, σε κάθε στιγμή της ζωής σου. Ε, ποιος το κάνει αυτό; Έτσι όμως πρέπει να. Αυτή είναι η βεβαιότητα που είχε ο Δαβίδ και λέει δεν υπάρχει άλλος Θεός σαν και σένα. Αυτή είναι τη βεβαιότητα να έχουμε κι εμείς.

Φοβόμαστε τον ένα, φοβόμαστε τον άλλο ή ελπίζουμε κι εμείς σαν να ελπίζουμε σ' άλλους θεούς όπως οι άλλοι άνθρωποι. Σαν να μην έχουμε Θεό, Θεό παντοδύναμο, Θεό που μας αγαπά, Θεό που τα έχει όλα στα χέρια Του και Θεό που μπορεί να μας τα δώσει όλα. Σαν να μην έχουμε τέτοιο. Σαν να μην πιστεύουμε. Θεωρητικά μπορεί να το δεχόμεθα, αλλά να φαίνεται αυτό στη ζωή μας, στην κάθε μας στιγμή και στο κάθε μας βήμα να φαίνεται ότι το πιστεύουμε αυτό, ότι έκανε φοβερά και θαυμαστά έργα. Όχι απλώς υπάρχει μια τέτοια διδασκαλία, αλλά όντως ο Θεός, όχι μόνο στην Παλαιά Διαθήκη, όχι μόνο που δημιούργησε τον κόσμο, όπως λέγει νομίζω και στη συνέχεια εδώ, αλλά και μέχρι σήμερα.

Ποιος έχει μάτια να δει, ποιος έχει αυτιά να ακούσει, ποιος έχει νουν να καταλάβει; Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω. Να δει και να ακούσει και να καταλάβει όλες αυτές τις θαυμαστές επεμβάσεις του Θεού. Λυτρώνεται ο άνθρωπος ή δεν λυτρώνεται όταν αρχίζει να πιστεύει έτσι και χαίρει και, πώς να πούμε, μεθάει από χαρά ο άνθρωπος όταν ακριβώς εμπιστεύεται έτσι στον Θεό. Οι άνθρωποι χωρίς τον Θεό στηρίζονται στις δυνάμεις, στηρίζονται σε κάποια ανθρώπινα πράγματα και εκεί μέσα βουλιάζουν και εκεί μέσα μαραζώνουν και εκεί μέσα χάνονται, χάνονται, καταστρέφονται. Το βλέπει δηλαδή κανένας σήμερα αυτό κάθε μέρα και πιο πολύ.

Ένας όμως που ελπίζει στον Θεό και εμπιστεύεται στον Θεό είναι πάντοτε απ' έξω, δεν τον αγγίζει τίποτα, πάντοτε απ' έξω είναι. «Ουκ έστιν όμοιός σοι εν θεοίς, Κύριε, και ουκ έστι κατά τα έργα σου. Πάντα τα έθνη όσα εποίησας ήξουσι και προσκυνήσουσιν ενώπιόν σου, Κύριε, και δοξάσουσι το όνομά σου». Ομολογεί εδώ, πιστεύει λοιπόν ότι όλα τα έθνη, δεν είναι που ο Θεός έκανε απλώς τον περιούσιο λαό, όλα τα έθνη. Ο Θεός τα έκανε, όλο τον κόσμο και όλους τους ανθρώπους. «Πάντα τα έθνη όσα εποίησας», συ τα έκανες, και όλα αυτά τα έθνη κάποια μέρα ήξουσι και προσκυνήσουσιν ενώπιόν σου.

Θα το κάνουν εδώ, χαρά σ' αυτούς, όσοι δηλαδή πριν φύγουν από αυτόν τον κόσμο θα βρουν το Θεό, θα πιστέψουν στο Θεό, άσχετα τι ήταν πρώτα, πόσο ειδωλολάτρες ήταν και πόσο ζούσαν στην αμαρτία και λοιπά. Μακάριοι θα είναι αν επιστρέψουν στο Θεό, βρουν το Θεό, προσκυνήσουν το Θεό, καθότι οι πάντες απ' το Θεό προέρχονται. Αλλά όσοι δεν το κάνουν σε αυτόν τον κόσμο, θα το κάνουν στον άλλον κόσμο, αλλά θα είναι αργά. Εκεί δεν θα υπάρξει κανείς, δεν θα υπάρξει έθνος και δεν θα υπάρξουν άνθρωποι που δεν θα δουν και δεν θα ομολογήσουν ότι αυτός είναι ο ένας Θεός. Πάντα θα το δουν εκεί. Και η κόλασή τους, αν επιτρέπετε να πούμε έτσι, θα είναι ακριβώς αυτό το πράγμα. Πώς;

Υπήρχε ο αληθινός Θεός και θα μπορούσαν να τον βρουν τον αληθινό Θεό και να τον αγαπήσουν τον αληθινό Θεό. Ο άνθρωπος, γιατί είναι φοβερό πράγμα η ελευθερία, μας έκανε ο Θεός ελεύθερους και μας έδωσε ο Θεός νου. Και φαίνεται όταν ένα πλάσμα, λογικό πλάσμα που έχει ελευθερία, είναι δώρα του Θεού. Ελεύθερο να πας στο Θεό και σαν λογικό πλάσμα να πας στο Θεό. Αυτό είναι και δίκοπο μαχαίρι. Όταν λοιπόν αυτό το ελεύθερο ον, ο άνθρωπος, το λογικό ον, πει όχι, όχι, όχι, όχι μέχρι τέλους, δημιουργείται κατάσταση μέσα του τέτοια που πια δεν γιατρεύεται, δεν γιατρεύεται. Και αυτό το βλέπουμε από αυτόν τον κόσμο ακόμα σε μερικές περιπτώσεις. Εμείς δεν μπορούμε να βγάλουμε τελικά συμπεράσματα και να πούμε «πάει αυτός, δεν διορθώνεται», δεν μπορούμε, αυτό το ξέρει ο Θεός. Αλλά έχουμε όμως κάποιες

περιπτώσεις που βλέπεις καθαρά εκεί ότι ο άνθρωπος, ο Α, ο Β, ο Γ, τόσο στραβά, τόσο ανάποδα τα πήρε τα πράγματα, με τίποτε δεν θέλει να καταλάβει, με τίποτε δεν θέλει να δεχθεί. Να δεχθεί την αλήθεια, να δεχθεί το φως. Προπαντός στις ημέρες μας, δηλαδή αυτή η διαστροφή είναι φοβερή, η διαστροφή του ανθρώπου, που σαν να πάψει ο άνθρωπος να είναι λογικό ον, σαν να πάψει ο άνθρωπος να είναι φτιαγμένος κατ' εικόνα Θεού και να έχει μέσα του έμφυτη αυτή τη διάθεση για τον Θεό. Διαστρέφεται, τερατοποιείται ο άνθρωπος και σατανοποιείται. Βέβαια, επαναλαμβάνω, δεν το ξέρουμε εμείς και μέχρι τελευταία στιγμή και ο χειρότερος από εμάς μπορεί να μετανιώσει. Αλλά έχουμε όμως και περιπτώσεις που

ο άνθρωπος να είναι πλέον όπως είναι ο διάβολος, όπως εκείνος είναι αμετανόητος, έτσι φτάνουν και μερικοί άνθρωποι. Γι' αυτό, εάν δεις μια διάθεση μέσα στην ψυχή σου μετανοίας, μετανόησε, μην αφήσεις την ευκαιρία να φύγει, αλλά μετανόησε όπως είπαμε, αληθινά, αληθινά, έτσι απόλυτα, οριστικά, όχι με κρατούμενα.

Κάνει έγκλημα κανείς αν, καθώς έρχεται η χάρις και σε ξυπνάει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο και σε παρακινεί να μετανοήσεις, εσύ κάνεις ότι δεν καταλαβαίνεις, το αναβάλλεις και κρυώνει το πράγμα. Μην χάνεις καθόλου την ευκαιρία σου. Αυτό είναι που θα μας ανοίξει το δρόμο, η μετάνοια, η αληθινή μετάνοια. Ας κάνεις το χριστιανό, άμα βαθιά στην ψυχή σου μείνεις αμετανόητος και δεν είναι ειλικρινής η μετάνοιά σου και δεν περάσει μέσα σου η χάρη του Θεού, θα χαθείς. «Πάντα τα έθνη όσα εποίησας ήξουσι και προσκυνήσουσιν ενώπιόν σου, Κύριε, και δοξάσουσι το όνομά σου». Και οι πάντες θα δοξάσουν το όνομα του Θεού. «Ότι μέγας ει συ και ποιών θαυμάσια, συ ει ο Θεός μόνος».

Είσαι μέγας εσύ, είπαμε, απευθύνεται εδώ στην παντοδυναμία του Θεού, στη μεγαλοσύνη του Θεού και το εξυμνεί αυτό και το τονίζει αυτό ο Δαβίδ. Όχι βέβαια, είπαμε ότι ο ψαλμός αυτός είναι του Δαβίδ, ενώ είχαν μεσολαβήσει ψαλμοί άλλων. Λοιπόν, όχι βέβαια γιατί, ναι, έχει ανάγκη ο Θεός από τις δοξολογίες του Δαβίδ. Έτσι, αυτή είναι η φυσική πορεία του ανθρώπου, αυτή είναι η φυσική εκδήλωση του ανθρώπου. Όταν ο άνθρωπος μετανοήσει, ξεγλιτώσει από την αμαρτία, επιστρέψει στον Θεό, δει τον Θεό, αισθανθεί τον Θεό, μετά δεν χορταίνει να δοξάζει και να υμνεί τον Θεό. Είναι η ζωή του αυτό, η ζωή του. Όπως αναπνέει, δεν γίνεται να μην αναπνέει, αναπνέει.

Αναπνοή αυτή του εν Χριστώ Ιησού ανθρώπου είναι να δοξάζει και να υμνεί τον Θεό και να θαυμάζει τη μεγαλοσύνη του Θεού και να θαυμάζει τη δικαιοσύνη του Θεού και να θαυμάζει την αγάπη του Θεού και λοιπά. Και αυτό το «συ ει Θεός μόνος». Ναι, ο Θεός μόνος.

Εεε... Αυτό το απόλυτο. Μην χαρίζεσαι. Βέβαια κανείς σήμερα δεν πιστεύει μεταξύ των χριστιανών ότι υπάρχουν και άλλοι θεοί. Στην πράξη όμως, σαν να έχεις και άλλους θεούς, το Α, το Β, το Γ, τα λοιπά. Όχι, ένας είναι ο Θεός και αυτός να είναι μέσα στην ψυχή σου, ένας αυτός Θεός, όπως αποκαλύφθηκε και όπως φανερώθηκε στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Και είπαμε αυτά είναι η φυσική σειρά των πραγμάτων.

Φτάσει κανείς σε τέτοια μέτρα, έτσι θα νιώθει, έτσι θα αισθάνεται, έτσι θα ζει, έτσι θα ομολογεί.

Εεε...

Να σταματήσουμε όμως και εδώ, ας μην περάσουμε στο τρίτο μέρος, για να δούμε λίγο, έστω λίγο, και από το κεφάλαιο. Λίγα λεπτά, κουραστήκατε; Όχι.