Η Προσευχή του Δαβίδ για Έλεος στον 85ο Ψαλμό

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

We have finished Psalm 84, and now we come to Psalm 85. Psalm 85 has seventeen verses and falls into four parts. The first part is verses one through seven. Some of its phrases also appear in other psalms. This psalm seems to be by the prophet David. And it seems David composed it when...

He must have been facing a difficulty much like those he faced when he composed other psalms, from which this one shares phrases. Perhaps he composed this psalm while Saul was pursuing him, or while his son Absalom was pursuing him and his life was in danger. So in the first part he turns to God: to God's compassion, kindness, and condescension. Here, then, we see God's condescension. Listen: “Incline Your ear, O Lord, and hear me, for I am poor and needy. Guard my soul, for I am devoted to You; save Your servant, my God, who puts his hope in You. Have mercy on me, O Lord, for I cry to You all day long. Gladden the soul of Your servant, for to You, O Lord, I lift up my soul.”

“For You, O Lord, are kind and gentle, and abundant in mercy to all who call upon You. Give ear, O Lord, to my prayer, and attend to the voice of my supplication. In the day of my affliction I cried to You, for You heard me.” That brings us to verse seven, the end of the first part, as we said. And as you surely noticed, many of the words and even whole phrases we have read appear in other psalms too. “Incline Your ear, O Lord”: the prophet David uses that phrase many times. “Incline Your ear, O Lord, and hear me, for I am poor and needy. Guard my soul, for I am devoted to You; save Your servant, my God, who puts his hope in You.”

Notice how he proceeds. “Incline Your ear, O Lord, for I am poor and needy. Guard my soul, for I am devoted to You.” Then, further down: “Have mercy on me, O Lord, for I cry to You all day long. Gladden the soul of Your servant, for to You, O Lord, I lift up my soul.” And again: “For You, O Lord, are kind and gentle, and abundant in mercy.”

And finally: “In the day of my affliction I cried to You, for You heard me.” You might expect him to say, “I turn to You, Lord, and ask You first for this, then for that.” But he is not listing requests. He comes to God, trusts Him, and asks for help, giving one reason after another why God will hear him.

“Incline Your ear, O Lord, and hear me, for I am poor and needy.” He asks God to bend down and listen. You can cry out as much as you like, but if God does not listen, you can go on crying out in vain. So when we say, “I pray, but God does not hear me,” there can be truth in that. It does not mean that something happens without God knowing about it. It means He does not give heed to what you are saying or respond to it. Someone once came and said something to me about this, as we mentioned recently...

We spoke about it once before at an all-night vigil. We say, “Lord have mercy.” The choir chants, “Lord have mercy.” The reader says, “Lord have mercy.” And at that moment each of us should, more or less, feel God saying, “Yes, I have mercy on you. I will show you mercy. Go on.” So it is a matter of praying and of God hearing you, attending to you, receiving you, taking account of what you say, remaining with you, and caring for you. You come to feel His willingness to stoop down to you and His love. You feel that God has heard you and is responding. That is why here...

David emphasizes, as he does in other psalms, “Incline Your ear, O Lord.” In other words, bend Your head and turn Your ear toward me. “And hear me, for I am poor and needy.” He is not simply speaking about a lack of money. As we said, David is in grave danger and great difficulty. He is being pursued, and his life is at risk. So he says, “Incline Your ear, O Lord, and hear me, for I am poor and needy.”

Um...

I am in such a state that I need You. If You help me, I will be helped. If You do not help me, I am poor and needy.

Um...

I do not know what happens with us. These things are so clear, yet we fail to take hold of them and use them in prayer. Why can we not grasp them or understand them? Because the whole disposition of our soul is wrong. There is self-interest in it; there is self-love, that root passion. And so we cannot see or understand rightly.

Suppose someone feels, through and through, what he truly is: weak.

Weak. Yes, weak. He says, “My God, now that I see myself as I am, I am refuse. I am refuse, weak, nothing at all, a tiny ant. And You know it; You see it.” Then his soul comes to God fully convinced that God, who knows exactly who he is and hears him confess it, will attend to him, hear him, and help him. What more must he do?

Sadly, people do not usually turn to God in this way, with this awareness. They come with demands, justifying themselves and complaining, as though someone else were to blame, as though someone... But that is not so. And as we have said, when you complain and think others are at fault, in the end it is as though you blame God and think He is treating you unjustly. You cannot have a good relationship with God, approach Him properly, or pray well in that state. I believe that if any of us takes the place we ought to take before God right now, we can say: “My God, You are compassionate,” as the psalm says a little further on.

“You are compassionate, a God who loves mankind, a good God. You desire all people to be saved, including me. You know what I am, and I trust You. I trust You completely.” If I truly show that trust, from that moment I become another person. What keeps us from doing this? We want to belong to ourselves. We want Christ to help us, but we want to belong to ourselves instead of belonging to Him. That is why the whole disposition of our soul before God matters so much, and why it matters how determined we are to be His, as we shall see in the next verse. He says, “Guard my soul, for I am devoted to You; save Your servant, my God, who puts his hope in You.”

“Guard my soul, for I am devoted to You.” Here, “devoted to You” means, “I belong to You, my God.” It is like being called holy: a person is dedicated to God, given to God, and belongs to no one else. Anyone can do this, whoever they may be. Then something comes... Once a person takes things this way, peace comes to his soul. The person finds balance and grows still. Yet even when someone struggles with sins and falls, strives to be good, and tries to do better, in the end he may still refuse to humble himself, to strip himself bare, to appear as refuse and be found to be refuse. He does not want to say, “My God, save even a piece of refuse. I believe You save even a piece of refuse like me.” No. Even there...

He struggles to acquire some virtue so that he can look worthy before God. He does not want to surrender himself to God.

“Guard my soul, for I am devoted to You.”

If you belong to God, from then on the whole matter is God's. He will guard you; He will take you and bring you back. Won't He do it all? You belong to God now. Leave it all to Him. Suppose He lets you be lost—then you are lost. Suppose you are lost; it does not matter, though that will not happen. Even if someone were to think of it that way, God is waiting for this surrender. From then on, whether you are lost or not is His concern. He waits for you to devote yourself to Him, give yourself to Him, and belong to Him, whatever it costs. Then, ah, “Guard my soul, for I am devoted to You.” Can you say that readily? “Save Your servant, my God, who hopes in You.” You see how the whole prayer moves in this way. Can you yourself say it like that, taking full responsibility for it?

I belong to You. Save Your servant, who belongs to You and hopes in You. Can you say that? You find that you cannot say it; you do not want to. You hope God will help you, but as for belonging to God, that is another matter. Entrust yourself to God. Why is it so hard for someone to humble himself? If you surrender yourself to God, where is the difficulty? Whatever you are, God will then take care of you and of everyone else. Even if you are no more than refuse, God has that refuse in His hands, and He will decide what to do with it. What claim do you have? If you cannot humble yourself, it means you want to keep a good opinion of yourself. In the end, you want to justify yourself and be somebody.

Let God make you whatever you are to become. Even if you were a Saint who worked miracles, if you did not come before God like refuse, He would not receive you. Not even if you were a Saint, supposing such a thing were possible.

“Have mercy on me, O Lord, for I cry to You all the day long.” You see: “Have mercy on me, O Lord; I have no intention of leaving, I have no intention of stopping; I will cry out all day long.” And by “all day” he means the whole day and night.

Let us say this to God. When someone truly belongs to another, he does not insist on his rights, harbor grievances, or seek to exalt himself. He simply wants to be accepted and to belong there completely. Then he can bear being overlooked, time and again, and whatever else comes. “Have mercy on me, O Lord, for I cry to You all the day long.” A person cries out because he has made up his mind: he has no other business to attend to. That is different from the way we often pray.

We pray so that we can finish, get what we came for, and then go back to our lives, as though we were free to go our own way. But the person David describes has nothing else to do: he turns to God, devotes himself to God, cries out to God, prays to God. “I cry to You all the day long. Gladden the soul of Your servant, for to You, O Lord, I have lifted up my soul.” He keeps returning to the same thought, but each phrase brings out something slightly different. “Gladden the soul of Your servant.” For when a person goes through hardships in this world, as God permits...

A person feels weighed down. I do not mean in an unhealthy way; often he simply feels sorrow. The Apostle Paul, too, speaks of affliction and sorrow over one matter and another. Then comes the gladness God gives, the joy God gives. Life becomes, as we said, a kind of martyrdom. It is still martyrdom, yet it becomes sweet. I think we said the other day in the hall that I do not know whether anything is sweeter than this sweet martyrdom. When you devote yourself to God, give yourself to Him, belong to Him, and let Him take you into His care, whatever happens, you still pass through suffering. The anguish remains, but the suffering is sweet. “Gladden the soul of Your servant.”

For, “To You, O Lord, I have lifted up my soul.” To You I have lifted up my soul—that is, upward, to You. The human soul is always inclined to fall downward, to fall downward. A person can be overcome by acedia, by despair, by sorrow, by... Yes, a person is prone to it, prone to it. Do you not see where those who go to extremes, who turn to drugs and all such things, end up? It is a fall for a person, a fall in the sense of falling into sin. In general, a person’s whole being is... The other movement is a lifting up: a person rises. I do not let my soul fall downward, but give it to You.

We have said at other times that this upward movement on our part is always needed. God does come down to us in His compassion, but He wants to see us reach upward and seek Him, instead of seeking what is below. Do you remember how beautifully the hymn says this in the doxastikon sung at the Praises in the First Tone?

It says that He promised to meet His disciples on the mountain, and the hymnographer adds, “so that they might rise from what is below.” Christ told the disciples they would meet Him there on the mountain. By going up, they would show that they were leaving behind the low things, all that draws us down. A person must make that movement. Scripture says, “Awake, you who sleep, and rise from the dead.” You cannot simply stay there asleep. However much God stoops down to us, however much He loves us and comes to find us where we are, we must stir. We must begin to move, to rise from what is below.

I want you to look at the word “ear”; that is what I had in mind.

“For You, O Lord, are good and gentle, and abundant in mercy to all who call upon You.” See how beautiful that is? We are at verse five now. I come to You and ask You to bend Your ear and hear me for all the reasons I have given, and also because You are good, gentle, and abundant in mercy to all who call upon You. You are good. What does “good” mean here? Let us see how it is explained.

It means ready to be of help, beneficial, and kindly disposed.

Another psalm says, “Taste and see that the Lord is good,” and we sing that as a communion hymn. “Taste and see that the Lord is good.” Here we might say that the Lord is approachable. He gives Himself wholly to you; that is the sense of “good” here. He receives you with every kindness and is ready to help you. So, Lord, because You are like this, I come and ask You to bend down Your ear and hear me. You are good; You are gentle. Here “gentle” means that You stoop down to us with compassion.

Abundant in mercy and compassion. Some people come before God with an air of self-importance and pray as though they were entitled to something. That will not do. Even if we were entirely without sin, as we have said before, we would still be creatures, and God would still be our Creator. So we come before Him in humility. Humility does not insult or diminish us; it is simply our proper place. On our own we are nothing, and we come before God, the One who truly is, with a desire to worship and obey Him.

We come to God with love and gratitude, and He receives us. To help ourselves approach Him rightly and take courage instead of being afraid, we say that the Lord is good, gentle, and abundant in mercy to all who call upon Him: to everyone who comes to Him for help and asks Him. “Give ear, O Lord, to my prayer, and attend to the voice of my supplication.” Hear my prayer; pay attention to this earnest, heartfelt plea.

My whole soul is pleading with You. Listen to my prayer and receive my supplication. “In the day of my affliction I cried out to You, for You heard me.”

Well...

On a day when I was afflicted, I cried out to You, and You heard me. That is what David means here: Lord, I have told You all this, and I remember that I was afflicted before. I found myself in similar circumstances, and You heard me then. I want You to hear me now, too, and I believe You will. That is why I come to You.

So now, in a similar affliction, I take courage to come and ask You, because You heard me before. My brothers and sisters, let me say once more: what more do we want? I cannot understand how we can read and hear these things and then each of us sinks down again. We ought to rejoice that we have such a God. This is no untried hope. People have known His help for two thousand years since Christ came, and David knew it even before then. But let us begin with the coming of Christ.

We let ourselves go, and our whole way of approaching things goes wrong. We find ourselves outside God's mercy, outside His grace and light, outside the help He gives. Each of us struggles there. Yet God has help for us all. Let us hope that, little by little, we will all find our way. That is enough on this subject. Would you like to look at a little of the next chapter? Just a little. It is a long chapter, so we will finish it next time.

Τελειώσαμε τον ογδοηκοστό τέταρτο ψαλμό και πηγαίνουμε τώρα στον ογδοηκοστό πέμπτο. Ο ογδοηκοστός πέμπτος ψαλμός έχει δεκαεπτά στίχους και χωρίζεται σε πρώτο μέρος, σε δεύτερο μέρος, σε τρίτο μέρος και σε τέταρτο μέρος. Το πρώτο μέρος είναι οι στίχοι 1-7. Είναι ένας ψαλμός ο οποίος, μερικές φράσεις του ψαλμού αυτού υπάρχουν και σε άλλους ψαλμούς. Και τούτο διότι φαίνεται, αυτός ο ψαλμός είναι του προφήτου Δαβίδ. Όμως φαίνεται και αυτόν τον ψαλμό ο Δαβίδ τον έκανε όταν...

Πρέπει και σε κάποια παρόμοια δυσκολία, όπως και άλλες φορές που έκανε άλλους ψαλμούς και που έχει φράσεις από εκεί. Και πιθανόν ο ψαλμός αυτός να έγινε όταν εδιώκεται από τον Σαούλ ή όταν εδιώκεται από τον υιόν του, Αβεσσαλών, και κινδύνευε. Και στο πρώτο μέρος, λοιπόν, κάνει, καταφεύγει στον Θεό, καταφεύγει στην ευσπλαχνία του Θεού, στην καλοσύνη του Θεού, στην συγκατάβαση του Θεού. Εδώ εις τον Θεό να έχουμε συγκατάβαση, λοιπόν. «Κλίνον, Κύριε, το ούς σου και επάκουσόν μου, ότι πτωχός και πένης ειμί εγώ. Φύλαξον την ψυχήν μου, ότι όσιος ειμί. Σώσον τον δούλον σου, ο Θεός μου, τον ελπίζοντα επί σε. Ελέησόν με, Κύριε, ότι προς σε κεκράξομαι όλην την ημέραν. Εύφρανον την ψυχήν του δούλου σου, ότι προς σε, Κύριε, ήρα την ψυχήν μου».

«Ότι συ, Κύριε, χρηστός και επιεικής και πολυέλεος πάσι τοις επικαλουμένοις σε. Ενώτισαι, Κύριε, την προσευχήν μου και πρόσχες τη φωνή της δεήσεώς μου. Εν ημέρα θλίψεώς μου εκέκραξα προς σε, ότι επήκουσάς μου». Είναι εδώ μέχρι τον 7ο στίχο, όπως είπαμε, το πρώτο μέρος. Και όπως ακούσατε και προσέξατε ασφαλώς, αρκετές λέξεις αλλά και φράσεις ολόκληρες από αυτά που διαβάσαμε θα βρούμε και σε άλλους ψαλμούς. «Κλίνον, Κύριε, το ούς σου», αρκετές φορές χρησιμοποιεί αυτή τη φράση ο προφήτης Δαβίδ. «Κλίνον, Κύριε, το ούς σου και επάκουσόν μου, ότι πτωχός και πένης ειμί εγώ. Φύλαξον την ψυχήν μου, ότι όσιος ειμί· σώσον τον δούλον σου, ο Θεός μου, τον ελπίζοντα επί σε».

Κοιτάξτε πώς πηγαίνει τώρα. «Κλίνον, Κύριε, το ούς σου, ότι πτωχός και πένης ειμί εγώ. Φύλαξον την ψυχήν μου, ότι όσιος ειμί». «Ελέησόν με, Κύριε», πιο κάτω, «ότι προς σε κεκράξομαι όλην την ημέραν. Εύφρανον την ψυχήν του δούλου σου, ότι προς σε, Κύριε, ήρα την ψυχήν μου». Πάλι, «ότι συ, Κύριε, χρηστός και επιεικής και πολυέλεος».

Τελευταίο, «εν ημέρα θλίψεώς μου εκέκραξα προς σε, ότι επήκουσάς μου». Θα έλεγε κανείς ότι καταφεύγω σε σένα, Κύριε, και σε παρακαλώ πρώτον για αυτό, δεύτερον για εκείνο. Όχι, σε παρακαλώ πρώτον για αυτό το θέμα, δεύτερον για εκείνο το θέμα, τρίτον για εκείνο το θέμα, αλλά έρχομαι σε σένα, εμπιστεύομαι σε σένα και ζητώ από σένα βοήθεια πρώτον διότι είσαι αυτός, διότι υπάρχει αυτός ο λόγος να με ακούσεις, υπάρχει ο δεύτερος λόγος να με ακούσεις, τρίτος λόγος να με ακούσεις, τέταρτος λόγος, κάπως έτσι.

«Κλίνον, Κύριε, το ούς σου και επάκουσόν μου, ότι πτωχός και πένης ειμί εγώ». Παρακαλεί δηλαδή τον Θεό να τείνει ο Θεός, να σκύψει το αυτί. Κράξε όσο θέλεις, άμα δεν ακούει ο Θεός, κράξε εσύ όσο θέλεις. Και όταν λέμε δηλαδή ότι εγώ προσεύχομαι αλλά δεν ακούει ο Θεός, αυτό είναι και μια αλήθεια. Δηλαδή προσεύχεσαι και δεν ακούει όντως ο Θεός. Όχι ότι ο Θεός δεν ακούει με την έννοια ότι γίνονται πράγματα που δεν παίρνει είδηση ο Θεός. Δηλαδή δεν τα προσέχει αυτά τα οποία λες, ότι δεν τα λαμβάνει υπόψη αυτά τα οποία λες. Λες ότι δεν ανταποκρίνεται σε αυτά τα οποία λες. Πώς ήρθε να μου πει κάποτε, και το αναφέραμε τώρα...

Τελευταία, μια άλλη φορά, το είχαμε πει παλιά σε μια αγρυπνία, ότι λέμε «Κύριε, ελέησον». Ψάλλει ο χορός «Κύριε, ελέησον». Έρχεται σαν ο αναγνώστης, «Κύριε, ελέησον». Και ο καθένας μας λίγο πολύ πρέπει εκείνη την ώρα να νιώθει ότι να μας λέγει ο Θεός, «Μάλιστα, σας ελεώ, θα σας ελεήσω, προχωρήστε πιο κάτω». Όχι λοιπόν μόνο να προσευχηθείς, αλλά να σε ακούσει ο Θεός, να σε προσέξει ο Θεός, να σε δεχτεί ο Θεός, να λάβει υπόψη του ο Θεός τι λες, να μείνει μαζί σου ο Θεός, να ασχοληθεί μαζί σου ο Θεός, να νιώσεις ας πούμε την συγκατάβασή Του, την αγάπη Του, να νιώσεις ότι σ' άκουσε και ανταποκρίνεται ο Θεός. Γι' αυτό εδώ...

Τονίζει έτσι ο Δαβίδ, όπως και σ' άλλους ψαλμούς, «Κλίνον, Κύριε, το ούς σου». Το αυτί σου δηλαδή, σκύψε δηλαδή το κεφάλι και βάλε το αυτί να ακούσεις. «Και επάκουσόν μου», κι άκουσέ με, «ότι πτωχός και πένης ειμί εγώ». Δηλαδή δεν εννοεί αυτό, εννοεί, είπαμε, ότι ο Δαβίδ περνάει κίνδυνο μεγάλο, περνάει δυσκολία μεγάλη. Διώκεται, κινδυνεύει η ζωή του. Και με αυτό θέλει να πει «κλίνον, Κύριε, το ούς σου και άκουσέ με, ότι είμαι πτωχός και πένης».

Εεε...

Είμαι ένας ο οποίος ακριβώς βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση που έχει ανάγκη από σένα. Αν τον βοηθήσεις εσύ, θα βοηθηθεί. Αν δεν τον βοηθήσεις εσύ, πτωχός είμαι και πένης.

Εεε...

Δεν ξέρω τι γίνεται, τι συμβαίνει με εμάς και ενώ αυτά είναι τόσο καθαρά, τόσο σαφή, δεν τα πιάνουμε έτσι να τα χρησιμοποιούμε στην προσευχή. Γιατί ας πούμε δεν μπορούμε να τα πιάσουμε, δεν μπορούμε να τα καταλάβουμε; Διότι η όλη στάση της ψυχής μας δεν είναι σωστή. Έχει ιδιοτέλεια η στάση της ψυχής μας, έχει φιλαυτία η στάση της ψυχής μας και δεν μπορούμε να δούμε σωστά και να καταλάβουμε σωστά.

Ας πούμε, κάποιος αισθάνεται πέρα για πέρα ότι είναι αυτό που είναι. Αδύναμος.

Αδύναμος. Αδύναμος, ναι. Ότι «Θεέ μου, έτσι που κατάλαβα εγώ τον εαυτό μου, είμαι σκύβαλο. Σκύβαλο είμαι, αδύνατος είμαι, ένα τίποτα είμαι, ένα μυρμηγκάκι, και εσύ το ξέρεις αυτό και το βλέπεις αυτό». Και πηγαίνει η ψυχή τώρα με απόλυτη πεποίθηση ότι ο Θεός, που σε ξέρει ποιος είσαι και του το λες, θα σε προσέξει, θα σε ακούσει και θα σε βοηθήσει. Τι άλλο πρέπει να κάνεις;

Δεν κάνει όμως έτσι ο άνθρωπος, δυστυχώς, να καταφύγει έτσι στον Θεό και να καταφύγει με αυτήν τη συναίσθηση. Αλλά καταφεύγει έτσι με μια απαίτηση, με μια αυτοδικαίωση, με ένα παράπονο, με μια... σαν κάποιος να φταίει, σαν κάποιος... Δεν είναι. Και τελικά, όπως είπαμε, όταν παραπονιέσαι και όταν νομίζεις ότι κάποιοι φταίνε, τελικά αυτό πηγαίνει σαν να σου φταίει ο Θεός και σαν να σε αδικεί ο Θεός. Δεν μπορείς να έχεις έτσι καλή επικοινωνία με τον Θεό και καλή αναφορά στον Θεό και καλή προσευχή. Εγώ πιστεύω, δηλαδή, ότι έτσι αυτή την ώρα τώρα, όποιος από εμάς πάρει τη θέση αυτή που πρέπει να πάρει ενώπιον του Θεού: «Θεέ μου, Εσύ είσαι Θεός σπλαχνικός», όπως λέει στη συνέχεια, ας πούμε πιο κάτω.

Σπλαχνικός, Θεός φιλάνθρωπος, Θεός αγαθός, Θεός που θέλεις πάντας ανθρώπους σωθήναι και εμέ, θέλεις και με ξέρεις τι είμαι και εμπιστεύομαι, εμπιστεύομαι εσένα τελείως και να δείξω όλη αυτή την εμπιστοσύνη. Τελείωσε, από εκείνη την ώρα γίνομαι άλλος άνθρωπος. Τι μας εμποδίζει να το κάνουμε και όμως δεν το κάνουμε; Δεν το κάνουμε, γιατί θέλουμε να ανήκουμε στον εαυτό μας. Θα μας βοηθήσει ο Χριστός, το θέλουμε, αλλά να ανήκουμε στον εαυτό μας, όχι να ανήκουμε σε Εκείνον. Γι' αυτό έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία η όλη στάση της ψυχής μας απέναντι στον Θεό και το πόσο είμαστε αποφασισμένοι, όπως λέει τώρα στη συνέχεια θα δούμε, πόσο είμαστε αποφασισμένοι να είμαστε δικοί του. Λοιπόν, λέει στη συνέχεια, «φύλαξον την ψυχήν μου, ότι όσιος ειμί· σώσον τον δούλον σου, ο Θεός μου, τον ελπίζοντα επί σε».

Φύλαξον την ψυχή μου, ότι όσιος ειμί. Όσιος εδώ σημαίνει: «Σε σένα ανήκω, Θεέ μου». Το όσιος είναι αυτό το ότι, και το άγιος, άγιος, δηλαδή αφιερωμένος κανείς εις τον Θεό, δοσμένος εις τον Θεό. Δεν ανήκει κανείς κάπου αλλού, ανήκει εις τον Θεό. Αυτό μπορείς να το κάνεις, άνθρωπέ μου, όποιος και αν είσαι. Κάπου έρχεται μετά, έρχεται... Μόλις κανείς θα πάρει έτσι τα πράγματα, έρχεται γαλήνη στην ψυχή του ανθρώπου. Ισορροπεί ο άνθρωπος, ησυχάζει ο άνθρωπος. Αλλά και εκεί. Ναι, ακόμη και όταν κανείς έχει να κάνει με τις αμαρτίες του, με τις πτώσεις του και τα λοιπά, και πασχίζει, ξέρω εγώ, και προσπαθεί να είναι καλός, και πάλι σε τελευταία ανάλυση δεν θέλει να ταπεινωθεί, να απενδυθεί, έτσι να παρουσιαστεί σαν σκύβαλο και να βρεθεί σκύβαλο. «Θεέ, σώσε και ένα σκύβαλο, και πιστεύω ότι σώζεις και ένα σκύβαλο σαν εμένα». Όχι. Και εκεί...

Αγωνίζεται, μήπως και μπορέσει να κάνει καμιά αρετή, να φανεί ευπρόσωπος ενώπιον του Θεού. Δεν θέλει να παραδοθεί στον Θεό.

Έξω από την ψυχή μου, ότι όσες είμαι.

Άμα είσαι του Θεού, από εκεί και πέρα η όλη υπόθεση είναι του Θεού. Εκείνος θα σε φυλάξει, εκείνος θα σε πάει, εκείνος θα σε φέρει. Όλο εκείνος δεν θα το κάνει; Του Θεού είσαι πια. Άσ' τα στον Θεό. Ας σε αφήσει να χαθείς, χαθείς. Ας χαθείς, δεν πειράζει, που δεν θα είναι έτσι, αλλά που τα είχα νομίσει κανείς και έτσι. Ο Θεός περιμένει αυτό το πράγμα, που από εκεί και πέρα είναι δική Του υπόθεση, θα χαθείς, δεν θα χαθείς. Περιμένει αυτό: να αφοσιωθείς σ' Αυτόν, να δοθείς σ' Αυτόν, να ανήκεις σ' Αυτόν, ό,τι και να στοιχίσει αυτό. Και μετά, αχ, «Φύλαξον την ψυχήν μου, ότι όσιος είμαι». Άνετα μπορείς να το πεις; «Σώσον τον δούλο σου, ο Θεός μου, τον ελπίζοντα επί σε». Βλέπετε, συνέχεια πάει έτσι το πράγμα. Μπορείς να πεις έτσι εσύ, μόλις την ευθύνθαμε, όπως εσένα επίσης;

Σε σένα ανήκω και σώσε τον δούλον σου που ανήκει σε εσένα και ελπίζει σε εσένα. Μπορείς να το πεις; Δες ότι δεν μπορείς να το πεις, δεν θέλεις να το πεις. Ελπίζεις εις τον Θεό να σε βοηθήσει, αλλά για να ανήκεις στον Θεό, δεν το έχω ακούσει. Άσε τον εαυτό σου εις τον Θεό. Γιατί δυσκολεύεται κάποιος ας πούμε να ταπεινωθεί; Γιατί δυσκολεύεται; Αν αφεθείς στον Θεό, ποια είναι η δυσκολία; Ό,τι είσαι, ο Θεός θα έχει να κάνει μετά και με σένα και με τους άλλους. Ό,τι και να είσαι, ένα σκύβαλο να είσαι, ο Θεός έχει ένα σκύβαλο, αυτός θα δει τι θα το κάνει. Εσύ τι, τι λόγο έχεις; Και δεν μπορείς να ταπεινωθείς, άρα θέλεις να έχεις μια ιδέα καλή για τον εαυτό σου. Σε τελευταία ανάλυση, αυτοδικαίωση, να είσαι κάποιος.

Ας το κάνει ο Θεός. Ό,τι θα είσαι, να το κάνει ο Θεός. Άγιος με θαύματα να είσαι, αν δεν πας έτσι στον Θεό σαν σκύβαλο, δεν σε δέχεται ούτε. Ούτε και άγιος να είσαι, αν υποθέσουμε μπορεί να είναι έτσι.

«Ελέησό με, Κύριε, ότι προς σε κεκράξομαι όλη την ημέρα». Βλέπετε, «Ελέησό με, Κύριε, δεν έχω σκοπό να φύγω, δεν έχω σκοπό να σταματήσω, όλη την ημέρα θα κράζω». Και όλη την ημέρα εννοεί εδώ όλο το ημερονύχτι.

Να το πούμε αυτό του Θεού, όπως δηλαδή κάνει κανείς όταν ανήκει κάπου, ανήκει και δεν θέλει δικαιώματα και δεν έχει κρατούμενα και δεν θέλει να υψωθεί και τα λοιπά, απλώς θέλει να τον δεχτούν και πέρα για πέρα να ανήκει εκεί, δεν δυσκολεύεται. Να σηκώσει και τη μια ας πούμε παραθεώρηση και την άλλη παραθεώρηση και οτιδήποτε άλλο. «Ελέησόν με, Κύριε, ότι προς σε κεκράξομαι όλην την ημέραν». Κράζει κανείς, δηλαδή το παίρνει έτσι απόφαση. Δεν έχει να κάνει καμιά άλλη εργασία. Δεν είναι όπως κάνουμε εμείς την προσευχή.

Να κάνουμε την προσευχή, να τελειώνουμε, να πάρουμε τι έχουμε να πάρουμε και να πάμε ύστερα στη ζωή μας, στην οποιαδήποτε ζωή μας, να βγούμε δηλαδή στην ελευθερία. Όχι, δεν έχει κανείς να κάνει άλλο τίποτα, αυτός αναφέρεται στον Θεό, αφοσιώνεται στον Θεό, κραυγάζει στον Θεό, προσεύχεται στον Θεό. «Προς σε κεκράξομαι όλην την ημέραν. Εύφρανον την ψυχήν του δούλου σου, ότι προς σε, Κύριε, ήρα την ψυχήν μου». Ενώ επαναλαμβάνεται το ίδιο πράγμα, αλλά έχει και τη λίγη διαφορά το ένα από το άλλο. «Εύφρανον την ψυχήν του δούλου σου», έτσι πάντοτε όταν περνάει κανείς μέσα από κάποιες δυσκολίες σε αυτόν τον κόσμο που επιτρέπει ο Θεός...

Καταθλίβεται κανείς με την έννοια, όχι την αρρωστημένη, όχι εκείνο εκεί, αλλά πολλές φορές κανείς έτσι λυπάται. Όταν λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι έχει θλίψη, λυπάται για το ένα θέμα, λυπάται για το άλλο θέμα, και έρχεται η ευφροσύνη που δίνει ο Θεός, η χαρά που δίνει ο Θεός και γίνεται, όπως είπαμε, η ζωή ένα μαρτύριο. Μαρτύριο είπαμε, αλλά γίνεται γλυκό το μαρτύριο και λέγαμε, νομίζω προχθές στην αίθουσα εκεί, ότι δεν ξέρω αν υπάρχει άλλο πιο γλυκό πράγμα από το γλυκό μαρτύριο αυτό. Όταν δηλαδή αφοσιωθείς στον Θεό, δοθείς στον Θεό, ανήκεις στον Θεό και σε έχει αναλάβει ο Θεός και να περάσεις ό,τι κι αν συμβεί, περνάς μέσα από μαρτύριο, δεν παύει να είναι αγωνία, αλλά είναι γλυκό το μαρτύριο. «Εύφρανον την ψυχήν του δούλου σου».

Ότι «Προς σε, Κύριε, ήρα την ψυχή μου». Προς σε ήρα την ψυχή μου. Πάνω δηλαδή, σε εσένα. Η ψυχή δηλαδή του ανθρώπου όλο θέλει να πέφτει κάτω, να πέφτει κάτω. Καταλαμβάνεται κανείς από μια ακηδία, καταλαμβάνεται από μια απελπισία, καταλαμβάνεται από μια θλίψη, από μια... Ναι, ρέπει ο άνθρωπος, ρέπει. Δεν βλέπετε αυτοί που πιάνουν τα άκρα, κάτι που πηγαίνουν με τα ναρκωτικά, με όλα αυτά τα πράγματα, δεν βλέπετε πού καταντούν, ας πούμε; Είναι μια πτώση του ανθρώπου, μια πτώση με την έννοια που υπέπεσε στην αμαρτία. Γενικά η όλη ύπαρξη του ανθρώπου είναι... Το άλλο είναι άρσις, σηκώνεται κανένας. Δεν την αφήνω να πέφτει προς τα κάτω, αλλά την δίνω σε εσένα την ψυχή μου.

Πει και άλλες φορές ότι πάντοτε χρειάζεται από την πλευρά του ανθρώπου αυτή η κίνηση προς τα πάνω, χρειάζεται. Ναι μεν κατεβαίνει ο Θεός και συγκατεβαίνει, αλλά θέλει να δει τον άνθρωπο να τείνει προς τα πάνω, να αναζητεί και όχι τα κάτω. Και δεν θυμάστε που είχαμε πει, που έτσι πολύ ωραία το λέει εκείνο το δοξαστικό του Εωθινού, δοξαστικό που ψάλλεται εκεί στους Αίνους του Πρώτου Ήχου;

Εεεε... Εις το όρος τοις μαθηταίς υπηγγείλατο και τα λοιπά, για να συναντήσουν τον Κύριο, διά την χαμόθεν έπαρσιν, λέει ο Υμνογράφος. Είπε ο Χριστός ότι θα συναντηθούν εκεί στο όρος, έτσι είπε στους Μαθητάς. Διά την χαμόθεν έπαρσιν, προσθέτει ο Υμνογράφος, δηλαδή με αυτή την κίνηση να ανέβουν στο όρος, θα δείξουν ότι φεύγουν από τα χαμηλά που είναι όλα αυτά τα πράγματα τα αρνητικά, και κάνει κίνηση ο άνθρωπος εκεί. Και το «έγειρε ο καθεύδων, έγειρε ο καθεύδων και ανάστα εκ των νεκρών», αλλά κάθεται εκεί στον ύπνο σου, δεν γίνεται. Όσο και αν συγκαταβαίνει ο Θεός, όσο και αν αγαπά ο Θεός, όσο και αν έρθει ο Θεός και βρίσκει τον άνθρωπο εκεί που είναι, πρέπει να σαλέψει ο άνθρωπος. Αλλά δεν σαλέψει, σαλέψει, όπως είναι ο ανακομές και αρχίζει μετά και σαλέψει. Με αυτήν την έννοια να σαλέψει, να κινηθεί ο άνθρωπος, να σηκωθεί, διά την χαμόθεν έπαρσιν.

Θέλω να δείτε στο ους, εκεί είχα σκεφτεί.

Συ Κύριε χρηστός και επιεικής και πολυέλεος πάσι τοις επικαλουμένοις σε. Βλέπετε τι ωραίο είναι; Είμαστε στον 5ο στίχο τώρα. Ότι συ Κύριε χρηστός και επιεικής και πολυέλεος πάσι τοις επικαλουμένοις σε. Καταφεύγω σε εσένα, παρακαλώ εσένα. Σε παρακαλώ να κλίνεις το ους σου, να με ακούσεις, γιατί και για εκείνο και για εκείνο και για εκείνον τον λόγο, αλλά και ότι είσαι χρηστός, επιεικής και πολυέλεος πάσι τοις επικαλουμένοις σε. Είσαι χρηστός. Χρηστός δηλαδή. Με ήρθε εδώ το χρηστός. Εδώ κάτι ερμηνεύει, για να δούμε, κάτι λέγει.

Το χρηστός, εύθετος προς χρήσιν, ωφέλιμος, καλής διαθέσεως.

Γεύσασθε και ίδετε ότι χρηστός ο Κύριος, λέγει πάλι ένας άλλος ψαλμός, και αυτό το χρησιμοποιούμε και ως κοινωνικόν. Γεύσασθε και ίδετε ότι χρηστός ο Κύριος. Χρηστός, δηλαδή θα μπορούσαμε να πούμε εδώ σε αυτή την περίπτωση, και είναι ευήνιος ο Κύριος. Αλλά γίνεται το παν, δηλαδή τα πάντα γίνεται σε σένα ο Κύριος έτσι, αυτό σημαίνει το χρηστός. Με όλη την καλή διάθεση, ό,τι θέλεις σου το κάνω, εύθετος προς χρήσιν, ό,τι θέλεις σου το κάνω. Είναι χρηστός λοιπόν, επειδή είναι έτσι ο Κύριος, επειδή είσαι έτσι Κύριε, παρακαλώ, έρχομαι σε σένα και σε παρακαλώ να σκύψεις κάτω το αυτί και να με ακούσεις, γιατί είσαι χρηστός, είσαι επιεικής, επιεικής, συγκαταβατικός με την έννοια αυτή είναι εδώ τώρα, επιεικής.

Πολυέλεος και πολύσπλαχνος. Αλλιώς αν δεν το πούμε αυτό εις τον Θεό, μερικοί ας πούμε με τουπέ πηγαίνουν στον Θεό, κάνουν μια προσευχή με τουπέ, με αέρα, δεν γίνεται έτσι, δεν γίνεται. Και αναμάρτητοι να είμαστε, όπως είπαμε και άλλη φορά, και εντελώς αναμάρτητος να είναι ο άνθρωπος, αυτός είναι το πλάσμα και ο Θεός είναι ο πλάστης. Επομένως, ο άνθρωπος θα πάει ταπεινός στον Θεό. Και δεν τον θίγει αυτό το να πάει ταπεινός. Και δεν τον μειώνει αυτό το να πάει ταπεινός. Πηγαίνει έτσι φυσιολογικά όπως είναι. Διότι ένα είναι μη ον. Πηγαίνει στον όντως όντα που είναι ο Θεός. Και πηγαίνει με διάθεση λατρείας και πηγαίνει με διάθεση υπακοής.

Με διάθεση αγάπης και με διάθεση ευγνωμοσύνης και λοιπά, πηγαίνει στον Θεό και τον δέχεται ο Θεός. Και ακριβώς για να βοηθήσουμε τον εαυτό μας να κινηθεί σωστά και να πάρει και θάρρος, να μην φοβηθεί, λέμε είναι χρηστός ο Κύριος, επιεικής ο Κύριος, πολυέλεος, πάσι τοις επικαλουμένοις σε, σε όλους αυτούς οι οποίοι σε επικαλούνται, σε όλους αυτούς οι οποίοι προσέρχονται σε εσένα, προσφεύγουν σε εσένα και σε παρακαλούν. Ενώτισαι Κύριε την προσευχή μου και πρόσχες τη φωνή της δεήσεώς μου. Άκουσε την προσευχή μου και πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου. Την παράκληση αυτή, αλλά τη ζεστή αυτή παράκληση, τη θερμή αυτή παράκληση.

Όλη μου την ψυχή παράκληση, πρόσεξε, άκουσε την προσευχή μου και πρόσεξε την παράκλησή μου, δέξε την παράκλησή μου. Εν ημέρα θλίψεώς μου εκέκραξα προς σε, ότι επήκουσάς μου.

Εεε...

Σε μέρα που είχα θλίψη, έκραξα σε σένα και με άκουσες. Δηλαδή εδώ τώρα αυτό σημαίνει: όλα αυτά τα είπα πιο πάνω, Κύριε, ότι κι άλλη φορά είχα θλίψη. Βρέθηκα σε παρόμοιες καταστάσεις και με άκουσες, και θέλω και τώρα να με ακούσεις και πιστεύω φυσικά ότι θα με ακούσεις, και γι' αυτό έρχομαι.

Σημαίνει ας πούμε ότι ναι, και τώρα είμαι σε παρόμοια θλίψη και όπως μ' άκουσες άλλοτε, και τώρα να με ακούσεις, και παίρνω το θάρρος να έρθω, καθώς είμαι στη θλίψη παίρνω το θάρρος να έρθω να σε παρακαλέσω επειδή ακριβώς κι άλλοτε μ' άκουσες. Ακόμη μια φορά να μου επιτρέψετε, αδελφοί μου, να πω ας πούμε τι άλλο θέλουμε οι άνθρωποι, τι άλλο θέλουμε; Εγώ δεν μπορώ να καταλάβω. Πώς τα καταφέρνουμε μετά, ενώ διαβάζουμε αυτά τα πράγματα, τα ακούμε αυτά τα πράγματα, μετά μπλουμ βουλιάζουμε πάλι ο καθένας. Ενώ να αρχίσουμε εμείς να πανηγυρίζουμε αφού έχουμε ένα τέτοιο Θεό και δεν είναι ότι τώρα ξεκινούμε εμείς και να, τώρα θα δοκιμάσουμε τα πράγματα, δοκιμασμένα εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια από τότε που ήρθε ο Χριστός και από πιο μπροστά ο Δαβίδ, αλλά ας πάρουμε από τότε που ήρθε ο Χριστός.

Αφήνουμε τον εαυτό μας, τι κάνουμε και τελικά οι όλες οι στάσεις μας είναι λαθεμένες, για να βγαίνουμε έξω από το έλεος του Θεού, έξω από τη χάρη του Θεού, έξω από το φως του Θεού, έξω από την βοήθεια αυτή του Θεού. Για κάθε ένας εκεί παιδεύεται. Έχει ο Θεός όμως για όλους μας. Ας ελπίσουμε ότι όλοι σιγά σιγά θα βρούμε τον δρόμο μας. Αυτά και γι' αυτό το θέμα. Τώρα θέλετε λίγο ακόμη να δούμε και το κεφάλαιο; Λίγο, πολύ λίγο. Είναι μεγάλο το κεφάλαιο αλλά δεν θα το δούμε όλο, λίγο μόνο. Να το ολοκληρώσουμε την άλλη φορά.