Κατοικία στον Οίκο του Θεού και Εμπιστοσύνη στο Έλεός Του

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

We come now to Psalm 83. We have looked at the first nine verses, which make up the first two sections. Now we have the third section, from verse 10 to verse 13. These final verses speak of the happiness of those who dwell in the house of the Lord. In the earlier verses, we heard of someone who longs deeply to be in the dwelling places of the God of Jacob, there in Zion, in the house of God. Perhaps he is an exile; perhaps the psalm was written with pilgrims in mind, those making the sacred journey toward

Jerusalem to worship, carrying this longing in their hearts. So let us see the happiness of those who dwell in the house of the Lord: “O God our defender, behold, and look upon the face of Your Christ, Your anointed king. For one day in Your courts is better than thousands elsewhere. I would rather be cast aside in the house of my God than dwell in the tents of sinners. For the Lord God loves mercy and truth; the Lord will give grace and glory. He will withhold no good thing from those who walk in innocence. O Lord God of hosts, blessed is the person who hopes in You.” Blessed is the person who hopes in You. That thought is similar to the phrase we found in Abba Barsanuphius.

As we said, Saint Barsanuphius draws on Holy Scripture when he uses that phrase. “O God our defender, behold.” The pilgrim, or the exile, loves the dwelling places of Jacob so much and longs to be there. When he arrives, his soul opens up and rejoices.

And yet...

A saint of God never loses touch with reality, however high he rises spiritually, however deeply he is carried away by the Spirit of God and by God’s joy. So many people lose touch with reality. They say all sorts of things, or seem to be living through something, yet they are far from reality. Much of the time we live in a world of our own imagining. The saint remains grounded in reality. And the higher a saint rises, the more he receives illumination,

the more he is delivered and filled with joy by God, the more he thinks of the people and of the whole world. We see this in the Apostle Paul and in all the saints.

He cannot do otherwise. He prays for the whole world and asks God to have mercy on everyone. Some people, as we said, misunderstand this and quickly get carried away with themselves. They imagine they have made spiritual progress when they have not, and they start praying for the whole world.

But this man has come to God’s dwelling places, and his soul has rejoiced. Then, suddenly, he thinks of the people. They are as they are. We shall see this when we come to the text: they are often in trouble, always in danger, always wavering and pulled this way and that. So he looks toward the people. He has not lost touch with reality, and he says, “O God our defender, behold, and look upon the face of Your Christ.” You are our defender. You always have been. You always care for us. We exist because You will it; You have sheltered and protected us. The saint feels this. Blessed is anyone who reaches the point, even today, of feeling that we exist because God wills it. Wherever we go, God will lead us; if we reach anywhere, God will bring us there. Everything is God’s. So You are our defender. “O God our defender, behold”: look, O God, our defender; look “upon the face of Your Christ.” Here, Christ, the anointed one, is the king of the Old Testament.

The high priests, too, were God’s anointed, as was the king, because both high priest and king were anointed with oil. The word “Christ” comes from the Greek verb meaning “to anoint.” And, strictly speaking, since it comes from that verb, I think its Greek spelling should have an iota with a circumflex, as though formed by a contraction. I may be mistaken; I believe the iota is long.

“Look upon the face of Christ.” That is, who will represent the people? Christ—the king, the anointed one. Do not abandon him, my God; do not leave him. Do not let the mistakes of the people, or even of Christ himself, sway You in that way. Do not abandon Your people, their leader, their king, that anointed one. So, behold and look upon the face of Christ.

Today, then, we could say the Jesus Prayer: “Lord Jesus Christ.” As someone grows spiritually and feels all the deliverance, mercy, and joy God gives him, he could pray, “Lord Jesus Christ, have mercy on us all. Have mercy on Your people and on their rulers too.”

For one day in Your courts is better than thousands of days.

Well...

Now the verse begins with “for,” as though it were a continuation, but I do not think it is a direct continuation. I do not think “for” has quite that force here. Yes: “One day in Your courts is better than thousands elsewhere.” He returns to his longing to remain in the dwelling places of Jacob, in the house of God, where God dwells. One day, he says, is better there, even in what the Hebrew text describes as the entrance courts of the Temple. “In Your courts,” it says here.

According to the Hebrew, this means somewhere near the Temple entrance, where the poor and those in need would stay. Even being there was a great thing. Better to spend just one day near that entrance, in Your courts, than thousands of days far from You. Now, if a modern person hears this—and I mean even a modern Christian, living the Christian life as we do—

we have not yet found God in the sense Abba Barsanuphius speaks of. The Church is there, but our soul, too, must become a church of God. Then we can find God’s love, His sweetness, His joy, and this communion with Him. Who knows what each person may experience? Sometimes, for just a few moments, a true experience of God’s grace comes. Then it is easy to say, “My God, everything I went through over so many years—even if I had gone through far more—was worth it for these few moments, just to taste them.” Such is God’s grace, such the sweetness He gives and the fullness

that God gives, that something else God gives. I think I once mentioned something written by a professor named Philippidis. He taught the study of religion at a university theological faculty and wrote an enormous book on the subject, perhaps a thousand pages long. Somewhere near the introduction or preface, I think, he spoke of the hardships and slander he himself had endured. He wrote, “Every person in this world has suffered and been hurt.” Yes, from one point of view... Thank you.

If someone feels that you have come close to him, that you feel what he feels and have entered into his whole situation and taken his side, you win his trust. But that is not the whole story. Sometimes the attachment becomes unhealthy. He wants you to stay with him in that state, and you may stay there too. That cannot be the way forward.

The time comes when each person has to let go of what holds him there. However far another person enters into your situation, in the end you both have to leave it behind. In any case, the professor said many things, and I remember him saying that even one second—or perhaps one moment, or one minute; I cannot recall exactly—of true communion with God is like living an eternity. That much. And it also works the other way: all eternity is like a single moment. Otherwise someone might think, “Oh my, so long! What will we do?” There is also that story of the man who followed a little bird. It led him to a cave where there were beautiful sights and sounds, as far as eye and ear could reach.

He gave himself over to it and was lost in that experience. At last it ended: a beautiful experience, not a vision, but a real experience. To him it had lasted only a few moments, and he thought, “I should go back to the monastery.” When he returned, he found that three hundred years had passed. No one knew him, and he knew no one. He had thought only a few moments had gone by. So a moment can be an eternity, and all eternity can be held in a moment. Those who know these things can understand them. But some people—poor souls, what can one say?—put such trust in their own minds and try to work it all out, and in the end...

The whole thing is like an example we gave another time. You take a beautiful rose. It looks lovely and has a wonderful fragrance. Then, being a scientist or something of the sort, you start pulling it apart to find where its fragrance comes from. By the time you realize what you have done, you have stripped it bare. Its charm, its fragrance, its beauty—all are gone. So when you try to work out how a moment can be an eternity, or how eternity can be a moment, you understand nothing. And even the reality you may at first have sensed or received is gone.

You are left with nothing. People who use their intellect this way in spiritual matters suffer terribly, whether their intellect is sharp or limited. That is not how it works. John of Damascus says, “It is preserved by faith alone.” You cannot grasp it by reasoning. You receive it, and that is that. As you receive it, you come to understand it. You taste it, feel it, enjoy it, and live it. Otherwise it disappears before your eyes. So it is better to spend one day at the entrance to the temple than a thousand days far away. But, as I was saying, a Christian today hears this and asks, “What does that mean?”

These words make sense only to someone who has experiences like these. And this is still in the Old Testament, where everything is, so to speak, still so earthly, so human, so much of this world. Yet grace is present there, because the Spirit of God is present in it all. Even a little of the Spirit of God is like a little salt in food: it gives it flavor. “I have chosen to be cast aside in the house of my God rather than dwell in the tents of sinners.” I choose, I would rather be in the house of God. Or, if you like, following what Abba Barsanuphius said, go into the temple of your soul and remain there.

He says he would rather be cast aside somewhere in the house of God than live in the tents of sinners—even if those tents were the palaces and grand houses of sinners. “For the Lord God loves mercy and truth; the Lord will give grace and glory.” The Lord loves mercy and truth, and He will give grace and glory.

As for mercy and truth, I am not sure whether mercy here means God’s mercy toward us, or mercy more generally, as in the words, “Learn what this means: I desire mercy, and not sacrifice.”

That is, it may refer to a person’s whole attitude, the right attitude. It is not simply a matter of observing a few forms or saying a few prayers. As we said, one’s whole being must turn toward God in worship, through the virtues and by doing His will, obeying His commandments.

But it can also be understood from God’s side: God loves mercy and truth. God delights in showing mercy to a person. He loves that person and has mercy on him. For if God loves you, what does that love mean? He loves you and therefore has mercy on you.

If He did not have mercy on you, what kind of love would that be? Without God’s mercy, you are nothing. And if God were to abandon you, how would He be showing you love? He gives you His mercy. God desires to bring you to a place where you receive His mercy, and then you are within His love. And there is also His truth.

Before God, you must receive His truth—God’s truth. Pay attention! We have stressed before how great a thing it is for God’s truth to enter our souls, to enter our spiritual minds, and to govern us. It is about what is true and genuine. I think I spoke about this one day, perhaps at Panorma, and mentioned something along these lines earlier to the female students. Perhaps I also said something about it here to the students last Sunday, or perhaps we will tomorrow. In any case, please pay attention to this. I think that, as Christians today, we do live a Christian life, but that life is not genuine. It is not genuine. Can we even call it a Christian life?

We talk about Christian things and do some Christian things, but this is not the genuine, true Christian life. Forgive me; I may be mistaken. If I am, you can tell me, and may God enlighten us. But if I am right, then my humble opinion is that, whether we like it or not, whether it troubles us or not, and however many people follow, we must begin—even with something very small and poor—so long as it is genuine and true. We must find the true Christian life. This does not mean you have to become someone extraordinary.

You do not have to go up into the mountains or live in the desert. Stay where you are, but live the true Christian life there. Let God’s truth enter our souls and govern them. Let our souls be steeped in His truth and His mercy. The Lord loves mercy and truth. “God will give grace and glory.” That follows when you receive God’s truth and His mercy and live in His love. God will give grace and glory. What will that make a person? Radiant—not just in outward appearance. A lamp shines without knowing that it shines.

The sun does not know that it shines either, nor does anything else that gives off light. But a person can shine as a rational being, as a being who belongs to God, and share in God’s glory. So God gives glory, and God gives grace—grace, grace.

I do not remember whether I heard something, read something, discussed something, or someone told me something in the last few days. But it brought back a memory of my time in France.

I was there on a scholarship from the French government. Some people went on Greek scholarships; others had scholarships from a foundation or some other organization. This was different. If you had a scholarship from the French government...

Thank you. Thank you; that is helpful. Thank you, thank you, thank you. With that scholarship, you could enroll wherever you wished and attend whatever you wished. Everyone else had to pay for each course or lecture. If they wanted to study something, they had to ask about the fees and pay them. At least that was how it worked then. Once you had that French government scholarship, you simply went and enrolled, and everything was free for you. That is something like how I understand entering God’s grace. God takes you in and gives you, so to speak, a certificate, a scholarship, and now you are in His grace. Everything comes to you as a gift; everything is beautiful. He will give grace and glory. Would that not make a person beautiful?

The Lord God loves mercy and truth; He will give grace and glory. “The Lord will not withhold good things from those who walk in innocence.” The Lord will not fail to give His good things to those who walk in innocence, who live in innocence. God always asks something of us. Please pay attention to this. You may turn to God and receive from Him, yet never examine your own life. You go on living as you please. That will not do. God gives His good things to those who walk in innocence, and He will not withhold them.

To those who walk in innocence. “O Lord God of hosts, blessed is the person who hopes in You.” O Lord and God of the hosts of heaven and earth, blessed is the person who hopes in You. Blessed indeed. As we have said, the saints choose their words carefully and use no needless words. How much more carefully, then, must we heed the Word of God, inspired by the Holy Spirit.

There is more. When Scripture calls someone blessed, that person truly is blessed. Blessed are the poor in spirit; blessed are those who mourn; blessed are the pure in heart; blessed are those who hunger for righteousness, and so on.

Blessed is the person who hopes in God. That is all for now. God willing, we will continue on the first Friday or Saturday, moving on to Psalm 84. Let us see—we have a little time. Just a little time, so we will be quick. If you are tired, you may leave. Let us look at a little more...

Ερχόμαστε τώρα στον Ψαλμό, είμαστε στον 83ο, είχαμε δει τους εννιά πρώτους στίχους, που είναι τα δύο πρώτα τμήματα, και έχουμε τώρα το τρίτο τμήμα, από τον 10ο στίχο μέχρι τον 13ο. Και εδώ, στους τελευταίους αυτούς στίχους, στο τρίτο μέρος, παρουσιάζεται η ευτυχία αυτών που κατοικούν εις τον οίκον του Κυρίου. Είπαμε δηλαδή στους προηγούμενους στίχους ότι είναι κάποιος που πάρα πολύ θέλει να βρεθεί στα σκηνώματα του Θεού Ιακώβ, να βρεθεί εκεί στη Σιών, να βρεθεί στον οίκον του Θεού. Και είτε είναι εξόριστος αυτός είτε ο ψαλμός είναι φτιαγμένος και αναλογίζεται και από εκείνους οι οποίοι κάνουν ιερές αποδημίες και προχωρούν για να φτάσουν

στην Ιερουσαλήμ να προσκυνήσουν και έχουν αυτόν τον καημό και αυτόν τον πόθο. Λοιπόν, για να δούμε τώρα και την ευτυχία αυτών που κατοικούν στον οίκον του Κυρίου. «Υπερασπιστά ημών, ίδε ο Θεός, και επίβλεψον εις το πρόσωπον του Χριστού σου. Ότι κρείσσων ημέρα μία εν ταις αυλαίς σου υπέρ χιλιάδας. Εξελεξάμην παραρριπτείσθαι εν τω οίκω του Θεού μου μάλλον ή οικείν με εν σκηνώμασιν αμαρτωλών. Ότι έλεος και αλήθειαν αγαπά Κύριος ο Θεός, χάριν και δόξαν δώσει Κύριος. Ου στερήσει τα αγαθά τοις πορευομένοις εν ακακία. Κύριε ο Θεός των δυνάμεων, μακάριος άνθρωπος ο ελπίζων επί σε». Μακάριος άνθρωπος ο ελπίζων επί σε. Αυτή είναι η φράση εκείνη που, παρόμοιο δηλαδή το νόημα είναι, είναι παρόμοια με τη φράση που βρήκαμε στον Αββά Βαρσανούφιο.

Που ο Άγιος Βαρσανούφιος, όπως είπαμε, εμπνέεται από την Αγία Γραφή και βάζει εκείνη τη φράση. «Υπερασπιστά ημών, ίδε ο Θεός». Θεέ μου, δηλαδή ο ιεραπόδημος ή αυτός που είναι εξόριστος και που αγαπά πάρα πολύ τα σκηνώματα Ιακώβ και που θέλει να βρεθεί εκεί και που όταν φτάνει εκεί ανοίγει η ψυχή του και χαίρεται κλπ.

Όμως...

Ποτέ ένας Άγιος του Θεού, όσο ψηλά κι αν ανεβαίνει πνευματικά, όσο συνεπαρμένος κι αν είναι από το Πνεύμα του Θεού, από τη χαρά του Θεού, όσο συνεπαρμένος κι αν είναι, ποτέ δεν είναι ο Άγιος εκτός πραγματικότητας, όπως είναι οι άλλοι άνθρωποι. Πόσοι και πόσοι είναι εκτός πραγματικότητας. Λένε πολλά πράγματα, αλλά είναι εντελώς εκτός πραγματικότητας ή φαίνεται σαν να ζουν κάποια πράγματα, αλλά εκτός πραγματικότητας. Περισσότερο ζούμε μια φανταστική ζωή και μια φανταστική κατάσταση. Ο Άγιος είναι πάντοτε μέσα στην πραγματικότητα και είναι πάντοτε προσγειωμένος. Λοιπόν, κι ένας Άγιος όσο περισσότερο ανεβαίνει, όσο περισσότερο φωτίζεται,

περισσότερο λυτρώνεται, όσο περισσότερο χαροποιείται από τον Θεό — το βλέπουμε αυτό και στον Απόστολο Παύλο και σε όλους τους Αγίους — τόσο πιο πολύ σκέφτεται ύστερα τον λαό, σκέφτεται όλο τον κόσμο.

Δεν μπορεί να κάνει αλλιώς και προσεύχεται για όλο τον κόσμο και ζητάει το έλεος του Θεού για όλο τον κόσμο. Οι μερικοί που είπαμε δεν τα παίρνουν τα πράγματα έτσι σωστά, αλλά εύκολα παίρνουν αέρα κλπ. Νομίζουν ότι, αν δεν προχώρησαν, προχώρησαν και προσεύχονται για όλο τον κόσμο.

Λοιπόν, αυτός που βρέθηκε εδώ στα σκηνώματα του Θεού και χάρηκε η ψυχή του, ναι, σκέφτεται ξαφνικά τον λαό. Ο λαός, ο οποίος είναι στην κατάσταση που είναι — θα δούμε τώρα και όταν περάσουμε στο κείμενο εκεί — είναι στην κατάσταση που είναι, που πάντοτε δεν είναι σε καλή κατάσταση, που πάντοτε κινδυνεύει, που πάντοτε παραπαίει, που πάντοτε από εδώ και από εκεί. Λοιπόν, ρίχνει μια ματιά στον λαό και, είπαμε, δεν φεύγει από την πραγματικότητα και λέει: «Υπερασπιστά ημών, ίδε ο Θεός, και επίβλεψον εις το πρόσωπον του Χριστού σου». Εσύ που είσαι υπερασπιστής μας, πάντοτε ήσουν υπερασπιστής μας, που πάντοτε εσύ μας φροντίζεις και αν υπάρχουμε είναι γιατί εσύ θέλεις να υπάρχουμε και εσύ μας σκέπασες και υπάρχουμε και εσύ μας προστάτευσες, υπερασπιστής μας. Και το νιώθει αυτό ο Άγιος και μακάριος όποιος, ας πούμε, και σήμερα φτάνει σε αυτό το σημείο, να νιώθει έτσι ότι είμαστε, είμαστε γιατί το θέλει ο Θεός. Και αν πάμε όπου θα πάμε, θα μας πάει ο Θεός, και αν φτάσουμε, αν φτάσουμε κάπου θα μας φτάσει ο Θεός και λοιπά, όλα είναι του Θεού. Είσαι λοιπόν υπερασπιστής μας. «Υπερασπιστά ημών, ίδε ο Θεός», κοίταξε, Θεέ, που είσαι υπερασπιστής μας, κοίταξε, δες, «και επίβλεψον εις το πρόσωπον του Χριστού σου». Εδώ ο Χριστός, ο κεχρισμένος, είναι ο βασιλιάς της Παλαιάς Διαθήκης.

Οι αρχιερείς επίσης ήταν χριστοί του Θεού και ο βασιλιάς, επειδή και ο αρχιερέας εχρίετο με έλαιον και ο βασιλιάς επίσης εχρίετο με έλαιον, εχρίετο. Αυτό το «Χριστός» παράγεται από το «χρίω». Αυτό και «χριστός» κανονικά, εφόσον παράγεται από το «χρίω», με την έννοια αυτή πρέπει να γράφεται με ιώτα και περισπωμένη, σαν να προέρχεται από συναίρεση, νομίζω, δεν ξέρω αν κάνω κάποιο λάθος, είναι μακρό το ιώτα.

Επίβλεψον στο πρόσωπο του Χριστού, δηλαδή ποιος θα εκπροσωπεί το λαό; Ο Χριστός, ο βασιλιάς, ο κεχρισμένος. Και μην τον εγκαταλείπεις, Θεέ μου, μην τον αφήνεις, μην έτσι επηρεάζεσαι από τα λάθη που κάνει ο λαός ή και ο Χριστός ακόμα. Αλλά μην εγκαταλείπεις τον λαό σου, μην εγκαταλείπεις τον αρχηγό του λαού σου, μην εγκαταλείπεις τον βασιλιά του, τον κεχρισμένο αυτόν, που εσύ οι κανόνες πάνε να γίνονται έτσι. Ίδε λοιπόν και επίβλεψον στο πρόσωπο του Χριστού.

Θα μπορούσαμε δηλαδή να πούμε «Κύριε Ιησού Χριστέ», σήμερα δηλαδή θα μπορούσαμε να πούμε «Κύριε Ιησού Χριστέ», καθώς κανείς προχωράει πνευματικά και νιώθει όλη τη λύτρωση που του προσφέρει ο Θεός, όλο το έλεος που του προσφέρει ο Θεός, όλη τη χαρά, και να πει: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον ημάς όλους, ελέησε και τον λαό σου, ελέησε και τους άρχοντες του λαού σου».

Ότι κρείσσων ημέρα μία εν ταις αυλαίς σου υπέρ χιλιάδας.

Εεεε...

Τώρα εδώ έχει ένα «ότι», σαν να είναι συνέχεια, αλλά δεν πρέπει να είναι εντελώς συνέχεια, διότι δεν νομίζω ότι έχει αυτή την έννοια το «ότι». Ναι, «κρείσσων ημέρα μία εν ταις αυλαίς σου υπέρ χιλιάδας». Δηλαδή ξαναγυρίζει πάλι στο θέμα του Κυρίου, ότι θέλει πάρα πολύ να μένει στα σκηνώματα Ιακώβ, να μένει στον οίκο του Θεού, να μένει εκεί στο κατοικητήριο του Θεού και λέει: καλύτερα, προτιμότερο, μια μέρα να είναι κανείς, σύμφωνα και με όσα λέει το εβραϊκό κείμενο, εκεί στα προπύλαια, ας πούμε, του Ναού. «Εν ταις αυλαίς σου», λέει εδώ.

Σύμφωνα με το εβραϊκό, κάπου εκεί στα προπύλαια, εκεί που έμεναν οι επαίτες, οι ζητιάνοι, όλοι αυτοί έχοντας ανάγκες κτλ. Ναι, και αυτοί τότε μπορούσαν να είναι εκεί στα προπύλαια του ναού, ήταν ένα μεγάλο πράγμα. Προτιμότερο είναι έστω και μια μέρα να μένει κανείς εκεί στα προπύλαια, να μένει στην αυλή σου, «εν ταις αυλαίς σου, υπέρ χιλιάδας». Προτιμότερο είναι αυτό από χιλιάδες μέρες να μένει κανείς μακριά από σένα. Τώρα αυτό, εάν το ακούσει ένας σύγχρονος, όχι άλλος άνθρωπος, όχι, ένας σύγχρονος χριστιανός, έτσι

όπως ζούμε εμείς τη χριστιανική ζωή, που δεν βρήκαμε τον Θεό ακόμα. Με την έννοια, έτσι που λέει και ο Αββάς Βαρσανούφιος, που να είναι... Απλώς η Εκκλησία, αλλά και η ψυχή μας να είναι εκκλησιά του Θεού, για να βρει κανείς έτσι την αγάπη του Θεού, τη γλυκύτητα του Θεού, τη χαρά του Θεού, την κοινωνία αυτή με τον Θεό, που δεν ξέρουμε τι εμπειρίες μπορεί να έχει ο καθένας. Ναι, αλλά έρχεται καμιά φορά για λίγες στιγμές να έρθει η αληθινή εμπειρία της Χάριτος του Θεού και καθόλου δεν δυσκολεύεται κανείς να πει: «Θεέ μου, όχι αυτά που πέρασα τόσα χρόνια, και πολλά περισσότερα χρόνια να είχα περάσει, ό,τι πέρασα και περισσότερα άξιζε μόνο για αυτές τις στιγμούλες. Και να γευθώ αυτές τις στιγμούλες». Τόσο είναι η χάρη του Θεού, τέτοια είναι η γλυκύτητα που προσφέρει ο Θεός, τέτοιο είναι το γέμισμα,

η πληρότητα αυτή που δίνει ο Θεός, αυτό το κάτι άλλο που δίνει ο Θεός. Νομίζω παλαιότερα σας είχα αναφέρει που έγραφε ένας καθηγητής Φιλιππίδης. Είχε γράψει ένα ογκώδες βιβλίο, αυτός ήταν της θρησκειολογίας, στην Πανεπιστημιακή Θεολογική Σχολή, και είχε γράψει θρησκειολογικό βιβλίο. Δεν θυμάμαι τώρα πώς το είχε γράψει, αλλά ογκωδέστατο, χίλιες σελίδες μπορεί να είναι. Και κάπου εκεί έλεγε, νομίζω ακόμη εκεί στην εισαγωγή, στον πρόλογο, και αναφερόταν και στον ίδιο τον εαυτό του, που πέρασε δυσκολίες και συκοφαντίες και διάφορα, έλεγε εκεί: «Κάθε άνθρωπος είναι πονεμένος σε αυτόν τον κόσμο και πικραμένος». Ναι, αυτό από μια πλευρά... Ευχαριστώ.

Σε νιώσει ο άλλος ότι πας εντελώς έτσι, νιώθεις όπως νιώθει, σαν να μπαίνεις μέσα στην όλη κατάστασή του και προσεταιριστείς την άποψή του, τον κερδίζεις. Αλλά δεν είναι απόλυτο αυτό, δεν είναι. Τον κερδίζεις. Πολλές φορές αυτά έχουν αρρωστημένο χαρακτήρα και σε θέλει ο άλλος εκεί κατά αρρωστημένο τρόπο και εσύ να μείνεις εκεί. Δεν γίνεται έτσι.

Εν τω... Έρχεται η ώρα που καθένας πρέπει να ξεκολλήσει από τα δικά, όσο δηλαδή κι αν έρθει ο άλλος στα δικά σου, εκεί πρέπει τελικά και να ξεκολλήσεις μαζί του, να φύγεις από εκεί. Βέβαια, εν πάση περιπτώσει, έλεγε εκεί πολλά και τα λοιπά και κάπου έλεγε, θυμάμαι, ότι ή μια στιγμή έλεγε ή ένα δευτερόλεπτο έλεγε, και ένα δευτερόλεπτο ή έστω μια στιγμή έλεγε να λέγει και ένα λεπτό, δεν ενθυμούμαι καλά, μπορεί να λέει και έτσι. Λοιπόν, είναι σαν να ζήσει κανείς μια αιωνιότητα, δηλαδή έστω για μια στιγμή ή για ένα λεπτό έχει κανείς αληθινή κοινωνία με τον Θεό. Είναι μια αιωνιότητα. Τόσο. Πώς έχει το πράγμα; Όπως όλη η αιωνιότητα είναι μια στιγμή. Για να μην βαρεθεί κανένας, γιατί είναι και αυτό εύκολο, θα βαρεθεί κανένας, θα πει: «Πω πω, τόσο πολύ, τι θα κάνουμε;» Έχουμε και το άλλο παράδειγμα από άλλους, 300 χρόνια, καθώς έτρεξε πίσω από το πουλάκι και τον πήγε κάπου σε ένα σπήλαιο εκεί, τέρμα οφθαλμών και τέρμα αυτιών εκεί, ακούσματα ωραία και τα λοιπά και παρακαλώ.

Παραδόθηκε εκεί, χάθηκε εκεί λοιπόν και τέλειωσε, κάποτε τέλειωσε αυτή η ωραία έτσι, όχι οπτασία, η ωραία εμπειρία, αληθινή εμπειρία, τέλειωσε λίγες στιγμές και «ας γυρίσω πίσω στο μοναστήρι». Και όταν γύρισε στο μοναστήρι διαπίστωσε ότι είχαν περάσει 300 χρόνια και δεν τον γνώριζαν οι άλλοι και ούτε αυτός γνώριζε. Αυτός νόμιζε ότι είχαν περάσει κάποιες στιγμές. Έτσι λοιπόν μια στιγμή είναι μια αιωνιότητα, αλλά και όλη η αιωνιότητα είναι σε μια στιγμή. Όποιος τα ξέρει να τα καταλάβει αυτά τα πράγματα, και είναι μερικοί, πω πω οι καημένοι, τι να πει κανείς; Είναι μερικοί, μα τόση εμπιστοσύνη έχουν στο μυαλό τους και προσπαθούν να τα καταλάβουν και τελικά

όλη η υπόθεση μοιάζει με εκείνο που λέγαμε άλλη φορά. Παίρνεις ένα τριαντάφυλλο ωραίο, ευωδιάζει, ωραίο στην όψη, λοιπόν, και άρωμα ωραίο κτλ. Όλα αυτά, α, είσαι επιστήμονας, είσαι κάτι άλλο. Λοιπόν, το παίρνεις και αρχίζεις για να το δεις από πού βγαίνει η μυρωδιά του και για να το δεις από πού βγαίνει. Και όταν θυμηθείς τι έκανες ή το έχεις ξεφλουδίσει, πάει το θέλγητρο, πάει και το άρωμα, πάει και η εμφάνισή του, πάνε και όλα. Λοιπόν, ναι, όταν θελήσει κανείς να καταλάβει αυτά και πώς είναι μια στιγμή μια αιωνιότητα και πώς είναι η αιωνιότητα μια στιγμή και ούτω καθεξής, δεν καταλαβαίνεις τίποτε και τελικά και αυτό που είναι η υπόσταση εκεί, που ίσως στην αρχή κάπως το δέχτηκες για κάτι, είδες, ένιωσες, πάει, έφυγε.

Έμεινε σκέτος. Ταλαιπωροί δηλαδή, είναι πάρα πολύ ταλαιπωροί όσοι κατά τέτοιο τρόπο χρησιμοποιούν στα πνευματικά θέματα το οποιοδήποτε μυαλό τους, όσο οξύ κι αν είναι ή φτωχό κι αν είναι. Δεν είναι έτσι. «Πίστει μόνον διασώζεται», λέει. Λέγει και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός. Δεν μπορείς να καταλάβεις, τελεία. Το δέχεσαι και τέλειωσε. Καθώς το δέχεσαι, το καταλαβαίνεις. Το καταλαβαίνεις, το γεύεσαι, το νιώθεις, το απολαμβάνεις, το ζεις, αλλιώς χάνεται εντελώς μπροστά σου. Λοιπόν, προτιμότερο μια μέρα να είναι κανείς στον Ναό, εκεί στα προπύλαια, παρά χίλιες ημέρες μακριά. Α, και είπα ότι ένας χριστιανός έτσι όπως σκέφτεται σήμερα: «Τι είναι αυτό;»

Έχουν νόημα μόνο για εκείνον ο οποίος θα έχει τέτοιες εμπειρίες όπως αυτές εδώ, και αυτά είναι ακόμη στην Παλαιά Διαθήκη και είναι τόσο, ας πούμε, τόσο γήινα είναι ακόμη όλα αυτά, τόσο ανθρώπινα, τόσο του κόσμου κτλ. Έχει και χάρη μέσα, διότι όλα αυτά έχουν και το Πνεύμα του Θεού, και λίγο να είναι το Πνεύμα του Θεού, όπως λίγο αλατάκι να υπάρχει στο φαγητό, έχει τη νοστιμιά του. «Εξελεξάμην παραρριπτείσθαι εν τω οίκω του Θεού μου μάλλον ή οικείν με εν σκηνώμασιν αμαρτωλών». Εγώ διαλέγω, προτιμώ πάλι να είμαι στον οίκον του Θεού, στο σπίτι του Θεού. Αν θέλετε εδώ, σύμφωνα με αυτά που είπε ο Αββάς Βαρσανούφιος, έσω εκεί στον ναό της ψυχής σου, κάτσε εκεί μέσα.

Λέει, να είμαι και στον οίκον του Θεού έτσι κάπου παραπεταμένος, παρά να είμαι εν σκηνώμασιν αμαρτωλών. Παρά να είμαστε στα παλάτια, ας πούμε, και στα αρχοντικά των αμαρτωλών. «Ότι έλεος και αλήθειαν αγαπά Κύριος ο Θεός, χάριν και δόξαν δώσει». Ο Κύριος αγαπά το έλεος και την αλήθεια και θα δώσει χάρη και δόξα.

Το έλεος και η αλήθεια, εδώ οπωσδήποτε το έλεος αυτό δεν ξέρω αν είναι το έλεος του Θεού προς τον άνθρωπο ή αν είναι γενικά δηλαδή, «μάθετε, έλεον θέλω και ου θυσίαν».

Γενικά δηλαδή η όλη στάση του ανθρώπου, η σωστή στάση του ανθρώπου, που δεν είναι απλώς να κάνει μερικά τυπικά πράγματα, να κάνει μερικές προσευχές, αλλά να, όπως είπαμε, όλη η ύπαρξή του να παίρνει στάση λατρείας προς τον Θεό και με τις αρετές και με το να κάνει κανείς το θέλημα του Θεού, τις εντολές του Θεού.

Επίσης και από την πλευρά του Θεού, ότι έλεος και αλήθεια αγαπά ο Θεός, δηλαδή ο Θεός να αγαπά τελικά να δώσει το έλεος στον άνθρωπο, να αγαπά τελικά τον άνθρωπο, να έχει το έλεός Του. Διότι αν σ' αγαπά ο Θεός, τελικά τι θα πει αγαπά; Σ' αγαπά για να σε ελεεί.

Αν δεν σε ελεήσει, τι είδους αγάπη; Διότι χωρίς το έλεος του Θεού δεν είσαι τίποτε. Και αν σε αφήνει ο Θεός, τι αγάπη σου έχει; Σου δίνει το έλεος. Αγαπά ο Θεός να σε φέρει έτσι που να έχεις το έλεός Του. Και τότε είσαι μες στην αγάπη Του. Και επίσης και η αλήθεια Του.

Απέναντι στο Θεό, να δεχθείς την αλήθεια του Θεού, την αλήθεια του Θεού. Προσέξτε! Μεγάλη υπόθεση, και άλλη φορά το έχουμε τονίσει, μεγάλη υπόθεση να μπει στην ψυχή μας η αλήθεια του Θεού, να μπει στο νου μας η αλήθεια του Θεού, να κυβερνόμαστε απ' την αλήθεια του Θεού. Αληθινό, αυτό το γνήσιο, που το έλεγα νομίζω μια μέρα, ίσως στο πανώρμα το λέγουμε και προηγουμένως με τις φοιτήτριες κάτι είπαμε, και ίσως την περασμένη Κυριακή εδώ με τους φοιτητές κάτι, θέλω να είπαμε ή θα πούμε αύριο. Λοιπόν, νομίζω, κοιτάξτε, για να το προσέξετε αυτό. Νομίζω δηλαδή ότι σήμερα, σαν χριστιανοί, ζούμε μεν μια χριστιανική ζωή, αλλά δεν είναι αληθινή αυτή η χριστιανική ζωή. Δεν είναι αληθινή. Είναι μεν χριστιανική ζωή ή όχι.

Λόγοι για χριστιανικά πράγματα, γίνονται κάποια χριστιανικά πράγματα, αλλά δεν είναι έτσι η γνήσια η χριστιανική ζωή, αληθινή η χριστιανική ζωή. Και από μια πλευρά, να με συγχωρήσετε, δεν ξέρω, μπορεί να κάνω λάθος. Αν κάνω λάθος, και εσείς θα μου το πείτε, και ο Θεός να μας φωτίσει. Αλλά αν δεν κάνω λάθος, ταπεινή μου γνώμη είναι αυτή, ότι πρέπει, μας αρέσει, δεν μας αρέσει, στενοχωρούμαστε, δεν στενοχωρούμαστε, θα ακολουθήσουν, δεν θα ακολουθήσουν, όσοι ακολουθήσουν τελικά. Εντάξει, από την αρχή κάτι πολύ φτωχικό, πολύ λίγο, αλλά να είναι γνήσιο, αληθινό. Να βρούμε την αληθινή χριστιανική ζωή. Δεν είναι θέμα ότι πρέπει να γίνεις καταπληκτικός.

Θα πας στα βουνά ή να γίνεις όπως δεν πες, θα πας στην ερημία; Όχι, να είσαι όπου είσαι, αλλά να ζήσεις εκεί την αληθινή χριστιανική ζωή. Η αλήθεια λοιπόν αυτή του Θεού να έρθει στην ψυχή μας, να κυβερνάει την ψυχή μας, να είναι ποτισμένη η ψυχή μας απ' την αλήθεια του Θεού και απ' το έλεος του Θεού. Αγαπά λοιπόν ο Κύριος, ότι έλεος και αλήθεια να αγαπά ο Κύριος. Ίσως μας πει την έλεα, δεν θέλει να πει. Ο Θεός χάριν και δόξαν δώσει. Αυτό θα είναι σαν αποτέλεσμα όταν εσύ δεχθείς την αλήθεια του Θεού, δεχθείς το έλεος του Θεού, έχεις έτσι την αγάπη του Θεού. Λοιπόν, θα δώσει ο Θεός χάριν και δόξαν. Δηλαδή τελικά τι θα τον κάνει; Λαμπρό θα τον κάνει, λαμπρό, όχι φαινομενικά. Η λάμπα και το κρυσάθηκε δεν καταλαβαίνει που λάμπει.

Και ο ήλιος δεν καταλαβαίνει που λάμπει, και οτιδήποτε άλλο που λάμπει. Αλλά λάμπει κανείς σαν λογικό ον, σαν ον του Θεού, και έχει κανείς τη δόξα του Θεού. Λοιπόν, δίδει δόξα ο Θεός και δίδει χάριν ο Θεός, χάριν, χάριν.

Δεν ξέρω πού αυτές τις μέρες κάτι άκουσα, κάτι διάβαζα, κάτι συζήτησα, κάτι μου είπανε, δεν θυμάμαι. Αλλά θυμήθηκα όμως, παίρνοντας αφορμή από εκεί, θυμήθηκα και τον εαυτό μου όταν ήμουν στη Γαλλία.

Επειδή ήμουν εκεί με υποτροφία της γαλλικής κυβερνήσεως, και όσοι πηγαίνουν με υποτροφία της γαλλικής κυβερνήσεως, είναι άλλοι που πηγαίνουν με υποτροφία ελληνική, άλλοι που πηγαίνουν με υποτροφία κάποιου ιδρύματος εκεί, κάποιας ας πούμε οργανώσεως, άλλο είναι αυτό. Κι όποιος έχει αυτή την υποτροφία της γαλλικής κυβερνήσεως...

Ευχαριστώ. Ευχαριστώ, καλή βοήθεια, ευχαριστώ, ευχαριστώ, ευχαριστώ. Μπορεί να πάει να γραφτεί όπου θέλει, να παρακολουθήσει ό,τι θέλει, ενώ όποιος άλλος πρέπει να πληρώσει για να παρακολουθήσει το α' μάθημα, το β' μάθημα, α' παραδόσεις, β' παραδόσεις κλπ. Να μάθει ό,τι θέλει πρέπει να πάει να ρωτήσει πόσα είναι τα δίδακτρα, να πληρώσει κλπ. Αυτός που έχει υποτροφία της γαλλικής κυβερνήσεως, τουλάχιστον τότε έτσι ήτανε. Λοιπόν, τελείωσε, άμα είχες αυτό, απλώς πηγαίνεις και έκανες εγγραφή, αλλά χάρη μου, δωρεάν όλα. Ναι, κάπως έτσι το καταλαβαίνω τώρα, να μπεις στη χάρη του Θεού, να σε πάρει πια, να σου δώσει έτσι έγγραφο ο Θεός, πρεσβύτερος, σου έδωσε υποτροφία δηλαδή και είσαι πια στη χάρη Του. Όλα είναι χάρη σου, όλα είναι ωραία. Χάρη και δόξα θα δώσει εκεί. Είναι μετά ωραίοι ή δεν είναι;

Έλεος και αλήθεια αγαπάει ο Κύριος ο Θεός, χάρη και δόξα θα δώσει. Κύριος ου στερήσει τα αγαθά τοις πορευομένοις εν ακακία. Ο Κύριος δεν θα παραλείψει να δώσει τα αγαθά Του σε εκείνους που πορεύονται εν ακακία. Πορεύονται εν ακακία, που ζουν εν ακακία. Πάντοτε κάτι περιμένει ο Θεός από τον άνθρωπο. Να το προσέξουμε αυτό το πράγμα, να το προσέξουμε σας παρακαλώ. Μπορεί να έχεις αναφορά στον Θεό και μπορεί να πηγαίνεις στον Θεό και να παίρνεις από τον Θεό κτλ. Αλλά τελικά δεν κάνεις έλεγχο στη ζωή σου. Ζεις όπως θέλεις. Όχι. Στους πορευομένους εν ακακία ο Θεός θα δώσει τα αγαθά Του και δεν θα στερήσει τα αγαθά Του.

Αυτούς οι οποίοι πορεύονται εν ακακία. Κύριε Θεέ των Δυνάμεων, μακάριος άνθρωπος ελπίζων επί σε πάλι. Ο Κύριε και Θεέ των Δυνάμεων του ουρανού και της γης, είναι μακάριος αυτός ο οποίος ελπίζει, μακάριος ο άνθρωπος που ελπίζει σε εσένα. Μακάριος. Είπαμε, αν οι Άγιοι ακριβολογούν και δεν χρησιμοποιούν τυχαία κάποιες λέξεις, όποιες λέξεις χρησιμοποιούν, και δεν βάζουν περιττές λέξεις, πολύ περισσότερο ο Λόγος του Θεού που είναι εμπνευσμένος από το Πνεύμα το Άγιον.

Υπόλοιπο. Λοιπόν, όταν λέει μακάριος, είναι μακάριος όντως. Μακάριοι πτωχοί τω πνεύματι, μακάριοι οι πενθούντες, μακάριοι οι καθαροί τη καρδία, μακάριοι όσοι διψούν τη δικαιοσύνη κλπ. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε.

Άνθρωπος αυτός που ελπίζει εις τον Θεό. Αυτά, και θα συνεχίσουμε αν θέλει ο Θεός την πρώτη Παρασκευή, Σάββατο, περνώντας στον ογδοηκοστό τέταρτο Ψαλμό. Να δούμε λίγο, έχουμε λίγη ώρα. Έχουμε λίγη ώρα, γρήγορα γρήγορα, λίγο έμεινε. Όσοι κουραστήκατε μπορείτε να πηγαίνετε. Λοιπόν, να δούμε λίγο και από την...